Қатысып қылмыс жасау түсінігі, нысаны, түрлері және тарихи даму аспектілері

1 ҚАТЫСЫП ҚЫЛМЫС ЖАСАУ ТҮСІНІГІ, НЫСАНЫ, ТҮРЛЕРІ ЖӘНЕ ТАРИХИ ДАМУ АСПЕКТІЛЕРІ
1.1Қатысып қылмыс жасау түсінігі, нысаны және түрлері
1.2Қылмысқа қатысушылардың тарихи даму аспектілері
2 ҚЫЛМЫСТЫ ҰЙЫМДАСТЫРУШЫНЫҢ ҚЫЛМЫСТЫҚ .ҚҰҚЫҚТЫҚ СИПАТТАМАСЫ
2.1 Қылмысты ұйымдастырушының түсінігі
2.2 Қылмысты ұйымдастырушының объективті және субъективті белгілері
2.3 Қылмысты ұйымдастырушының іс.әрекетін саралау және жауапкершілігі негізі
2.4 Қылмысты ұйымдастырушыға жаза тағайындау
3. ҚЫЛМЫСТЫ ҰЙЫМДАСТЫРУШЫ ТҰЛҒАНЫ КРИМИНАЛОГИЯЛЫҚ СИПАТТАМАСЫ ЖӘНЕ ҰЙЫМДАСҚАН ҚЫЛМЫСТЫҢ АЛДЫН АЛУ
3.1 Қылмысты ұйымдастырушы тұлғаның криминалогиялық сипаттамасы
3.2 Ұйымдасқан қылмыстың алдын алу
ҚОРЫТЫНДЫ
ҚОСЫМШАЛАР
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
        
        |КІРІСПЕ                                                            |5    |
|1 ... ... ... ... ... ... ЖӘНЕ ... ДАМУ | |
|АСПЕКТІЛЕРІ | ... ... ... ... ... және түрлері | ... ... ... даму ... | |
|2 ... ... ҚЫЛМЫСТЫҚ -ҚҰҚЫҚТЫҚ СИПАТТАМАСЫ | |
|2.1 Қылмысты ... ... | ... ... ... ... және субъективті белгілері| |
|2.3 Қылмысты ұйымдастырушының іс-әрекетін саралау және | ... ... | ... ... ұйымдастырушыға жаза тағайындау | ... ... ... ... ... ... ЖӘНЕ | ... ҚЫЛМЫСТЫҢ АЛДЫН АЛУ | ... ... ... ... ... ... | |
|3.2 Ұйымдасқан қылмыстың алдын алу | ... | ... | ... ... | ... ... өзін демократиялық, зайырлы, құқықтық және
әлеуметтік мемлекет ретінде ... оның ең ... ...... ... өмірі, құқықтары мен бостандықтары болып саналады [1]. ... ... ... ... ... ала ... жылы 20 қыркүйектегі Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығымен
мақұлданған ... ... ... ... ... ... заңмен қорғалатын әлеуметтік жоғары құндылықтар
ретінде адам құқықтары мен бостандықтарының ... мен ... ... ... ... Бұл тұжырымдамада көзделген шараларды орындау
Қазақстанда демократиялық, зайырлы, әлеуметтік, құқықтық ... ... ... ... ақпан айының 28 жұлдызындағы Қазақстан Республикасының
Президенті Н.Ә.Назарбаевтың «Жаңа әлемдегі жаңа ... ... ... ... және ... ... ... қатер төндіретін
сыбайлас жемқорлыққа және ұйымдасқан қылмыстылыққа қарсы күресті ... ... атап ... ... ... ... қарсы
күреске арналған түбегейлі ... ... және ... ... одан әрі ... ... ... реформалауды, қалыптасқан құқықты қолдану іс-тәжрибесінің
өзгеруіне, жаңа ... ... ... құқық қорғау органдары
қызметтерінің жетілдіруіне байланысты туындайтын қоғамдық қатынастардың
заңнамалық реттелуін ... ... ... ... ... басты
міндеттерінің бірі ұйымдасқан қылмыс пен сыбайлас жемқорлыққа ... ... ... табылады.
Соған байланысты мамандар назарын қылмысқа қатысумен жасалған
қылмыстар мәселесіне көбірек аударуда. ... ... ... ... ... ... ... көрген оқу құралдары, оқулықтар және
монографиялар да, осы ... өз ... ... ... ... де жеткілікті болса да, қоғамның мұндай жат ... ... әлі де ... тергеу тәжірибесін толық қанағаттандырар емес.Оның
себептері ретінде қылмыскерлердің тұрақты топтарға бірігуді, бүгінгі күн
талабына сай ... ... ... ... ... ... қызметкерлерінің қолданысында жоқ құралдармен), сондай-ақ
қылмыстық ... ... ... және ... ... ену арқылы
сыбайлас жемқорлыққа ұштастыруын атап өтуге болады.
Қазіргі кезеңде қасақана ... ... ... елеулі бөлігі
қылмысқа қатысушылықпен жасалатындығы баршаға аян. Сонымен қатар, адамдар
тобымен жасалатын қылмыстардың қоғамға қауіптілігінің ... ... және ... ... туындайтын зиянның мөлшері де жеке дара
қылмысқа қарағанда едәуір артық болатындығы айқын. Ғылыми тұрғыда бұл
мәселенің саяз ... және ... ... ... ... ... ... мәселелерінің
саяз өңделуі және қылмысқа қатысушылармен күрес жүргізудің, олардың жазасын
даралау мәселелерінің қатысушылармен күрес ... ... ... мәселелерінің құқықтық жағынан жеткіліксіз қамтамасыз етілу аталған
дипломдық жұмыстың тақырыбының өзектілігіне айналып отыр. Статистикалық
мәліметтерге жүгінсек, ... ... Бас ... ... және ... есеп жүргізу Комитетінің мәліметі бойынша Қазақстан
аумағында қылмысқа қатысушылықпен 2002 ... ... 2004 ... 2005 ... 2006 ж.-14360; 2007 ж.-16573; 2008 ж.-15310 қылмыс
тіркелген [3]. Осы сандардан қылмысқа қатысу арқылы жасалған ... ... үлес ... ... ... онда 2002 жылы
тіркелген қылмыстарда қатысушылықпен жасалған қылмыстар 13,6%; 2003 ж.-
13,8%; 2004 ж.-13,8%; 2005 ж.-13,3%; 2006 ж.-9,6%; 2007 ж.-10,2%; ... ... ... ... мәліметтерге қарағанда, қылмыс жасау
төмендеп келе жатқандай көрінеді, алайда бұл - қылмысқа қатысушылықпен
жасалған қылмыстылық пен қылмысқа қатысушылар ... ... де ... ... ... ... ... деп атап өтуге болады.
Қазақстан Республикасы Президенті Н.Ә.Назарбаевтың Қазақстанның 2030
жылға дейінгі даму ... ... ... ... ... қорғауды
қамтамасыз ете отырып, заңды сыйлайтын азаматтарды қылмыстан қорғауға жете
мән ... және ... ... ... ... ... қатаң
түрі қолданылсын» -деп атап өткен болатын [4]. Осы ... ... ... ... ... және ... ... негізі жағынан нығаюына, қылмыс пен заң бұзушылыққа қарсы күресті
күшейтуге, қоғамымыздың әр азаматының құқықтары мен ... ... ... ... басты назар аударылуда. Бұл - қазақстандық құқық
ғылымының алдында тұрған үлкен міндеттердің бірі.
Осы ... ... ... Ү.С ... ... ... негізгі қағидалары» деп аталатын еңбегінде ... заң ... өз ... ... ... ерекшеліктерін ғана
ескеріп қоймай, сонымен ... ... ... сүйенгенде
тиімділігі артады. Біздің пікірімізше, мұнсыз өтпелі экономикалық елдерде
түпкілікті құқықтық реформа жүргізу ... ... деп атап ... ... ... ... көріністерінен қатысушылықпен жасалатын
қылмыстар мәселесі де қалыс ... жоқ. ... ... ... қазіргі
қылмыстық заңда адамдар тобының ... ... ... ... ... ... қауіптілігі жоғары болғанда қылмыс
деп жариялауын кездестіруге болады. Мұны 1998 ... ... ... заң мен одан ... ... келе ... заң ... анық байқалады, сондай-ақ бірлескен түрдегі әрекеттердің орын
алу мүмкіндігі практика материалдарымен ... әлі де ... ... ... ... енгізілуде. Мысалы, террорлық әрекеттердің
халықаралық сипат ... ... және оның ... түрдегі
әрекеттеріне қатал жауаптылық қарастыратын 233-1, 233-2, 233-3 баптардың
дүниеге ... ... ... Бұл ... ... практикалық
тұрғыдан өзектілігін білдіреді. Ал теориялық тұрғыдан өзектілігі ретінде
қылмысқа қатысушылықтың әр ... ... ... ... ғылымында
біркелкі шешімін таппай, көбінесе даулылыққа соқтырып келеді. Өйткені, екі
немесе одан да көп адамдардың ... ... бір ... ... ... ол ... ... қылмыстарды жасаумен де көрінуі
мүмкін. Әрине, осы тәріздес жағдайларда қылмысқа қатысқан әр ... ... ... ... ... ... кездеседі.
Осыдан болар, ... ... ... ... ... аса көрнекті ғалымдардың зерттеу обьектісі болған және осы
зерттеушілердің қылмысқа қатысушылыққа қатысты даулы пікірлері де аз ... ... ... осы ... ... өзектілігін танытады.
Сондықтан да менің дипломдық жұмысымның мақсаты: ... ... ... ... ... ... ... белгілеуге байланысты қылмыстық-құқықтық ... және оны ... ... көтеру үшін осы тақырыпқа байланысты
пайда болған даулы мәселелерді зерттей отырып, ұтымды әрі ... ... ... ... ... Зерттеудің мақсаттары мынадай міндеттерді өз
алдына қояды:
- қылмыстық ... ... ... ... түрлерінің,
нысандарының түсінігін беру;
- қылмысқа қатысушылардың тарихи даму ... ... ... ... және ... ... қылмысты ұйымдастырушыға жаза тағайындау ерекшеліктеріне тоқталу ;
- қылмысты ұйымдастырушы ... ... ... тоқталу;
- ұйымдасқан қылмыстың алдын алу шараларын ұйымдастырудың маңызына тоқталу
және тиісті ұсыныстар жасау.
Осы міндеттерді іске ... үшін ... ... және ... ... ... бойынша қылмыстық құқық теориясында
орын алған ... ... ... ... және ... тәжірибесі
қызметкерлерінің қылмысқа қатысушылық істері бойынша қылмыстық әрекеттерді
саралаулары талдауға алынды, сонымен қатар ... ... ... ескерілді.
1 ҚАТЫСЫП ҚЫЛМЫС ЖАСАУ ТҮСІНІГІ, НЫСАНЫ, ТҮРЛЕРІ ЖӘНЕ ТАРИХИ ДАМУ
АСПЕКТІЛЕРІ
1.1 ҚАТЫСЫП ҚЫЛМЫС ЖАСАУ ТҮСІНІГІ, ... ЖӘНЕ ... ... екі немесе одан да көп адамның ... ... ... бірлесіп катысуы деп танылатын анықтамасы республика
кылмыстық заңнамасына ҚР Президентінің 1995 жылғы 17-наурыздағы «ҚР ... ... ... мен толықтырулар енгізу туралы» Жарғысымен
енгізілген болатын [6].Қатысудың заңнамалық анықтамасында оның объективті
және субъективті белгілері ... Бұл ... ... ... ... ... ... сипаттаса, субъективті белгілер оның
ішкі мазмұнын, яғни, бірлесіп істелген қоғамдық қауіпті ... ... ... ... ... ... байланысты сипаттайды.
Қатысуды анықтауда төрт объективті және екі субъективті ... ... ... ... ... — сандық, яғни екі немесе одан
да көп адамның қатысуы. ... ... ... ... ... ... танылмайды. Қылмысқа екі немесе одан да көп адам ... ... ... ... сөз қозғауға болады. Қылмысқа қатысудың анықтамада
көрсетілген екі немесе одан да көп ... ... ... ... ... ие ... ... яғни олар іс жүзіне жауап беруге
қабілетті есі дұрыс, істеген ... үшін ... ... ... ... ... керек.
Мәселен, ҚР Жоғарғы Соты Пленумының 1993 жылғы 23-сәуірдсгі «Соттардың
зорлау үшін жауаптылықты реттейтін заңнамаларды қолдану ... ... ... орындаушылардың біреуі есі дұрыс емес немесе ... ... ... ... жасы ... жағдайда зорлауға
қатысқан басқа қатысушының ... ... ... деп ... ... сотының 2003 жылғы 11-шілдегі (19.12.2003 ж. өзгертулермен) «Ұрлық
істеу ... ... ... сот ... ... ... ... 10-
тармағында «заңда қарастырылған қылмыстық жауаптылық басталатын жасқа
толмаған немесе екі адамның күні ... сөз ... ... ... ... ... істеген қылмысы ретінде саналмайтындығы»
жөнінде түсінік ... ... ... бар қылмыс егер ол екі немесе
одан да көп адам ... ... ... ... белгілеріне ие
болғанда ғана қатысумен істелген ... деп ... ... ҚР ... ... 1995 жылғы 22-желтоқсандағы (20.12.1999 ж. өзгертулерімен)
«Соттардың парақорлық үшін жауаптылығы туралы ... ... ... ... ... ... ала сөз ... адамдар
тобының пара алуы кезінде бұл қылмысқа қатысушылар кемінде ... ... ... ... ал осы ... ұйымдастыруды, не көмектесуді, не
арандатуды жүзеге асырушы қылмыстың жалпы ... ... ... жасы ... ... сау) болуы мүмкін.
ҚР Жоғары Сотының 2001 жылғы 21-маусымындағы «Соттардың бандитизм
және ... ... ... да ... үшін ... ... ... кейбір мәселелері туралы» нормативтік қаулысынының
3-тармағында ҚР ҚК 31-бабының 1-бөлігіне ... ... ... ... тобы істеген қылмыс» деген жіктеуші белгісін оны орындауға
екі немесе одан да көп адам қатысып істеген ... ғана ... ... ... [7].
Қылмысқа қатысудың екінші объективті белгісі ол тек қана ... ... ... ... ... бір ... орында екі немесе одан да көп адамның қылмыстық мақсат үшін күшін
біріктірмей, әрқайсысы өз беттерімен ... ... ... ... қауіпті
істеген әрекеті қылмысқа қатысу деп танылмайды. Мысалы, бөлімдегі сатушының
жоқтығын пайдаланған екі ... А. мен С. ... ... өз алдына бөлек әрекет жасап, тауарлар ұрлайды. Ал-дын-ала ... және ... ... Қазыбек би атындағы ауданның
сотымен А. мен ... ... осы ... істеуде бірігушіліктері
болмағандықтан олардың әрқайсының әрекеті ҚР ҚК 175-бабының 1-бөлігі
«Ұрлық» ... ... ... ... қылмыстық әрекетте күш біріктірудің өзі
қатысуды қалыптастырады. Мәселен, егер адам ... ... ... тауарларды ұрлап алып, алып шыққан соң бөлісеміз деп оны алып
шығуға басқа біреуден көмек сұраса, онда ... ... бұл ... қылмысқа қатысуды қалыптастырады.Сөйтіп, ... ... ... әрекет істеуін білдіреді, мұндайда әркім бір
қылмыстың ... ... ... үшін ... бір ... ... ... үшінші объективті белгісі — бұл ... үшін ... ... ... ... ... нәтижесі. Белгілі бір зиян келтіру
түріндегі зардап екі немесе одан да көп ... ... ... ... нәтижесі болуы тиіс. ... ... ... бірдей жалпы нәтижеге жету үшін өз үлестерін қосады.
Ең соңында, ... ... ... ... ... әрекеті мен жалпы, қатысушылардың бәріне бірдей қылмыс
нәтижесінің арасындағы ... ... ... ... ... Бұл
белгі ұйымдастырушының, айдап салушының, көмектесушінің әрекеттері уақыт
кеңістігінде орындаушының қылмыстық әрекетінің ... ... және ... ... ... ... ... болуына жетелейтін өздерінің арасындағы
да, орындаушының әрекетімен өзара ... ... ... байланыста
болатынын көрсетеді. Заң әдебиеттерінде қатысудың ... ... ... ... ... ... ... деген бір белгіге
шоғырланады.
Қатысудың сапалық белгісі бірігіп ... ... ... «Бірлескен
әрекет белгісі, — деп атап өтеді М. А. ...... ... ... бірін бірі ... ... сол ... ... ... ... қорғалатын мүдделерге
зиян келтіру түрі арқылы бәріне бірдей нәтижеге жеткенде, үшіншіден, әрбір
қатысушы істеген әрекет ... бір ... ... ... (ең
болмағанды біреуінің) әрекет істеуінің қажетті шартына айналғанда, төртін-
шіден, қатысушылардың қол жеткізген ортақ ... ... ... себепті байланыста болғанда ғана көрінеді»[8,12-б].
Объективті белгілер қатысушылардың ниетінің мазмұны ... шешу ... ... ... ... ... тығыз
байланысты. Қатысушылардың әрқайсысы мұндай нақты жағдайда ... ... ... басқа да адамдардың қызметі үшін қажетті жағдай туғызуымен
көрінетін өзінің қоғамдық қауіпті әрекетінің сипатын ... ... ... ... ... жасайтын әрекетінің нәтижесіне келетін және ... ... ... ... болжай білуі тиіс. Мұнан басқа
қатысушылардың әрқайсысы ... ... ... ... ... ... бір ... табылатынын және соған себепті байланыста
болатынын жақсы біледі.
Қатысудың субъективті белгілеріне мыналарды жатқызуға болады:
1) мәселе екі ... одан да көп ... ... ... жайында
болып тұрған соң, барлық қатысушылар ниетінің бірлігі;
2) қатысудың қасақана қылмыс кезінде ғана болу мүмкіндігі.
Қатысушылар ниетінің мазмұнына мыналар кіруі ... ... өзі ... ... ... бірігіп жасайтынын сезінуі;
2) өзінің және басқа катысушылардың әрекетінің қоғамдық кауіптілік
сипатын сезінуі. Қатысушы ... ... ... ... ... бар ... сезіне білуі тиіс;
3) жалпы қылмыстық нәтижеге жетуді қалауы.
Қатысу анықтамасында заң шығарушы, бірнеше адамның біріккен күшімен тек
қасақана әрекет істеу ... ... ... ... ... ... ... қарай (ҚР ҚК 27-бабы) абайсыздықпен
қатысу қылмыстық заңда осы әрекетті сипаттайтын белгіленген ... ... ... болғандықтан қабылданбайды [9]. Өйткені,
қылмысты қатысумен жасалды деп тану үшін оның ... ... ... ... ... ... Ал оның кері шешімі бұл мәселенің
дұрыс ... ... ... айтылған жағдайдағы бөтеннің затын жасарын алып қою
қатысумен істелген ұрлық деп танылмайды. Пәтерге ұрланып ... ... көп ... саты ... мен ... ешкім жоқта шығара бастайды.
Мұны сыртынан байқап қалған жәбірленушінің көршісі осы мезетті пайдаланып,
ұры келесі дүниені ... ... үшін ... ... ... ... ... қапшықтарын, кейін ондағы заттарды сатып, пайда табу ... ... ... ала ... Міне бұл мысалда қылмысқа қатысу жоқ
деп айтуға болады, өйткені бұл әрекетте бірігіп ... ... мен ... ... жоқ, ... өз ... ... жасады. Сөйтіп, көптеген жағдайда
бір мезгілде екі немесе бірнеше адамның істеген әрекетінде қатысушылық
болды деп ... ... ... үшін ... ... ... топтасқан бірнеше адамның біріккен әрекеті болуы керек.
Топтасып істелген қылмыстың жоғары қоғамдық ... ... қол ... ... ... ... сондай-ақ бір адам
жасаған қылмысқа қарағанда едәуір зиян (шығын) ... ... заң ... ҚР ҚК 31 ... 1 -4-баптарында қарастырылған
адамдар тобы, күні бұрын сөз байласқан адамдар тобы, ұйымдасқан топ немесе
қылмыстық қауымдастық (қылмыстық) ұйым ... ... ... ... ... ... ... әбден орынды. Осыған байланысты
адамдар тобы, күні бұрын сөз байласқан ... ... ... топ ... қауымдастық (қылмыстық) ұйым құрамында қылмыс істеу, сондай-ақ ҚР
ҚК 54-бабына сәйкес қылмыс істеуде ... рөл ... ... пен ... ... мән-жайлар болып танылады.
Қылмыстың жекелеген құрамдары үшін, заңшығарушы саралаушы белгі
ретінде қатысу ... ... ... ... заң ... ... не ... әсер етеді, не жаза ... ... ... ретінде ескеріледі. 1997 жылғы Қылмыстық кодекстің 27-
31-баптарында бекітілген қатысу институты қатысудың объективті, ... ... ... тән ... ... ... қатысты екі
немесе одан да көп адамның бірлескен қатысуын қарастыруға мүмкіндік береді.
Қылмыстық заң ... ... ... ... ... ... бұрын ұйымдасқан, яғни кәсіби негіздегі қылмыстылықтың,
өсуіне қарсы тұруға шақыратын негізгі қаруына айналған, қазіргі жағдайдағы
қылмыстылықпен күрес аса ... ... ие ... барады.
Ұйымдасқан қылмыстылықтағы бірнеше топтың болуы, ұйымдасқандығы,
тұрақтылығы сияқты белгілерін толық мәнде ... ... ... ... тұрақты топтың болуын, атап айтқанда: бандитизм — ҚР ҚК ... ... ... — ҚР ҚК ... жаппай тәртіпсіздік — ҚР ҚК 237-
бабы сияқты жекелеген қылмыс құрамдарының тән деп айтуға ... ... ... қоғамның экономикасы мен адамгершілік қалпына теріс
ықпал жасайтын, қалыпты мемлекет құрылысы мен қоғамның игілігіне ... ... ... әсерлі күрес жүргізу үшін, заңшығарушымен
1997 жылғы ҚР Қылмыстық кодексінің 31-бабымен көзделген топтасқан ... тән ... ... ... ... ұғынып алу қажет, деген
қорытынды жасаған мүмкіндік береді.
Қылмыстық құқық ғылымында қатысу нысандары туралы мәселе, оны ... ... ... ... ... ... шешімі әлі толығымен табыла
қоймаған мәселелер қатарына жатады.
40-жылдардың басында А. Н. Трайнин қатысу нысандарының төмендегідей ... ... ... ... жәй қатысу;
2) қатысушылар күні бүрын сөз байласқан, сараланған қатысу;
3) ерекше текті, яғни ... ... ... ұйымдаскан топпен қатысу [10,32-б].
Осы жүйелерді талдау барысы бұл топтарды бөліп қарау ... ... ... атап ... ... субъективті байланыстарының
сипаты мен дәрежесі алынғандығын айғақтады.
Осы өлшемдік негіздер П. И. Гришаев пен Г. А. Кригердің бөліп ... ... үшін де ... болып табылады. Расында, олар қатысудың
нысандарымен бірге түрлерге бөлуді қарастырды, ... бұл ... ... зерттеулерінде көрініс таппай қалды. П. ... пен Г. А. ... ... ... ретінде мыналарды қарастыруды
ұсынды:
1) күні ... сөз ... ... күні ... сөз байласқан қатысу;
3) ұйымдасқан топ;
4) қатысудың ерекше тегі — ... ұйым [11, ... ... ... ... ... әрекетінің біркелкілігімен және
қылмыс құрамын орындауға тікелей қатысуымен көрінетін (бірге орындаушылық)
қарапайым қатысуды және қатысушылардың ... ... ... ... ... ... қарай әртүрлі әрекеттер істеуімен
көрінетін күрделі қатысуды жатқызды .
П. Ф. Тельнов болса, қатысуды келесідей төрт нысанға бөлуді ... ... ... ... ... ... ... қылмыстық топ;
4) қылмыстық ұйым.
Жоғарыдағы аталған ... ... П. Ф. ... жіктеудің негізі
топтасу дәрежесі емес, қатысушылар арасындағы өзара ... ... ... [12, 220-б]. М. И. Ковалев, қылмыс істеуге бірлесіп қатысатын
адамдардың ... ... ... ... негізге ала отырып, қатысу
нысанын: кінәластық пен нақты мағынадағы, яғни рөлдерін бөліскен ... екі ... ... [13, 122-б]. ... ... ... негізін анықтаудың осындай көзқарасын В. С. Прохоров та ұстанды.
