Лептоспироз індетінің эпизотологиялық ахуалы


Жұмыс түрі:  Дипломдық жұмыс
Көлемі: 110 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1500 теңге
Таңдаулыға:   
Тегін:  Антиплагиат

Қандай қате таптыңыз?

Рақмет!






Ф.7.15 - 07

ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ

М.ӘУЕЗОВ АТЫНДАҒЫ ОҢТҮСТІК ҚАЗАҚСТАН МЕМЛЕКЕТТІК УНИВЕРСИТЕТІ

Қорғауға жіберілді
Кафедра меңгерушісі
а.ш.ғ.д. С.Е.Тулеметова
____________ 2017ж.

ДИПЛОМДЫҚ ЖҰМЫС

Тақырыбы: Лептоспироз індетінің эпизотологиялық ахуалы
5В120100 мамандығы – Ветеринарлық медицина

Орындаған
Әбдилда Асылжан

Ғылыми жетекшісі

Ильясов Б.К

в.ғ.д.профессор

Шымкент, 2017ж.

Аннотация

Лептоспироз індетінің эпизотологиялық ахуалы тақырыбына жазылған
дипломдық жұмыс 124 беттен тұрады. Дипломдық жұмыста 9 сурет, 10
кестелермен қамтылған.
Бұл дипломдық жұмыста кіріспе, негізгі бөлім, өзіндік зерттеу қамтылған,
өзіндік зерттеу бөлімінде материалдар және зерттеу әдістері, лептоспироз
ауруының Қазақстан аймағына таралуы, аурудың этиологиялық құрылымы оның
ішінде адам лептоспирозының этиологиялық факторлары баяндалған. Осымен
бірге адам және мал лептоспирозының клиникалық белгілері, патологиялық -
анатомиялық өзгерістері, ауруға күрес жариялау және емдеуі қамтылған.
Лептоспироздың экспресс диагностикасына Б.К. Ильясов, Т.И.Туғамбаев
әдісімен дайындалған диагностикумы қолданылған. Дипломдық жұмыста өзіндік
зерттеулерге талдау жасалған, еңбек және тіршілік қауіпсіздігін қорғау
бөлімі, қоршаған ортаны қорғау, экономика бойынша бөлім, бизнес жоспарлау,
пайдаланылған әдебиеттер тізімі, қосымшалар қарастырылған. Дипломдық
жұмыстың аяғында қорытынды және өндіріске ұсынулар келтірілген. Қорытынды
бөлімде жүргізілген жұмыстың нәтижесі көрсетілген.

Мазмұны

Нормативтік
сілтемелер ... ... ... ... ... ... . ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
... ... ... ... ... ..5
Анықтамалар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...7
Белгілермен мен
қысқартулар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
... ... ... ... 8
Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...9
1.Негізгі
бөлім ... ... ... ... ... ... ... .. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
... ... ... ... ... ... ... ...11
1. Лептоспироз инфекциясының шығуы және зерттелу
нәтижелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
... ... ... ... ... ... ... ... ... 11
1.2 Төрт түлік малдың, үй жануарлары және адам лептоспирозының
эпизоотиялық ахуалы және этиологиялық
құрылымы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
... ... ... ... ... 14
1.3 Адам және жануарлар лептоспирозының клиникалық белгілері және
патологиялық ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...26
1.4Адам және жануарлар лептоспирозын балауының
ерекшеліктері ... ... ... ... ... .. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .31
1.5 Адам және жануарлар лептоспирозына қарсы күрес шаралары және
емі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...33
2.Өзіндік
зерттеу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
... ... ... ... ... ... ... 39
2.1Материалдар және зерттеу
әдістері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3 9
2.2 Оңтүстік Қазақстан кеңшарларындағы мал лептоспирозының
эпизоотологиялық ахуалы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .40
2.3 Табиғи ошақтардың Оңтүстік региондағы ауыл шаруашылық малдары
лептоспирозының эпизотологиясындағы орны ... ... ... ... ... ... ... ... ...42
2.4 Үй жануарлары лептоспирозының эпизотологиялық
байланыстары
... ... ... ... ... ... ... ... ... . ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
... ... ... ... ... ... .50
2.5 Лептоспироз кезінде иммунологиялық зерттеуге диагностикалық баға
беру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 54
2.6 Мал лептоспирозының эпизоотологиялық процесіне сыртқы орта мен жыл
маусымының әсері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 59
2.7 Лептоспироздың эритроцитарлық антигендік диагностикумын дайындау
мүмкіндігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 64
2.8 Ауыл шаруашылық малдары мен адамдардың арасында лептоспироздың таралу
байланысы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..69
2.9 Лептоспирозбен ауырған жануарлардың организміне лазер сәулесінің
әсері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..71
2.10 Өзіндік зерттеулерді талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 75
3 Еңбек және тіршілік қауіпсіздігін қорғау
бөлімі ... ... ... ... ... ... ... . ... ... ... 77
4 Қоршаған ортаны қорғау
бөлімі ... ... ... ... ... ... ... . ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
.91
5 Экономика бойынша
бөлімі ... ... ... ... ... ... ... . ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
... .98
6 Бизнес – жоспарлау
бөлімі ... ... ... ... ... ... ... . ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
... ..109
Қорытындыжәнеұсыныстар ... ... ... . ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
... ... ... ... ... ... .114
Пайдаланылған
әдебиеттертізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
... ... ...115
Түйін ... ... ... ... ... ... ... .. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..123
Қосымша А Лептоспирозбен ауырған бұзау ... ... ... ... ... ... ... ... .. 124
Қосымша Б Лептоспирозбен ауырған ит ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 125

Нормативтік сілтемелер

Осы дипломдық жұмыста келесі құжаттарға сілтеме жасалған.
МЕМСТ 2.301 -68 КБҚЖ (ЕСКД) Форматтар.
МЕМСТ 2.601 -2006 КБҚЖ (ЕСКД) Пайдалану құжаттары.
МЕМСТ 12.1.008-76 Еңбекті қорғаудың стандартты жүйесі. Биологиялық
қауіпсіздігі
МЕМСТ 2.104 -2006 КБҚЖ (ЕСКД) Негізгі жазбалар
МЕМСТ 2888-68 Ветеринарлық термометр
МЕМСТ 16445-78 Комплементті байланыстыру реакциясына қажетті қан
сарысуы
МЕМСТ 2.304-81 КБҚЖ (ЕСКД) Сызбалық шрифттер
МЕМСТ 1770-74 Мөлшерлі лабороториялық шыны ыдыстар. Цилиндрлер,
мензулкалар, колбалар, пробиркалар.
МЕМСТ 2.701-84 КБҚЖ (ЕСКД) Схемалар. Түрлері мен типтері. Орындауға
қойылатын жалпы талаптар.
МЕМСТ 5556-81 Гигроскопиялық медициналық мақта. Техникалық жағдайлар.
МЕМСТ 2.321-84 КБҚЖ (ЕСКД) Әріптік белгілеу.
МЕМСТ 6709-72 Дистилденген су. Техникалық жағдайлар.
МЕМСТ 20730-75 Қоректік орта (ветеринарлық мақсаттар үшін) техникалық
жағдайлар.
МЕМСТ 5962-67 Этил спирті. Техникалық жағдайлар.
МЕМСТ С9147 -80 Лабороториялық ыдыстар және қондырғылар. Шынылы
фарфорлы. Техникалық жағдайлар.
МЕМСТ 24861-91 Бір реттік иньекциялық шприцтер.
МЕМСТ 7631 -85 Сапаны бағалаудың оргонолептикалық көрсеткіштері.
МЕМСТ 26678-85 Тоңазытқыштар және мұздатқыштар. Жалпы техникалық
жағдайлар.
МЕМСТ 7636-85 Сынама алу әдістері. Сынаманы зерттеуге дайындау.
МЕМСТ 28085-89 Биологиялық препараттар
МЕМСТ 26668-95 Сынама алу
МЕМСТ 26670-91 Өсіру әдістері.
МемСТ 7636 – 85 – Сынама алу әдістері. Сынаманы зерттеуге дайындау МемСТ
МемСТ 7631–85– Сапаны бағалаудың органолептикалық көрсеткіштері
МемСТ 282373 – шыны термометр
МемСТ 556681 – ылғал тартқыш мақта
МемСТ 20292 -74Е – әртүрлі көлемдегі шынылар
МемСТ 25336-82Е – бактериологиялық пробиркалар
МемСТ 1770-74Е – шыны цилиндрлер
МемСТ 6709-72 – дистилденген су
МемСТ 3118-77 – тұз қышқылы
МемСТ 5962-67 – ректификацияланған спирті
МемСТ 20929-76 – сутегінің асқын тотығы