«Қатысу нысаны, — деп ... ол, — ... ... ... да емес, құрылымын да емес, субъективті байланысқан ... ... ... құрылымына тән қасиеттерді, яғни ... ... ... ... ... ... ... [14, 48-51-б].Алайда М. И. Ковалевқа қарағанда, В.
С. Прохоров қатысу нысанына тағы бір ...... ... ... В. С. ... ... ... қылмыстық қызмет үш нысанда
көрінеді: жәй қатысу (бірлесіп орындаушылық); күрделі ... ... және ... ... ... ... созылған ғалымдардың
теориялық тұрғыдағы тартыстарының ... ... ... ... ... топ, не ... ... болып істелген қылмыс» деп аталған
1959 жылғы ҚазКСР Қылмыстық кодексінің 17-1-бабына ... ... 1995 ... 17-наурыздағы «ҚР кейбір заңнамалық актілеріне
өзгертулер мен толықтырулар енгізу туралы» Жарлығымен ... ... ... [15]. 1959 ... ... ҚК 17-1-бабы катысудың үш түрі — күні
бұрын сөз байласқан адамдар тобын, ... ... ... және ... ... егер ол оны ... ... күні бұрын келісіп біріккен
адамдармен ... ... ... ... ала сөз байласуымен істелген деп
танылды.Қылмыс, егер ол күні бұрын тұрақты ... ... ... ... ... адамдар тобымен істелген деп танылды.
Қылмыс, егер ол ... ... ... үшін құрылған тұрақты
құрылымдық бірлестікке кірген адамдармен жасалса, қылмыстық қауымдастықпен
істелген деп танылды. ... ... ... Қылмыстық кодексі (1997
ж.) қатысу нысанын реттеудің заң жүзіндегі ойын қабылдай ... ... үш ... қоса тағы да бір — ... тобымен қылмыс істеу»
деген нысанды қарастырды. Бұл жерде қатысудың осы нысандарының ... ҚК 31 ... ... заңи сипатқа ие болды. Іс жүзіндегі қажеттілігіне
қарай ҚР ... ... ... талап еткен ауырлататын мән-
жайларының бірі қылмыстық топ құрамымен істелген ... ... ... ... ... түрлі нысандары өмірде кеңірек
тараған: ұрлық, тонау, қарақшылық, қорқытып алушылық, адам ... ... ... зиян келтіру, бұзақылық, зорлау және басқа да
қылмыстар құрамына енгізілген. ... ... ... ... ... ... және криминология кафедрасының оқытушылар
ұжымы қатысуды түрлі нысандарға жіктеу кінәлілердің өзара әрекеттестіктері
бойынша, олардың бір-бірімен байланысы ... ... тиіс деп ... ... кафедра қатысуды келесідей төрт түрге бөліп қарастыруды
ұсынады: 1) бірігіп орындаушылық ... тобы — жәй ... 2) ... ... ... ... ала сөз ... адамдар тобы — күрделі
катысу); 3) ұйымдасқан топ; 4) қылмыстық кауымдастық ... ... ... ... ҚР ҚК 31-бабында да дәл осы ереже айтылған сияқты.
Сөйтіп, қатысу нысанындағы ... тобы ... ... сипатталады:
1) екі немесе одан да көп бірге орындаушының, яғни екі немесе одан
да көп адамдардың әрекеттің объективтік ... ... ... ... ... ... іс жүзінде қатысуының бірдей тең
дәрежесі;
3) алдын ала сөз байласудың болмауы, яғни ... ... ... ... ... ... ... жөнінде уағдаласпауы.
ҚР ҚК 31-бабының 2-бөлігі, егер қылмысқа бірлесіп істеу туралы күні бұрын
уағдаласқан адамдар қатысса, ол адамдар тобы алдын ала сөз ... ... деп ... Заңшығарушы ҚР КҚ Ерекше бөліміндегі 31 ... ... ... ... «адамдар тобының алдын ала ... ... ... ... қарастырады.
ҚР Жоғарғы сотының 2001 жылғы 21-маусымдағы ... ... және ... да ... үшін ... ... ... қолдануының кейбір мәселелері туралы» нормативтік қаулысының 5-
тармағына сәйкес, алдын ала сөз байласқан адамдар ... ... ... екі ... одан да көп ... оны ... ... күні бұрын келісіп
алып, қылмыстың объективтік жағын кұрайтын нақты бір ... ... ... ... ... және ... ... назарға
алатын болсақ, қылмыс екі немесс одан да көп адаммен істелген жағдайда не
істеуге болар еді, иә бұл ... ... ... ғана ... ... да, ал ... не ... не айдап салушының немесе
көмектесушінің рөлін атқарады. Дегенмен, нақты қылмыс істегенге ... ... ... ала сөз ... болуы мүмкін. Онда ... ... ... ... ... келтірілген ережеге
келмейді. Бұдан басқа, ... ... ... ... ... ... ала сөз байласқан адамдар тобы, ... ... ... де ... ... ... «қатысу» деген мағынаны қатысушыға ғана қатысты; «істеуді»
қатысуда ... ... ... ... ... жағын құрайтын
әрекетті тек қана орындаушы ... ... ... ... ҚР ҚК ... ... ... қылмысқа күні бұрын сөз
байласқан адамдар ғана қатысады. Егер алдын ала сөз ... ... ... бір ғана орындаушы жеткілікті дейтін болсақ, онда оның заң жүзіндегі
анықтамасы былай болуға тиіс деп ойлаймыз ... ... ... ... күні ... ... ... қатысса, ол адамдар тобы алдын ала
сөз байласып істеген қылмыс деп танылады». ҚР ҚК 31 ... ... ... назарды кінәлі адамдардың күні бұрын уағдаласып бірлескен
қылмыс істеуіне аударады. Бұл кемінде екі адамның ... ... ... ... үшін ... ... жұмылдыратынын, яғни
олардың шын мәнінде қылмысты орындаушы екендігін білдіреді.
Алдын ала сөз ... ... бір ... ... ... және ... жағын орыңдау аяқталғанға дейін оларға алдын ала
сөз байласқан тағы да бір адамдар тобы ... онда осы ... ... ... ала сөз ... адамдар тобымен істелген кылмыс деп
саралау керек.
Қатысудың мұндай нысаны қылмыстық құқық теориясында: I — ... ... ... 2 — ... ала сөз байласып қатысу; 3 — ... ... ... 4 — ... ... деген атауларға ие болды.
Атауларының әртүрлілігіне ... ... ... бір. ... ... болуы рөлдерді бөлісуді талап етеді. Қатысушылардың әрқайсының
күні ... ... ... орындауы олардың бәрінің де нәтижеге жетуге
деген ұмтылысын байқатады. Орындаушының әрекетінде қашанда ҚР ҚК ... ... бір ... ... ... ... белгілері
болады. [17, 220-б].
ҚР Жоғарғы сотының 1999 жылғы 30-сәуірдегі ... ... ... ... ... сақтауы туралы» қаулысының 15-
тармағында, адамдар тобымен, алдын ала сөз байласқан адамдар ... ... үшін ... жаза ... ... ... қатысу
нысандары мен қылмысқа қатысушылар ұғымдарын дұрыс анықтаулары тиіс ... ... ҚР ҚК ... 1 және ... ... қылмысты
адамдар тобымен немесе алдын ала сөз байласқан адамдар тобымен істелетін
белгілерді ... ... ... ҚР ҚК ... ... баптары
(баптарының бөліктері) бойынша қылмысты саралау мен жаза тағайындау қылмыс
істеуге ҚР ҚК 28-бабының 2-бөлігінде сәйкес қоса ... деп ... ... одан да көп ... ... жағдайда ғана мүмкін болады. [18, 98-
101-б]. ... ... ... ... ... ... ... айдап салушы немесе көмектесушінің қылмысқа қатысуы
ұйымдасқан топпен, қылмыстық ... ... ... басқа жағдайда
қылмысты адамдар тобымен немесе алдын ала сөз байласқан адамдар тобымен
істелетін белгілерді саралаушы ... ... ҚР ҚК ... бөлімінің
баптары (баптарының бөліктері) бойынша қылмысты саралау мен ... ... ... ретінде қарауға негіз бола алмайды.
Қылмысты орындаушы орындаған кезде ұйымдасушынын, айдап ... ... ... ... көрсету ғана болатындықтан нақты
қылмысқа қатысушының белгілері болмайды. Ұйымдастырушының, ... ... ... ... ... кезінде олардың әрекеттерінің
жазалауға жататындығын анықтайтын ҚР ҚК ... ... ... ... ҚР ҚК ... ... бөлігіне сілтеме істеу қажет.
Адамдар тобының алдын ала сөз байласуының белгісі мыналар болып
табылады: 1) екі ... одан да көп ... ... 2) ... өзара сөз байласу; яғни олар қылмыс ... ... ... ... ... уағдаласады. Қатысудың осы нысанының негізін
қылмыс істеу басталғанға дейінгі ... ... ... ... ... ... Алдын ала келісу қылмыс құрамының ... ... ... дейін де бола береді. Сөз ... өзі ... атап ... ... ... ... ізін ... жекелеген сәттеріде қатысы бар істелетін ... ... ... ... ... әртүрлі болуы мүмкін. Бұл жерде атап өтерлік ... ... ... ... ... ала ... фактісінің өзі
қылмыстың қоғамдық қауіптілігін күшейте түседі.
Алдын ала сөз байласқан ... тобы ... ... ... ... мен ... дәрежесі бойынша айырмашылықта болады.
ҚР ҚК 31-бабының 3-бөлігіне сәйкес, егер ... бір ... ... ... үшін күні ... ... ... тұрақты тобы істесе, ол
ұйымдасқан топ істеген қылмыс деп танылады.
Ұйымдасқан топтың заңи анықтамасында екі белгісі ... ... бір ... ... қылмыс істеу үшін күні бұрын біріккен
топтардың болуы; екіншіден, ... ... ... ... мен ... ... ... оның құрамы мен ... ... оның ... ... ... ... және
ұйымдастырушы мен басшының нұсқауларына бағыныштылықпен қарау, қылмыстық
қызмет нысаңдары мен әдістерінің бірқалыптылығы, қылмыстың ... ... ... ... ... ... ... жоспар
істеу, күні бұрын қылмыстың ізін жасыру мен қылмыстық әрекет нәтижесінде
алынған дүние-мүліктерді өткізу шараларын қамтамасыз ... ... ... 2001 ... ... ... қаулысынан
да тыс қалмай, 11-бабында былайша атап өтілген, ұйымдасқан «қылмыстық топ
пен ... ... оның ... ... ... өзара тығыз байланысы, әрекеттерінің келісімділігі, қылмыс
нысандары мен әдістерінін бірқалыптылығы, өмір ... ... ... ... ... ... топпен банда өте мұқият
дайындықты талап ететін бір ғана ... ... үшін де ... ... [19].
Ұйымдасқан топ бір ғана қылмыс істеу үшін құрылады деген ... ... емес деп ... ... ... ... ала сөз ... қылмыс
істеген адамдар тобынан айырып тұратын негізгі белгі ұйымшылдық пен
тұрақтылық ... ... ... ... негізгі айырмашылық белгісі —
бірнеше қылмыс істеу үшін алдын ала сөз байласуда, — деп атап көрсетеді ...... ала сөз ... ... ... ... бір ... ала ұйымшылдыққа өзгеретін, ұйымдасқан топтың кажетті сапалы элементі
ғана» [20, 58-б]. Ұйымшылдыққа: екі ... одан да көп ... ... үшін ... құруы, алдын ала рөлдерді бөлісуі, құралдарды бейімдеу
немесе мүмкін деген кедергілерді жою, ... ... ... мен ... ізін ... ... өзін ... үшін жағдайларды алдын ала
дайындау жатады. Ұйымдастырушысыз ... ... ... мүмкін емес. Ол
барлық ... ... ... болғандықтан ұйымдастырушы
қатысушылардың арасындағы қоғамдық қауіпті тұлға ... ... ... Ол ... есеп ... қылмыстық жолмен түскен
пайданы үлестіреді, топқа қатысушыларды ... және ... ... ... Оның басты рөлі — топ қатысушыларын біріктіру ... ... ... істеу. Ұйымдасқан топтың белгілері мыналар
болып табылады:
1) ниеті ... топ ... ... ... ... ұйымдасқан топ мүшелері арасындағы рөлдердің келісімді түрде
бөлінуі;
3) қылмыстың алдын ала жоспарлануы және сол ... ... ... ... ету, осы ... ... ... дайындық шараларын ... ... ... ... ... ... бір немесе бірнеше қылмыс істеу
мақсатының ортақтығы.
Ұйымдасқан топ нақты бір қылмыс істегенде осы белгілер ... ... ... ... ... ... қылмыстық қауымдастық
болып табылады. Егер қылмысты немесе ерекше ауыр ... ... ... ... ұйымдасқан топ (ұйым) не нақ сондай мақсатпен құрылған
ұйымдасқан топтардың бірлестігі істесе, ол қылмыстық сыбайластық (қылмыстық
ұйым) ... ... деп ... қылмыстық қауымдастықтың келесі екі түрін қарастырады: 1)
ауыр немесе ерекше ауыр қылмыстар істеу үшін құрылған ... ... ... 2) нақ ... мақсатпен құрылған ұйымдасқан топтар бірлестігі.
Топтардың бірлігі оның құрамының тұрақтылығын, ... ... ... ... ... ғана ... ... ұзаққа созылған бірқалыпты байланысы, бірін бірі қолдауы, ... бір ... ... ... ... Бірлік
ұйымшылдықтың, қылмыстық ұйыммен белгіленген барлық тәртіп ережелерін
сақтаудың жоғары дәрежесін білдіреді. Біріккен ... топ ... деп ауыр ... ... ауыр қылмыстар істеу мақсатымен
құрылғанда ғана қылмыстық қауымдастық деп ... ... ... ... ... ... ... да байқалуы
мүмкін. Мұндай бірігу оларға кіретін адамдардың функциялары мен рөлдерін
болып қана қоюмен ... ең ... ... ... ... буындарының арасындағы күрделі, белгілі бір жүйелерінің өзара
байланысының болуымен көрінеді.ҚР ҚК 31-бабының ... ... ... ... ... ... және бандадан бірігуімен
және ауыр және аса ауыр ... ... үшін ... ... Қылмыстық қауымдастық, әдетте жоғары дәрежедегі ұйымшылдыққа
ие болады және жекелеген қылмыстық бірлестіктер немесе ұйымдасқан қылмыстық
топтардан тұрады.
Қылмыстық ... ... ... ... қызметпен
айналысу үшін құрылуы болып табылады. ҚР Жоғарғы сотының 2001 жылғы 21-
маусымдағы «Қатысумен істелген ... және ... да ... ... ... ... ... қолдануының кейбір мәселелері
туралы» нормативтік қаулысының ... ... ... ... ... құру деп іс ... ... аталған ұйымдасқан
топтар мен қылмыстық кауымдастық құру болатын кез келген мақсатты әрекет
деп тануға ... ... ... ... ... ... құралдарын, құжаттар, көліктер және өзге де материалдық құралдар
іздестіру, құрылымдар мен қылмыстық жоспарлар құру, адамдар жалдау ... ... ... құру ... бір ... ... жасамауына
қарамастан қылмыстың аяқталған құрамы саналады.
Қылмысқа қатысушылардың түрлерін дұрыс анықтап алу істелген
қылмысты дәлме-дәл саралаудың ... ... ... ... ... мен
дәрежесі туралы дұрыс шешудің алғы шарттары, яғни ең соңында қатысушылардың
жауаптылығын жеке даралаудың қажетті шарттары болып ... ... ... ... ... ... адамдармен бірігіп істеген
қылмыстағы атқарған функциясына қарай шешу ... ... ... жеке ... ... ... түрлерін анықтай отырып,
яғни әрбір қатысушының қылмыстық қызмет ... ... ... аша ... жолмен шешіледі. Қылмыстық құқық, осылайша кез келген ... ... ... ... ... қоғамдық қауіптілік дәрежесі мен
сипатын анықтауға мүмкіндік береді.Қатысушы түрлерінің ... шек ... ... ... ... ... әрбір қатысушының біріккен қылмыстық
кызметтегі істеген әрекеттерінің сипаты ... ... ... ... ... ... ... жалпы іске өзіндік үлес қосып, онда белгілі бір
қатысу үлесіне ие болады. ... ... ... ... ... ... ... қатысу белгісі бойынша қатысушы саналса да, тек орындаушы
құрайды.Егер қатысу нысандарын жіктеу ... ... ... ... ... ... көздесе, онда қатысушылардың түрін анықтау
— бұл олардың әрқайсының жеке рөльдерін белгілеу.
Орындаушы деп, ... ... ... ... оны ... ... ... орындаушылармен) бірге тікелей қатысқан адам, ... ... ... ... ... ҚР Қылмыстық кодексінде көзделген
басқа да мән-жайларға байланысты қылмыстық ... ... ... ... ... ... сол ... әрекетті абайсызда істеген адамдарды
пайдалану жолымен қылмыс істеген адам танылады. (ҚР ҚК 28-бп. 2-бөл.).
Қылмысты орындаушы қылмыстық заңның ... ... сай ... ... есі ... және Ерекше бөлімнің нақты құрамның арнайы талаптарына
сәйкес, қылмыстың ... ... ... жасқа толған, яғни оларда
қылмыстың арнайы субъектілерінің тиісті белгілері болуы тиіс. ... ...... ... ... ... орындаушының
жеке дара белгілерін иеленген адам болуы керек. ҚР ... ... ... ... ... ... үшін ... реттейтін заңнамаларды
соттардың қолдану тәжірибесі туралы» қаулысында, өзі жыныстық ... ... ... біреудің жәбірленушіге күш көрсетіп зорлауына
көмектескен адам топтасып зорлаудың қоса орындаушысы деп танылады және ... ҚР ҚК ... ... ... ҚР ҚК ... ... бабы (ҚР ҚК І20-бап.) бойынша басталады [21].
Орындаушының әрекеті орындаушымен істелген қылмыс құрамын қарастыратын
ҚР ҚК ... ... ... Бұл ... бірнеше орындаушы болған
жағдайға байланысты әрқашан ... ... де ... Бұл ... ... бір ... ... бөлігімен саралау міндетті емес. Мысалы,
бір адам ... рет адам ... ... ... ... рет адам ... ... Мұндайда біріншінің әрекеті ҚР ҚК 96-бабының 1-бөлігімен, ал
екіншісінікі егер ол адам өлтіргені үшін ... ... ... (ҚР ҚК ... ... ... ҚР ҚК ... 2-бөлігіндегі «н»
тармағында қарастырылған белгілер бойынша саралауға жатады.
Егер қылмыс істеуге бір орындаушы қатысып, қалғандары ұйымдастырушы,
айдап ... ... ... ... ... мұндай жағдайдағы
орындаушының әрекеті басқа да саралаушы ... ... осы ... жауаптылық қарастыратын тиісті бап бөлігінің тармақтары бойынша
сараланады, ал ... ... ... ҚР ҚК 28-бабына сілтеме
жасай отырып сараланады
Арнайы субъектімен қатысудың ерекшелігі осы қылмыстың ... ... ... ... емес, ұйымдастырушы, айдап салушы және
көмектесуші болуы болып табылады (ҚР ҚК 29-бап. 5-бөл. сәйкес). Есте болуы
қажет, ... ... ... ... ... белгілері
қатысушылардың басқаларына да (ұйымдастырушы, айдап салушы, көмектесуші)
тағылуы мүмкін. Мұның үшін кейінгілері орындаушыға ... ... ... отырғанын, ал өздерінің дәл осы орындаушының қылмыс істеуіне
жағдай істегендерін түсіне білулері тиіс. Тікелей ... мен ... ... ... 1) есі ... емес ... 2) қылмыстық
жауаптылыққа тартуға жасы толмаған адамдарды; 3) абайсыздықта әрекет
істеуші ... ... ... үшін ... ... орындау деп
аталатын түрін бөліп көрсетеді. Бұл жерде қылмысты ... деп ... ... ... ... ... және осы мақсатты түрлі зат, құрал,
механизм түрлерін пайдалануды ғана емес, сонымен бірге жануарларда және
тіпті сол ... зиян ... деп ... яғни ... қаруы ретінде
адамдарды пайдалану деп тағуға ... ... бір ... ... үшін есі дұрыс емес (өткенге есеп
бере ... және ... ... ие бола алмайтын — ҚР ҚК 16-бп.) адамды
пайдаланған адам да; ҚР ҚК 15-бабының ... ... ... ... жасы толмаған адамды (мысалы, жасы 14-ке толмаған жас
өспірімдерді пайдалану) пайдаланған адам да орындаушы деп ... ... деп ... ... ұйымдастырған немесе оның орындалуына
басшылық еткен адам, сол ... ... ... топ ... ... ... ... құрған не оларға басшылық еткен адам танылады
(ҚР ҚК 28-бп. 3-бөл.). Ұйымдастырушы — бірлескен қылмыстық ... ... ... [17, 112-113-б].
Ұйымдастырушының қылмыстық қауымдастықтағы қызметі ... ... ... ... қылмыстық қауымдастық құрудың
бастаушысы бола ... ең ... ... ... ... тартады,
қатысушыларды қылмыстық нәтижеге қолжеткізуге бағыттайды, оларды өзінің
беделімен және басқа да ... бір ... ... шақыра отырып,
біріктіреді, ұйым мүшелері арасындағы қарым-қатынастарды қалыптастырып,
яғни қылмыстық ұйым құрады. Ұйымдастырушы ... ... ... оны ... асырудың жолдарын белгілейді, қауымдастық мүшелерінің
арасындағы рөлдерді бөледі, яғни қылмысқа дайындық жөніндегі ұйымдастыру
қызметіне ... ... ... ... арқылы ұйымдастырушы
қатысушылардың қылмыстық күшін нығайтып, қауіптілігін ... ... ... қылмыстық қолсұғушылықты жүзеге асыру кезінде ұйым
мүшелерін басқаруды жүзеге асырады.
Адамды ұйымдастырушы деп тану үшін ... ... ... ... ... асыру міндетті емес, керісінше солардың
бірін орындаса болғаны.Ұйымдастырушылық қызметін ... ... ... сол ... ... ... істеу шеңберінде де
мүмкін болады. Ұйымдастырушылық қызмет қашанда қылмыстық ниетпен жүзеге
асады. Ұйымдастырушы топтың ... оған ... ... ... болжай біледі, соның нәтижесінде өзінің қызметінің жүзеге асатынын
түсінеді және соны тілейді.
Ұйымдасқан топты немесе ... ... ... ... не ... ... еткен адам ҚР ҚК 235-бабының 1 немссе 2-
бөліктерінде көзделген жағдайларда ... ... және ... ... сондай-ақ қылмыстар оның қаскүнемдік ниетімен қамтылса,
ұйымдасқан топ немесе қылмыстық сыбайластық (қылмыстық ұйым) істеген барлық
қылмыс үшін ... ... ... ... Ұйымдасқан топтың немесе
қылмыстық сыбайластықтың (қылмыстық ұйым-ның) басқа қатысушылары ... ... ... ... ... баптарында көзделген
жағдайларда оларға ... ... ... ... ... ... ... қылмыстар үшін қылмыстық жауапка тартылады (ҚР ҚК 31-бп. 5-
бөл.). Мұндай ереже ҚР Жоғарғы сотының 2001 жылғы ... ... ... және басқа да қылмыстар үшін ... ... ... ... ... мәселелері туралы» нормативтік
қаулысының 15-тар-мағында да ... [22]. Бұл ... ... ... бір мезгілде істелген қылмыстың катысушысы болған
жағдайдан ... ... ҚР ҚК ... ... жасай отырып, ҚР ҚК
Ерекше бөлімінің тиісті бабымен сараланады.
ҚР Жоғарғы ... 2001 ... ... «Қатысумен істелген бандитизм
және басқа да қылмыстар үшін жауаптылық туралы ... ... ... ... ... ... ... 16-тармағына
сәйкес, бандамен немесе қылмыстық қауымдастықпен істелген қылмысқа қатысқан
адам ... осы ... ... ... ... ғана ҚР ҚК 235-
бабының 3-бөлігі немесе ҚР ҚК 237-бабының ... ... ... ... ... бар ... хабары жоқ болған адам
өзінің істеген қылмысы үшін ғана жауапқа тартылады. Осы ... ... ... ... ... істеу» белгісімен сараланатын істелген
қылмысы да осы тәртіп бойынша сараланады.
Айдап салушы деп, басқа адамды ... ... алу, ... ... өзге де жолмен қылмыс істеуге ... адам ... ... ... (ҚР ҚК 28-бп. ... ... салушы орындаушыны қылмыс істеуге
көндіріп өзі ... ... кім ... салушылықты қылмысқа
қатысушылықпен бірге атқаратын болса, онда ... ... ... қатысқаны
үшін орындаушы ретінде жауапқа тартылады, ал оның қылмыс істеуге арандатқан
әрекеті онын қылмысқа ... ... ... іс жүзіндегі мән-жайлар
ретінде бағаланады.Айдап ... ең ... шын ... ... бір ... ... көндіру бағытындағы әрекетімен сипатталады. Айдап
салушылық қашанда әрекет үстінде ... ... ... бір ... ... ... де, ... көмектесушіге айналады, қанша
дегенмен оны әрекетсіздігімен өз қолымен қылмыс істеуге көндіре қою ... ... оның ... ... ... ... ... тұрса да бәрібір әрекетсіздік басымдылық көрсетіп
тұрады.
Айдап салушы әрекетінің қылмысқа қатысушылардың бірлескен қызметінің
соңғы ... ... ... ... салушылықгың
объективті ... ... ... ... ... Айдап салушылық
кезіндегі себепшілік процесі айдап салушы әрекетінің шешуші тармағына ... ... ... себепші айдап салушы орындаушының еркі мен сана-
сезіміне ықпал еткенде басталады. Мұндай ықпал ... ... ... ... бір ... ... көдіруі болып табылады. Айдап
салушылықтағы себептілік процесі дамуының келесі буыны ... ...... ... ... іс-әрекет немесе
әрекетсіздік болады. Міне ... ... ... ... әрекеті мен
оның қолжеткізген ... үшін ... ... ... ... ... сол ... ... ... ... ... Айдап
салушының ... ... ... ... ... ... ... елеулі болғанына байланысты.Айдап салушылық қылмыс істеуге
көндірумен көрінеді. Бұл дегеніміз, айдап салу үшін ... ... ... ... ... өзі ... оны ... бір адамнан алғаны маңызды
емес. Қылмыс істеугс көндірумен жүзеге асырылатын әрекеттер әртүрлі ... ... алу; ... ... және ... ... ... қызметі
орындаушыны бір немесе қылмыс істеуге деген ... ... ... Бір ... ... бір ... ... ыкпал етуге, опасыз ииетін оятуға
ұмтылуы және сол ... ... ... бір ... ... ... ... жауапты-лық қарастыруға себеп болады.
Айдап салушылық қашанда қасақаналықпен жүзеге асады. Айдап салушы өзінің
әрекетінің қоғамдық қауіптілік сипаты мен оның ... ... ... болжап біле алады. Ол өзінің итермелеуімен орындауының ... ... ... ... ... ... жол беріп, орындаушыны қылмыс жасуға
көндіреді.
Көмектесуші деп, кеңестерімен, нұсқауларымен, ақпарат, қылмысты жасайтын
қару немесе құралдар ... не ... ... кедергілерді жоюымен
қылмыстың істелуіне жәрдемдескен адам, сондай-ақ қылмыскерді, қаруды ... ... өзге ... ... ізін не ... жолмен
табылған заттарды жасыруға күні бұрын уәде берген адам, сол сияқты осындай
заттарды сатып алуға ... ... күні ... уәде ... адам ... ҚК 28-бп. ... [9].
Орындаушыға көмек көрсете отырып, көмектесуші қылмыстық заңмен
қорғалатын нақты бір қоғамдық ... қол ... және дәл осы ... ... ... қауіптілігін анықтайды. ... ... ... ... ... біріншіден, қол сүғылатын
қоғамдық қатынастың сипатына, және ... ... ... жету үшін
көрсетілген көмектің мән-мағынасына байланысты.
Көмектесудің заң жүзіндегі ... ... ... сан жетпейді деп айтуға болады. Соған карайтын ... ... ... ... асуы ... кеңес беру; нұсқау беру; ақпарат,
қылмысты жасайтын қару немесе ... ... ... істеуге кедергілерді
жою; қылмыстың істелуіне ... ... ... ... қылмыс
істеудің өзге құралдарын, қылмыстың ізін не қылмыстық жолмен табылған
заттарды жасыруға, осындай ... ... ... ... ... күні ... ... қылмыс істелгенге дейін орындаушының алдында кедергі
келтірмеуге және ол жөнінде хабарламауға және ... ... ... ... ... ... немесе өткізуге күні бұрын уәде ... бел ... ... арттыра түседі. Із жүзіндегі қылмыс
істеуге келетін кедергілерді жоюға уәде беру ... ... ... ... ... ... көмектесу іс жүзіндегі және рухани көмек
болуы мүмкін. Іс жүзінде көмектесуге орындаушыны қылмыс ... ... ... ... ету немесе қылмысты жүзеге ... ... жою ... мысалы, адам өлтіру немесе қарақшылық
шабуыл істеу үшін қарау-жарақпен, ... және ... ... ... үшін
көлікпен қамтамасыз ету. Рухани көмектесу орындаушыға кеңес пен ... ... ... кісі ... үшін ... қайдан алу, ұрлау ... ... кіру ... және ... ... сондай-ақ қылмыс
жасайтын орындаушының сенімділігін арттыру үшін ақыл-кеңес береді.
Рухани көмектесу қылмыс істеудің ... ... ... ізін ... дайындалып жатқан қылмысты хабарламауға немесе оның
істелуіне кедергі келтірмеу жөніндегі күні бұрын уәде беру болып табылады.
Күні ... ... ... туралы уәде беру қанша дегенмен
орындаушының бел ... ... ... оның сенімін нығайта түседі. ... бас ... ... ... жағдайын хабарлап, жеткізу жаза
тағайындау кезінде қылмысқа қатысудан арылтпайды.Рухани ... ... күш ... ... ... түрінде ғана көрніуі мүмкін (атап
айтқанда, ... ... ... ... ... жасалауына
тосқауыл қоюдың орына ... ... ... ... ... жүзеге асыру жолындағы кедергіні жояды).
Көмектесу кашанда белгілі бір адамдардың немесе адамдар ... ... ... ... Ол ... қызметіне ғана қатысты
емес, ұйымдастырушы, айдап салушы және көмектесуші ... ... ... да ... ... мүмкін. Айдап салу да, көмектесу де белгілі
бір ... ғана ... ... Бұл ... қылмысқа көмектесушінің
түсінігіндегі жәрдемдесу нақты емес белгілермен болмаса да белгілі бір
қасиеттеріне қатысты ... да ... ... ... ... ... істеуіне шын
мәнінде жағдай туғыза ... ... ... ... ... қауіпті белгілі бір әрекеттің туындауына әсер ететін
жалпы себептердің қатарына қосылады. Көмектесушінің коғамдық қауіпті ... сол үшін ... ... ... болып табылады.
Көмектесушінің әрекеті мен ... ... ... ... ... себепті
байланыстың болуы жөніндегі талап көп ретте орын-далмай қалады. Демек,
қатысу да, калған басқа да ... де ... ... ... ... Қылмысқа қатысушылардың тарихи даму аспектілері
Қылмысқа қатысу қылмыстық құқықтың институты ретінде өзінің тарихи
жолын өте ерте ... ... ... ... ... патша
императивтерінде бұл институт туралы ескертілген, мәселен, ... ... ... ... ... ... Егер біздің
эрамызға дейінгі VIII ғасырда пайда ... ... ... онда ... заңдардың арасында келтірілген қылмысқа катысу
туралы ескертулер алғашқы болып көрінеді.
Ескертулерден бірнеше ғасыр кейін пайда болған ... жаңа эра ... ... ... ... Вавилондағы Хаммурапи, Ирандағы Авеста
заңдары қылмысқа қатысу институтын нақты деликтілерге жатқызды. Авестаға
сәйкес, егер ... ... ... ... ұрлық жасағанын айтса және
ұрланған зат содан табылса, онда оның айтқандары, болашақта оның ... ... ... сол кездегі және бұдан да кейінгі қылмыстық
заңдарда қылмысқа катысу түсінігі ... ... ... талдауына
сәйкес қылмысқа қатысу құрамын құрайтын белгілердің жоқтығынан мұндай
түсінік ұсыну ... ... ... ... ... ... орта ғасырдың үлесі аз. ... ... ... ... ... ішінен
ұйымдастырушыны бөліп көрсетілді. Ол сондай-ақ ... да ... ... ... ... ... әрі қарай тарихи дамуында және оның
ішінде қылмысқа қатысу ... ... ... ... ... көптеген Европа елдерінің заңдарына ықпал ету арқылы басты
бағытты ұстанды. ... ... бұл ... ... ... актілері ерекше табыстарға ие болды.
Ертедегі орта ғасырлық Қытай заңдары қылмысқа қатысу ... өте ... және ... ... ... мәні
бойынша Қытайдың орта ғасырлық құқығының қылмысқа қатысуды ... ... ... кем емес ... және ... күнімізге
дейінгі барлық өзге де қалыптасқан орта ... ... көп ... ... Е. И. ... ... ... «екі немесе одан
да көп тұлғалармен бірігіп жасалған қылмыс топпен, ұйыммен жасалған қылмыс
деп ... ... ... ... ... ... жасалған деп тану
үшін алдын-ала оның жоспары жасалған ... ... ... тұлғалар тобымен
жасалса да оның қатысушыларының әрекеттерінің кездейсоқ тура келуі» — деп
есептелген ... ... ... ... ... ішінен
басшылары мен көмектесушілері бөлінген.
Континенталды Европаның барлық мемлекеттерінің қылмыстық заңда-ры,
сондай-ақ кейбір басқа да ... ... ... құқықтық
классикалық мектебінің әсерімен қалыптасып одан әрі ... ... ... ... түсінігін қолдады. Класси-калық
мектептің рухын өзіне сіңірген 1871 ж. ... ... ... ... 1889 ж. ... қылмыстық заңдар жинағы қылмысқа қатысу
түсінігін ... де, оның ... ... ... сөз ... ... бөліп көрсетті. Осындай бейнемен алдын ала ... орта ... ... ... осы ... де ... қатысумен жасалған
қылмыстық әрекеттің қажетті сараланушы белгісі ретінде қатысады.
Ал ресейлік заңдарда қылмысқа ... ... ... ескертуді, XI
ғасырда «Русская Правданы» қалыптастыру ғасырмен даталауға болады. ... ... бұл ... ... ... ... ... жағдайдағы жаза туралы айтылған. «Русская Правданың» 41-бабының
редакциясында қылмысқа қатысумен жасалатын ... үшін ... ... ... ... ... ... тең
негізде жауап беретіндігі айтылады.
1649 ж. Алқалы жиналыс жинағында құқықтық ... ... ... ... ... болсақ, бұл құқықтық актінің
нормативтік белгіленуі орыс кұқығында қылмысқа қатысу ... ... ... ал оның ... ... бел-гілері, қатысушылар түрлері,
бірігіп қылмыстық іс-әрекет жасауға қатысқан тұлғалардың жауапкершіліктерін
даралау сияқты негізгі ережелері аздап қана ... ... осы ... ... деп ... ... ... құқығы бойынша қылмысқа қатысушылар оны жаса-ғандармен
тең дәрежеде қылмыстық жауапкершілікке тартылды. Бұған байланысты қазақтың
мынадай мақалы ... «ұры ... ... жолдасымен» яғни бұл
мақалдан ұрлықтың басқа адамдармен ... ... ... құқындағы қатысу институты туралы XIX ғасырдың екінші жартысынан
бастап айтуға болады. Баллюзектің, П. Е. ... Г. ... Н. ... ... ... ... жауапкершіліктеріне
байланысты сот тәжірибесінде қандай да бір біріккен көзқарас болған ... ... ... бұндай жағдайлар кездейсоқ және тікелей
қарама-карсы бейнемен шешілді, сондай-ақ бұл ... ... ... ... ... ... кейін қылмысқа қатысушылардың жауапкершіліктері
олардың жасаған кінәсінің дәрежесіне байланысты біртіндеп даралана бастады.
Негізінен жауапкершілікті ... ... ... ... ... ... ... жартысында аяқталды. Ғалым П. Е. Маковецкийдің
пікірінше «қатысу дәрежесі» ... ... ... ... қалай
қатысқандарына қарамастан бірдей айып немесе бөліп құн төлейді», сонымен
бірге бұл пікірді Г. ... мен Н. ... ... ... ... ... бұйрығымен өлтірген адамды өлімге кескен, ал ... ... ... үшін ... ... толық құн төлеген.
Сондай-ақ П. Маковецкий бұл жөнінде мынандай ... ... «Ұр ... келмес, ұрғанға зор келер» яғни ұруға бұйрық берген ... ... ұрды сол ... ... ... ... қатысқан әрбір жеке тұлғаны
сипаттайтын мынандай атаулары болған: ... ол яғни құн ... ... яғни ... ... ... ... айдап салушы — үгіттеуші,
азғырушы, көмекші — көмектесуші. Феодалдық-патриархалдық қатынас ... ... ауыл ... ... жиі ... ... ұйымдастырушысы, көмектесушісі, азғырушысы болып ... ... ашык ... ... және өзге де ... ... ... ... ... «Қылмыстық іс-әрекеттің
көмектесушілері мен жасырушылары ... ... ... ... ... ... тартылған. Сонымен қатар билер соты ... және ... ... ... жауапкершілікке тарту
сирек құбылыс болып ... ... ... ... ... тұрмыстың қалдықтары сақталғандығы
әдетте әрбір ... ... ... ... өз көрінісін тапты. Сондықтанда олардың барлығын дерлік
қылмыстық жауапкершілікке тарту және ... ... ... ... Көмектесуші ретінде сирек жағдайда және оның ... өте ... ... ... ... кісі ... арналған өзінің қаруын
орындаушыға бергенде. Көп жағдайда қылмысқа қатысушылардың ... ... ... ... толық түрде ұсталған адамға
жүктеледі және соңғысына ... ... ... ... ... айырысу құқығы берілген».
Ғалым С. Л. Фукстың ғылыми жұмысында көрсетілгеніндей жасалған
қылмыстық ... ... ... ... ... ... болып есептел-меді.
[24, 224-б]. Қатысушылардың жауапкершілігінің сипаты, жалпы бір-бірінен
ерекшеленбейтін қатысу түріне байланысты емес ... ... ... ... ... ... сәйкес айыппұл қатысушылар арасын-да бөлінеді
деп пайымдалды. Қатысушылардың ... ... ... ... ... ... түрде қылмыстық айыппұлды князьдің пайдасына төледі,
бұл қатынаста қазақ құқығы ... ... ... ... ... ... «айыбы» қылмыстық айыппұл ретінде ... ... ... ... ... ... ... Самоквасованың жинағында көрсетілгендей: егер қылмыскер айыппұлды өтей
алмаса, олардың әр-қайсысы тиісті жазаға тартылды, яғни «өлімге ... ... ... ... Тек бір құн ... ... егер оны төлемей іс
жазалауға дейін баратын болса, он да ... ... ... ... ... қорытындылай келгенде, қазақ әдет-ғүрып құқығы бойынша қылмысқа
қатысушылар қылмыстық жауапкершілікке оны жасаған тұл-ғалармен тең ... ... ... ... қатысушылардың барлығы қылмысқа
қалай қатысқандығына қарамастан бірдей айыппұл және ... қүн ... ... қатысушыларды жауап-кершілікке тартқанда қатысушылардың қатысу
дәрежесі ескерілмегендігін ... ... ... көп ... ... ... ауыл старшиндары, болыс басшылары қылмыстың
ұйымдастырушысы, көмектесушісі, азғырушысы және ... ... ... ... жерде көне заңнаманы қарауды аяқтап, өте ... ... ... ... кезеңдегі қатысу институтын ... ... ... ... ... ... заман заңгерлеріне
тұтас кешенді шешілмеген мәселелерді қалдыра отырып, тұтастай феодал-дық
мемлекеттің қойнауынан қалыптасқан деп айтуға болады. ... ... ... біртіндеп кеңестік өкіметтің алғашқы ... ... ... революциядан кейінгі ұрпақтарға, ... ... әрі ... ... негіз қалыптастырылды.
Г. В. Швековтің көрсеткеніндей «Контрреволюциямен аяусыз күрес» — сол
кезеңдегі кеңестік өкіметтің ... ... ... ... ... нысанын білдіретін ереуілді, көтерілісті, сөз
байласуды жою бойынша ... ... ... ... ... ... ... 470-471-б].
Қылмысты ұйымдастыру - қылмысқа қатысушылардың іс-әрекетінің бір түрі,
ал ұйымдастырушылардың жауапкершілігі - қатысушылардың ... ... ... бір ... ... табылады.
Кеңестік қылмыстық заң шығару жүйесі мен қылмыстық кұқық теориясы
қатысушылардың әр түрлерінің айырмашылығын ... тек қана ... ... ... Ал шетелдік ... ... ... ... ... субъективті немесе екеуі де аралас
белгілері ... ... ... ... қатысудың объективті,
субъективті, аралас теорияларын айырады. Мәні ... ... ... бұл ... барлығына ортақ бір белгі
бар, ол - қатысушылар ішінен ... жеке ... ... және ... ... қылмысқа тікелей өздері қатыспаса,
олар негізгі кінәлілер деп танылмайды, қарапайым ... ... деп ... ... ... ... қарағанда
жұмсартылған жазаға ұшырайды.
Қасақана бірігіп жасаған қылмыстағы адамдардың ... ... ... КСРО-дағы қылмыстық заң шығару жүйесі қатысушыларға ... ғана ... ... мен айдап салушыларды,
сыбайластарды да жатқызады. Қатысушылар ... ... ... ... ... қылмыстық кұқық ғылымы бірігіп жасаған қылмыстың
негізгі айыпкері ... ... ... ... ... ... ... фигура бола отырып, басқа қатысушылардан ерекше
тұрады». Бүл пікірді кейбір ... ... ... елдердің соттық
ғылымы мен тәжірибесінде қолданады.
Буржуазиялық ... ... ... негізгі айыпкер мен
сыбайластар арасындағы айырмашылықтарга әкеп түю ... сын ... ... елдердегі ұйымдасқан қылмыстың жауын күнгі шөптей
қаулап өсуі буржуазиялық ғалымдарды ұйымдасқан қылмыстарда ... ... ... ... қаруы болып табылатын қарапайым
орындаушылар емес, бүкіл қылмыстардың бас ... ... ... адамдар
атқаратынын мойындауға мәжбүр етті.
Қатысушылардың міндеті ең қауіптісі ... ... ... ... ... ... алғашқы кездерден бастау алады. Саны көп
контрреволюциялық ... сол ... ... таптардың ел іші мен
сыртындағы негізгі қарсыласу формасы болып еді.
Ел ішінде және сыртында биліктен құлатылған таптардың негізгі ... сол ... ... жүздеген контрреволюциялық ұйымдар түрінде
көрінеді. Осыған байланысты ... ... ... ... қылмыстық
әрекеттерін біріктіріп, бағыттаушы, топ ішіндегі ұйымдастырушы ролі ерекше
еді. Мұндай адамдар көбінесе сол кездегі сансыз көп ... ... ... еді. ... ... де бірігуге күштерін салып, саны көп
карақшылық ... ... олар ... ... кісі өлтіру т.б. ауыр
қылмыстар жасаумен айналысты. ... ... ... ... т.б.
РСФСР Халық Комитеті Кеңесінің 1917 ж. 26 қарашадағы «Орталық Рада
қолдап ... ... ... ... ... ... туралы» қарарында: «Революция катер де сондықтан
контрреволюциялық қастандық ... ... ... мен кадеттер
халықтың темірдей қолын сезінуі тиіс, олар ... ... ... жазалануы тиіс. Қастандық көсемдері заңнан тыс ... ... ж. 19 ... ... ... ... ... «Революциялық трибунал үкіметке ... ... ... ... ... ... басқа
тұлғаларды бағынбауға, қарсылық көрсетуге ... ісі ... ... ... ... - онда ... ... салушылармен қатар қатысушыларға ... ... ... ... дем ... де ... декреттердің мазмұнына қарағанда соңғылар негізгі кінәлілер деп
танылды.
Екінші ерекшелігі - ... ... ... ... бұл ... қандай роль атқарғанына қарамайды, олардың ... ... ... ... ... ... Кеңесінің
1918 ж. 30 июльдегі «Шіркеу қоңырауының шақыруы туралы» үкімінде: «Халықты
гудок беру, қоңырау соғу т.б. әрекеттер арқылы ... ... да, ... ... ... ... деп ... алдында бірдей жауап береді» делінеді. Осы ... ... ... беру туралы», «Алыпсатарлық ... ... ... де анық ... ... ... ... 1918 к. 6 қазан «Революциялық трибуналдың ... ... ... ... баса ... Онда алғашқы рет
«Контрреволюциялық қылмыстық топ» ... ... ... ұйымдарға қатысуына кінәлі тұлғаларға ең алдымен ұйымдастырушылар
жатқызылатыны жазылды.
«Революциялық трибунал сотына ... ... ... ... ұйымдастырушылар, тікелей немесе бүлікті
дайындауға қатысушылар, Кеңес ... ... ... ... ... мен ... ... тартылады.
Сонымен қатар осы шешімде ... ... ... ... ... әрекет жасаушылар немесе Кеңес Өкіметінің декрет,
шешімдерін орындамауға басқаларды шақырушылар, бүл шешімдерге қүлақ ... және ... ... ... ... бөгет жасаушылар беріледі»
деп атап өтілді.
Бұл жерде БОАК-тың 1919 ж. «Амнистияны ... ... ... бекіткен шешімін айта кету қажет, онда қатысушылардың
ішіндегі ақ ... мен ... ... ... ... ... ... қауіптілігі туралы айтылды.
Алайда Кеңес Өкіметінің алғашқы декреттері қатысушылардың түрлерін және
олардың ... ... атап ... де, ... іс-
әрекетінің мазмұнын аша ... Тек ... заң ... аты- жөндерін атаудан біртіндеп олардың қылмыстық әрекетінің
мәнін ашуға ауысады. Аталған құжаттар және 1919 ж. ... НКЮ ... ... ... ... жетекшілік бастамалар», 1922 ж. РСФСР
Қылмыстық Кодексі, 1924 ж. КСРО мен ... ... ... ... ... ... ұйымдастырушы ұғымының мәнін
аша алмады.
Бұл анықтаманың болмауы әрине сот практикасын қиындатқан ... ... 1922 ж. ... ... ... Ерекше бөлімі
ұйымдастырушылық үшін ... ... ең ... ... ... керек.Мысалы, 58-бап «Тұлғаларды контрреволюциялық
мақсатта қарулы ... ... ... ... ... ... ... үшін, сонымен қатар сол мақсатпен ... ... ... ... басып алғаны үшін, РСФСР-дан оның территориясының
бір бөлігін күшпен бөліп алу үшін, РСФСР ... ... бұзу ... ... ... тартады. [25, 470-471-б].
Қылмыстық Кодекстің 65-бабында диверсияны ұйымдастырушы ... ... ... Жеке ... ... ... ... қылмыстар» бөлімінде кеңірек қаралады. Қылмыстық
Кодекстің ... ... ... мен ... ... 80-бап «Салық салынатын немесе санаққа кіретін
заттар мен ... ... ... ... ... жасыру немесе санын
кемітіп көрсету үшін» жауапкершілігін анықтайды.
78-бап. Жеке азаматтардың ақшалай немесе натуралды салықтарды уақытында
төлемеуі немесе төлеуден бас ... ... ... ... бар жұмыстар
мен міндеткерліктерді орындаудан массалық түрде бас тартқаны үшін 6 ... емес ... бас ... ... ... сол жұмыс,
міндеткерліктің 2 ece көлемінде заттық айыппұл салуды ... ... ... мен айдап салушыларға жартылай немесе толықтай
мүлкін тәркілеумен 1 жылға бас ... ... ... ... талдау 1922 ж. РСФСР ... ... ... мен ... жазасын бір бөлек, басқа қатысушылардың
жауапкершілігін бір бөлек анық жекелеп көрсетеді. ... ... ... ... ... әлдеқайда жоғары
болды”,- деп жазды ... ... ... ... ... [26, 141-б].