Анықтамалар

Лептоспироз - адам мен жануарлардың арасында кең тараған зооантропонозды
инфекциялық ауру.
Серологиялық диагностика - бұл қанда, сүтте, зәрде лептоспирозға қарсы
антидененің табылуы болып табылады.
ИФА - иммуноферменттік жоғары бағалануы барлық ғалымдардың диагностикалық
жұмыстарында кең қолданылап келеді. Алғаш рет лептоспироз диагнозын ИФА
арқылы 1974 жылы Tripathe et Mansson анықтаған.
Стерильді иммунитет - ауырып жазылғаннан соң организм микробтан
мүлде арылып иммунитет қалыптасуы
Стерильсіз иммунитет - аурудан жазылған соң организм микроб алып
жүруші болып қалуы
Премунция - микроб сақталған жағдайда ғана болатын стерильсіз
иммунитеті
Иммунитет организмнің ішкі ортасының тұрақтылығын бөгде заттардан, оның
ішінде зардапты микробтардан қорғау қабілеті.
Трансовариальді иммунитет - бұл жұмыртқа арқылы қалыптасқан иммунитет
Колостральды иммунитет – уыз арқылы берілген иммунитет
Биологиялық сынама – ауруды зертханалық жануарларға жұқтыру арқылы
диагноз қою
Дезтосқауыл - ферманың өндірістік аймағына көлік қақпаның аузындағы
дезинфекциялық тосқауыл арқылы өтеді
Дезинфекция – оның баламасы зарарсыздаңдыру яғни, жұқпайтын ету
Дезинсекция – сыртқы ортадағы зиянды жәңдіктерді жою
Дератизация – кемірушілерді (тышқандарды, атжалмандарды) жою
Анемия – қан аздық
Интоксикация – денені уландыру

Белгілер мен қысқартулар

АҚШ - Америка Құрамы Штаттары
ТМД -Тәуелсіз Мемлекеттер достастығы
ДСБ - Дүниежүзілік денсаулық сақтау бөлімі
ТГАР - Толық гемагглютинация реакциясы
МАЛР - Микроагглютинация лизис реакциясы
МАР - макроагглютинация реакциясы
ЕГР - Еріту гемаглютинация реакциясы
АР - агглютинация реакциясы
ИФА - иммунноферменттік анализ
ҒЗИ - ғылыми зерттеу институты
АШМ - ауылшаруашылық министрлігі
ҮСҚ - үшсірке қышқылы
ДХН - Дезоксихолатон
Мин - минут
Мл- миллилитр
Мг - миллиграм
СМ - сантиметр
Мың\л - мың литр
Млн\л - миллион литр
Л - литр
ӘБ - әсер бірлігі
Т - температура
Т.б.- тағы басқа

Кіріспе

Тақырыптың өзектілігі. Мал дәрігерлік және медициналық ғалымдар
бірлесе жұмыс істей отырып, жұқпалы індеттік аурулардың эпизоотологиясы мен
эпидемиологиясын зерттеуде, клиникасы мен балауында, әр түрлік малдарда
індеттің байқалуы мен оны емдеуде, алдын алу шараларын, емдік
препараттарын өндіру мен ұсынуда айтарлықтай табыстарға жетуде. Дегенмен,
қазіргі уақытта әлемнің көптеген елдерінде жануарлардың арасындағы көптеген
жұқпалы індеттік аурулар (құтырық, аусыл, оба, туберкулез, бруцеллез,
топалаң) табиғи ошағы сақталуда және оған қарсы күрес шаралары өз
дәрежесінде жүргізілмегендіктен ауылшаруашылығы экономикалық және
әлеуметтік шығын әкелуде. Бүкіл әлемдік денсаулық сақтау ұйымының
сараптау комитеті жоғарыда аталған індетті ауруларды қоршаған ортада
шиеленісуінің бір себебі аурудың алдын алу шараларының және зертханалық
балау әдістерінің жоғары дәрежеде болмай отырғандығында делінген.
Мал шарушылығын өркендетуге және одан мол өнім алуда зиянын тигізіп
отырған аурулардың қатарында – лептоспироз.
Лептоспироз – адам мен жануарлардың арасында кең таралған
зооантропонозды инфекциялық ауру. Ауылшаруашылық малдарының арасында
лептоспироз ең алғаш рет ірі мүйізді қарада, одан кейін басқа малдарда
анықталған. Кейінгі жылдарда лептоспирлер шошқада, қойда, жылқыда
анықталған.
Лептоспирозбен сондай-ақ адамдар да ауырады, бұл өте күрделі
эпидемиологиялық қауіп болып табылады.
Pomona серотобының лептоспироздары Қазақстанның оңтүстік бөлігінде
адамдардың ауруының этиологиясында маңызды роль атқарады, бұл серологиялы
және штамдардың белгіленуімен дәлелденген [1,2,3,4].
Адам денсаулығына өте қауіпті болғанына қарамастан, Қазақстан
Республикасындағы ауылшаруашылық малдарындағы лептоспироз жеткілікті
зерттелмеген, тек республиканың кейбір аймақтарына ғана қамтыған жеке
зерттеулер жүргізілген. Осылай, 1980жылға дейін эпизоотологияны зерттеу
және лептоспирозбен күресу шаралары тек Батыс-Қазақстан облысында ғана
жүргізілді [5,6,7,8].
Кейінгі жылдарда республиканың түрлі аймақтарында мал лептоспирозының
тарату мәселелері, табиғи -климаттық, этиологиялық факторларға байланысты
эпизоотикалық процестердің көрінуі және серологиялық сараптаманы құрумен
бірқатар зерттеушілер айналысқан [9,10].
Қазақстан территориясы аумағында жасалған мал лептоспирозымен күресу
туралы нұсқаулар ауруды сараптау және оған қатысты күресу шаралары маңызды
роль атқарса да, жалпы алғанда әсері күшті болмады, себебі Қазақстанның
бірде-бір облысында толық сауықтандыру болмады. Оған себеп сараптау
әдістерінің нашар жетілуі, түрлі факторларға байланысты эпизоотиялық
үрдістің көрінуінің жеткіліксіз зерттелмегендігі, әсерлі терапияның
болмауы. Лептоспироз табиғи - ошақты ауру болғандықтан, онымен күресу үшін
Қазақстанның кең территориясының жеке аумақтарындағы эпизоотиялық процестің
табиғи-климаттық ерекшеліктерін нақты анықтап алу керек.
Дипломдық жұмыстың мақсаты - Лептоспироз індетінің эпизотологиялық ахуалы
Бұл мақсатқа жету үшін келесі міндеттерді алға қойдық:
- Б.К.Ильясов дайындаған нозогеографиялық картаға байланысты әртүрлі
жануарлар арасында лептоспироздардың эпизоотологиялық ахуалын анықтау;
- Қазақстан республикасы шаруашылықтарындағы адам және жануарлар
лептоспирозының этиологиялық құрылымын тексеру;
- Б.К.Ильясов, Т.И. Туғамбаев әдісімен дайындалған лептоспироздың
антигендік эритроцитарлық диагностикумымен ауруды анықтау (экспресс –
диагностика);
- Лептоспирозға жұқпалы індетті ауруына шалдыққан жануарлардың
клиникалық белгілерін бақылау.
- Лептоспирозға қарсы емдік және күрес шараларын жетілдіру .