1926 ж. РСФСР Қылмыстық ... ... ... ... жалпы ұғымы толық анықталмаған . Тек 1927 ж. 25 ... ... ... ... ... қылмыстар туралы Ереже» одақтық
шешімін жүзеге асыруға байланысты ғана Қылмыстық Кодекстің ... ... мен ... жауапкершілігі туралы баптар енгізілді.
Және 1926 ж. редакциясында 1922 ж. Қылмыстық Кодекске ... ... ... ретінде қатысу жауапкершілікті ауырлататын, жазаны
күшейтетін жағдай болып ... ... ... 1926 ж. РСФСР
Қылмыстық Кодексінің 584-бабы контрреволюциялық қылмыстарды дайындау мен
жасауға ... ... ... үшін және ... ... үшін тең ... ... бекіттің. 59 -бабы жаппай
тәптіпсіздіктерді ұйымдастырғандар мен жетекшілер үшін ... ... Осы ... ... ... ... мен олардың мекемелерге, жеке адамдарға шабуылына қатысқаны
үшін ... ... осы ... емес, басқа да қылмыстардың ... 129-а. 202 т.б. ... ... ... ... ең ... түрі болып,
қоғамға ең қауіпті болып табылды. Мұны соттық ... да ... ... ... ролі ... ... көмекші, айдап
салушының іс-әрекеті шеңберінен шығып кететінін баса көрсетті. Мысалы, КСРО
Жоғарғы Сот Пленумы 1942 ж. 8 ... ... т.б. ісі ... шығарған
үкімінде «ұйымдастырушының әрекеті мен айдап салумен немесе көмекшілікпен
(қылмысты жасауы немесе оны ... ... ... ... ... ... ... бірі болып табылатын ... ... ... көрінеді» деп атап көрсетті.
Ұйымдастырушылық іс-әрекеттің нақты шекаралары заңда көрсетілмеуі
ұйымдасқан ... ... ... кері ... ... ол ... сот ... қылмысқа қатысушылардың ... ... ... ... ... ... ... Сондықтан
да КСРО Жоғарғы Сот Пленумының 1941 ... 10 ... ... құрылыс
қалдықтарын құрайтын қылмыстық істердің соттық практикасы туралы» шешімінде
«Соттар көбінесе өз іс-әрекетін қылмысты ... ... ... бұл ... ... ... оңайырақ, ал ұйымдастырушылар
мен айдап салушылар көбінесе мемлекетке қарсы ниетте қимылдайды, сондықтан
да олар ... ... ... қауіпті болып табылады» деп, мұны сот
ісіндегі елеулі ... деп атап ... ... мәнді қажеттіліктері мен юрист-теоретиктердің
үсыныстары 1959 ж. қабылданған Жалпы ... КСРО ... ... ... Оның 21 бабында қылмысты ұйымдастырушы ... ... ... ... ... ... ... немесе
қылмысты жасау жоспарын құрушы немесе осы ... ... ... қылмыс жасауды басқарушы тұлғалар болып табылады».Бірақ
тарихи қалыптасқан ... ... бұл жоба ... акт ... қалды. Кеңестік Қылмыстық Заң шығарудың келесі даму сатысы -
1958 ж. 25 ... 5-ші ... КСРО ... Кеңесінің II
сессиясының «КСРО және ... ... ... заң ... ... және 1960-62 ж. ... республикалардың Қылмыстық
Кодексінің қабылдануы болды.
«КСРО Қылмыстық Заң шығару ... ... рет ... да
қатысушылармен қатар қылмысты ұйымдастырушының ... ... ... 17-бабы (РСФСР Қылмыстық Кодексінің 17 бабы) «қылмысқа
қатысушылар деп ... мен ... ... ... салушылар мен
көмектесушілер табылады» деп бекітті.
Осы баптың 4-бөлімінде ұйымдастырушы деп қылмысты жасауды ұйымдастырған
немесе оны жасауды басқарған тұлға танылады ... Бұл ... ... ... ... ... Кодексіне енгізілді. 1960 ж.
қабылданған РСФСР Қылмыстық Кодексі мен 1960-62 ж. одақтас республикалардың
Қылмыстық Кодекстері 1922, 1926 ж. ... ... ... ... кұру мен ... үшін ұйымдастырушылардың жауапкершілігін кеңірек
қарастырады. Бұл әсіресе РСФСР Қылмыстық Кодексінің 64, 72, 77, 771, 78, 79
баптарын ... ... ... тарауында толығырақ көрсетілген.
Социалистік және жеке меншікке қол сұққаны үшін ... ... ... бар, бұл баптарда қылмысты ... ... ... ... жауапкершілігі ... ... ... үшін ... ... да ... қарастырылады
Жоғарыдағы айтылғандарды қортындыласақ, жалпы Қазақстанның жүйеленген
қылмыстық құқығы кеңестік қылмыстық құқығынан бастау алатыны белігілі. Ал
кеңестік ... ... ... қатысудың түсінігі жоғарыда
айтқанымыздай алғашқы рет ... ... ... ... ... Оның 21-ші бабына сәйкес «Тұлғалар тобымен (шайка, банда,
тобыр) өзара хабарласа отырып жасалған іс-әрекеттер үшін ... ... ... мен ... де ... ... ... ҰЙЫМДАСТЫРУШЫНЫҢ ҚЫЛМЫСТЫҚ - ҚҰҚЫҚТЫҚ СИПАТТАМАСЫ
2.1Қылмысты ұйымдастырушының түсінігі
Кеңестік Қылмыстық Заң тарихында алғаш рет ... ... ... ... 17-бабының 4-бөлімінде бекітілді; «ұйымдастырушы
деп қылмыс жасауды ... ... оны ... ... ... ... ... анықтамасы тікелей алғанда қылмыстық
қауымдастықты ... ... тек ... бір ... ... ... функцияларын қамтиды. Алайда «қалыптасқан тәжірибе негізінде
Негіздер қылмыс ... ... ... ... осы ... қамтиды деген шешімге келуіміз керек» - деп көрсетеді заңтанушы
М.И.Ковалев[13,124-б]. Бұл ... ... да ... қолдайды.
Сондықтанда Кеңес ғалымдары ұйымдастырушылық әрекеттің мәнін толық
ашатын, практика жүзінде қылмысқа ... ең ... ... ... ... ... қылмыстың ұйымдастырушысы ұғымына кең анықтама
беруге тырысты. ... ... ... ... соң көріне бастады.
Мысалы, Г.Кригер кылмысты ұйымдастырушыны былай анықтайды: «Ұйымдастырушы
болып қылмыстық қауымды ... ... ... ... ... ... және жеке қылмыстарды дайындап, жүзеге асыруды басқарған ... ... [11, 133-134 ... бұл ... ... алғанда ұйымдас-тырушылық іс-
әрекет мазмұнын дұрыс бейнелейді, ол біздің ... екі жеке ... жеке ... ... ... ... ... басқару және
қылмыстық қауымды ұйымдастыру, басқару.
Берілген ұғымның I бөліміне біз ... Ал II ... ... ... деп ... Г. тек жеке қылмыстарды ... ... ... ... ғана ... Біздің ойымызша осы арқылы
автор заңдық анықтамасымен және ұйымдастырушы ... ... ... ... ұйымдастырушы ұғымын тарылтып көрсетеді.
Қылмыстық заң ұйымдастырушы ұғымын ... ең ... оның ... ... екенін көрсетеді. Бұл кылмысқа қатысудың осы түрінің
іс-әрекетін анықтайтын, іс-әрекеттің белгілі бір ... ... ... ... Ол: қылмысқа қатысушыларды тарту, оларды біріктіріп, қарым-
қатынас орнату, қылмыстық жоспарды жасау, қатысушылар арасында ... ... ... ... ... мен тәсілдерін анықтау т.б. ... ... ... ... бола ... және бұл
көбінесе солай болады да. Бірақ бұл қылмысты ... ... ... қамтиды деген сөз емес, қылмысты ұйымдастыру ... ... ... көрі әр ... ... ... ... қылмысты басқару
біздің ойымызша алғашқы әрекетке бағынышты сипатта болады.
Алайда Г.Кригер берген анықтаманы сынай отырып, оның бірінші ... ... ... ... де ... болмайды. Ол: «Қылмыстық
қауымдастық ұйымдастырушылардың іс-әрекеті Қылмыстық Кодекстің Ерекше
бөлімінде ... ... ... ... ... іс-әрекет түріне
жатады. Сондықтан қатысушылардың ... ... ... олар
туралы айтып қажеті жоқ» деп жазады.
Яғни ... ... деп тек ... бір қылмысты ұйымдастырған
немесе басқарған тұлғаны ғана таниды. Ұйымдастырушы ... ... ... мен ... ... ... ... дәлел ретінде былай
жазады. «... Негіздердің 17-бабы мен соған сәйкес одақтас ... ... ... мәні ... ... ... ... тікелей баптарында қаралмайтын тұлғалардың қылмыстық
жауапкершілік туралы ... ... ... ... ... қылмыстың жеке түрлеріне жауапкершілік белгілейтін
Қылмыстық Кодекстің Ерекше бөлімінің ... ... ... РСФСР
Қылмыстық Кодексі, 64, 72, 77, 771 баптары) «Қылмыстық топты ұйымдастыру»,
«Қылмыстық топ» сияқты ұғымдардың мазмұнын ашып ... ... ... ... ... бөлімінің сәйкес нормаларында бейнеленген.
Қылмыстық Кодекстің ... ... ... және ... да ... қылмыстық іс-әрекеттің әртүрлі жеке формалары ғана қаралады, олар
үшін теориялық негіз болып Қылмыстық Кодекстің 17-бабы табылады. ... ... және ... ... ... ара ... туралы бұл
ереже РСФСР Қылмыстық Кодекстің 2-бабының мазмұнынан шығады, онда Кодекстің
Жалпы бөлімі оның Ерекше ... ... ... іс-әрекетке таралады деп
анық жазылған.
Осыған байланысты Ф.Бурчактың дәлелдері толық сендіре алмайды.
Негіздерді ... ... ... ұйымдастырушысы деген заңдық ұғым
болмаған кезде, теория мен практика ұйымдастырушылар деп қылмыстық ... ... оның ... ... ... қарағаны белгілі [27,
141-б]. Бірақ 1922 ж. ... ... ... (58, 59-65, 76 т.б.
баптар) және 1926 ж. ... (584, 592, 593 т.б. ... ... ... ұйымдастырушылар мен жетекшілердің ... ... ... жалпы ұғымын анықтауда қылмыстық қауымды ұйымдастырушы
мен жеке қылмысты ұйымдастырушы деп бөлу ... ... ... жауапкершілік шарттары әр түрлілігімен ерекшеленеді және
қатысудың басқа формаларының мүшелерінің ... ... [27, ... Қылмыстық Құқық теориясында ұйымдастырушыға берілген ұғымдардың
ішінде біздің ойымызша М.Ковалевтің анықтамасы қатысудың осы түрінің ... ... ... ең ... түрі - ... деген көзқарасы
бар бұл ғалым: «Қылмыстық ... ... деп осы ... ... оның ... қылмыстық іс-әрекетінің жобасын жасаған
және осы қауым құрамында жеке қылмыстарды жасауды басқарған ... ... ... ... ... деп: а) ... яғни тек басқа тұлғаны қылмысқа тартып қоймай, өзі де
қылмысқа ... ... ... б) ... ... іске асыруды
қылмыстық іс-әрекеттің басты, ... ... ... ... ол
тікелей өзі белсенді араласса да, немесе басқалардың іс-әрекеті ... ... ғана ... да, осы ... тану ... ... бұл анықтамамен және автордың қылмыстық қауымды ұйымдастырушы ұғымымен
келісе отырып, біз нақты қылмысты ұйымдастырушыны ... әлі де ... ... ... деп ... ... анықтамасының ұйымдастырушылық іс-әрекет мазмұны
ашылатын бөлімінде кемшілік бар. Біріншіден автор бүл ұғымның ... ашып ... ... ... ... ... - басқа
тұлғаны немесе тұлғаларды қылмыс жасауға көндіру ... ... ... ... шектелмейді. Басқа тұлғаны қылмысқа тартушы адамның тікелей
қылмыс ... ... ... де бұл ұғым ... ... ... ... ойымызша объективті жағынан алғанда
іс-әрекеттердің кең шеңберін ... Бүл: ... ... ... оны
іске асыру жоспары, сыбайластарды тарту олардың қызметтерін бөлу, белгілі
бір тәртіпте оларды үстау т.б.
Екіншіден, ... ... ... түсіндіру
ұйымдастырушыны басқа қатысушылардан, ... ... ... айыруға
мүмкіндік бермейді.
Қылмыс бастамасын көтерушінің қылмыстың объективті жағына араласуы,
орындауы өздігінен бұл ... ... деп ... ... негіз
бола алмайды. Іс жүзінде ұйымдастырушы айдап салушы, орындаушы, ... да ... ... Алайда, бір тұлғаның аталған функцияларды
орындауы бұл тұлғаны әлі де, ... ... ... ... ... ... ойымызша ол сыбайластарын біріктіріп, өз аузына қарата алуы
керек, қылмыстың жоспарды жасап, оны қалған қатысушыларға ... ... ... Және осы ... ... ... көндіре алу қажет.
Яғни, ұйымдастырушыны басқалардан қылмысты дайындау мен іске асырудағы ... ... ... ... ... құрамының объективті жағын орындауға тікелей
араласуы немесе мүлдем араласпауы мүмкін. Оның ... ... үшін оның ... ... әрекеттері жеткілікті, дәл
осылардың бірлік қылмыс құрамын құрайды, бұл жалпы бөлімнің ... ... ... ... ... ... сәйкес баптарында көрініс
береді.
Біздің ойымызша Ф.Бурчак былай деп өте дұрыс атап ... болу үшін ... ... ... ... қылмыс жасауға деген
шешім туғызып, тікелей қылмысқа өзі араласып кана қоймауы ... Ол, ... ... ... ... ... яғни ... жоспарын жасау
керек, рольдерді қылмысшыларға бөліп беруі керек, тіпті бір орындаушы ролін
деталіне дейін, ... ... дәл ... ... Яғни ол қылмыс
жасаушының бойында қылмыс ... ... ... ... ... үшін
ойланып, дайын әрекет жоспарын ... ... ... өзі ... ... араласпауы да мүмкін»[27, 141-б].
Ұйымдастырушылық іс-әрекеттің екінші ... ... ... Оған ... ... ... асыру кезінде түлғаның жетекші,
басшы, қылмыстық іс-әрекетті түріне қарай бөлуші ... ... ... ... ... ... жерде қатысушылардың орнын белгілейді, оларға
бұйрық-нүсқаулар береді, ... ... ... ... ... бүл жерде қылмыстық топты ұйымдастырушы да, кез келген
қатысушы да болуы мүмкін. ... ... оған ... ... ол ... еркімен алуы мүмкін (екінші жағдайда). Сонымен қатар жетекшілер қылмыс
жасауға белсене араласуы мүмкін, бірақ сонда да олар жиі ... ... ... қала ... себебі олардың функциялары қоғамға қауіптілігі
жағынан да, көлемі жағынан да жай орындаушы ... асып ... ... ... ... ұйымдастырушы, яғни қылмыстық топтағы
лидер, қылмыстың ... ... ... шет қала ... та өз ... ... мүмкін. Мүндай жағдайда ұйымдастырушының ... ... ... да, яғни ... ... ... 28-бабының 3-бөлігінде атап көрсетілген және бүл жағдай
ұйымдасқан қылмыстық топ пен ... ... ... ұйымға)
қатысты айқындалған. Осыған байланысты ұйымдастырушы қылмыстың орындалуына
тікелей ... да, сол ... ... немесе басқарғаны үшін
жауапкершілікке тарты-лады. Арнайы жағдайларда (мысалы, ҚР ҚК ... ... ... ... ... үшін жеке қылмыс құрамын
орындаушы ретінде жазаланады.
Қылмыстық топтың ... ... ... ... ... ... ... рөлі туралы сұрақты қарастыра кетейік. Өйткені бұл
оның топтағы ықпалының деңгейін анықтауға жәрдем ... және ... ... ... ... ... ең ... тұратын тұлға-қылмыстық топтың лидері (ұйымдастыру-шысы). Тергеу
уақытында лидер рөлі практика ... ... ... өсе түсуі мүмкін. Қылмыстық топ өз ұйымдасты-рушысымен (лидеріне,
басшыларына) тергеу кезінде есептесуін тоқтатпайды: тергеушінің ... ... ... не ... ... ... ... береді. Тергеу әрекеттері
алдымен қылмыс ұйымдастырушысын (лидерін) ... одан ... ... арсындағы (топ ... ... ... ... ашуға багытталуы тиіс. Бұл жерде лидер мен топтың өзге мүшелері
арасындагы қақтығыстар мен қайшылықтардың бар ... ... орны ... ... ... ... ... топтың өзге мүшелері
тез көз алдында лидердің абыройын төгіп, ... ... ... ... ... ... ... болып табылады. Мысалы,
ұйымдастырушының қылмыстан түскен пайданың көп бөлігін топ ... ... ... оны ... ... (топ ... ... әдістер өзге қылмысқа қатысушылардың шынайы көрсетулері
беріп, тергеуден дұрыс нәтиже ... ... ... бір жағынан
лидердің, ұйымдастырушысының шынайы көрсетулері тергеу мен сот үшін ... ... ... ...... ... ... туралы
максималды түрде хабардар адам. Егер ол ... ... ... ... ... алгашқы сәтінде жауаптарын не тіптен көрсету бермеген
қылмысқа да дұрыс жауап бере бастайды.
Жоғарыдағы айтылған мәселелер ... ... ... ... ... ... ықпалын куәландырады.
Қылмыс ұйымдастырушысы әрқашан қасақана ниетпен әрекет етеді. Оның
қасақана ниетінің ... ... ... өзге ... ... ... жасауға біріктіріп жатқандығын білуі; ә) оның басқаруымен
әрекет ететін қатысушылармен жасалынып жатқан қылмыстың ... ... ... ... көре ... ... нәтиженің болуын қалау.
Қылмысқа қатысудың әртүрлі формасындағы және ... ... ... ұйымдастырушының қасақана ниетінің мазмұны әртүрлі
болады. Кез келген жағдайда оның ... ... ... ... емес) және оның ықпалымен қандай қылмыс жасалғандығын білген-
білмегендігін дәлелдеу қажет.
Сондықтан қасақана қылмыс жасауды ... топ ... ... ... ... ... деп санау қажет.Сонымен бірге
ұйымдастырушының қылмыстық іс-әрекетінің күрделі жағына қарай тағы да ... ... ... ... ... байланысты бірнеше қылмыстық
іс-әрекетті жасау үшін бірнеше топ ... бір ... жету үшін ... ... ... орындауын басқарған адамды сыбайластық
деп тану қажет. Осыған орай тұрақты топты басқарып бірнеше ... ... ... ... ... деп ... ... Қылмысты ұйымдастырушының іс-әрекетінің объективті және
субъективті белгілері
Қатысушылардың ... ... ... ... және ... үндестігі, бірлігі болады, олар осы қатысушылар ... ... ... ... ... бір ... іс-әрекетін
екінші түр әрекетінен айыруға мүмкіндік ... ... ... ... тек белсенді түрде ... ... ... ... да ... Ұйымдастырушы белгілі бір
нәрсені, құбылысты ұйымдастырушы дайындаушы. Бұл - дайындаушы-құрылтайшы
.Ұйымдастырудың міндетті объективті ... - бір ... ... ... ... және қалыптасқан қауым мүшелеріне
жетекшілік ету. ... ... ... тікелей қатысуын
қосымша белгіге ... ... Сот ... ... ... ... көрсетеді, олар көп жағдайда
(87,4%) орындаушылармен бірге тікелей қылмыс жасауға араласып отырған.
Ұйымдастырушы іс-әрекетінің ... ... ... ... ... формаларын және оның көлемін дұрыс түсінудің
мәні зор. Ұйымдастырушы ұғымын ашатын құқықтық-қылмыстың ... ... ... ... ... тізімі тек " ... " деп ... Бұл ... талдаудағы ортақ кемшілік - авторлар
не кейбір формаларды атап өтіп, олардың ... ... Не ... ... ... ғана ... Көптеген авторлар бұл
мәселеге мүлдем көңіл аудармайды, олар бұл іс- ... тек ... мен ... ету деп ... ролі мен оның ... ұстауының объективті көрінісін
дұрыс ... ... ... мен ... ... ... іс-әрекет
мазмұнын терең түсініп, ең қауіпті қатысушылар ұйымдастырушылар ... ... ... ... ... ... мен ғылыми
монографияларда ұйымдастырушылық іс-әрекет түрлерінің толық ... ... сот ... ... ... аша алмай, бүкіл
жаза ауырлығын атқарушыға немесе т.б. көмекші қатысушыларга аударуына
әкеледі.
Қылмыстық ... ... ... ... тәжірибелі қылмыскер болып
табылатын ұйымдастырушылар қылмыс ... ... ... ... ... ... тығылады, соның әсерінен сот органдары барлық
ұйымдастырушыларды ... ... ... көбі ... жазасын алмайды, бұл
қылмыстың іс жүзіндегі елеулі кемшілігі болып табылады.
Қылмыстық-құқықтық әдебиеттегі ұйымдастырушы анықтамасын негізге ала
отырып ұйымдастырушылық іс-әрекеттің 2 ... ... ... ... ... ... құру және ... ету; 2) нақты ... мен ... ... ... ... ... қылмыстардың ұйымдастыру-шысының іс-
әрекеті қылмыстық ұйымды ұйымдастырушы іс-әрекетіне ұқсас» ... ... ... ... қауымдастықты ұйымдастырушының функцияларының көлемі мен
сипаты жеке ... ... мен ... іс- ... ... ... әрі көптүрлі. Қылмыстық қауым ұйымдастырушысының мынадай
қызметтерін бөліп көрсетуге болады: а) оны құру ... ә) ... ... б) ... ... ... іске ... қауым мүшелеріне
жетекшілік жасау; в) қылмыс ізін жасыруды баскару; г) қауым мүшелерінің
қылмыстық ... ... т.б. ... ... құру деп ... қылмыстық топты құруды
айтамыз. Мұндай қылмыстық топты құру ... ... ... ... ... ... тарту (ұйымдастыру, сөзбен көндіру,
сатып алу, қорқыту т.б. әдістерді ... ... ... ... жүмылған
жұдырыққа айналдыру, мүшелерді болашақ қылмыстық іс-әрекеттердің ... топ ... ... ... ұйымдастырушылық формалары
мен қылмыстық іс-әрекет тәсілдерін жасау, ұйымдастырудың келесі сатысында
өз беделін күшпен т.б. әдістермен ... ... ... ... белгілі бір тәртіп орнату.
Тұрақты қылмыстық топ құрылған соң ... ... ... ... жасау дайындығына бағытталады. Және бұл қызметі дәл сол ... ... ... ... Қылмысты жасауға дайындықты басқаруға
мыналар жатады: қылмыстық іс-әрекеттің нүктесіне дейін өңделген ... ... ... іске ... ... ... ... қызмет, рольдерді мүқият бөлу және қажет болған ... ... ... ... ... ... т.б. және ... ұйымдастырушы
іс-әрекетіне қауымдастық мүшелеріне нақты қылмыстарды істеу кезінде тікелей
жетекшілік ету жатады. Бұл ... ... ... ... ... бір ... ... топтардың іс-
әрекетіне реттеу, басшылық жасау, билік ... мен ... ... ... басқа жаққа аудару т.б. әрекеттер жатады.
Ұйымдастырушы қылмыс орнында ... ... ... арқылы басқаруы
мүмкін, байланысшылар арқылы не т.б. ... ... етуі ... ... ... қылмысты ұйымдастырушы деп тану ... ... ... ... ... ... ... біреуін іске
асырса да жетеді деген пікірін дұрыс деп ... ... Сот ... ұйымдастырушы өз қолына ұйымдастырушылық іс-әрекеттің барлық
түрін бірдей жинай бермейді.
Қылмыстық қауымдастық болып табылмайтын, тонау, ... ... ... пара алу ... ... қылмыстық топты құруға
бағытталған ұйымдастырушылық іс-әрекет жалпы ... ... ... ... өте ... ... ерекшелік - қатысушылар арасында
тұрақты ұйымдастырушылық байланыстардың болмауы ... ... Ол ... бір ... акт ... үшін ғана ... мүмкін.
Жеке қылмыстарды ұйымдастырушының функционалдық іс-әрекеті жалпы
алғанда ... ... ... ... ... болса да,
өз ерекшеліктері бар. Сондықтан В.Прохоровтың «жеке қылмыс ... ... ұйым ... ... ... ... ... болмайды. Оның ойынша «айырмашылық тек ұйымдастырушы іс-
әрекеті бағытталған тікелей объектілердің әр ... ... ... бұл 2 ... ... айырмашылық тек
мүнымен шектелмейді. Біріншіден, нақты ... ... ... ... ... ... ... топ құраудың
қажеті болмайды. Екіншіден, қатысушылар арасындағы өзара байланыс қарапайым
формада, ұйымдастырушы мүшелер арасына қүпия бір жаңа байланыс ... ... бас ... Үшіншіден, ұйымдастырушылық іс-әрекет
мақсаттары әр ... ... ... мақсат - белгілі бір қылмыстық ... ал ... ... ... немесе әр текті бір немесе бірнеше
қылмыстарды жүзеге асыру болып табылады.
Сонымен нақты қылмыстарды жүзеге асырудағы ұйымдастырушылық іс-әрекетке
мыналар ... ... ... табу және ... ... іс-
әрекетке тарту; оларды өз жағына шығару; олардың функционалдық міндеттерін
анықтау; іс-әрекет жоспарын жасау; ... ... ... ... мен ... ... қылмысты жасауға қолайлы жағдай туғызу;
қатысушыларды қылмыс құралдарымен қамтамасыз ету, мүшелердің іс-әрекетіне
қылмыс ... ... ... ... ету және ... іс-
әрекеттің аталған және басқа да түрлерін бүкіл ... ... ... ... ... бірлігі мен көлемі әр түрлі болуы мүмкін, ол қылмыс
сипатын, қылмыс объектісінің маңыздылығына, қылмыстың ... ... ... т.б. ... ... болады.
Бұл жағдайдағы ұйымдастырушының негізгі анықтаушы ролі - ол ... ... ... ... еркін нақты қылмысты
жасауға бағыттайды. Кригердің әр ... ... ... тұлғаның қылмыс
басқарушы болуы керек деген ойына келісуге ... ... ... ... ... ... бірі, алайда ұйымдастырушы ең алдымен
ойлаушы, дайындаушы, құраушы, жүзеге асырушы. ... ... ол - ... ... ... ... объективті касиеттерінің
нақты параметрлерінің болмауы ... ... осы ... ... факторға үлкен роль беруге ... яғни ... ... ... ... зор ... ... Ал олар тек ... ... ... оның объективті, субъективті белгілеріне
терең талдау жасау арқылы ғана ұйымдастырушылық іс-әрекет шекарасын ... және сол ... ... осы ... басқа әрекеттерден: айдап
салудан, орындаудан, көмектесуден бөліп қарай алады.
Ұйымдастырушы ... ... жағы ... да ... ... кінә және оның ... ... жалпы ілімге
негізделеді. Сонымен қатар қатысушылардың психикалық іс-әрекетінің ... де бар. Ең ... ... ... ... екі ... одан
көп түлғалардың бір қылмысты жасауға әдейі бағытталған біріккен ... тек ... жеке ... ... белгілі. Бұл қылмысқа қатысуға
да байланысты, ... дәл осы ... ... ... принцип анық көрінеді.
Кеңестік қылмыстық - құқықтық әдебиетте ұйымдастырушы ... ... тым ... аз ... ... ... Қылмыстық заң
шығару Негіздері қабылданбай түрып көптеген авторлар ұйымдастырушының
санасы мен еркін анықтайтын ... ... ... емес, негативті
белгілерді ұсынады.
Ұйымдастырушы іс-әрекетінің субъективті жағының сенімсіз ... ... ... ... құқықтық оқулықтардан кезіктіруге болады.
Мысалы, сол оқулықтардың ... ... ... деп тану үшін ... ұғым туралы білуі міндетті ... ал ... оның ... тұлғаның қылмыстық кауымдастыққа тиістілігін
немесе басқа мүшелердің ... ... ... ... ... ... емес, - деген қате пікір кезігеді. Мұндай пікірлер сын ... ... ... ... ... тым ... ұйымдастырушыға оның ойында болмаған іс-әрекеттерді объективті
түрде таңуға әкеледі. Негіздер қабылданғаннан ... ... ... оқулықтарына келетін болсақ, олардың көбінде ұйымдастырушылық іс-
әрекеттің субъективтік жағы ... ... және ... ... қатысушылардың психикалық бағыттылығы сипатындағы айырмашылықтар
көрсетілмейді. Тек монографиялық ... ғана ... ... құқық теорияларында ұйымдастырушылық іс-әрекет субъективті
жағынан тек тікелей қасақана ойлау арқылы көрінеді деген ... ... ... ... ... жанасу мүмкіндігін танитын авторлар ғана емес,
абайсызда жасалған қылмысқа қатысуды ... ... да ... ғалымдар ұйымдастырушы мен басқа қатысушылардың оқталуы арасындағы
айырмашылықты көрсетпейді, сол арқылы ұйымдастырушылық ... ... ... ... ... ... ... жанаса
оқталумен де іс-әрекет жасай алады деп тікелей көрсетеді. Ол: «Субъективті
жағынан алғанда ұйымдастырушыда ол қандай ... ... ... бір ... ... ... ... немесе осы нәтижені саналы
түрде тосу туралы санасы болуы керек», - деп жазады [25, 470-471-б].
Белгілі бір ... ... қүру ... ... бір ... ұйымдастыру және жетекшілік ету тек ... осы ... ... ерік ... нақты бір қоғамға қарсы мақсатқа ... ... ... ... Орындаушы мен басқа да қатысушылардың саналары мен
еркіне белсенді түрде эсер ету ... ... ... ұйымдастырушының
қасақана оқталуының мазмұнының белгілі бір маңызды бөлігі болып табылады.
Ал жалпы ұйымдастырушының қасақана ... ... ... ... ... ... ... элементіне
ұйымдастырушының өз іс-әрекетінің және атқарушының ... ... ... ... ... ... ... мұнда қылмысты бірігіп
істеуді түйсіну жатады, бүл жерде ұйымдастырушы қылмысқа қатысуда өзінің ең
негізгі және ең ... роль ... ... ... ... ... ... оның қылмыстық ұйымның мүшелері мен немесе нақты қылмыстың
қатысушылары мен ... ... ... де кіреді. Бұл субъективті
байланыс ұйымдастырушының ... ... және т.б. ... ... ... ... және атқарушы мен басқа ... ... емес ... ... соның жетекшілігімен іс-
әрекет жасайтындығын сезінуін қамтиды. Бұл үшін атқарушының ұйымдастырушыны
жеке танып ... ... ... Дәл ... ... ұйымдастырушысы бүкіл мүшелерді түстеп, танымауы ... ол ... ... ... ... ... формалары,
жеке мүшелерінің қылмыстық іс-әрекетінің тәсілдері және олар жасаған
қылмыстардың сипаты ... ... ... ... ... Қылмыстық топ
құрамы аз болатын, нақты бір қылмысты ұйымдастыру ... ... топ ... ... біледі, өзі олардың ролдерін ... ... ... ... мен ... жасау тәсілдері туралы басқа
қатысушылармен келіседі. Мұндай жағдайларда ... ... ... ... ... кейде ұйымдастырушыны өз іштерінен сайлап,
тағайындайды.
Мысалы, кәсіптік техникалық училищенің П есімді ... 6 ... ... қарақшылық жасауға дайындап, топтың ішінде айтқан
сөзі заң болатын жетекшіні сайлауды ұсынды. Бір ауыздан ... ... ... оған ... ... ... ... жасау, қылмыс орнын
таңдау, және т.б. ... ... Бұл ... П-ң
жетекшілігімен қауіпті қылмыстар сериясын жасады.
Қасақана оқталудың интеллектуалдық элементіне қауіпті салдарын ... да ... ... ... алу бұл өз ... ... ... Ұйымдастырушы тек өз іс-әрекетінің ғана емес, өзі құрған ... ... ... ... ... қоғамға қауіпті салдарын
болжай алуы қажет. Ұйымдастырушы атқарушының ойы мен іс-әрекетінің сипатын
саналы түрде ... ... осы ... ... ... болжай алу оған деген жігерлі қатынасты сәйкесінше туғызады.
Түйсіну нәтижесін (оқталудың) жігерлі ... ... ... ... ... түрде тосуды қамтиды. Субъектінің психикалық іс-әрекетінің
ерік жігерін көрсететін осы 2 ... ... ... ... ... ... нәтижеге қатынасын өзіне қажетті құбылысқа
деген жігерлік қатынасы деп ... ... ... ... оқталуда
қылмыс нәтижесі кінәліге ақырғы мақсаты ретінде де, басқа мақсатқа жету
құралы ретінде де ... ... Бұл ... тұлға өз іс-әркетінің қоғамға
қауіпті жолдарының тууына тікелей мүдделі емес. Ал дәл осы ... ... ... ... себебі ол қылмыстық салдардың туындауына
тікелей мүдделі.
Қылмыстық қауымдастықтың құрушысы немесе нақты бір қылмыстың инициаторы
мен жетекшісі болып табылатын ұйымдастырушы әрқашан ... ... ... ... Оның қылмыстық іс-әрекетінің ерекшелігі, ол бүкіл қылмыстық
топтың іс-әрекетіне ... ... ... ала ... және ... ... отырады. Г.А.Злобин мен Б.С.Никифоров ұйымдасқан топты
құру, оның мүшелерінің бір қылмыс ... ... ала ... болатындығына
әкеледі, - деп дұрыс атап көрсетеді.
Бұл ең алдымен ұйымдастыруға қатысты. Ол ... топ ... ... бұрын көп уақыт бойы «қылмыстық идеяны» ойластырады,
қылмыстық топты кұру жоспарын мұқият жасайды, ескі ... ... ... тек ... соң ғана өз ойын ... ... кіріседі. Оған
сот практикасы дәлел. Бұл жерде РСФСР ... ... ... ... «а» және «б» ... ... Омбы облысының сотында сотталған К
және басқалардың ісі мысал бола алады. К қарақшылық үшін өз ... ... соң үзақ ... бойы ... ... ... туралы ойластырады. Осы
мақсатпен о л еңбекпен түзеу колониясында жазасын өтеп ... ... ... 6 ай бойы ... ол ... кассасының күзет жүйесін
зерттеді, сонымен қатар СПТУ-да (кәсіптік училище) оқитын, ... Б және Ш ... ... ... ... ... рет үйіне
шақырды, спирт ішімдіктерімен сыйлады. A мерзімін өтеп, бостандыққа шыққан
соң К бұлардың барлығын ... ... өз ... ... Олардың
қарақшылық шабуылға қатысуға келісімін алған соң ойын іске ... ... ... ... ... ... оқталуы не алдын
ала ойластырылған болуы мүмкін, не қылмыс жасау процесі ... ... ... ... ... ... тәртіпсіздіктерді, топтық бас
бұзарлықтар т.б. жағдайлар. Айтылғандардың барлығын жинақтай келе қылмыстық
қауымдастықты ұйымдастырушының ... ... жағы ... ала ... оқталу формасындағы кінәмен ... ... ... ... ... ... ... болсақ,
ол, тек тікелей оқталу кезінде мүмкін болады. Ал бұл ... ... ... ... ... ... ... тікелей және жанама, анықталған ... ... ... ... ... ... ... тікелей байланысты
емес. Бүл жіктеудің мәні заң шығарушы мен теорияның ... ... ... ... ... ... ... деп сипаттайтын
ГА.Злобин мен Б.С.Никифоровтың пікірімен келісуге болмайды. [28, 87-б].
Егер жоғарыдағы авторлар пікірін, позициясын ұстанатын болсақ, оқталуды
тікелей және ... деп тек ... ... және ... ... ... ... қауіптілігі деңгейіне еш эсер ... ... ... да эсер ... ... жағдайда ғалымдардың не үшін
дауласатыны, кінәлі жағдайдағы соттық органдарға түсіндірулер беру не ... ... ... ... ... ... мен
жазалануына байланысты бүкіл сұрақтарды шеше ... ... ... айыру қажет. Бүл әсіресе әркім өз іс-әрекеті мен ... ... ... ... ... ... ... қылмысқа қатысу
процесінде маңызды. ... ... ... болжау деңгейі мен осы
салдарды тілеу деңгейі де әр ... ... ... кінә ... басқа қатысушылардан жотары болуы
ұйымдастырушының әрқашанда тікелей оқталуы мен қимылдайтынына ғана емес,
сонымен қатар ұйымдастырушының ... ... ала ... болуына
байланысты. Бұл ұйымдастырудың өз ролі мен ... ... ... ету ... ерекше қауіптілігін түйсіну
деңгейінің жоғары екендігін көрсетеді. Қылмысқа қатысу сипаты мен деңгейі
«ұйымдастырушының ... ... ... мен оның ... ... ... кінә деңгейі туралы айтуға мүмкіндік береді», - деп
Ф.Г.Бурчак дұрыс атап көрсетеді. Ұйымдастырушының кінә деңгейі ол ... ... ... ... кезде 2 ece өседі. Мәлімет
бойынша қылмыстық жауапкершілікке тартылған ... ... ... ... ... бірге және солардың жетекшілігімен жасаған.
Ұйымдастырушының жоғары кінә деңгейі сотқа ұйымдастырушыларға ... гөрі ... жаза ... ... ... ... соттар
ұйымдастырушының кінә деңгейін әрқашан ескере бермейді, бүкіл қатысушыға
бірдей жаза беру көп ... Көп ... сот ... кінә ... ... немесе ұйымдастырушы болады
делінеді. Мысалы, біз қарастырған қылмыстық істердің үкімдерінің тек 19,5%
ұйымдастырушы тікелей оқталумен ... ... деп ... ... ... сот ұйымдастырушының алдын ала оқталумен ... ... ... ... ... мен ... мақсаттарына келетін болсақ, олар толығымен
жалпы ережеге негізделеді, ол бойынша қатысушылардың ... ... ... ... ... мазмұнына тиісті ... ... ... ... ... ... болуын
табалмайды. Бұл ереже кең танылған және қылмыстық құқық ғылымдарында дауға
салынбайды. Қылмысқа ... жеке ... мен ... қылмыстық
мақсаттарды айыру қажет. Мысалы, ... мен ... ... ... ... ... бір ... қауіпті іс-әрекетті немесе
бірнеше қылмысты жасау болып табылады. Сондықтан қауымдастықтың әр ... ... ... ... ... ... қылмыстар үшін жауап береді,
тіпті кейбір ... ол ... ... қатыспаса да бәрібір жауап
береді. Қылмысты ұйымдастырушының жеке ... ... ... ... ... ... мен сәйкес келе бермеуі, ... ... ... мүмкін. Бірақ сондықтанда да ұйымдастырушы өзі ... ... үшін ... ... ... ол кек алу ... басқа
жеке мақсаттары болуы мүмкін (оңай олжа табу т.б.). Ұйымдастырушы басқа
қатысушылардың іс-әрекетінің мотивтері ... ... ... ... ... оны ... босатпайды. Соттық және тергеу практикасының
анализі көп жағдайда ұйымдастырушының ... ... ... ... сәйкес келетінін көрсетеді. Әсіресе тонау, қарақшылық,
зорлау, бұзақылық, мемлекеттік ... ... ... салу ... анық көрінеді. Берілген мәліметтер ұйымдастырушы құрған
қылмыстық ... бір ... ... бағытталған тұтас механизм
екендігін көрсетеді. Ал бұл өз кезегінде тергеу органдарымен ... ... ... әркімнің қатысу деңгейі мен сипатын мұқият ... ... ... ... ... ... және жазаны жекешелеуге
міндеттейді.
2.3 Қылмысты ... ... ... ... ... жауапкершілігі қылмысқа қатысқандардың
жауапкершілігі сияқты ... ... ... ... ... ... және
ол қылмыстық құқықтағы жауапкершілік негізі туралы мәселесімен байланысты.
Қылмыстық жауапкершілік негіздері теорияда ... ... ... қылмысқа қатысу қылмыстық жауапкершіліктің ерекше негізін
құрамайды, ал негіз ... ... ... ... ... ... ұстанады.
Мысалы, В.Кудрявцев «Қылмыс құрамы қылмыстық жауапкершіліктің ... ... ... болып табылады, сондықтан қылмысты саралаудың заңдық негізі
болып табылады»,-деп жазады [29,75-б].
Бұл формула ... ... ... ғана ... ... да, қылмысқа қатысуда да қылмыстық жауапкершілікті ірге тас
бола ... ... ... ... ... уақытта әр қатысушының
жауапкершілігінің негізі орындаушының іс-әрекетінде емес, оның өзі ... ... ... жету үшін ... ... ... ... пікір кең тараған.
Қылмысты ұйымдастырушы іс-әрекеті қатысушыларға ұқсас, белгілі бір
қылмыстық заң ... ... да бір ... ... мен ... ... ... объективті жағынан алғанда қоғамға қауіпті
болып келеді. ... ... ... жауапкершілікке тартылуы тиіс.
Себебі ол кінәлі бола ... ... заң ... ... қоғамдық
қатынастарға әдейі нұқсан келтіреді, ... оның жеке іс- ... ... ... ие ... және оның ... жасауға қасақана катысуы
осы жеке қатысушы жасаған, заңмен қудаланатын ... ... ... мен ... қатысқандардың іс-әрекеті объектіге тікелей
бағытталмауы және олардың қылмыстық нәтиженің тікелей себебі ... ... ... ... ... іс-әрекеті қоғамға қауіпті
болып табылады, себебі ... және ... ... ... яғни қылмыстық нәтижеге де жағдай жасайды.
Қатысқандардың тұтас өзара байланысты ... осы ... ... ... құрамына әкелмейді, олардың әрқайсысы орындаған ролінің
сипаты мен кінә деңгейіне байланысты өзіндік қылмыстық ... ие ... ... ... ... - қылмыстық іс-
әрекетті ұйымдастыру болып табылады, ... ... үшін ... құрам
қылмысқа итермелеу болып табылады, ал көмектесуші үшін қылмысты жасауға
көмектесу болып ... ... ... ... ... ... ... қарастырылған.
Сондықтан да ұйымдастырушылардың және т.б. қатысушылардың ... ол ... ... ... ерекше бөлім бабында көрсетілген
белгілер мен ... ... ... Кодексінің 28 бабындағы
ұйымдастырушылардың функционалдық роліне баға берілген белгілерден тұруы
қажет. Әрине ... ... ... ... қылмыс құрамы
олардың іс-әрекетінің сипатына байланысты арнайы ерекшеліктері болады. Бұл
ҚР ҚК 28-ші бабының мәнінен ... Ол ... ... қатысушының қылмыс
жасауға қатысуының сипаты мен деңгейі жазаны даралау кезінде сот тарапынан
ескерілуі тиіс.
Қарастырылып отырған мәселемен ... ... ... байланысты. Бұрынғы заңдар қылмысты ұйымдастырушыны қатысушылардың
ішіне енгізбеген, алайда қылмыспен күрес практикасы ... ... ролі ... қатысушылардың іс-әрекетінен мүлдем кең болатын
тұлғалардың барлығын көрсетті. Бұл тұлғалар қылмыс жасауға көндіріп немесе
оны жасаушыларға ... ... олар ... ... ... ... ... қатысушыларды біріктіреді, ролдерді бөліп береді,
қылмыстық іс-әрекетті жоспарлайды және көбінесе қылмыс ... ... ... ... ... шеңберінде бағалау мүмкін емес. Сондықтан
қылмыспен ... ... ... ... ... ... анықтауға көшті. Бірақ қатысушылардың заңдық
анықтамасында ұйымдастырушыларға көңіл бөлінбегендіктен сот ... ... өте ... ... отырып, олардың іс-әрекетін
ұйымдастырушылар қылмысқа тікелей қатысу қатыспауына тәуелсіз ең қауіпті
атқарушылық ... деп ... Яғни ... іс-әрекеті Қылмыстық
Кодекстің Ерекше ... ... ... ... ... ... ... ұйымдастырушы іс-әрекетінің теориялық түсіндірмесіне де
өз әсерін тигізді. Құқықтық әдебиетте ұйымдастырушы іс-әрекетін сараптау не
мүлдем қозғалмады, не тәжірибе ... ... ... ... ... былай деп жазады: "Ұйымдастырушы нақты қылмысты құрайтын іс-әрекетті
тікелей өзі жасамаса да ... ... ... ... ... ... оның іс-әрекетін сараптау кезінде
РСФСР ҚК 17-бабына ... ... ... емес"[30, 28-б]. Кейінгі уақытта
бұл мәселені шешуде біршама өзгертулер енгізіліп отырды. Бүгінгі күнде оны
шешудің 3 ... ... ... ... ... ... ... іс-әрекетін басқа атқарушы іс-әрекетімен бірге ... ... ... бөлімінің баптары бойынша, 17-бапқа сілтеме
жасамай-ақ сараптау қажет деп ... ... ... - ... ... ол қылмыстық іс-
әрекетті тікелей жүзеге асыруға қатысу, қатыспауына байланысты ... ... деп ... Егер ол қатыса сараптау кезінде қатысу туралы
бапқа сілтеме жасамау ұсынылады, ал ... ... ... ... ... ... бойынша ұйымдастырушылардың іс-әрекетін барлық жағдайда
РСФСР ҚК-ң 17-бабына сілтеме жасай отырып сараптау ұсынылады.
Алдыңғы екі ... ... деп айту ... ... ... сот ... табыну, ол уақытта ұйымдастырушы іс-әрекеті кең
қарастырылып, ұйымдастырушы іс-әрекетін ... ... ... ... сілтеме жасауға болмайтын, себебі онда ұйымдастырушыны ... бірі деп ... ... ... қате болып
табылады. Себебі ұйымдастырушы іс-әрекеті неге екі ... ... ... ... ... ... қатысу туралы бапқа сілтеме жасалып,
екінші жағдайда жасалмайды) және ... ... ... ... орындаушымен бірге қылмыстық іс-әрекетті жасамауга тікелей
қатысса, ол орындаушыга айналмайды және осы қылмысты ұйымдастырған ... қала ... ... сол ... ол ... ... қасиетін де
жоғалтпайды. Сондықтан ұйымдастырушы іс-әрекетін сараптау кезінде бүкіл
қатысушылардың ... ... ... сілтеме
ұйымдастырушының тікелей қылмысты жасаушыға қатысу, қатыспауына ... ... ... ... ... пікірінің де кемшіліктері бар ... ... ... ... ... тұрғыдан қарау туралы тезисті негіздеген ол "Ұйымдастырушы
ҚК Ерекше бөлімінің бабында қарастырылған қылмыс құрамының объективті жағын
басқа ... ... ... ... оның ... ... ... мақаласына сілтеме жасап қажеті жоқ. Мұндай жағдайда ... ... сот ... ... ... ... жазаны
ауырлататын жағдай болып табылады [27,141-б]. Ұйымдасқан топпен жасалған
қылмыстарға сот жаза тағайындаған ... бүл ... ... ол тек
ұйымдастырушыға ғана катысты емес, ұйымдасқан топтың кез келген мүшесіне
қатысты болып ... ... ... ... - деп ... ... ... жалпы жазаны ауырлататын жағдай ретінде
қаралады.
Бұған мемлекеттік меншік мүлкін талан-таражыға салу ... ... ... талан-таражыға салуды ұйымдастыру жазаны өте ауырлататын жағдай
ретінде қарастырылып, жаза көлемін ... ... ... ... ... ... жасауға қатысу деңгейіне
байланысты, бүл пікір ГДР, ... ... ... ... ... басқа қатысушылармен салыстырғанда қоғамға қауіптірек
фигура болып ... ... ... ... ҚК-ң ... бөлімінің
баптарында басқа қатысушыларға қарағанда жазаны ауырлататын жагдай ретінде
қаралады. Мысалы, ГДР ҚК-ң 107 ... 1-ші ... өз ... ... ... ... топ ұйым ... 2-8 жылға бас
бостандығынан айырылса, ... 3-12 ... бас ... ... ... өте ... негізделген, себебі
үйымдастырушылардың басқа қатысқандармен салыстырғанда қоғамға қауіптілігі
жоғары ... ... ... береді, деп санайды Л.Галиакбаров [31,
40-б].Бұл мәселені шешуді ұйымдастырушы іс әрекетін қатысу туралы ... ... ... ... ... ... авторлардың пікірі шындыққа бір
табан жақын.