1 Негізгі бөлім

Әдебиетке шолу

1. Лептоспироз инфекциясының шығуы және зерттелу нәтижелері
Лептоспироз табиғи ошақты зооантропонозды жұқпалы инфекциялық жануарлар
және адам патологиясы. Аталған ауру жануарлардың барлық түрлерінде және
көптеген елдерде тіркелген. Ол мал шаруашылығына нұқсан келтіріп олардың
өліміне, түсікке, ауруға қарсы өткізілген ұйымдардың шығынына алып келген.
Ең бастысы лептоспироз адам өміріне де өте қауіпті [11,12].
Ең алғаш рет адамның бұрын белгісіз болған ауруының клиникалық суреті
1886 ж. Вейлмен қоздырғышты анықтағанға дейін сипатталған болатын, ал
Васильев эпидемиологиялық зерттеулер жолымен оны катаралдық сары аурудан
дифференциалдады, соның нәтижесінде ауру Вейль – Васильев ауруы деген
атқа ие болды. Малдардың арасында ол алғаш рет иттерде ит сүзегі немесе
штуттгарттық ауру деген атпен сипатталған болатын [13,14].
W. Wchuffner жаңа Орлеанда сары безгек симптомымен көз жұмған адамды
аша отырып, бүйректерінің Левадити бойынша күміспен импрегнацияланған
кесулерінде спирохеттерді анықтады және оларды Spir.interrogans деп атады
(олардың сұрақ белгісіне ұқсауы себепті) [15,16].
Инада, Хоки, Канеко және Ито Вейль (1914 ж.) сары ауруымен ауру
қанымен инфицизацияланған теңіз шошқасының бауырынан спирохеттерді
анықтады. Осындай спирохеттерді сары аурумен ауру адамдардың қанынан,
зәрінен және органдарынан анықтау оларды Вейль ауруын спецификалық
қоздырғышы ретінде есептеуге және бұл спирохетты Spirocheta
icterohaemorrhagie деп, ал ауруды иктеро – гемморрагиялық спирохетоз деп
атауға мүмкіндік берді. Бұл аурудың атауы – иктерогемоглобинурия – екі
басты сипатты көрсетеді: сары ауру (иктере) және қанды зәр
(гемоглобинурия). Бірінші орында сары ауру, ал екіншіде – қанды зәр тұр.
Шындығында, төменде көрінетіндей, кейде біз сары ауру жоқ, тек қанды зәр
ғана болатын ауру түрін кездестіреміз [17,18,19,20].
Бұл авторлардан тәуелсіз сары аурумен ауыратындарда спирохета
Уленгутпен және Фроммемен анықталған болатын. Екі спирохетте бірі-бірімен
және Spirocheta icterohaemorrhagie-мен бірдей болып шықты [21,22].
Малахов В.Н. қызық тарихи анықтама ұсынды. Өткен жүзжылдық соңғы үштен
бірінде Орджоникидз аймағында қанды зәрмен, сары аурумен жалғасқан және
жергілікті жерде шафран атына ие болған ірі мүйізді қараның ауруы
кездескен. Соған қарамастан ол 1932 ж. дейін ешкіммен сипатталмаған.
Төрт түлік малдарының арасында лептоспироз алғаш рет ірі мүйізді
қарада, одан кейін басқа малдарда анықталған, ал 1935 ж. Никольский С.Н,
Десятов.Ф.М. және Марченко.Г.Ф.-мен безгекпен, көрінетін шырышты қабықтың
сары ауруымен, гемоглобинуриямен сипатталатын өткір өтетін ауру ретінде
сипатталған. Бұзаулар да, үлкен малдар да ауырып жатты. Осы жылы ірі
мүйізді қараның лептоспирозды ауруы Михин Н.А. және Ажинов С.А. мен
сипатталған [23,24,25,26].
Кейінгі жылдары лептоспирлер шошқада, қойда және жылқыда анықталған.
Солармен инфекция 1928 ж. пайда болған, бірақ пироплазмос есебіне
жатқан деген тұжырым айтылған. 1938 ж. инфекциялы сары ауру Кавказдың
солтүстік аймағының көптеген аудандарын тек ірі мүйізді қараны ғана емес,
сонымен қатар қойларды, ешкілерді, жылқыларды және басқа да үй жануарларын
зақымдай отырып, шарпыған болатын.
Кейіннен бұл ауру Украинада, Арменияда, Ресейде сипатталған.
Бірлескен авторлармен бірге Шакарян Г.А. бұзауларда қанды зәр
Арменияда 1934 ж. байқалғанын хабарлайды. Авроров А.А., Земсков М.В.
Воронеж облысында иктерогемоглобинируяны сипаттады. Воронеж облысының
шаруашылықтарында бұзаулар мен қозылар арасында лептоспирозды аурулар
анықталған. Ауру 3 аптадан 5 айлық жастағы бұзауларды жаралады және
күрделі және жеңіл түрде өткен. Септеу 60% - ға дейін жеткен. Дорофеев
К.А. лептоспирозды Мәскеу облысында жасы үлкен ірі мүйізді қараның арасында
анықтады. Мамыр мен маусым аралығында шаруашылықта қанды зәр шығарған 2
ауру сиыр мен 11 бұзау анықталған. Екі сиыр да құлады, ал 5 бұзау сойылды
[27,28,29,30].
Татарстанда Любашенко С.Я. Аизатуллов М.И. және Степанов И.И.
жайлаудағы 2-7 айлық бұзаулар арасындағы ірі мүйізді қараның бірнеше
лептоспирозының толқуын сипаттайды. Сондай-ақ 1938-1939 жж. қыста мал
қорадағы орындарда ұстауда бұзаулар арасында кездейсоқ пайда болатын
жағдайлар тіркелген. Худайбердиев Н.Д. бір шаруашылықта жылқыларда, ал
екіншісінде 3 итте лептоспирозды сараптаған [31,32,33,34].
Ресей ғалымы Малахов Ю.А. ойынша үй жануарларында лептоспироз
иттердің инфекциялы сары ауруы, иттердің штуттгартдық ауруы, ірі мүйізді
қараның иктерогемоглбинуриясы секілді бұрыннан белгілі болған аурулар болып
шықты. Бартошевич Е.Н. хабарлауы бойынша неміс әдебиетінде сулы безгек
түріндегі лептоспироз сазды, құрбан болғанның, лайлының, далалы және сулы
безгек диагнозымен белгілі.
Паусниц және Любинский, Кате, Бриля, Отто Вернер, Отто Гесс,
Лобмаейр, Шульц, Вернер Д. Силезияда, Жоғарғы Баварияда, Саксонияда,
Пруссияда, әсіресе Одер, Эльба, Дунай, Варта және Висса өзендерінің
алқабындағы күшті жауындардан кейін далалы немесе лайлы безгектердің
бірнеше жағдайын бақылаған. Катеның хабарламасы бойынша далалық безгектің
кездейсоқ пайда болатын жағдайлары Германияның эндемикалық орындарында жыл
сайын, маусым мен қазан арасында кездеседі [35,36,37,38].
Солтүстік Италияда бұл инфекция күріш даласының лептоспирозы
(безгек) деген диагнозбен белгілі; Швейцарияда – сапалы лептоспироз
немесе далалы безгек.
Голландияда далалы безгек жұғуының алғашқы табиғи жағдайы 1941 ж.
белгілі, ал Данияда және Швецияда лептоспироз Sejro диагнозымен
сипатталған.
1922 ж. бастап Aмерика әдебиетінде Ұлыбритания мен Норвегиядағы
лептоспирозды инфекция жағдайлары сипатталған.
Солтүстік Америкада, Калифорнияда, Батыс Невадада ірі мүйізді
қараның иктерогемоглобинурия деп аталатын ауру анықталған. Ол
кезектесетін безгекпен, қанды зәрмен және сары аурумен жалғасады, өте өткір
өтеді.
Оңтүстік Америкада, Чилиде осыған ұқсас ауру жасы үлкен ірі мүйізді
қарада анықталған. Ауру чилиялық қанды зәр деп аталады. Жоғары
температурамен, қанды зәрмен, сары аурумен және жүйке жүйесін зақымдаумен
сипатталады. Өте өткір болады және жоғары өлімдікпен жалғасады.
Канадада, Солтүстік Африкада гемоглобинуриялық сары аурулы безгек
атымен дәл сол негізгі сипаттармен: қанды зәрмен, өткір және орташа өткір
түрде өтетін сары аурумен, өлім 5-тен 20% дейінгі сипаттармен сипатталатын
ірі мүйізді қараның ауруы сипатталады.
Италияда, Аустралияда энтеротоксемиялық сары ауру деп аталатын ауру
ірі мүйізді қараның жастарын, әсіресе оның сүтті рационнан қатты жемге
көшуі кезінде жаралайды. Негізгі симптомдар – қанды зәр және сары ауру.
Он тағызыншы және жиырма бірінші ғасырда ірі мүйізді қараның
лептоспирозы Аустралияда (1942), АҚШ-та (1943-1944), Аргентинада (1947),
Канадада (1952), Ұлыбританияда (1949), Жаңа Зеландияда (1954), Швецарияда
(1953), Турцияда (1950), Болгарияда (1946), Югославияда (1953), Венгрияда
(1951), Алжирде (1949) және Тунисте (1951) ресми түрде тіркелген .
Қазақстанда лептоспироздар алғаш рет 1929 ж. Саватаев Н.И. – мен
анықталған. 1929 ж. күзде Жамбыл облысының Шу станциясында Түркістан –
Сібір магистралін салатын құрылысшылар арасында 100 адамды қамтыған
иктерогеморрагиялық лептоспироз толқуы байқалған. Саватаев Н.И. аурулардың
қаны мен зәрінде және реконвалиценттерде L.icterohaemorrhagiae анықтады.
Ірі мүйізді қара лептоспирозының қоздырғыштары 1942ж. Батыс
Қазақстан облысына әкелінген малмен бірге келген. Ірі мүйізді қарада ауру
облыстың барлық аудандарында тіркелген, қойларда – 10 ауданда. Біркелкі
жағдайларда лептоспироз шошқаларда, жылқыларда және түйелерде анықталған.
Сонымен қатар, осы облыста Шапиро Д.М.- мен ірі мүйізді қара, жылқылар және
түйелер арасында серологиялық және бактериологиялық әдіспен орнатылған.
Қоздырғыштар L.Kazachstanica I және L.Kazachstanica IІ болып шықты.
Алматы қаласында алғашқы лептоспироз толқуын Крепкогорская Т.А. 1936
ж. бақылады: қазан мен желтоқсан аралығында 61 ауру, 1937 ж. – 36 ауру,
Крепкогорская Т.А. – мен 1941 ж. Қарсақпайда лептоспирозды инфекция толқуы
орнатылған; Семейде, Өскеменде, Талғарда, Шымкентте – 1942 ж. Қызылордада
салыстырмалы үлкен толқу байқалған. Жергілікті дәрігер Зак-Ленскидің
деректері бойынша алғашқы аурулар қыркүйекте анықталған, максимум қарашада,
толқу соңы – желтоқсанда анықталған [39,40,41,42,43].

1.2 Төрт түлік малдың, үй жануарлары және адам лептоспирозының
эпизоотиялық ахуалы және этиологиялық құрылымы

ТМД елдерінде алғашқы рет лептоспироз қоздырғышы Мәскеу облысындағы
Белгород уезінде науқас жануардың қанында С.И.Тарасовпен Эпштейндер
анықтаған. С.И.Тарасов анықтаған спирохетті L. grippotyphosa деп атаған.
1929 жылы В.И. Треских ұқсас лептоспираларды – Дмитр штамм-ды Мәскеу
облысы Дмитр уезінде үш науқастың қанында тапқан [44,45,46,47].
Ресейде иктерогеморрагия бір-біріне сәйкес емес антигендік
қасиеттері бар лептоспираның бірнеше түрімен қоздырылады. ІІ түрдегі
лептоспирамен және Перелицин штамы, Кашир штамы ерекшеленеді. Қиыр
Шығыстағы иктерогеморрагиямен ауырған науқастың қанынан анықталған соңғы
штамм, шет елдік төбет L. Canicola штамына сәйкес болып шықты .
В.И.Терских 121 штамның егжей-тегжей серологиялық зерттеудің
негізінде, оның 110 1929-1940 ж.ж аралығында адамдармен жануарлардан
алынған болатын, Қазақстан Республикасының аумағында лептоспироз алты
түрлі серологиялық лептоспира арқылы қоздырылады деген түйінге келген.
Олар: L. grippotyphosa, Дмитр штамы, Моняк штамы, Перепелицин штамы,
Кашир штамы, Крисиный 41 штамы және L.akjami B штамы .
Шюффнер дербес 19 түрлі лептоспираларды көрсеткен. Олардың тең
жартысы сары ауру емес науқас түрлерін қоздыра алады.[48,49,50,51]
Соңғы жылдары барлық белгіленген лептоспироларды екі түрге топтастыруға
болады: патогендік - L. Interogans және патогенсіз(сапрофиттік) -
L.biflexa. Патогендік лептоспиралардың топтастыру негізіне олардың
антигендік құрылымы қойылған. Осы қасиетке байланысты лептоспироз
қоздырғыштары серологиялық түрлерге, серотүрлерге бөлінеді. Жақын
серотүрлер серологиялық топтарға біріктірілген.
Лептоспира – сапрофиттер еркін тіршіліктер деп те аталады. ТМД
әдебиетінде судан бөлінетін патогендік лептоспиралар туралы екі хабарлама
бар. Алматыда Крепогорская құдық суынан бастапқы L.icterohaemorrhagiae
лептоспирасын тапса, Ростов облысында Каменецкая L.grippotyphosa тең штамы
анықталды.
Европа елдерінде 1924 жылы жұқпалы сары ауру лап еткен кезде
L.icterohaemorrhagiae түрінің спирохеті дымқыл шахта едендерімен қабырға
кірлерінде табылды.
Лептоспиралар топтастыруымен Wolf пен Broon жеке штамдардың
антигендік айырмашылық негізінде ұсынып, 34 серотүрмен 12 серологиялық
топтарды суреттеп берген. 1966 жылы Дүниежүзілік денсаулық сақтау бөлімі
(ДСБ) ғылыми топтың жариялаған тізімі бойынша 18 серологиялық топқа
бөлінген 124 патогендік лептоспиралар серонұсқаны құрады.[52,53,54,55]
Патогендік лептоспиралар түрі 202 серонұсқа құрайды. Олар өздерінің
антигендік туыстығына байланысты 23 серологиялық топтарға біріктірілген.
Әрине, серонұсқа мен лептоспиралар серотоптары жаңа штамдардың
сәйкестендіруіне, анықталуына байланысты көбейе береді. Мысалы, 1934 жылдан
1988 жылға дейін серонұсқалар 34-тен 202 –ге өссе, серотоптар 12-ден 23-ке
дейін көтерілді. Лептоспироздың этиологиялық құрылымының сан алуан түрлері
әлемнің кез-келген жерлерінде анықталып отыр.
Қара малдың қан сарысуы қосылған серологиялық өзара әрекеттесу кезінде
лептоспиралардың келесі серологиялық түрлерінен жағымды нәтижелер шықты:
Жаңа Зеландияда–L.pomona, L.icterohaemorrhagiae мен L. Mits; Шығыс
Швейцарияда - L.sejro, L.saxkosbing, L.icterohaemorrhagiae, L. Вallum;
Германияда - L.sejro, L.grippotyphosa, L australis мен
L.icterohaemorrhagiae; Данияда – L.sejro; Италияда - L.icterohaemorrhagiae
мен L.pomona; Израильде - L.canocola; Жапонияда - L.hebdomadis, L.
Icterohaemorrhagiae, L.autumnalis, L.australis; Тунисте- L.grippotyphosa.
АҚШ-та алғашқы рет мүйізді ірі қараның сүтінің лептоспирозында
лептоспир штамы анықталды. Аустралиядағы бұзаулардан алынған лептоспираның
екі штамының (А10 және А1633) серологиялық қасиеттерін L.pomona
серологиялық қасиеттермен салыстырған Simmons, Lawrence мен Fordes
екі штамының L.pomona мен сәйкес екенін анықтаған. [56,57,58,59,60]
Лептоспироздың этиологиялық әсерлері Ұлыбританияда, Венгрияда,
Францияда, Жаңа Зиландияда, Израильде, Болгарияда және Венгрияда
сипатталған. Лептоспиралардың едәуір айналуы АҚШ шаруашылығында байқалған.
Лептоспироздың өршуі Оңтүстік Америкада анықталған.
Лептоспиралардың серологиялық нұсқауларының көптеген түрлерін
Оңтүстік және Солтүстік Қытайдың шет аймақтарында байқауға болады.
Зимбабвенің әр түрлі шет аймақтарында тексерілген 9-дан 39% мүйізді ірі
қараның қаң сарысуында МАР-да лептоспираның 18 штамы оң нәтижеде өзара
әрекеттеседі .
Цейлон мен Тайландта мүйізді ірі қарадан, Батыс Малайзияның жұқпалы
жануарларынан лептоспиралардың бөлінгені туралы оқиғалар белгілі. Соңғы
онжылдыққа дейін әлемнің әр түкпірінде жаңа серотоптармен серонұсқаларының
ашылуы жалғасуда .
Grippotyphosa серотобына жататын лептоспираның жаңа серонұсқасы
лептоспирозбен ауыратын әйелдердің қанынан табылған. 1962-1964 ж.ж Қытайда
лептоспирозбен ауыратындардың қанынан Hebdomadis серотобына жататын Junnan
жаңа серонұсқасының 2 штамы анықталған.[70,71,72,73,74,75]
Қытайдың Оңтүстік шет аймағында тағы да жаңа серотобымен 17 жаңа
серанұсқасы, оның ішінде nanla сератобының Autumnalis мен Manzhuang
Hebdomadis сератобы ашылды. Осы штамм қоздырған адамдардың 6 науқасқа
шалдыққан оқиғасы тіркелді. Әр түрлі аймақтармен фермаларда жануарлардың
жұқпалылығы 0 мен 44,8% аралығында қалыптасып отыр.
Батыс Малайзия фермаларын тексеру кезінде Canicola, Australis,
Savanica, Ballum, Pomona, Harido серотобының штамдарымен қоса бұрын сонды
белгісіз Unipertoma серовары анықталды. Андхра-Прадеш штатында (Үндістан)
анықталған лептоспир штаммалары Icterohaemorrhagiae мен Tarassovi
серотоптарына жатқызылды. Куба аумағындағы бүкіл сиырлар мен сұр
егеуқұйрықтан алынған штамдар Canicola серотобына жатқызылған, ал шошқа,