Ұйымдастырушы заңда көрсетілген функционалдық ролінің сипатына сәйкес
қатысушы болып ... және ... ... ... ... ... тікелей қатысады қылмысты ұйымдастырушыны орындаушыға
айналдыру қате. Себебі бұл ... ... да, ... ... жеке анықтап көрсеткен заң мағынасына да қайшы келеді.Сондықтан да
осыны ескере ... ... 1958 ж. ... 17- ... қылмысты
ұйымдастыру қылмысқа қатысудың жеке түрі деген анықтама енгізді.Қылмыс
жасауға тікелей қатысқан ұйымдастырушы ... ... ... ... қажет. Себебі «орындаушылық қатысудың бір түрі болса да
жасалған қылмысы үшін жауапкершілігі ... ... ... ... ... ... Яғни ... ҚК-ң 17-бабында ұйымдастырушының аталуы
оның іс-әрекеті ылғи да осы бапқа сілтеме ... ... ... ... ... ... пікірі құқықтық жағынан алғанда толықтай дұрыс деп
айта алмаймыз [32, 141-б].Жоғарғы сұрақтың ... ... 1926 ... ҚК-ң ... 17 ... ерекше орындаушыны қатысушыларының
ішіне енгізген жоқ, осы арқылы жеке әрекет етуші ... ... ... ... ... Бұл ... орындаушылардың іс-
әрекетін жеке дара әрекет етуші тұлғалардың ... ... ... ... ... күнде жағдай өзгерген. Қатысудың заңдық формуласына
тек ұйымдастырушылар мен ... ... , ... ғана ... да ... Ал олай ... орындаушы іс-әрекетін сараптауда
басқа да қатысушылардікіне ұқсас қатысу туралы ... ... ... ... ... ҚРҚК 28 ... ... қатысушының
әрқайсысының әрекетін сараптаудың дәлдігін төмендетеді және ... ... ... ... ... ... зиянды әсерін
тигізеді.
Біз П.Ф.Тельновтың қазір тәжірибеде ... ... ... ... ҚК 17 ... ... жасау арқылы сараптау ... ... ... тұлға ролі туралы ешнәрсе айтпайды деген
пікіріне келісеміз. [12,93-б]. Мұндай жіктеу, сараптау ... ... ... ... ролі ... анық ... келу қиын, себебі
қылмысты ұйымдастырушы іс-әрекеті мен көмектесуші ... ... ... - ... ... сақтау көрсеткіштерінің бірі.
Онда қатысушы іс-әрекетінің кұқықтық бағасы ... ... мен ... да ... ... ... қатысу
туралы бапқа ғана емес, осы баптың ... ... ... ... ... ... қажет.Қатысушылардың іс-әрекетін заңдық бағалаудағы мұндай
детальдандыруға қарсы ... да ... ... деп ... ... ... іс-әрекетін ҚК 17 бабы бойынша оның бөлімін корсете
отырып немесе ... ... ... дұрыс болу үшін сәйкесінше
процессуалдық құжатта (Айыпталушы ретінде ... ... ... үкім ... ... ... қылмыс жасаудағы қатысу түрі
дұрыс анықталып, көрсетілсе (қоса орындау, көмектесу, ұйымдастырушы ... ... ... ... дәл ... ... ... әрқайсысының ролін мұқият анықтауға тәрбиелеп, біріккен
қылмысқа қатысу сипаты мен деңгейін ... ... ... ... ... жасайды, ал бұл өз ... ... ... мен қатысушыларға жаза түрі мен көлемін анықтауда неғұрлым
нақтырақ шешуге мүмкіндік береді.
4. Қылмысты ұйымдастырушыға жаза ... жаза - ... ... ... орын ... ... К.Маркс
«Жаза дегеніміз - қоғамның өмір сүру жағдайын бұзуға ... ... ... ... ... деп ... [34, 446-б] Кеңес мемлекеті жазалау әсерімен
қатар үлкен тәрбиелік мәнге ие ... ... ... соның ішінде қылмыстық
жаза құқық бұзушылардың түзеліп, ... ... ... ... ... ... осы ... іске асу үшін, оларды пайдалана
білу керек. ... ... ... ... жаза ... бұл ... ... әділетті екендігіне тәуелді. ... ... ... ... ... мәні зор. ... әрбір қатысушының ортақ қылмыстық мақсатқа жетудегі ... ... анық ... ... ... топ ... оны ұйымдастыру, қамтамасыз ету, жетекшілік етуге бар ... ... оның ... ... ... - ... ... шамалы
деңгейде болатын көмекші болады.Сондықтан заңдық әдебиеттерде «әрбір ... оған ... ... бүкіл қатысушылар мен қылмысқа
қатысы бар тұлғалардың барлығы анықталуы өте ... ... ... ... мен өз ... алуы тиіс» делінген .Ал бұл іс жүзінде осылай
ма? - дегенге келетін ... оған ... беру үшін ... ... ... ... нақты ролі мен араласу деңгейі, оларға
тағайындалған жаза ... ... ... ... ... ... ... ашатын көлемді зерттеу қажет. Біздің
тарапымыздан ... топ ... ... ... мен ... ... туралы шешімдер мен түйіндер жасалды.Соттық қатысушыларға,
соның ... ... ... түрі мен ... каншалықты дұрыс
таңдауына белгілі бір дәрежеде түзеу ... ... де ... Жазаны белгілey мен оны жүзеге асыру - бүл екі ... ... ... процесс болып табылады. Бірақ сот қатысушыларға жаза
тағайындамай тұрып кімнің кім екенін білуі ... яғни ... ... ... ... ... мен ... дұрыс анықтауы қажет. Атақты
орыс заңгері А.Ф.Кон былай деп ... ... ... ... ... ... жасалған әрбір қылмыс бас, ... қолы бар, ... ... ... ... алдыңызда осы істегі ... ... ... ... жүрек, кімнің осының бәрін ойластырған бас болғандығын
анықтау ісі тұр» [35, 119-б].Соттар ... ... ... оның ... әрекетінің сипаты мен қылмыс жасаудағы қатысу
деңгейі туралы толық сипаттама береді, ал жаза ... ... ... ... ... ... ... Новосибирск облыстық
сотының РСФСР ҚК 102 бабының «а», «е» ... мен 91 ... «а», ... ... ... ... қасақана кісі өлтіру, ... ... ... бар деген айып бойынша сотталған Г. және т.б.
қатысушылардың ісін мысалға келтіруге болады.Сот бұл істі ... ... ... ... ... оның ... ... эсер ету
тәсілдерін терең зерттеді.Істің ... ... Г. ... ие болып,
қылмыстық топ құрды, оған С. мен Ш-ны, кәмелетке толмаған К-ны тартты. Ол
такси шоферіне ... ... оны ... оның ... ие ... бір селосына сол машинамен барып, сол село магазинін тонау
жоспарын мұқият, ұсақ элементіне ... ... Бұл ... Г. ... арасында рольдерді бөліп берді және қылмысты жүзеге асыруға
тікелей басшылық етті. Әрбір ... ... ... мұқият
зерттеген сот Г. тұлғасының қоғамға қауіптілігінің жоғары деңгейін корсете
отырып оны өлім жазасына ... ... ... ... ... да, үкімде оның ұйымдастырушылық ... ... ылғи ... ... олар осы ... ... қана ... оның қылмыстық
тәртібінің жан-жақты мұқият анализін жасамаған, ал жаза тағайындаған ... ... ... ... ... ... ... Кейде соттар үкімде қылмысты топтасқан ұйыммен істеді деп ... ... осы топ ... ... ... - ... ... оған қажетті құқықтық, әлеуметтік баға бере бермейді.
Бұған мысал ретінде Омбы ... ... ... ... ... ҚК ... III бөлігі бойынша кәмелетке толмаған қызды зорлаған К. және ... ... ... Жаза ... ... сот ... олардың
қылмысты мастықпен, арам көңілмен, ұйымдасқан топпен жасаған және олардың
тұлгасының кінәлілігін ... ... ... ... ... ... мекемесінде өтеуге 8 жылға бас бостандығынан айырды. ... ... ... сот ... осы топтың ұйымдастырумен қылмысқа
бастамашы болған тұлганы анықтай алмады. Ал жаза ... ... ... ... жаза беріп, жазаны дифференциалды туралы шешімді
бұзды. Ал сот материалдары К-нің тек ... ... ғана ... ... да көрсетті. Соттық практиканы зерттеу қылмыстық
ұйымдастырушылар өздерінің қылмыстық іс-әрекетін ылғи да ... ... ... отырады, ал олардың ... ... ... ... ... ... ... тікелей қатыспайды. Бірақ
бұдан олардың қоғамға қауіптілігі азаймайды, осындай жағдайда олар қылмысқа
белсене араласуы мүмкін. Бұл ... сот ... ... ... ... ... ... бірақ сонымен қатар әрбір қатысушылардың ... ... ... ... ... ... ал бұл жазаны даралаудың
қажетті шарты болып табылады.Біріккен ... ... ... ... ... ... ... бұл жазаны даралаудың жоғары болғанын
қалайды. Соттар қылмыстық топ мүшелерінің жазасын дәл ... ... ... тиіс.Сот шешімінің негізінде әрбір қатысушының жасалған
қылмыстағы жеке рөлінің бағасы жатуы ... ... жаза ... ... ... тек қана оның сипаты емес, оның қылмысқа қатысу
деңгейі де жатуы ... ... ... ... жоғарылығын,
оның қылмыс жасаудағы ең белсенділігін және ұйымдастырушы ... ... ... одан ... ... ... . ... сот
тәжірибесі бойынша ұйымдастырушылардың жоғары деңгейлі қауіптілігі сотта
ескеріле бермейді, олардың қылмысқа қатысудағы белсенділігі мен ... ... ... ... ескерілмей,
үйымдастырушыларға басқа қатысушылармен бірдей жаза ... ... ... ... ... ... қатысушылардан төмен жаза
алады.Кейбір соттардың ұйымдастырушыларының қоғамға қауіптілігі деңгейін
дұрыс бағаламай ... ... ... ... ... жұмсақ жаза
тағайындауы жазаның мақсатқа жетуіне еш көмектеспейді, ... ... ... Егер ... ... ... ... эсер ететін
дистерминантаның бірі деп танысаң, соттың қоғамға кауіпті зор әр ... ... ... қатысудың жалпы механизмінде дұрыс нәтижеге
әкелмейді, басқа қатысушыларға кері эсер етіп, олардың бойында жазаға ... ... ... түрде бағаламауды тудырады.Ал бұл өз
кезегінде ұйымдастырушылардың кінә ... мен ... ... ... ... ... осы берілген қылмыскерлер тобын
түзету мен қайта тәрбиелеу ... ... ... және ... жалпыға
бірдей ескерту әсерін көрсете алмайды. Бұндай сот ... ... бой ... тұрғанда, қоғамға қауіпті қылмыстар жасаған
тұлғаларға қатаң жаза қолдану ... ... ... ... ... бізге қылмысты ұйымдастырушыларға неғұрлым ... ... ... ... ... сот ... ... болып көрінеді.Көп жағдайда соттар қылмыстық топ қатысушыларына,
оның ішінде ұйымдастырушыларға қосымша ... ... ... ... ... бермейді. Қылмыстық істердің ... ... ... қылмыстық заңда көрсетілген қосымша жаза шараларын кейде
ғана қолданады.Қылмыстық заң ... ... жаза ... ... жеке ... тұлғалардан еш ерекшелiri жоқ жаза
тағайындайды. Біздің ойымызша ... ... ... ... ... қылмыстық жазаның алдын алу мәнімен ... ... ... ... ... ... бір ... -заңда
көрсетілгеннен гөрі жұмсақ жаза ... ... жаза ... болып
табылады.Ұйымдастырушы қауіптілігінің деңгейін дұрыс бағаламау топтық
қылмыстың ... ... да ... ... және ... жазаның алдын алу
және тәрбиелеу мәнін жоққа ... ... ... объективті,
субъективті себептері бар. Субъективті ... - сот және ... ... ... ... ... бағаламау. Кейбір
қызметкерлер қылмыстағы негізгі кінәлілер ұйымдастырушылар емес, қылмысты
белсенді орындаушылар деп ... ... ... - ... ... жаза ... ... қағидаларын анықтауда ешкімге
жеңілдіктер бермейді. Тек сот жаза ... ... ... ... ... мен ... ескеруге қажет екенін атап көрсетеді.Қылмыстық заң
қатысушылардың жауапкершілігін толық жіктеп ... ... ... ... ... ... мен бірдей бап санкциясы
шеңберінде жаза қарастыратын ескеру қажет.Қатысушыларға жаза тағайындаудағы
субъективті фактордың әсерін ... үшін және ... ... ... ... мақсатында қылмыстық заңда ... ... ... ... алғышарт ретінде қарастыру қажет. Қылмыс
жасауға қатысу деңгейі мен ... ... ... сот ... бірдей жағдайларда ұйымдастырушыларға басқа қатысушыларға қарағанда
қаталырақ жаза тағайындау қажет.Ұйымдасқан топтық ... ... ... ... ... ... ... ұйымдастырушы
мен басқа қатысушыларға жаза шараларын ... дәл ... ... алдын алудағы маңызды фактор болып табылуы және осы ... ... ... әсерін тигізеді. Жазаның әділеттігі ... жаза ... ... ... ... ... ... сотталушы тарапынан да, басқа адамдар тарапынан да сезінуі
тиіс. Дәл осы ... ... ... ... тікелей эсер
етеді.Тәжірибе бойынша ұйымдастырушылардың көбі рецидивист қылмыскерлер,
олардың түзеліп, тәрбиеленуі үшін ... ... ... ... ... ... тәжірибесі болады, сондықтан олар
кәмелетке толмағандардың бойында қылмысқа бейімділік қасиетін тәрбиелеуші
болып табылады. Бас ... ... ... ... ... ... пен оқудан қашады, қоғамдық ұйымдарға қатыспайды түзелу ... ... ... ... ... барлығы түзеу мекемесінің
әкімшілігі мен ғалымдарды ұйымдастырушы ... және ... ... ... ... ... ... объективті жағдайлар
мүмкіндік береді. Қазіргі уақытта ... ... ... ... ... жиі қатысушылармен бірге бір жерде жазасын
өтейді. Бір түзеу колониясында криминалдық қасиеттері ... өте ... ... ... топталады. Олар қауіпті рецидивист деп танылмаған
және қатысушылармен, бірнеше рет ... ... ... тән. Ұйымдастырушыларға басқа сотталғандар мен бірдей
қарауға ... ... ... ... ... бұзақылық
ұйымдастырушылары мен ұрлық, пара ... ... ... пайдалануды
ұйымдастырушыларға қолданылатын түзеу шаралары да әр түрлі формада ... ... ... бас ... ... орындарында
қылмыстық топтар толық жойылған, сондықтан сотталғандардың ... ... ... ... мен ... анықтаудың қажеті жоқ
деген пікірі біздің ойымызша қате . Мұндай пікір сот тергеу ... ... Олар ... ... ... келмейді, оған түзеу мекемелеріндегі
қылмыстарды зерттеу мәліметтері дәлел.Екіншіден бұл түзеу ... ... бүзу ... ауыр қылмысы үшін сотталған
тұлғалардың және ... ... ... топтардың ұйымдастыруына
бөгет бола алмайды. Бұндай топтардың жоқтығы туралы пікір бізді біріккен
қылмыстық іс-әрекеттің ең ... ... және оның ... ... ... қажет.Қатысушыға нақты жазаны
таңдап, белгілі бір режимді анықтауда сот әр ... ... азуы ... ... да ... ... ... қаралған қылмыстық
істерде бұл жағдай сот режим түрін ... ... ... ... көрсетті. Ұйымдастырушылар өздері қылмыс жасауға көндірген
мүшелерімен бірге түсіп, бұл ... одан әрі ... өтеу ... ... тәуелді болады. Мұндай құбылыстар болмас үшін және жаза
орындау тиімділігін көбейту үшін ... ... ... ... Сот
шешімінде ұйымдастырушылар мен басқа қатысқандарды әр жерде ... ... баса ... ... дұрыс болады.Рецидивист ұйымдастырушыларға
сондай қылмысты жеке жасаған тұлғалар мен және ... ... ... ... колонияларда бас бостандығынан айыру жазасын
тағайындау туралы нұсқау дұрыс болар еді.Қылмыскер қауіпті болған ... ... де ... Яғни ... ... ... жұмсалған күш
деңгейі оның қоғамға қарсы көзқарастарына тікелей байланысты.Осыдан жазалау
құралдары мен түзеу шараларының ара ... ... ... маңызы зор. Бұл мәселені шешу үшін әртүрлі сала мамандарының
біріккен күш жігері ... және сот ... ... ... өзара ақпарат алмасып, ылғи да ... ... ... ... шараларының тиімділігі сотталушының жеке басы
қасиеттерінің қаншалықты терең зерттелгеніне байланысты. ... ... өзі ғана осы ... ... ... негізгі себеп бола
алмайды. Ол тек қоғамға қарсы ... ... ... ... ... басқа жағдайлармен қосылғанда ғана ... ... ... ... ... өтеп келген ұйымдастырушының
жұмысқа тұрудағы қиыншылықтары, олардың тәртібінің ИМ органдары ... ... ... ... ... ... ... жатады.
Әсіресе босағандардың еңбекке орналасу мәселесі мұқият ... ... ... ... бойынша қайта ... ... сол ... ... ... 19,7% ... ... алмаған, басқа жұмысқа тұрғысы келмеген, 15,5% тіркеусіз, заңсыз
тұрған. Себеп - ұйымдастырушы-рецидивисттердің көбіне ... соң ... ... ... тиым ... Бұл әсіресе Москва, Ленинград, т.б.
астаналар, курорт қалаларға қатысты. Мұндай ... ... ... қылмыстың
алдын алуға кедергі жасайды, себебі ұйымдастырушының бұрынғы ортаға түсіп,
қылмыстың босатылғандарды калпына келтіруге ... ... ... жағынан
бұл құқықтык шешім паспорттық режимнің бұзылуына әсер ... ... ... ... ... ... ... ойын басып кетеді.Жаза
тиімділігін көтеруде әкімшілік бақылау жүйесіне үлкен роль ... ... осы ... ... ... алуға әсері зор. Әсіресе босаған
қылмыскерлерді милиция органдарының әкімшілік ... ... ... ... бұл ... мен ... да ... мемлекеттік органдардың өзара
бірлескен іс-әрекетін қажет етеді. Қазір бұл ... әлі ... ... тиімділігін жүзеге асыру үшін түрмеден
шыкқандардың тіркелуін дұрыс ұйымдастыруға көп көңіл бөлінуі керек. ... ... үшін ... ... мен ... ішіндегі
ұйымдастырушылар мұқият назар аударуды ... ... ... ... ... ... ... барын көрсетеді.
Бақылаушыларды қылмысы, қоғамға қауіптілігі, қатысу деңгейі, жекелей
қатысуы ... ... ... ... бәрі профилактикалық іс-шараның
іске асырылуына кедергі жасап, топтық қылмыспен күрестің тиімділігін
төмендетеді. ... ... ... үшін ... ішінде
босаған соң тек 11% әкімшілік ... ... ал ... ... ... назарынан тыс қалып, өз іс-әрекеттерін
жалғастыруға мүмкіндік алды. Біздің ойымызша ... ... ... ... бәрін толық немесе жартылай отырып шыққанына қарамастан
мұқият түрде тіркеп, олардың жаңа қылмыстық топтарды ... ... үшін ылғи да ... ... ... қажет.Осы қылмыскер тобымен жеке
профилактикалық жұмыс жүргізуде жетілдіруді қажет етеді. Олардың өмір салты
мен ... тек ... ... соң ... алдын ала тергеу кезінде белгілі
болады. Зерттелген ұйымдастырушылардың тек 34,5% ғана милицияда ... ... ... қарақшылық шабуыл, зорлау, сотқарлық, ... үшін ... ... ... тұлғалардың көбі қоғамға
қарсы негізін сақтап, қылмыстық дәстүрді ... ... ... байланыс ұстап, қайтадан қылмыстық топ құрады.1972 ж. қазанда
ұрлық пен сотқарлық үшін үш рет ... П. ... ... ... соң ... ... бойынша Омбының Куйбышев аудандық ішкі істер бөлімінің
әкімшілік бақылауына ... ... ... ... ... ... пайдаланғаны, бұрын сотталган дармен ... ... ... ... бақылаудың 2 айынан соң П, жасырынып,
паразиттік өмірге көшті. 1973 ж. ... П. ... ... ... ... үшін және ... үшін ... тартылды. Мұндай мысалдар көп ... ... ... ... ... 23,4% қайта
қылмыс жасады, оның ішінде 12,9% әкімшілік бақылау ережесін бүұғаны үшін
10,5% жаңа ... ... үшін ... ... ... ... жауапқа тартылды.Зерттелгендердің 19,3% әкімшілік бақылауға алу
мерзімі одан әрі ұзартылып, тек 3,5% бақылаудан мерзіміне дейін босатылды.
Мұның бәрі ... ... ... мен іске асыру одан әрі
жетілдіруді, ... ... - ... бір ... ... ететініне дәлел.
Топтық қылмыспен күресте ТМ-нен босаған, түзелмеген ұйымдастырушылардың
барлығын қылмысы сипаты мен ... деп ... ... ... ... ұстау өте дұрыс шара болып табылады. Құқық
қолдану органдарының іс-әрекеті тәжірибесінде көрсетілген кемшіліктерді жою
және енгізілген ... іске ... ... келе ... ... анықтап, ыдыратуға, ұйымдастырушыларды оқшаулауға, оларды қоғамға
пайдалы да қажетті іс-әрекетке қайтаруға өз ... ... ... ... ... ... ... тиімді құралы болып табылады.Жазаны
белгілеу мен ... үшін ... ... ... ... отырып,
қылмысты ұйымдастырушы тұлғасын зерттеуді (басқа да ... ... ... ... ... ... ... участок
инспекторы) бүкіл әділет органдары жүзеге асыруы тиіс, одан соң тергеу
бөлімдерімен, ... және ТМ ... ... ал жаза ... соң - ... ішкі ... ... (бөлімше инспекторы,
профилактикалық ... ... ... мен тұрғылықты жеріндегі
қоғамдық ұйымдар (үй ... т.б.) ... ... ... ұйымдастырушы тұлғасын зерттеу үздіксіз, тұрақты түрде жүргізіліп
және «Эстафета ... ... ... ... ТМ-ге, ТМ-нен милицияға
беріліп отырылуы қажет. Мұның бәрі ... ... ... ... ... ретіндегі арнайы анкетасында көрсетілуі тиіс.Мұндай
құжаттың болуы қүқық қорғау органдарына ... ... ... ... ... ... көмектеседі және ұйымдастырушы ... ... оның бас ... ... орындарында орындалуы
және осы тұлғалардың бостандықта әлеуметсізденуіне (ресоциализация) жағдай
жасайды.Ең қауіпті ... - ... ... қайта тәрбиелеу
бойынша TM іс-әрекетінің тиімділігін зерттеу, олардың бас еркінен ... ... өтеу ... ... ... ... қажет екенін
көрсетеді. Қылмысты ұйымдастырушыға қолданылатын жазаны атқару формасы мен
әдісін жетілдіру оның тиімділігін көтереді.Ұйымдастырушы ... ... ... мен ... ... осы жазаның тиімділігі де
тәуелді болады. Ең қауіпті қатысушының түзелуіне қажетті ... ... ... ... ... қылмыспен күрестің нәтижелілігін
көтереді.Жазаның тиімділігі көбінесе отырып шыққан тұлғалардың ... ... Бұл өте ... және әлі ... ... ... қалыптасуына микроортаның зор әсері туралы көп
жазылған. «Микроорта - Г.Смирновтың айтуынша – ... өз ... ... мотивтеріне күш алатын бастау көз болып табылады» [36,89-б].
Ұйымдастырушы ... ... соң ... ортаға тап болса, оның өмірі,
болашақ іс-әрекеті сипаты және оның ... ... ... соған
тәуелді болады.