сұр егеуқұйрықпен үй тышқанынан L.pomona-ға жатқызылды.
Бұрынғы Кеңес үкіметінің ғалымдары адамдар мен жануарлар арасында
кең тараған бірнеше ауыр науқастардың лептоспироздың этиологияны шешу
мақсатында ірі зерттеулер жүргізді [76,77,78,79,80,81,82].
Ресей, Молдавия, Дагестан, Әзербайжан, Қырғызстан және Тәжікстан
жануарларының лептоспироз этиологиялық құрылымы сипатталды.
Қазақстанда лептоспироздың алғашқы зерттеулері Е.Н Бартошевич
есімімен байланысты. Ол 1938 жылы лептоспироздың өршуін Алатау бөктерінде
зерттеген. 60-70 ж.ж лептоспироздың этиологиясымен таралуы туралы көптеген
зерттеу жұмыстары өткізілген .
Крепкогорская Т. (1945 жылы) А мүйізді ірі қарада L. Kazachstanica І
мен ІІ қарсы денелер тапқан. Кирпичев А.Ф мен Шатров А.П көрсеткендей Батыс
Қазақстанда мүйізді ірі қараның лептоспирозын қоздыратын серологиялық
түрдегі І - L.icterohaemorrhagiae. 760 жануарды тексергенде
лептоспираларға қарсы телімділік денелер бар екені анықталған. Оның ішінде
Қазақстандық І-21жануарда, Қазақстандық ІІ-35, Моняков-4 бас мүйізді ірі
қарадан анықтаған.
Қазақстанның әр түрлі аймақтарында жануарлардың этиологиялық құрылым
лептоспирозының таралуы толық зерттелмеген. Әр түрлі серотоптармен
қоздырылған науқас түрлері клиникалық жағдайда бірыңғай ма, жоқ әр түрлі
ме, нақтылық жоқ.
Лептоспироз ауруынан жануарлардың бір бөлігі қырылады, сүті азаяды,
терісі бұзылады, арықтайды, сауықтыру, емдеу-профилактикалық, диагностика
жасау экономикалық үлкен шығын әкеледі.[83,84,85,86,87]
Аталған көп жайылған ошағы ТМД-ның Оңтүстік аумақтары.
Лептоспироздың ең қауіпті сипат алған жері бірінші орында Солтүстік Кавказ
аумағы, одан кейінгі орындарда ТМД-ның Орталық және Солтүстік аймақтары.
Аурудың сипаттары Солтүстік Кавказ аумағында және ТМД-ның бірнеше Оңтүстік
аймақтарында байқалғанымен негізінен ірі ауру ошақтарының пайда болуы
көктем, жаз, күз мезгілінде болады.
Лептоспироз кезінде эпизоотикалық процесс тұрақты болмайды, ол
негізінен сол елдердегі, географиялық аймақтардағы қоздырғыштардың, жұғу
механизміне байланысты. Сондықтан тұрғындар мен жануарларға таралуында
айырмашылық болады .
Татарстанда, Алтай өлкесінде және Ресейдің Мәскеу, Жаңасібір
облыстарында 1939-1941 жылдар аралығында лептоспирозбен ауырған 1865 ірі
қара тіркелген .
Әзірбайжанда, 1948 жылы Сталин колхозында ақпан айы мен маусым
айлары арасында жұмысшы өгіздердің лептоспирозбен ауырғаны тіркелген. Бес
айдың ішінде, ауырған 250 бас ірі қараның 80% өлген.
Армениядағы ірі қараның лептоспирозбен ауырғанын талдау кезінде жас
төлдің 84,3 %-ның, үлкен жануарлардың 83-ның ауруы жасырын түрде өткені
анықталды [88,89,90].
Приморск өлкесінде қандағы күкіртті зерттеу кезінде 644 ірі қараның
36% оң нәтиже көрсеткен. Оң нәтиже көркеткен 237 қанның 57% пайызы
күкіртектес тобына оң нәтиже көрсеткен .
Лептоспироздың пайда болуы туралы Солтүстік-Осетияда, Украйнада,
Ульяновскіде, Тулада, Ақтөбеде, Луганскіде, Қырымда, Орынборда, Иркутскіде,
Житомирде; Башқұртстанда, Литва облыстарында, Қырғыстанда, Ичкерия
республикасында деген ақпар хабарлаған .
Лептоспироз індеті тараған ошақтардағы ірі қара мен қойлардан бөлек
тексерілген жылқылар ауырмаған, бірақ 38% пайызы 1: 1000 титрында оң
нәтиже берген.
Лептоспироздың Белоруссияда кең таралуын Андросов В.А. анықтаған
кезде, аурудың жасырын түрде кең таралу тенденциясын байқаған, ал
клиникалық таралу формасы азайған. Жануарларда иктерогеморрагиялық
лептоспираның белсенді індет таратуы дәлелденді.
Воронеж облысының шошқа бордақылау комплексінде лептоспироздың Роmоnа
серотобына жататын лептоспирадан таралуы зерттелген. Зерттелген шошқалардың
94,67% пайызында лептоспираның эталондық штаммасында антидене байқалса, ал
7,01% пайызы жануарлардың несебінде табылған.
Дидовец С.Р-дың мәлімдеуінше, Украйнада ірі қара мен шошқалардың тек
1% пайызы ғана лептоспирозбен ауырған. Соңғы жылдарда ірі қараның
лептоспирозбен 20-30, шошқаның 30-40 қолайсыз пункттері тіркелген. Ірі
қараның 600-900 басы ауырса, шошқалардан 3,3-3,8 мың бас ауырған.
Чуваштарда 1971-1980 жылдар аралығында шошқалардан зерттеу үшін
алынған 33 558 қанның сарысуынан 2,22% пайызы ауруға оң нәтиже көрсеткен.
Ал шошқалардың зәріндегі оң нәтижедегі МАР микроскопта 2-10 лептоспира
байқалған.
Эстонияда аурудың жұқпалылығы тең болып ірі қара мен шошқаларда 0,21%
пайызды құраған. Ауылшаруашылығындағы жануарлардың ішінде лептоспироз
жасырын түрде өрбиді. Тек кейбір жағдайларда ғана шошқалардың іш
тастауымен, бұзаулардың сары аурумен ауырғаны тіркелген. Жылқылардың 1,47%
пайызы L.pomonaмен оң нәтиже көрсеткен. Қойлардың лертоспирозбен ауруы
республикада тіркелмеген.
Шошқалардың лептоспирозы Тәжікстанның 10 ауданындағы 13 пунктінде
1973-1980 жылдар аралығында тіркелген. Сегіз жыл ішінде МАР-да 20575
шошқадан алынған сарысу анализінде 16,6% пайызы нәтиже көрсеткен.
Таймырдағы серологиялық зерттеу кезінде 401 ірі қарадан алынған қан
сарысуында лептоспираға қарсы әртүрлі серологиялық топтардың антителалары
байқалған, пайызға шаққанда 43,6%+-2,4%, ал 349 шошқада 27,9%+-2,2, бұл
салыстырмалы түрде солтүстік бұғыларынан 5 және 3 есе көп.
Забайкальенің 13 ауданындағы 18 шаруашылығында жануарларда
лептоспираға антиденелер табылған. Жануарлардан алынған қан сарысу
анализінде \МАР\ ірі қарада 103 (21,5%), шошқада 57 (26,8%), қойларда 5
(7,5%) оң нәтиже көрсеткен. Ал жылқыларда лептоспироз байқалмаған.
Лептоспироздың ең басты айырмашылығы аурудың симптом формаларының
білінбей таралуы. Ең жиі кездесетін түрі: иммундық субинфекция, ол қан
сарысуында спецификалық антидене ретінде ешқандай ашық түрде емес,
морфологиялық, гемотологиялық және биохимиялық өзгеріске ұшырамай
байқалады. Аурудың бұл түрі негізінен ветеринар - санитарлық іс шаралар өз
деңгейінде болатын асыл - тұқымды шаруашылықтарда байқалады.
Қазақстандағы серологиялық зерттеу нәтижесі бойынша екі өркешті
түйелерде лептоспирозда тудыратын лептоспира Қазақстандық 1 және
Қазақстандық 2 болып табылады [91,92,93].
Шапиро Д.М-нің мәліметі бойынша лептоспироз орын алған аудандағы
зерттеу кезінде 6 ірі қарада, 7 жылқыда, 11 түйеде Қазақстандық 2
штаммаларын қанда, ыдырау мен ерітуге оң нәтиже беретін спецификалық
антидене табылған.
Індет таралу кезінде 140 бас ірі қара зерттелген. Өлеңті аймағында
қан егу жұмысы мен 140 қан сарысуы алынған. Оның нәтижесінде 8 сарысуда
L Қазақстандық антидене, 9 сарысуда L Қазақстандық және екіншісінде L.
Vitilina; L.Monjakov табылған. Ауру жұғуы ірі қарада 15% пайызды құрады.
Батыс Қазақстан облысындағы лептоспирозға бейімділік ірі қараның жас
төлдеріне 42% пайыз, үлкен ірі қарада16-18% пайыз, қойларда 5-12% пайыз
болады. Ауырғандардың өлімге душар болуы ірі қарада 40-60%, қойларда 100%
пайыз [94,95].
1976-1978 жылдар аралығында іш тастаған 6383 сиыр мен тайыншалардан
лептоспирозға зерттеуге қан үлгісі алынды. 6,8% пайызында L. grippotyphosa
JS қоздырғышы табылды. 1979-1980 жылдары Жаңа Зиландияда кең таралған
pomona сералық лептоспираларға МАР сарысу алу арқылы зерттеу жасалған.
Зерттелген 951 жануарлардың тек 23 де (4%) ғана L.pomonaға антиденелер
табылған. Жүргізілген зерттеулер Таранаки ауданында аурудың бірең-сараң
жұққанын көрсетті.
Британдық Колумбиядан Канададағы МАР-ға зерттеуге алынған сарысу
антиген L.pomona серовары 10% және hapdio - 0,4% пайыз оң нәтиже көрсеткен.
АҚШ-тан импортталған 120 қозының сарысу құрамы оң нәтиже беретін
агглютині бар L.pomona, hardio, grippotyphosa тиісінше 1,7%, 61,7 % және
59,1% пайызды құраған.
Шетелдердегі 1980-1986 жылдар аралығында лептоспироз инфекциясы
шошқаларда ФРГ-да; Солтүстік Ирландияда және Айова штатында тіркелген.
Испанияда 1970-1986 жылдар аралығында 973 қойдың түсік тастауы, 262
ешкінің түсік тастауы зерттелген. Олардың 1,7 және 2,6 пайызы
лептоспироздан болған, негізінен pomona сероварынан 11 отар қойдың 64,7%
пайызы, ешкінің 75% одан сәл аз пропорцияда Sejro (3 отар қойдың 17,6%)
және бір топ ешкінің 12,5% пайызы Ictepohacmorrhagiае серворымен (2-11,7%
және 1-12,5%) және grippotyphosа 1 отардағы қойда (5,8%) Түсік тастаған
қойлар мен ешкілерде 7-21 күн аралығында оң нәтиже көрсеткен реакция 1: 200
ден 1:1280 аралығында болды.
Канадада анықталғандай Онтарио аймағында жылқылар арасында кең
тараған Bratislava серовары түсіктің себебі болып табылмайды.
Грецияда да шошқаларды алдын-ала тексеру кезінде лептоспироз
анықталған.
Испанияда 28 ірі шошқа фермаларының аумағында лептоспирозға зерттеу
жүргізіледі. Шошқалардың 10,56% пайызы Ictepohacmorrhagiае түріне оң нәтиже
көрсетті, ол барлық тексерілген фермалардың 39,28% - ын құрады. Тиісінше
басқа да түрлері анықталды. L.pomona (6,53%), Castellenis (1,15%), Sejro
(7,15%), Grippotyphosa (0,96%), Australis (90,38%), Hebdomalis (0,19%) және
Ictepohacmorrhagiае (0,19%).
Сонымен лептоспироздың адамдар мен жануарлар арасында таралуын талдай
келе анық географиялық таралу ареалы әлем мен ТМД елдерінде өте ауқымды
екенін байқаймыз.
Отандық және шетелдік авторлар бірнеше жылдық бақылау барысында
лептоспироздың адамдар мен жануарлар арасында кең етек жаюы жауын-шашын
мол жылдары болатынына тоқталды. Эпидемияның метеорологиялық жағдайларда
(жауын-шашын, температура, ашық күндері) жүруі тексерілді, қандай да бір
заңдылық болмағанымен, аурудың көбеюі жауын-шашынның молдығынан болатыны
дәлелденді. Мысалы 1931 жылы Мәскеу облысындағы Яхрома өзенінің батпақты
аймағын құрғатқанда ауру күрт төмендесе, 1935 жылғы мол жауын-шашыннан
қайта көбейген .
Башқұртстанда 1942-1943 жылдың маусым-шілде айларында лептоспироз
тіркелген. Адамдар арасында ауру тіркелген кезде жануарлар арасында ірі
қарада да лептоспироз байқалған.
Айрықша маңызы бар хабар: 1937-1939 жылдардың жазында(маусым-
қыркүйек) айларында Ростов облысында адамдар арасында жаппай таралған
лептоспироз ірі қара ішінде індет ретінде жаппай таралуы. Микробиологиялық
зерттеу көрсеткендей бұл лептоспираны тудырған L.grippotyphosa серологиясы
болған. Осыған ұқсас жұқпалы сары аурудың эпидемиясы адамдар мен ірі қара
малында 1944 жылдың жазында байқалған.
Мәскеу облысының ірі қара шаруашылықтарындағы лептоспироздың
маусымдық байқалуына талдау жасаған С.Я. Любашенко бұл аурудың ешқандай
заңдылықтары болмаса да, көптеген жағдайлар маусым мен қараша айларында
тіркелгенін айтады. Бұл мәлімет ТМД-ның басқа да географиялық
аймақтарында ірі қараның лептоспирозын зерттеген басқа да зерттеушілердің
мәліметімен сай келеді. Бірақ та С.Я. Любашенко лептоспироздың маусымдық
ауру екенін, көптеген індеттің таралу уақыты мамыр мен қараша айларының
арасы екенін мәлімдейді. И.А. Дукалов лептоспироздың негізгі белең алуы
Ростов облысында сәуір мен қыркүйек айларында болатынын айтады.
[96,97,98].
Алехин В.А. мен Буткин Е.И бақылау жүргізгенде, Воронеж облысында
лептоспироз мамыр мен қараша айларында көп байқалған, бұл автордың
пікірінше метерологиялық жағдайларға байланысты, ал Батыс Қазақстан
облысында мамыр- маусым айларында көп байқалған.
Өзбекстанда зерттеу жүргізген біраз зерттеушілер бұған қарама-қайшы
пікір айтады, атап айтқанда Құдайбердиев Н.Д ол жақта лептоспироз жылдың
қай мезгілінде болмасын байқалып, маусымнан бастап қазан айына дейін
созылады дейді. Ал Газарян В.С болса, Арменияда лептоспироз ірі қарада
көктем-жаз айларында көп болатынын, бірақ күз-қыс айларында да байқалғанын
айтады. Ал Дағыстанда лептоспироз бүкіл жыл бойы кездесетінін мәлімдеді.
Азербайжанның ойпатты аудандарында аурудың белең алуы көктем, күз айларында
болса, ал таулы аудандарда жаз айларында тіркелген [99.100]
Австралиядағы табынды лептоспирозға серологиялық реакция бойынша
анықтау кезінде климат жағдайы, жердің құрамы және жануарлардың түріне
ескеру жасалады. Pomona және Hardio лептоспирасы кей кездерде ұқсас болып
57% әртүрлі географиялық аудандарда анықталған. L.pomona сероварына
қолайлы экологиялық фактор салыстырмалы ылғалдың төмен болуы, балшықты
топырақтың көп болуы және де жабайы шошқаның болуы мен аймақтағы
максимальды орта температура екені анықталған. Ал Hardio сероварынан
туындайтын лептоспироз жануарлар арасында жаңбырдан кейін көп таралады
және де су деңгейі жоғары, тұзды топырақты фермаларда 18%, ал
топырағында тұзы аз су деңгейі төмен фермаларда 7%.
Жауын-шашынның мол болуы лептоспироз індетін шығуына себеп болады.
Бұл пікірді Kmete E, Bacosh M жауын-шашын аз болған жылдағы
лептоспироздың да аз болуын бақылаған, салыстырмалы түрде анықтаған.
Ылғалдылығы жоғары интразоналық ландшафтар лептоспироздың табиғи ошағына
өте қолайлы жағдай жасайды. Айова штатындағы лептоспироз ошағынан кейін
өзендегі су құрамын тексергенде NH3, В11, В12 витаминдер және басқа да рН
6,9-7,5 лептоспираның көбеюіне қолайлы болған.
Ал аурудың табиғи ошағының қалыптасуына негізгі сілтеме топырақтың
қышқылдануынан жасалады. Лептоспироз ауруының ошағының аз болуын
топырақтағы рН деңгейінің төмен болуымен байланыстырады.
Табиғаттағы инфекциялық сарыаурудың қоздырғыш қорламасы болып
көптеген жағдайда аурудың ашық формасы немесе бұрын ауырған жануардың
өзі болып табылады. Андреев К.П-тің тәжірибесі көрсеткендей ауру
жануарлардың несебі мен тезегі арқылы жайылымдардың, суаттардың былғануы
арқылы жұғады. Андреев К.П. тәжірибесінде эксперименттік жолмен ауру
жануарлардың несебі арқылы бұзауларға жұғу контактісін дәлелдеген. Бұл
тәжірибе оған және де басқаларға да инфекциялық сарыаурудың жұғымталдық
ауру екеніне, оның жанасу арқылы тарауы күмәнсіз екеніне көз жеткізді.
Суат басында ауру жануарлармен жанасудан кейін табында лептоспироздың
ошағы пайда болғаны байқалған жағдайлар кездескен.
Сахалин аралында аурудың қорламасын анықтау үшін 238 итке (30,2%),
248 егеуқұйрыққа (4,8%), 155 шошқаға (21,9%) және 1253 ірі қараға (19,1%
серологиялық зерттеу жүргізілді. Жергілікті адамдар шомылған иттерден
егеуқұйрықтардан бөлінген штаммалар canіcola лептоспирасына пара-пар болып
шықты.
Ростов облысында лептоспироздың ошағы екі типтік жолмен таралуы
туралы мәлімет бар: 1) кеміргіштердің қатысуынсыз ауылшаруашылық
жануарлардың тарату нәтижесінде пайда болуы, 2) Табиғи қорлама инфекциясын
жұқтырушы тышқан тектес кеміргіштер арқылы.
Болгариядағы шошқа өсіру комплекстерінде ең басты лептоспироз
таратушы болып лептоспирасы бар шошқалар, ал азғана көлемде су, жем екені
анықтаған[101,102,103].
Лептоспирозбен ауыратын және экспериментті түрде лептоспира
жұққызылған тұқымдық аталықтың шәуетін тексергенде аралас шәуеттегі
лептоспираның шәуеті лептоспираның зардабы ұзақ сақталатыны анықтады. Автор
бұл жерде ұрықтандыру кезінде лептоспирамен ластанған шәуеттен жан-
жануарларға ауру жұғу мүмкіндігін айтады.
Канадада зерттеушілер L.Hardio лептоспирасын көбінесе таратушы
өгізші-бұқашықтар екенін анықтаған.
Лептоспироз бөлетін ауру жануарлардың несебі арқылы қаншама
кеңістікке топыраққа таралуын жұғу нүктелерінің көлемінің маңызы жайлы
Литвин В.Ю жазған. Топырақ үлгілерін зерттеген кезде, лептоспираны несеп
арқылы топырақтың беткі сантиметрлерінде 97% пайызы 10 күнге дейін
сақталатынын анықталған. Егер де тек қана дала тышқандарының өзі күніне
100 млн лептоспира бөлетінін ойласақ бұл өте қорқынышты мағынаға ие болады.
Сұр егеуқұйрықтарда лептоспираның максимальді ұзақтығы 180 күнге дейін
созылған. Лептоспираның ең үлкені таралуы сұр егеуқұйрықтарда болады.
Зерттеушілердің көбінің пікірі бойынша адамдар арасындағы лептоспироз
кәсіптік ауру болып табылады. Ленинградта лептоспироз вивария мен
питалниктердегі жұмысшылардан анықталса, ал Саратова ветеринарлар мен ит
бағушылардан табылған. "Водоканал" тресті мен арнайы қаланы тазалайтын
автошаруашылықтың жұмысшыларын зерттеген кезде МАР талдауына 20,5% пайыз
адамның оң нәтижелі 1:100 ден 1:800 деңгейіндегі ауру байқалған. Прилорск
өлкесінің тұрғындарының 7,8% да лептоспираға қарсы антидененің 10 серотобы
анықталған: ет комбинатының жұмысшыларында - 17%, күріш өсірушілерде - 11%,
малшыларда - 10%, және механизаторларда - 6% пайыз. Авторлардың пікірінше
адамдардың арасында лептоспироздың жайылуына мол жауынды ыстық муссондық
климат, өзендердің көптігі және суармалы каналдардың көптігі тікелей әсер
етеді.
Жануарлар арасындағы аурудың жайылуымен адамдардың ауруы арасындағы
байланысты көптеген зерттеушілер зерттеді. Барлық 9 жағдайда да адамдардағы
лептоспироз Crau A; Farrus М; Montaner Y көрсеткендей олардың тікелей
мамандығына байланысты, ал инфекциялық жұғу су арқылы болған. Адамдардың
арасында басты ауру таратушы болып сұр егеуқұйрықтарды, үй тышқанын, үй
жануарларын және ауылшаруашылық жануарларын айтуға болады. Иттер де
лептоспираның қорламасы мен таратушысы болып табылады. [104,105,106]
Тышқан тектес кеміргіштер мен мүйізді ірі қара малының арасындағы
байланыс ауру ошағы таралған табиғи аймақтың көк шөбімен қоректендіргенде
жұғады.
Лептоспираны ең көп таратушы болып кеміргіштер есептеледі: үй
тышқаны, сұр егеуқұйрық, орман тышқаны, су қосаяғы, нутрия және жертесер
тышқандар. Айрықша орынды кең таралуына байланысты сұр егеуқұйрықтар алады.
Инфекция ошағындағы індеттік процесті жою үшін сұр егеуқұйрықтардың санын
азайту керек. (МАР)дің мәліметі бойынша Сырдария өзенінің аңғарындағы
кірпілердің 55% ауру жұқтырғаны анықталған. Жануарлардың әр түрлі 13
түрінде 8,5% лептоспироз байқалған: Африка жирафтарында, Қырғызстанда
барлық ауылшаруашылығы жануарлары мен иттерде. Ашық суат көздері -
инфекцияның басты таратушысы болып табылады.
Лептоспирозбен аурудың жоғары сатысы (46%)ға дейін, лептоспираның уй
жануарларынан, барлық ауыл шаруашылық малынан, сойылған малдан бөлінуінен
болатыны дәлелденген. Бірінші рет құндыздарда лептоспироз байқалған.
Дағыстанда дені сау мүйізді ірі қара малы мен шошқалардың лептоспира тасушы
болуы мүмкіндігі анықталған.
Адамдардан алынған қан сарысуының құрамында негізінен Australis
grippothyposa серотобына жататын антиденелер құраған. Бұғы, елік,
арқарлардан алынған қан сарысуында да лептоспираға антиденелер табылған.
Адамдардың арасында лептоспироздың өршуі негізінен соның алдында
болып өткен ауылшаруашылық малының өте үлкен індетінен кейін болады.
Солтүстік Қазақстан облысының далалық аудандарында адамдардың
лептоспирозбен ауруымен қатар, ірі мүйізді қара малының иктерогеморрагиялық
лептоспирозбен ауырғаны да байқалған. Францияда адамдар мен жануарлардың
заманауи эпидемиялық сипат алғаны туралы мәлімет бар. Ұлыбританияда
тотықұстардан инфекция жұқтырып лептоспирозбен ауырған адамда тіркелген.
Лептоспироздың қоздырғыштары әр түрлі (серотоптағы) лептоспиралар.
Тек ауыл шаруашылығы және үй жануарларын залалдандырып қана қоймай, жабайы
аңдарды, табиғаттағы басқа да жәндіктерді, тіпті адам өміріне де өте
қауіпті. Лептоспироз ауруының таралуы мен аймақтық ерекшеліктеріне келсек,
мысалы, еліміздің Батыс аймағының шаруашылықтарында аталған аурудың
1949жылдан басталғаны белгілі.
Лептоспироз осы аймақта 1960жылға дейін негізі анықталмай, басқа
түріне ұқсас ауруларға тіркелген.[107,108]
Ал, Қызылорда облысында лептоспироз мәселесімен алғашқы рет 1966
жылдан бастап ғылыми жұмыстар жүргізілген.
Зерттеулердің нәтижесінде 626 адамның қан сарысуынан (МАР бойынша)
20 сынама оң нәтиже берген. Аурудың қоздырғыштары болып аустралис (10%),
тарассови (2%), сондай-ақ гебдомадис (4%) және аралас лептоспиралар (4%)
екені анықталған.
Бұлардың ішінде 140 адамның мал шаруашылығында жұмыс істегендігі (ет
комбинаттарының жұмысшылары, малшылар мен мал мамандары) тіркелді. Олардан
10 сынама оң нәтиже беріп, сол барлық оң нәтиженің 50% екендігі
дәлелденген. Сонымен бірге лептоспироздың табиғи ошақтарын анықтау
мақсатында Қызылорда облысының Шиелі, Жалаңаш аудандарынан 14 түрлі жабайы
аңдар мен тышқан ұсталып, олардың қан сарысуына, сонымен бірге ішкі
ағзаларына серологиялық, микроскопиялық, сондай-ақ бактериологиялық
әдістермен зерттеулер жүргізілді.
Б.К.Ильясовтың (1999-2010ж.ж.) деректері бойынша Қызылорда және Батыс
Қазақстан облыстары бойынша барлығы 1979 хайуанат ұсталып, 20 сынамадан
гриппотифоза (13), гебдомадис (3), аустралис (1), иктерогеморрагия (1),
акиама (2) серотоптарымен оң нәтиже алынды. Ауыл шаруашылығы
жануарларындағы лептоспироз қоздырғышына келсек, ірі қара ауруының негізгі
себебі гебдомадис (62,7%), тарассови (21,3%) болса, қалғандары гриппотифоза
(7,1%), аустралис (3,0%), батавия (1,8%) және аралас серотоптары (4,1%)
болды.
Қой лептоспирозының қоздырғыштары – тарассови, аустралис серотоптары
(50%) болып табылса, жылқыда бірінші орында аустралис (31,1%), гебдомадис
(20,7%), батавия (17,2%), грипптотифоза (13,8%), тұрды, қалғандары аралас
серотоптар.
Жезқазған облысының шаруашылықтарында лептоспирозға тән ең алғашқы
клиникалық көріністер 1982 жылдың жазында Жаңаарқа ауданының мал бордақылау
бірлестігіндегі ірі қара мал ішінен біліне бастаған. Ал, 1983 жылы маусым-
шілде айларында лептоспироз ауруы аталған кең-шарларда өршіп кеткен.
С.Сейфуллин атындағы кеншарда 187 ірі қара мал ауруға шалдығып, 27 мал
шығынға ұшырап, Целинный кеңшарында 93 қара мал ауырып, 18-і лептоспироздан
өлген. Кейінірек тамыз айында осы ауданның XXI партьезд кеншарында 93 қара
мал ауырып, оның 34 басы өлім-жітімге ұшырады. Жалпы 1983 жылы Жаңа-арқа
ауданының кеншарында 331 қара мал лептоспирозбен ауырып, 79-ы өлген.
Аурудың негізгі қоздырғыштары гебдомадис, иктерогеморрагия, тарассови
болды. 1983 жылдың тамыз айының аяғына қарай лептоспироз ауруы Жаңаарқа
ауданының Дружба, Рассвет, Шет ауданының Батық, Красная поляна,
сондай-ақ Айнабұлақ, Нұрталды және Орджоникидзе ауданының кеншарларында
етек алды. Бұл шаруашылықтарда лептоспироз энзоотия түрінде өтіп, 1-9 басқа
дейін мал шығынға ұшырады.
Солтүстік Қазақстан облысы шаруашылықтарынан зерттелген 1792 ірі қара
малдың 24-нің қан сарысуынан (1,3%) лептоспирозға оң нәтиже алынса
(гебдомадис, тарасови), зерттелген 3495 шошқаның 63-нің (1,8%) помона,
гебдомадис серотоптарымен ауырғаны тіркелді.
Көкшетау аймағының кеңшарлары мен ұжымдарынан зерттеуге әкелінген
1876 шошқа қан сарысуы 4 жағдайда (0,2%) помона серотоптарымен
лептоспирозға оң нәтиже берген. Ал 1400-і қара малдың 62-нің қан сарысуынан
(4,4%) тарасови, гебдомадис лептоспиралары табылған.
Алматы облысының шаруашылықтарынан тексеруге әкелінген 1920 ірі қара
малдың, 14-нің қан сарысуынан (0,1%) гебдомадис, 23946 шошқаның 6-нан
(0,02%) помона лептоспироз шыққан.
Жамбыл облысы кеншарларына тексерілген 1290 қара малдың 3220 (0,2%)
гриппотифоза, 1026 шошқада 5 жағдайда помона серотоптары реакция берген.
Бұрынғы Талдықорған облыс шаруашылықтарынан ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Ауески және лептоспироз аурулары
Лептоспироз (сары ауру)
Қопа көлінің экологиялық ахуалы
Листериоз, лептоспироз, шошқа тілмесі ауруларына қолданылатын биопрепараттар
Тәуелсіздіктен бұрынғы ислам дінінің ахуалы
Сайлау қарсаңындағы саяси партиялардың ахуалы
Қазақстан Республикасындағы өнеркәсіптің даму ахуалы
Каспий өңірінің экологиялық ахуалы
Өндірістік ұжымның әлеуметтік-психологиялық ахуалы
Арал теңізінің экологиялық ахуалы туралы
Пәндер
Stud.kz
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рақмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Жабу / Закрыть