3 ҚЫЛМЫСТЫ ҰЙЫМДАСТЫРУШЫ ТҰЛҒАНЫҢ КРИМИНОЛОГИЯЛЫҚ ... ... ... ... АЛУ ... ... ... ұйымдастырушы тұлғаның криминологиялық сипаттамасы
Қылмыскерлер тұлғаларын зерттеудің бүгінгі күнде өзектілігі зор. ... ... ... ... ... оның себебі, жолдары, алдын алу
құралдары мәселесінен бөлінбейді. Бұл мәселенің шешімі қоғамға қарсы ... ... және ... ... ... ... ... тиімді жолдарын табуға көмектеседі.
Егер қылмыскер тұлғасының ... ... ... теориялык,
практикалық мәнін) барлық ғалымдар қолдай бермесе де ... ... ... ... ... ғылыми түрде зерттеу қажеттігін
әділ атап көрсетеді. Мысалы, И.И.Карпец ... ... ... ... тарту қылмыскерлердің әр түрлі ... жеке ... ... дәл ... және ... ... беруді
жоққа шығармайды, керісінше өте қажеттігін көрсетеді деп санайды [37, 76-
б].Осы даусыз ереже біздің ойымызша ... ... да ... ... ... жағынан алғанда топтық қылмыс саласы ең аз
зерттелген сала болып ... топ ... ... ... ... ... кезінде қылмысқа қатысушылар тұлғасын, әсіресе солардың ішіндегі ең
қауіптісі болып табылатын қылмысты ұйымдастырушы ... ... ... ... Бұл ... ... топтық нормаларының мәнісін тереңірек
зерттеп, ұйымдастырушының басқа ... әсер ету ... ... ... қатысушы тұлғасының яғни, ұйымдастырушының криминологиялық
және әлеуметтік психологиялық сипаттамасының ... ол ... ... қолдану, бас еркінен айыру орындарында жеке тәрбие жұмыстарын
жүргізуді ұйымдастыру қажеттігіне байланысты және топтық, ... ... алу ... ... ... ... маңызды алғы
шарттарының бірі болып табылады. ... ... ... ... ... ... алу үшін оны басқа қатысушылардан ... ... ... белгілер негізінде талдау қажет.
Ұйымдастырушы тұлғасын зерттеу кезінде ... ... ... тән ... ... белгілерді анықтауға баса назар аударылды.
Ұйымдастырушы тұлғасын зерттеуде бұл ... ... ... ішіндегі ең қауіпті тұлғаның өзіне тән белгілері ... ... ашып ... мүмкіндік береді. Қылмыс ... ... ... оның ... деңгейіде жоғары болады. Себебі,
дәл осы топтың ұйымшылдығы қылмыстық нәтижеге жетуде ... ... ... ... тұра ... ... динамикалық түрлер
ылғи өзгеріп тұрады. Қылмыстық топтардың ... ... ... ... 32,8%-і - екі ... 39,1%-і үш ... 4 қатысушыдан, 15,4%-і 5 және одан көп қатысушыдан түрған.
Бұл мәліметтер ұйымдастырушылардың ... 2-3 ... ... ... Бұл ... де, себебі үлкен топтар ... ... ... ... ... ... ... тек 18,2%-і
жасалады. Ол жердегі адамдар бәрі бірін-бірі таниды, сондықтан топ бірден
көзге түседі. Топтық ... көбі (62,9%) ... ... ... вокзалда, жатақханада т.б. жерде жасалады. Қылмыс жасау уақытын
ұйымдастырушылар түнгі уақытқа қойған. Оған дәлел бүкіл ... ... 33%-і ... уақытта, ал таңертең және күндіз тек 7%-і жасалған.
Қылмыстық жауапкершілікке тартылған ... 93,2%-і ... ... ... біз ... ... ең саны көп ... жас арасындағы тұлғалар құрайтынын көреміз. Олардың 19%-і кәмелетке
толмағандар, жұмыс істейтін жасөспірімдермен ... ... ... ... ... ... Олардың жартысынан көбі 9-11
жастан бастап милицияда тіркеуде тұрған әр ... ... ... ... ... ... болып табылады. Ұйымдастырушыларды білімі
бойынша екі топқа бөлуге ... а) ... 18,1%, б) ... ... Яғни ... көбі білімі жоғары болып келеді.
Орта арнайы білімге тек ... ... ие, ал ... ... жоғары білім тек ұйымдастырушыларда ғана кездеседі. Басқа
қатысушылармен ... ... ... ... сауаттылық деңгейі жоғары болуын былайша түсіндіруге
болады. ... яғни ... ... ... ... үшін ... ... озып шығатындай белгілі бір қасиеттерге ие болуы тиіс.
Яғни, ... және ... өте ... болуы керек, белгілі бір жалпы
және арнайы білім деңгейі болуы керек, ерік жігер, «жеке ... ... ... топтастыру қабілеті оларға өз қылмыстық жоспарын таңу
қабілеті т.б. ... ... ... ... ... аталған қасиеттерге ие ... ... шала ... интеллекті төмен адамдар да ұйымдастырушы
болады, бірақ олар өзінің қылмыстық мақсатына ... еш ... ... ... ... ... тұрақты тұлға болып келеді. Жанұялық
жағынан келгенде ұйымдастырушылар былай бөлінеді: үйленгендер - ... ... - 69,1%, ... ... тұрғандар - 1,8% болып
табылады. Зерттелінген контингенттің көбінің жан ұясы жоқ. Жанұялы ... ... ... ... мен байланыстарды атқарады, бұл ... ... ... жатады. Зерттеу бойынша неке қатынастары бар
ұйымдастырушылардың ... ... ... ... бола ... ... ... жеке тұру т.б. Бұлардың ... ... ... көп ішу, ... бару т.б. деп ... ... жалғастыра отырып, олардың құқыққа
қайшы тәртібіне осы тұлғалардың әлеуметтік қарсы бағыттылығы ... ... атап ... ... ... әкелетін себептік
байланыстар тізбегінде тұлға мен оның қасиеттерінің қалыптасуына тікелей
кері ... ... ... ... орын алады. Осы алғышарттардың
ішінде криминологтар әділетті ... ... ... адамдардың денсаулығына ғана зиян ... ... пен ... ... экономикалық шығын әкеліп, қүқыққа қарсы
тәртіпті туғызатын тікелей себептердің бірі ... ... ... қылмыскерлер ауыр қылмыстардың көбін мас кезінде жасайды.
Тұлғаның қалыптасуына оның ортасы үлкен роль ... ... ... ... ... табылады. Оның іс-әрекет мотиві, тәртібі
әуестенуі қоршаған ортаға, тәрбиесіне, ... ... ерік ... ... ... ... ... мәдениетіне байланысты.
Қылмыстық тәртіптің генезисінде мінезге моральдық құндылықтар ... ... Өз ... ... ... ... қоршаған ортамен
тығыз байланыста қарастыру керек.Тұлғаның қалыптасуының маңызды факторының
бірі - қоғамдық өмірге ... ... ... ... өмірге қатыспайтын
жастарды ересекке тән жауапкершілік қалыптаспайды. Олардың белсенділігі
қоғамға қарсы ... ... ... бас ... т.б. ... ... - деп атап көрсетеді атақты социолог ... ... ... ... белгісі - өз айналасында белгілі бір,
қоғамға қарсы топ құру, өзін-өзі танытуға ... өзі ... ... ... ұмтылу болып табылады. Бұл ерекшелік тек бостандыққа ғана ... өтеу ... да ... ... ... ... жазасын
өтеп жүріп, жаман жағынан көзге түскендерден топтар ... ... ... ... ... Бұл топтардың іс-әрекеті
түзелген ... ... ... ... ... айтуынша сотталғандардың бұл категориясы еңбек пен тәртіпке
үйренбеген, адамгершілік қасиеттері ... ... ... ... қылмысқа
итермелеу, қоғамдық пікір мен ... ... ... ... тән.
Осылардың барлығынан ұйымдастырушылардың мынадай әлеуметтік портретін,
моделін құрауға болады.
Олардың тұлғасының сана-сезімдік ... ... ... ... ... ... көтеру, нақты жағдайларға байланысты
әртүрлі тәртіп формаларын ұстану, басқаларды өз еркіне ... ... ... ... ... ... салқын қандылықпен
дайындау, мақсатқа жетудегі шешімділік сиякты қасиеттер тән. ... ... ... ... жаулық, қаталдық,
бастамашылдық, басқа қатысушылармен психологиялық байланысты орнатып, ... ... ... Олар ... ... ... көрсетуге
ұмтылады, басқа беделдерге ... ... ... ... ... ... ... негізделеді.
Ол белгілі бір қылмыстық тәртіп тен, қылмыс жасауға іштей дайын болудан, өз
іс-әрекетін толық ... ... ... ... ... асырылуынан, еңбекпен түзеу шараларына деген негативті қатынастан
көрінеді.
Әрине ... ... ... ... мен ... барлығы кез
келген ұйымдастырушаға тән емес, бұл қасиеттердің ... де әр ... ... ... ... ... ең ... әлеуметтік
бейнесін көрсетіп, ұйымдастырушы портретін ... Ал бұл ... ... ұйымдастыру мен өткізуге жәрдемдеседі. Бұдан басқа ... ... ... ... ... белгілеу мен
даралауға тигізетін әсері мол.Қылмыстық әрекеттерді бір топ ... ... ... тек оқиға болған жерді қарау барысында табылған іздер,
қастандық затының ... ... ... мен ... ... ... өзгерістер негізінде ғана шығаруға болады.
Қылмыскердің іздері. Жасалған қылмыстың топтық сипаты бар екендігін
алдымен бүртік өрнектерінің суретіне ... ... ... ... іздері дәлелдейді. Мұндай ақпаратты аяқ іздері мен темекі тарту
іздері де ... ... ... ... ... ... бірнеше маркалы темекі
тұқылдары, оларды тарту және өшіру мәнері, мүштік пайдалану, тұқылдағы ерін
бояғыштың іздері және т.б. ... бір топ ... ... ... ... ... ... санына жасалған дастархан, босатылған
ыдыс-аяқ тәрізді мәселелер де қылмыстың топтық сипатына ... ... ... ... ... ... ерекшелігі. Қылмыс топпен жасалғандығын
ауыр немесе үлкен заттарды ... ... ... ұрланғанның елеулі
көлемі мен салмағы көрсетеді. Күш жұмсау арқылы өлтірілген мәйіт ... ... ... ... мыналар ажыратады: жарақаттарды келтірген
құралдар:жәбірленушіні байлағанда немесе ... ... ... ... ... ... ... іздері. Топтық қылмыс
белгілеріне кісі өлтіруді жасыру ... де ... ... ... ... ... өлгенге ұқсастыру және т.б.)
Қылмысты жасау тәсілі топпен жасалғандығын дәлелдеуші ретінде аса
қатыгездік ... ... ... ... ... ... ... қазу жолымен ұрлау тәсілі. Тәсілмен қылмыс ... ... мен ... ... ... сейфтерден ұрлау үшін
метал кесетін күрделі аспаптар қолдану, оқиға ... ... ... ... ... ... табу, әртүрлі сындыру құралдарының іздері,
қылмыс оқиғасына қатыстылығы сөзсіз бірнеше транспорт ... ... т.б. ... ... ... ... өзгеріске ұшырауы-қылмыскердің
йелігіндегі немесе өзімен бірге алып келген заттардың қалып ... ... мен ... ... ... баға беру ... ... іздердің пайда болу себебін анықтау; іздердің
пайда болу тәсілдерін анықтау; ... ... ... ... ... ... яғни ... оқиғасын ойша қайта қалпына келтіру;
табылған іздердің қылмыспен байланысын анықтау, іске қатысы жоқ ... және жана ... ... үшін ... алу;із жасаушы объектілерді
анықтау; қылмыскердің жеке басына қатысты ... ... ... ... жоқ ... шығарып тастау; табылған іздердің басқа
қылмыс ... ... ... ... ... байланысын анықтау;
тергеуді жоспарлаудағы болжамдарды құрастыру мақсатында ақпараттар алу.
Оқиға болған жерді ... ... ... ... іс ... ... ақпараттар ретінде бір мезгілде жүргізілетін жедел
іздестірушілік шаралар нәтижесінде алынған мәліметтер де қолданылады: құпия
қызметкерлер жұмысы: пәтерлерді ... ... ... және ... да
адамдардан сұрау жүргізу, итпен із кесуді іске асыру және т.б. Қарастырылып
отырған аспектіде бұларға қылмыскерлер саны туралы мағұлмат, олардың ... ... ... ерекшеліктері, сондай-ақ қылмыс жасауға
дайындық ... ... ... ... ... ... бірнеше рет
келуді жатқызуға болады.
Қылмыстың топпен жасалғандығы туралы болжамдар құру және ... ... ... және ... іздестірушілік
болжамдарды шығаруға негіз болады. Еске түсіретін болсақ, криминалистикалық
болжамдар туралы ілім субъектісі бойынша төрт түрін ... ... ... сараптамалық және соттық. Оқиға болған жерді қарау
барысында алынған мәліметтер шоғырланған түпнұсқалы ақпараттар көбіне бір-
бірімен ... ... ... және жедел іздестірушілік болжамдарды
құрастыру үшін падалынады.Түпнұсқалы ... ... ... ... аз ... көп ... сипатталады. Қылмыстың топпен
жасалғандығын ... ... ... ... тергеушінің
міндетіне қылмыскердің жеке басына қатысты жинақталған барлық ... ... ... ... ... ... топпен жасалды деген
болжамнан шыққан нәтижелер енгіз болу ... ... ... іс
әрекеттерді ұйымдасып жасау фактісін қамтумен бірге, олардың мазмұнын,
қылмыстық топ арасындағы функцияларды ... ... ... ... ... ... және басқа да топтың ұйымдық деңгейін дәлелдейтін
белгілерді аңғарту керек.
Мысал келтіретін болсақ, қылмыскерлер тобы ... ... ... ... жасайды. Кеңсені күзетушінің сөзі бойынша, ол
кезекшілік жүргізген бөлмеге ... ... ... екі адам ... оны ... аузына шүберек тығып қойған. Касса бөлмесінің кілтін алып, ... ... ... ... ... аяқ дүбірі бойынша, күзетші
қылмыскерлердің саны үшеу болғандығын, ал дауыстары бойынша – төртеу ... ... ... алып келген сындыру құралының көмегімен
қылмыскерлер кассада ... ... ... ... ... ... бара жатып, олардың біреуі күзетші жатқан бөлмеге ... ... бір ... ... ... ... ... деп қорқытады. Күзеші
байлаған жіптен және ... ... ... ... ... ... кісі шақырса да, қылмыскерлерді ұстау мүмкін болмады:есік алдында
қар үстінде іздерге сәйкес, олар ... ... ... кеткен. Касса
ішін және сейф үстін ... ... ... ... ... ... түрде зерттеу нәтижесінде үш әртүрлі ... ... ... аяқ киімен қалған іздері ешқандай мағұлмат
бермеді.Алайда, күзетші бөлмесінде ... ... ... ... аяқ киімнің іздері анықталған. Сейфтің жан жағында үшкір заттан
қалған ... ... орын ... Сейфтің артқы қабырғасына қол жету
мақсатында оны орнынан жылжытқан. Артқы және сол ... ... ... ... қылмыскерлер ішіндегі ақшаны ұрлаған. Сейфті ... ... оның ... саусақ іздері де көрсеткен.
Түпнұсқалы ақпаратқа сәйкес қылмыс жасауда үш ... кем ... ... ... топ ... ... ұрып тұр.Тергеу жоспарында осы
болжамға сәйкес жедел ... ... және ... әрекеттері
ескерілген: табылған саусақ іздерін дактилоскопиялық тергеу ... ... ... жасаған адамдарды тексеру (осы және көрші районнан,
жазасын өтеп жатқан және тұрғылықты жерге оралғандарды);өткен ... ... ... ... ... және тергеу материалдарын
зерттеу; ақшамен байланысты құжаттарды толтыруға, оларды тасымалдауға,
сақтауға және ... ... бар ... адамдардан жауап алу; сындыру
іздеріне қатысты трасологиялық сараптама тағайындау ... ... және ... үшін ... күш ... ... білу мақсатында);
ұрлықта күдікті адамдар шеңберін анықтау.
Ұйымдасқан қылмыстық қауымдастық ... ... ... ... алу
құралдарының арасында жауап алу ерекше орын алады.Осындай ... ... ... алу ол ... ... ... ... алу, қылмыстық топтағы
әрбір қатысушының рөлі мен ... ... мен ... ... ... ... ... алу кезінде осы тергеу әрекетін жүргіу
тактикасының жалпы талаптры жатады: ... ... ... ... ... және толымдылық, жауап алуынушының жеке басы
қасиеттерін екеру қажеттілігі, ... ... ... бойынша жауап алуға
қатысты жауап алынушының ... ... ал егер ол ... немесе
айыпталушы болса, онда оның қылмыстық қауымдастықтағы рөлі мен халахуалы.
Экономика саласында ұйымдасқан қауымдастықпен жасалған қылмыстық істер
бойынша жауап ... ... ... бар. ... істер бойынша куә
ретінде әр түрлі санаттағы адамдар жүреді: бақылаушы ревизиялық ... ... ... ... әр ... ... ... транспорт және ведомстволық емес күзет персоналы,
кәсіпкерлер, ... ... және ... ... ... ... ... бойынша күдікті
немесе айыпталушыдан жауап алу тактика ... ... ... ... ... қарай: зорлық, пайдакүнемдік, зомбылық, тонау,
қарақшылық, мүліктік ұрлық алаяқтық экономика ... ... ... ... ... мен ... қауымдастық мүшесінің
қылмысқа дейінгі өмірі мен атқарған ... ... ... ... ... ... бар ма қылмыстарды тергеу әдістерімен таныс
па т.б ... және ... да ... ... жағдайында
электрондық санау мәшенкелерінде сақталатын ақпаратпен танысу міндеті пайда
болады. Шын мәнінде бұл бағдарлымылық өнімді және оны пайдалану ... ... ... Мақсаты банктік операция жолдарын теріс пайдалануды
және оған қатысы бар ... ... ... жұмысқа мамандарды яғни
компьютер бағдарламаларын жасашының, электрондық санау ... ... ... нәтижелері бойынша бағдарлама
жасаушыдан және компьютерлердің жұмыс істеуін қамтамасыз ететін персоналдан
(осы жұмысқа кімнің, қашан және ... ... ... ... жайлы)
жауап алынуы мүмкін.
Осылайша, ұйымдасқан қылмыстық топ немесе қылмыстық қауымдастықпен
жасалатын қылмыстарды ... ... ... ететін жалпы
әдістемелік талаптарды атап өтуге болады: алдымен ұйымдасқан ... ... ... топ мүшелерімен жасалынатын басқа қылмыстарды анықтау;
тергеудің шапшандығы, қылмыскерлердің қарсы тұруын тоқтатып отыру; осындай
қылмыстарды тергеуге ... ... ... жағдайларды ұтымды пайдалану;
осы топтардың бұрын ... ... ... ... ... ... тергеушіге қажетті ақпараттар және ... ... ... ... бір ... ... өзара іс
әрекеттері; тергеу барысында ұйымдасқан қылмыстық топтың ... ... ... беру ... ... ... пайдалану; арасындағы
маңызды мәселелерді шешу үшін тактикалық комбинацияны ... ... ... қылмыстық топтар арасындағы бәсекелестікті ұтымды
пайдалану; тергеу барысында криминалистикалық және арнайы техниканы ... куә, ... және ... ... ... ... ... ету шараларын ескеру.
3.2 Ұйымдасқан қылмыстың алдын алу шараларын ұйымдастыру
«Қылмыскерліктің алдын алу» ... бұл — ... ... және ... тұлғалардын қылмыскерлікке жаңа адамдардың тартылуына, жаңа
қылмыстық іс-әрекеттердің ... ... ... ары ... жол бермеу мақсатында қылмыскерліктің детерминация және
себептілік процесіне мақсатты ықпал ... ... ... — күрделі әлеуметтік құбылыс, сондықтан да оның себептерін ен
тиімді қылмыстық саясат та жоя алмайды деп ... ... заң ... бір ... ... алу ... қылмыскерге, сондай-ақ азаматқа
ықпал жасай алады, жасауға тиісте. ... — сол ... ... ... және ... ... жасалатындығында.
Бұл мәселелерде маңызды саяси-әлеуметтік және идеологиялық мазмұн бар.
Қылмыстық ... ... ... ... және ... ... себептеріне және оларға мүмкіндік тудыратын
жағдайларға ғана ... ... ... ... ... ... ал — ... себептерін және оған мүмкіндік тудыратын
жағдайларды ... және жою ... ... ... және ... ... өзара байланыстагы әр түрлі шараларының жиынтығы.
Қылмыскерліктің алдын алу жүйесінде үш түр бөлініп алынады: жалпы,
арнаулы және жеке дара ... алу. ... ... ... алу ... ауқымы
негіз болған. Қылмыскерліктің жалпы алдын алу дегеніміз — қылмыскерліктің
барлық халыққа немесе оның ... ... ... ... экономикалық,
әлеуметтік және өзге критерийлер бойынша бөлініп алынатын және бұл ... ... ... іс жүзінде барлық өқілдеріне қылмыстық іс-қимыл
мүмкіндігін жасайтын ... және ... ... жою ... ... ... алдын алуға қатысты алатын болсақ, әңгіме бұл жерде -
халықтың басым ... ... ... ал ... ... ... іс-әрекеттер жасап байып кету процесін тыйып тастау
жайында; адал ... ... ... және ... ... ... ... (жуып-шаю) әрекетіне қарсы қатаң шара қолдану жайында
болып отыр. Бұл аса ... ... қолы ... ... қатарына
қосылсам ба деп криминалдық әрекетке ниеттенушілерге тосқауыл ... ... ... ... алу ... ... асу керек:
1. Ұтымды экономика, меншік нысанының көптүрлілігі, адамдардың
іскерлік белсенділігі мен ынтасын ... ... ... ... Жас ... ... ... және басқадай жағдайларын
жақсартуға, олардың өз бетімен еңбекке және қоғамдық-саяси өмірге араласуы
үшін мемлекеттік жастар саясатын ... ... ... ... ... оны ... ... Оқу орындарында «Мемлекет және құқық негіздері» және «Құқықтану»
пәндерін оқытудың сапасын жақсарту. Оқылатын сағат ... 60 %-ға ... курс ... ... ... қарастыру.
4. Пайдақорлық-зорлық қылмыстарының алдын алуды жалпы коғамдық
деңгейде ... ... үшін ... ... ... жұмысқа
орналастыру мәселесін шешу қажет.
5. Республиканың ірі қалаларында құқық бұзушылықтан алдын ... ... ... онда ... ... әлеуметтік,
географиялық және басқа ерекшеліктері ескерілуге тиіс.
6. Заңды жалпыға бірдей оқытуды және ... ... ... ... ұйымдардың, оқитын жастардың және басқа да
азаматтардың қүқықтық оқу жүйесін құру.
Халық арасында заңды жан-жақты ... атап ... ... үшін ... қалу ... еместігіне көз жеткізу, ... оның жеке ... ... баулу, заңды, қоғамдық ... ... ... ... Бұл ... алғанда бұқаралық
ақпарат құралдарының рөлі зор.
7. Құқық бұзушылықтың алдын алудың әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... нашар тұратын топтарын мемлекеттік ... Ең аз ... және күн ... үшін қажетті азық-түлік мөлшерін ауық-
ауық қайта қарау. Мектеп жасына ... ... ... ... ... ... қалған балаларға, қарттарға арналған үйлерді
көбейту.
8. ... ... ... ... Құқық
тәртібін сақтауға азаматтарды тартудың жаңа ... ... ... ... заң ... реттеу. Заңдылықты нығайту
ісінде белсенділік танытқан ... ... ... ... Бас ... ... орындарынан босанған адамдардың әлеуметтік
ақталуына көмектесу [38, 48-б]. Оларды жұмысқа ... ... ... ... ... ... ... игеру үшін жаза өтейтін
колониялардың ... ... және ... ... ... бас ... ... орындарынан босанып келген
адамдарды ... ... ... да ... қызметін
ұйымдастыруға көмектесу, оларға қолдау ... ... ... алу ... ... әлеуметтік те,
экономикалық та, саяси да, рухани да саласын сауықтыру жөніндегі шараларды
қамтиды. Қылмыскерлікпен күрес ... ... ... ... ... ... мемлекеттік емес құрылымдар мен азаматтық қоғамның институттарының
қызметініңде ажырамас болігі болуға тиіс.
Қылмыскерліктің ... ... алу ...... мен ... ... ... топтарға қатысты
процестерге, қылмыскерліктің жасалу ықтималдығы жоғары әрекет салалары мен
объектілерге ықпал етудің жүйесі. Қылмыскерлер үшін ... ... ... ... ... ... ... баса көңіл аударылады.
Криминологиялық зерттеулерге сүйеніп ... ... ... ... криминогендік және жоғары виктимдік әлеуметтік топтар,
әрекет салалары және объектілер ... ... ... ... ... ... кәмелетке толмағандар; тұрақты табыс көзі ... ... ... де ... тұрған топтары жатады. Жоғары
виктимдіктерге - мол байлықтың иелері және ... ... ... саласынан - ақша және валюта айналымымен ... - ... ... мол ... және т.б.
жатады.Виктимология саласындағы мамандар «рөлдік» виктимдікті бөліп алады,
олар: а) ... ... және ол ... ... ... б) ... ... ол адам тап болған ... ... ... ... ... ... қылмысқа құрбан болу
ықтималдығын көтеретін жеке бастың сипаттамасы.
Мысалы, кәмелетке толмағандар қылмыскерлігінің немесе алтын ... ... ... ... немесе тамақ өнер ... ... ... алу ... ... детерминациясы мен себептілігінің жалпы процестерімен қатар
тек кәмелетке толмағандарға, алтын өндіру және өңдеуге, ... ... ... ... ... бөліп ала отырып тиісті
қылмыскерлікті арнайы зерттеу оларға ... ... бола ... ... ... кешендер мен детерминациялық өзара әрекеттестіктер ... әр ... ... ... ... түгелдей жетілдірмей-ак белгілі
бір топтың немесе объектінің криминогендік және ... ... ... ... ... ... ... өзі де жаман нәтиже
емес.
Қылмыскерліктің арнайы алдын алуда криминолог белсенді рөл ... ол ... ... арнайы бағдарламаларын жасау үшін
база ... ... ... ... ... ... ... қызмет саласының ... және ... ... ... ... ... осы ... іске асыру
шараларының жүйесін жасауға қатысады. Олардың мақсаты арнайы бағдарламалар
жобаларына криминологиялық сараптама ... ... ... ... ... ... ... криминологтің қатысуынсыз жасалған болса. Ал,
мұндай бағдарламалар әрқашанда криминологтің тікелей қатысуымен жасалады.
Жеке дара ... алу, бұл - ... ... ... мен
жағдайларын жеке дара деңгейде, жекелеген адамдарға қатысты жою. Жеке дара
алдын алу: а) адамның ортасына, ә) адамның, бәрінен ... оның жеке ... б) сол ... ... ... ... процесіне ықпал
етуді қамтиды.Адамның ортасын сауықтыру — оның өмір салтын сауықтырудың,
криминалдық ... ... ... ... болу
қаупінен сақтандырудың, ықтимал конфликтік ситуациялардың алдын алудың
маңызды құралы.
Субъектінің жеке бастық және ... ... оң ... ... ... ... ұдайы заңды іс-қимыл жасауына, келеңсіз контактілер
мен іс-әрекеттер іздеуден бас тартуына көмектеседі. Адамның ... ... ... ... ... ... оны оң әрекеттер, он
әлеуметтік байланыстар жүйесіне ... ... ... ... он
сипаттағы спорт қомандасына кіру, т.б.). Немесе, егер заң ... ... ... ... ... ... үйден тыс жерлерде болуына
жол бермеу ... шара ... және ... ... жеке дара алдын алу әдістеріне адамға қажетті
әлеуметтік көмек көрсету, онымен тәрбие жұмысын жүргізу, заң негізінде және
шегінде ғана ... ... ... ... қылмыстың алдын алу
шараларын жүзеге асыруда мына ... ... ... ... ... а) қылмыстарды жасауы.
Алдын алу объектілері, әрқашанда: қылмыс жасағаны үшін ... ... ... ... ... ... ... босатылған
адамдар, өздеріне қатысты тәрбиелік ықпалдың мәжбүрлеу шаралары ... ... және т.б.; ә) ... ... ... ... қүқыққа қарсы басқа іс-әрекеттерді ... б) ... ... ... ... (ішімдікке салынуы, есірткі қолдануы,
т.б.); в) адамның ... ... да ... ... рөлдерге айқын
сәйкес келмейтін және де қылмыстық іс-кимылдармен байланыста болуы ... ... ... ... ... сипаттамасы. а) қылмыс жасалатын;
ә) қылмыстық іс-қимылмен заңды байланыстағы өзге ... ... б) аса ... іс-әрекеттерге жол берілетін, заң негізінде
жатқандарға қайшы келетін идеялар, ... ... ... және әзін қылмыстық іс-қимылда көрсететін (теріс сипаттағы
топтарда, заңсыз секталарда); в) ... ... ... ... ... ... бар ... тікелей жүрген немесе ... ... ... немесе оған бағдар алган адамдар тиісінше бөлініп
алынады. Қылмыскерліктің алдын алуда ... ... бар: 1) ... алдын
алу; 2) тікелей алдын алу; 3) қылмыскерліктің өзінше детерминациясының
алдын алу [39.48-51-б]. ... ... ... ... ... қабылдау уақыты оларды бөлектеудің критерийі болады.
Қылмыскерліктің ертерек алдын алу – қылмыскерліктің детерминация,
себептілік процестерін, олар ... ... ... ... ... бейтараптандыру, ал ол ауытқулар қылмыстық іс-қимылдың алдында қалайда
болады. Бұл — туындайтын проблемаларды, қайшылықтарды дер кезінде ... ... ... ... ... ... алу — ... себептілік процестерін келеңсіз әлеуметтік ауытқулардың
қылмысқа ұласу кезеңінде жою, ... ... ... ... алу, бұл — ... өзі ... және ұйымдасқан қылмыскерлер мақсатты ... ... ... және себептілік процестерін жою, ... ... бір ... ... әлемнің тіршіліқ етуінің экономикалық,
идеологиялық және ұйымдық негіздерін жою, ... ... ... дер ... ... ... идеологияны, психологияны
уағыздауға, жаңа адамдарды қылмыстық әрекетке тікелей тартуға жол бермеу,
екінші жағынан, жазасын өтеген ... ... өмір ... үшін ... ... мүмкіндік беру, олардың оң талпынысын қолдау, оларға
«қылмыскер» деген жаман аттақпау және т.б. ... бәрі ... ... және ... ... шоғырлануына тойтарыс
болады.
Қылмыскерліктің алдын алу субъектілері көп және неше ... ... ... алу, бұл - ... және ... азаматтық
институттарының қызметі. Қылмыскерліктің арнайы алдын алуды мемлекеттік
және мемлекеттік емес органдар мен ұйымдар, ... ... мен ... ... ... ... ... актілер анықтайды.
ҚОРЫТЫНДЫ
Сонымен, бұл зерттеу жұмысында қылмысты ұйымдастырушының жауаптылығын
жекешелеу мәселелерімен қатар, тақырыптың негізгі ... ... ... ... ... ... Қылмыс ұйымдастырушылықтың
қылмыстық құқықтағы бір ерекшелігі - ол бұл ... ... ... сұрақтардан тұратындығы және ол сұрақтарға қатысты мәселелердің
қылмыстық құқық теориясында біркелкі шешімін әлі күнге дейін таппауы ... ... және ... ... шек жоқ. ... ... ... келтіру және олардың жұмысын ғылыми тұрғыда негізделген ... ... ету - ... құқық теориясындағы, оның ... ... ... ... қалыптасқан даулылықты тоқтату деп
білеміз.
Зерттеу барысында қылмысқа қатысушылықтың ... ... ... ... ол 10-13 ... ... қылмыстарды қатысушылықпен
жасалған қылмыстар құрайды деп пайымдалды және қылмысты ұйымдастырушылардың
қылмыстық жауаптылыққа тек қана ¼ -і ғана ... оның ... ... ала ... ... кезінде қылмыстық әрекетті дұрыс сараламау,
қажетті тергеу әрекеттерін дер кезінде жүргізбеу болып табылады.
Қылмысты ... ... ... топ ... ... ... ... аз, яғни қылмыстық кодекстің Жалпы және
Ерекше бөлімдерінің баптарында бір топ ... ... ... ... қылмысқа қатысушылыққа жатпайтын, тек кейбір
жағдайларда бірнеше адамдардың ... ... ... ... ... деген бағыт талданып, нәтижесінде қылмысқа қатысушылық
ретінде бірнеше адамдардың қасақана ... ... бір ... ... ... ... және бір топ адам ... қылмысты жасау да осы
түсініктің құрамына барлық белгілері ... ... ... деген қорытынды
берілді. Ұйымдастырушылықтың қоғамға қауіптілік дәрежесі мен қылмысқа
қатысушылырдың келісім ... ... ... ... ... талданып, қатысушылықпен жасалған қылмыстардың қауіптілік
дәрежесі келісім дәрежесіне ... ... ... ... ... зардаптың көлеміне т.б осы тәрізді құрамды сипаттайтын белгілерге
қарай анықталады. Бұл белгілер, яғни жасалатын қылмыстың түрі, ... ... ... ... мен ... ... мен құралы тәрізді
белгілер алдын-ала келісіммен жасалған қылмыстарда ғана ... ... ... ... ... ... талдай отырып, жасалған
қорытындылардың бағыты бойынша «келісім дәрежесі» деген белгі, алдын-ала
келісімсіз және алдын-ала келісіммен жасалатын қылмысқа ... ... ... белгі болып саналуы керек.
Қылмыстың ұйымдастырушысын кінәні жеңілдететін мән-жайлар ... ... ... сондай-ақ 1 немесе 2 топтағы мүгедек болып қалу
немесе өзге де ... ... оны ... босататын кездер
болады. Мұндай жағдайларда да қылмысты ұйымдастырған, азғырған немесе бірге
орындаған ... ... ... ... ... қылмысты
әрекеттерінің қауіптілігі жеке нақтыланып, сондай шамадағы ... ... ... Ең қауіпті қатысушы - ұйымдастырушыларды түзету, қайта
тәрбиелеу бойынша TM ... ... ... олардың бас еркінен
айыру орындарындағы жазасын өтеу тәртібіне біраз өзгерістер енгізу ... ... да осы ... ... өзімнің төмендегідей
ұсыныстарымды назарға ұсынуды жөн көрдім:
1.Олар басқа ... ... ... жеке ... ... ... ... қылмысты топты құраудың алдын алу және
ұйымдастырушының баска сотталғандарға кері ... жою ... олар ... ... ... жазасын ерекше режимді еңбекпен түзеу колониялары мен
арнайы түрмелерде өтеуін қарастырған жөн.
3.Қылмысты ұйымдастырушы тұлғаның криминологиялық және ... ... ... ескере отырып, ... ... ... ... ... ... жеке топқа
біріктіріп ұстау дұрыс болып табылар еді.
4.Қылмысты ұйымдастырушыға қатысты тәрбиелік әрекеттерді күшейту
қажет. Осы сотталғандарға ЕТ ... ... ... ... ... етеді.
5.ТМ әкімшілігі ұйымдастырулардың босатылуынан 1-2 ай бұрын олардың
кейін тұратын жерін таңдаудың негізділігін ... ... ... ... ... ... босатылардан ең кем дегенде 1 ай бұрын ІІМ-ң сәйкес органдарына
оларды бақылауда ұстауға қажетті ескертпелерді жіберуі ... ... ... ... т.б. ... ... босатылған ұйымдастырушыларды жұмысқа тұрғызуға көмектесуі туралы
келісімдер жасасу.
Дипломдық жұмыста қылмысты ұйымдастырушыларға жаза тағайындау кезінде
ескеруге ... ... ҚР ... 52-ші және 57-ші ... бірақ бұл жағдайларды нақтылайтын қылмыстық құқықта
өлшемдер жоқ, ... ... ... ... ... ... жаза белгіленгенде осы аталған баптардағы ережелерді ескере отырып,
соттар жеке өз ... ... бұл ... ... ... деп бұл
мәселені қорытындылаймыз.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ:
1 Қазақстан Республикасының Конституциясы ... Жеті ... ... ... ... ... ... Қазақстан» 2802. 2007 ж. Қазақстан
халқына арнаған жолдауы.
3 Қазақстан ... Бас ... ... ... ... есеп ... комитетінің мәліметі.Астана.2008ж.
4 Н.Ә.Назарбаев “Қазақстан -2030” стратегиялық бағдарлама. Астана ... ... Ү.С. ... ... қылмыстық құқығының негізгі
қағидалары» Алма-Ата 1981ж.
6 Н.Ә.Назарбаев. «Кейбір заңнамалық актілеріне өзгертулер мен ... ... ... ... ҚР ... ... «Соттардың бандитизм және қатысумен істелген басқа ... үшін ... ... ... ... 21.06.2001ж.
8 М. А. Шнейдер.Роль организатора в организованном преступлении. М.2001.
9 Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексі. Алматы.2008ж.
10 Трайнин А.Н. Учение о соучастии.М.2001г.
11 ... П.И., ... Г.А. ... ... в ... М.
1995г.
12 Тельнов П.Ф. Ответственность за соучастие в преступлении. М.1978 г.
13 Ковалев М.И. Соучастие в преступлении. Свердловск. ... ... В.С. ... в ... по ... ... праву.
М.1998.
15 Н.Ә.Назарбаев«Құқықтық саясат тұжырымдамасы» жарлығы 20.09.2002 ж
16 Борчашвили И.Ш., ... Г.К. ... к ... ... РК.
Караганда 1999г.
17 Ағыбаев А.Н. Қылмыстық құқық. ... ... ... ... ... А.Н. ... ... Ерекше бөлім.Оқулық. Алматы 2003ж.
19 ҚР Жоғарғы Сотының «Ұйымдасқан қылмыстық топ пен банданың тұрақтылығы»
нормативтік қаулысы. 21.06.2001ж. ... ... Д.Ө. ... ... ... ... сипаттамасы»
Қарағанды. 2004ж.
21 ҚР Жоғары Соты Пленумының «Адам зорлағаны үшін жауаптылықты реттейтін
заңнамаларды соттардың ... ... ... ... 23.04.1993ж.
22 ҚР Жоғарғы Сотының «Қатысумен істелген бандитизм және басқа да қылмыстар
үшін ... ... ... ... колдануының кейбір мәселелері
туралы» нормативтік қаулысы. 21.07.2005ж Астана.
23 Кычанов Е.И. Основы средневекового Казахского права. Алматы.1996г.
24 Фукс С.Л. ... ... ... в ХVIII в ... ... XIX века ... ... Швеков Г.В. «Учение о преступлений». М.2001.
26 Гришаев П. Соучастие по ... ... ... ... Ф. ... о ... по советскому уголовному праву, Киев 1999г.
28 Злобин Г.А., Никифоров Б.С. «Умысел и его формы», М.1992 г.
29 Кудрявцев В.Н. «Общая ... ... ... г.
30 Иванов Н.Г., Понятия и формы соучастия.Саратов.1991г.
31 Галиакбаров Р. «Групповое преступление».Свердловск.1973г.
32 Берестовой Н.П. Соучастие в преступлении и ... ... ... ... ОВД. ... ... И.С. ... преступников форма и специальные
признаки».М.1991г.
34 Дулатбеков Н.О. ... жаза ... ... және практика
мәселелері) монография.-Астана.2002ж.
35 Кон А.Ф. «Социология личности». М. 2007г.
36 Смирнов Г.В. ... в ... ... И.И. ... ... ... ... и
криминологии».М.2006г.
38 Квашис В.Е. Групповая преступность и некоторые ... ... ... ... Е.О. ... қорғануға бола ма? Алматы.2008ж.
Қазтұтынуодағы Қарағанды Экономикалық университеті
Бизнес және құқық факультеті ... және ... ... 050301 «Заңтану»
БЕКІТЕМІН
Кафедра
меңгерушісі ______
«___»______________2009 ж.
ДИПЛОМ ЖҰМЫСЫНА ТАПСЫРМА
Студент _______________________________________________________
(тегі, аты-жөні)
______________________________________________________________
1. Жұмыстың тақырыбы_________________________________________
______________________________________________________________
2009 «___»______________________университет бұйырығымен бекітілді
2. Аяқталған жұмысты тапсыру мерзімі ... ... ... ... ... ______________________
______________________________________________________________
______________________________________________________________
4. Диплом жұмысында зерттеуге жататын сұрақтар тізімі немесе ... ... ... ... негізгі әдебиет: __________________________________
_____________________________________________________________
_____________________________________________________________
_____________________________________________________________
_____________________________________________________________
_____________________________________________________________
_____________________________________________________________
_____________________________________________________________
6. Жоба (жұмыс) бойынша кеңес беруші (оларға қатысты
жоба (жұмыс) бөлімдерін ... ... ... ... ... |
| | | | |
| | | | |
| | | | ... ЖҰМЫСЫН ӘЗІРЛЕУ КЕСТЕСІ
|№ |Бөлімдер атауы, зерттелетін |Ғылыми ... ... |
| ... ... ... ... | |
| | | | |
| | | | |
| | | | |
| | | | |
| | | | |
| | | | |
| | | | |
| | | | |
| | | | ... ... ... __________________________
Кафедра меңгерушісі ________ ... ... ... ________ ... ... ... ... студент ________ __________________
қолы
(тегі, аты-жөнінің
бірінші әріптері)
Қазтұтынуодағы Қарағанды экономикалық ... ... ... ... ... ... қылмыстық
жауапкершілігі » тақырыбындағы
Бизнес және құқық факультетінің күндізгі ... Ю-45 к ... ... ... ... дипломдық жұмысына
ПІКІР
Бұл дипломдық жұмысты жазудың мақсаты, ... ... ... ... оның ... ... қылмыстық зардап
келтіруге тигізетін әсері, ұйымдастырушылығының маңызы және ... ... ... ... ... ... қылмысты ұйымдастырушының әрекетін алдын ала тергеу барысында
және сот отырысы кезінде заңи тұрғыда саралауға ... ... ... ... ... ... ... және топтасып
жасалатын қылмыстардың алдын алу ... ... ... ... ... және ... ... Елдар дипломдық жұмысты жазу барысында құқықтың ... ... ... ... факторлармен айқындалатын болса,
қылмысты ұйымдастырушыға байланысты қылмыстық жауапкершіліктің туындауы да
жалпы алғанда сондай ... ... және ... ... сондықтан да қылмыстық заңда көрсетілген қылмыс құрамының
түрлері ... ... деп ... ... ... қылмысқа
қатысушылардың қылмыс жасау тәсілдері, ... ... ... жасалу орны, сондай-ақ қылмыс субъектілерінің түрлері мен жас
мөлшерлерінің ... ... ... сай ... ... ... келе, сол өзгерістерді басшылыққа ала отырып топтасып ... ... ... қылмыстық істі тергеу жұмыстарын жүргізгенде қылмысқа
қатысушылардыі әрқайсысының ... ... ... ... ... кездегі ролдерін анықтауда қажетті тергеу әрекеттерінің ... ... ... білу ... ... ... ... криминологиялық сипаттамасын беруде өзінің терең білімін,
ғылыми-зерттеу ... ... зор ... ... жақтарынан көрсете отырып
дәлелдей білді. Тапсырмаларды орындау ... ... ... ... дер ... ұқыпты, сапалы түрде орындады. Жалпы дайындығы мен
теориялық білімі жеткілікті деңгейде және оны дипломдық ... ... ... ... дипломдық жұмыстың тақырыбын өте жақсы
меңгергені, ... ... ... ... ... тұр.
Зерттеуші өзінің дипломдық жұмысында ұсынылған әдебиеттерді ... ... және ... ... ... ... толық
меңгерілген. Дипломдық жұмыс талапқа сай жазылған, осыған орай қорғауға
жіберіледі.
Ғылыми жетекшісі
аға оқытушысы:
Байкенжина К.А.
Қазтұтынуодағы Қарағанды ... ... ... ... ... ... ұйымдастырушының қылмыстық
жауапкершілігі » тақырыбындағы
Бизнес және құқық факультетінің күндізгі бөлімі Ю – 45к ... ... ... ... ... ... таңда Қазақстан Республикасы экономика қайта құрылуының жаңа
сатысына енгеннен бастап қазiрге ... ... ... ... ұйымдастыру және қылмыстық жауаптылыққа тарту мәселелері туралы
көптеп айтылып жүр.
Дипломдық жұмыста Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... ... жауаптылыққа тарту,
оның әрекетін келтірген зардап көлеміне және қоғамға қауіптілігіне қарай
саралау, қылмыстық жауаптылық тағайындау кезінде ... ... ... ... есепке алу тәртiптерi қарастырылады. Жалпы
қылмыстық жауаптылыққа тартудың мемлекеттiк заңдарымен үйлесе бермейтiн өз
объективтiк ... бар. ... да ... жауаптылыққа тарту үшін
қылмысты ұйымдастырушының әрекетінің объективті және субъективті белгілері
туралы көптеген ... ... тура ... ... ... ... мақсаты — қылмысты ұйымдастырушының
түсiнiгiнiң ... ... ... құқықтық сипаттама беру, жауаптылыққа
тартудың және одан ... ... ... ... ... табылады.
Негізінде, тақырыптың мәнін ашу ... ... ... ... ... ... ... негізіне көңіл аударуды
жақсартады, ал бір жағынан осы институт азаматтарға , ... ... ... ... ... ... ұйымдастыруға және
оның сапасының жоғарғы деңгейде болуына мүмкіндік береді.
Дипломдық ... ... ... ... болсақ, жұмыс үш тараудан,
кіріспе және қортындыдан құралған. Тақырыпты талдау үшін ол ... ... ... ... ұйымдастырушының түсінігі, жалпы
құқықтық және криминологиялық сипаттамасы, жауаптылыққа тартудың негіздері
және ... ... ... ... ... ... ... жоспары логикалық сәйкестікпен құрастырылған және
тақырып жан-жақты қарастырылып жазылған.
Автор жұмысты жазуда ... ... ... ... ... еңбектерiн шебер қолдана білген.
Жұмыс жеткілікті деңгейде талқыланып, құқықтық-нормативтік тұрғыдан
дұрыс ... ... ... ... ... ... ... өз бетінше дербес шебер
қорытынды ... алуы және ... ... ... бойынша ұсыныс
жасауы, шығармашылық қабілетін куәландырады.
Диплом ... ... ... ... жағы ... теориялық жағы көп зерттелген.
Қорытынды: сын-пікір беріліп отырған дипломдық жұмыс қажетті ғылыми-
теориялық деңгейде жазылған және оған ... ... ... ... ... ... жобасы кәсіби дайындыққа және «Заңтану»
мамандандырылуына сәйкес келеді және А- (90) «өте ... ... ... Е.Сатыбалдыға «Заңтану бакалавры» академиялық дәрежесін беру
мүмкіндігін дәлелдеймін
Сын-пiкiр бiлдiрушi:
Б.Бейсенов атындағы Қарағанды заң институты
«Қылмыстық құқық және криминология»
кафедрасының ... ... ... ... және ... факультеті
жалпықұқықтық және арнайы пәндер кафедрасы
Қорғауға рұқсат
беріледі
кафедра меңгерушісі
з.ғ.к., доцент Алимбаева А.А
_________________________
“____”_____________ 2009 ж.
ДИПЛОМ ... ... ... ... ... »
050301 «Заңтану»
Орындады: ... к ... ... ... ... ... ... 2009

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 65 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Абайсызда жасалатын қылмыстар52 бет
Қазақстан Республикасы қылмыстық құқығы бойынша қорқыту мен күш қолданушылық үшін жауаптылық203 бет
Қазақ халқының қол өнері3 бет
Қаракерей Қабанбай2 бет
Әлия Молдағұлова1 бет
«Мемлекет нысаны түсінігі, түрлері және ерекшелігі»68 бет
«ҚазАгроҚаржы» АҚ-на қарыз нысанында қаржыландыру алуға өтінімдерді қарау үшін ұсынылатын инвестициялық жобаларға арналған бизнес-жоспар12 бет
«Қаржы » пəн бойынша сырттай оқу нысанында оқитын студенттерге өзіндік жұмыстарды орындауға арналған əдістемелік нұсқасы11 бет
«Қаржы менеджмент» пəн бойынша сырттай оқу нысанында оқитын студенттерге өзіндік жұмыстарды орындауға арналған əдістемелік нұсқасы24 бет
«Құрылыс нысанындарындағы өрт қауіпсіздігі»31 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь