Ауыл-село мұғалімдерінің өсу жолдары, олардың құрамындағы сандық және сапалық өзгерістер

Білім беру ісі қоғам дамуы мен елдің рухани түлеуінің ірге тасы бола отырып, әрқашан уақыт ағымымен, заман талабына орай түрлі бұралаң жолдан өтіп, сол қоғамның идеологиялық ұстамына сәйкес дамиды. Қазақстанның ауыл-село мектептерінің дамуы да осы үрдістен шығып кетпеді. Ауыл - қазақ халқының ұлттық негізінің мәйегі, тіл, салт-дәстүр, мемлекет іргесінің қалыптасуы мен дамуының алтын бесігі. Ол сондай-ақ, ұлттық болмыс пен психология, этнопедагогиканың өміршең өзегі. Ауылдағы осынау рухани қазынамызды сақтап, ұрпақтан-ұрпаққа мирас етіп жеткізу тек саналы әрі білімді жастардың ғана қолынан келеді. Өркениет біткеннің өзегі білім, тәрбие екендігіне ешкімнің таласы жоқ. Осы орайда, білім ордасы - мектеп, ал мектеп жаны - мұғалім екендігі баршаға мәлім. «Оқушы жастардың ең сенімді ұстазы, сыр жасырмай, ашық айтатын адамы - мұғалім» деп ұлы қаламгер Ғ.Мүсірепов айтпақшы, мектептің тірегі де, жүрегі де мұғалім.
А.Байтұрсынов өзінің «Мектеп керектері» еңбегінде былай деп жазды: «...мұғалім қандай болса, мектеп һәм сондай болмақшы. Яғни, мұғалім білімді болса, ол мектептен балалар көбірек білім алып шықпақшы. Солай болған соң, ең әуелі мектепке керегі - білімді, педагогика, методикадан хабардар, жақсы оқыта білетін мұғалім»[1]. Өткен ғасырдың басында айтылған ұлы ағартушының бұл сөзі өзінің маңызын әлі күнге дейін де жойған жоқ.
Жас ұрпақты заман талабына сай тәрбиелеу, жаңалық атаулының жаршысы болу, шынайы рухани байлықтарды қалың көпшілікке жеткізу әрқашанда мұғалімдер алдындағы міндеттер саналды. Мұғалімдік кәсіптің қадір - қасиеті төңірегінде ұлы ойшылдар мен ағартушылардың айтқандары мен жазғандары өз алдына ұлан - ғайыр дүние. Әрине, содан бергі өткен уақыт ішінде мектеп ісінде, мәдени құрлыста аз өзгеріс болған жоқ. Халықтың білім деңгейі де мейілінше өсті. Соған қарамастан, ауыл мұғалімінің өсу жолдары, олардың кәсіби кемелденуінің тарихын, мәдени-ағартушылық белсенділігінің қайнар көздері мен проблемаларын ғылыми тұрғыдан танып білудің маңыздылығы артпаса, төмендемек емес. Өйткені, қандай қоғамда да, қай кезде де мұғалім мамандығы өзінің өміршеңдігін жоғалтпайтын аз мамандықтардың бірі.
Мұғалімдердің әлеуметтік болмысына тән қасиет - олар өздерінің кәсіби қызметінен тыс, басқа да сан алуан мәдени-ағартушылық, тәрбиелік жұмыстарды жүргізеді. Яғни, ауыл-село мұғалімдері білім мен мәдениетті көпшілікке таратушы тұлға. Сондай-ақ, мұғалімдер өмір сүріп жатқан ортадағы өзгерістер ықпалымен өздері де сандық әрі сапалық өсуді бастан кешіріп отырады. Осының себебі мен салдарын ғылыми тұрғыдан сараламайынша болашақ мамандарды даярлау ісін алға бастыру, оларды белсенді өмірлік позиция таңдауға үйрету, мектепте де, мектептен тыс жерлерде де мәдени іске мұрындық болуға әзір тұруын қамтамасыз ету
        
        Ауыл-село мұғалімдерінің өсу жолдары, олардың құрамындағы сандық және
сапалық өзгерістер
Білім беру ісі қоғам дамуы мен елдің рухани түлеуінің ірге тасы ... ... ... ... ... ... орай түрлі бұралаң жолдан
өтіп, сол қоғамның идеологиялық ... ... ... ... ауыл-
село мектептерінің дамуы да осы үрдістен шығып ... Ауыл - ... ... ... ... тіл, ... ... іргесінің
қалыптасуы мен дамуының алтын бесігі. Ол сондай-ақ, ұлттық болмыс пен
психология, ... ... ... Ауылдағы осынау рухани
қазынамызды сақтап, ұрпақтан-ұрпаққа мирас етіп ... тек ... ... ... ғана ... ... ... біткеннің өзегі білім,
тәрбие екендігіне ешкімнің таласы жоқ. Осы орайда, ... ... - ... ... жаны - мұғалім екендігі баршаға мәлім. «Оқушы жастардың ең
сенімді ұстазы, сыр ... ашық ... ... - ... деп ... Ғ.Мүсірепов айтпақшы, мектептің тірегі де, жүрегі де мұғалім.
А.Байтұрсынов ... ... ... еңбегінде былай деп жазды:
«...мұғалім қандай болса, мектеп һәм сондай болмақшы. Яғни, мұғалім білімді
болса, ол мектептен ... ... ... алып ... ... ... соң,
ең әуелі мектепке керегі - білімді, педагогика, методикадан хабардар, жақсы
оқыта білетін мұғалім»[1]. Өткен ғасырдың басында айтылған ұлы ... сөзі ... ... әлі ... ... де жойған жоқ.
Жас ұрпақты заман талабына сай тәрбиелеу, жаңалық атаулының жаршысы
болу, шынайы ... ... ... ... ... ... ... міндеттер саналды. Мұғалімдік кәсіптің қадір - қасиеті
төңірегінде ұлы ойшылдар мен ағартушылардың айтқандары мен ... ... ұлан - ... ... Әрине, содан бергі өткен уақыт ішінде мектеп
ісінде, мәдени құрлыста аз өзгеріс ... жоқ. ... ... ... де
мейілінше өсті. Соған қарамастан, ауыл мұғалімінің өсу ... ... ... тарихын, мәдени-ағартушылық белсенділігінің қайнар
көздері мен проблемаларын ғылыми тұрғыдан танып ... ... ... ... ... қандай қоғамда да, қай кезде де мұғалім
мамандығы өзінің ... ... аз ... ... ... ... тән қасиет - олар өздерінің кәсіби
қызметінен тыс, басқа да сан ... ... ... ... ... ... мұғалімдері білім мен мәдениетті көпшілікке
таратушы тұлға. Сондай-ақ, мұғалімдер өмір сүріп ... ... ... өздері де сандық әрі сапалық өсуді бастан кешіріп ... ... мен ... ... тұрғыдан сараламайынша болашақ мамандарды
даярлау ісін алға бастыру, оларды белсенді өмірлік ... ... ... де, ... тыс жерлерде де мәдени іске мұрындық болуға ... ... ету ... емес.
Республикадағы орта мектептердің негізгі бөлігі ауыл-селолардың үлесіне
тиді. 90-шы жылдарға қарайғы оның ... ... ... [2].
Республикадағы ... ... ... |6 |7 |8 |9 |0 |91 ... ... мектептер 8109 8163 8244 8282 8364 ... ... ... 6391 6420 6471 6465 ... ... 1779 1774 ... 1749 ... емес орта 1823 1819 1809 ... 1714
орта 2759 2795 ... 2954 ... біз осы ... ... ... ... ... 78
пайызының ауыл-селода болғандығын байқаймыз. ... ... ... 50-52 ... ... алып жатты. Ауыл-селодағы мектептер
қатарының молдығы ендігі жерде оларды мұғалім ... ... ... ... Егер 1970 жылы ауыл-село мұғалімдерінің саны 132,2 мың болса,
ал 1990 жылы олардың қатары 153 мың ... ... ... - ... ... мамандарына деген сұранысын қамтамасыз ету
үшін барлық облыс орталықтарында педагогикалық оқу ... ... 1985 жылы ... КСР ... ... қарамағында 18
педагогикалық институт, 28 ... ... ... ... жатты. [4]. Осы оқу орындарын аяқтап, мұғалімдік мамандық алған
студенттердің ... өз ... ... ... ... айналысты. Пединституттарда 80-ші жылдардың өзінде 71,6 мың
студенттер оқып жатты. Дәл осы уақытта Қазақстанның мектептерінде 185,4 ... ... ... ... ... 68,2 ... ... білімі болды.
[5]. Бірақ, осы сапалық жағдайдың өзі сол кездегі жалпыодақтық көрсеткіштен
8 процент төмен дәрежеде еді. Осы ... ... ... ... ... ... педагогикалық оқу орындарын ашу саясаты да бүгінгі күн
тұрғысынан алып қарағанда өзін-өзі ақтамаған ... ... ... ... көп ... асығыс науқаншылдық сипатта ашылған
пединституттардың материалдық-техникалық базасы нашар, профессор-оқытушылар
құрамының сапалық құрамы төмен ... ... ... ... ... ... ғылым
докторлары мен кандидаттарының үлес салмағы тиісінше 12-570 және 54-1341
дәрежесінде болды. [6]. Яғни, ... атақ - ... бар ... ... 19,8 ... 31,7 процентке дейін өскен екен. Алайда, осы ғылыми-
педагогикалық мамандардың республика ... ... ... ... ... ... 70-ші ... басындағы жекелеген
педагогикалық оқу орындарындағы ғылыми атақ-дәрежесі бар мамандардың
орналасуы былайша қалыптасты: Абай ... ... ... Шымкентте-
30%; Өскеменде-26,9%; Көкшетау, ... ... ... ... аз. Ал, ... 10 ... ... болмады. Жалпы, мектептерде білім беретін мұғалімдердің ... ... ... оқу ... ... ... ұстаздардың шеберлігіне
тікелей байланысты ... ... ... сол ... ... ... ғылыми дәрежелерін көтеруге, білімдерін жетілдіруге мән
бермейтіндігі де жасырын нәрсе емес.
Бұған дәлел, республика пединституттарындағы 1983 ... ... та ... ... яғни 10 жыл ... ... жағдай көп өзгермеген
екен. Атап көрсетсек, ҚазПИ-да 55,4%; Орал мен Өскеменде тиісінше 36,3 ... ... ... ... 10,5 проценттен 19,5 ... ... бар ... ... жұмыс жасады. Бірде-
бір ғылым докторы, профессор ... 8 ... ... ... ... 90-шы ... басындағы жас ғалымдардың бизнестік құрылымдарға
немесе басқа да ... ... ... ... ... ... ... арасындағы сабақтастыққа кері әсерін тигізді. Профессор-оқытушылар
құрамы жасының артуы маман даярлаудың ... мен ... ... ... жұмыстарының жүргізілуіне қарамастан орта
мектептердегі пән ... ... ... ... ... кетпеді.
1990 жылы республика мұғалімдердің 81,7 %-нің жоғары білімі ... ал ... ... орта ... бар ... саны 4455 адамды, яғни 2,44 %-ті
құрады. ... ... бар ... үлес ... ... Ақтөбе,
Көкшетау, Қостанай, Павлодар, Солтүстік Қазақстан, Торғай және ... ... ... (80 %-тен ... ). ... ... мұғалім
кадрлардың тұрақсыздығы азаймады. Осы жылдың өзінде ... ... ... ... 782 жас ... ... ... олардың 14 мыңының
жоғары білімі болды. Жоғары білімі бар ... ... ... ... ... және Алматы қаласында ерекше көзге түсті. [8].
Осы жайды саралау барысында олардың ... ... ... ... ... Мектептерді мұғалім кадрларымен қамтамасыз
етудегі тағы бір келеңсіз жағдай облыс орталықтарында қызмет ... ... оқу ... ... ... мұғалімдерге деген
сұранысты нақты ескермеді. Нәтижесінде, мамандарға деген сұраныс пен ... ... ... орын ... ... 1990 жылы ... ... пәнінің мұғалімдеріне деген қажеттілік 913 адамды
құраса, ал осы мамандақ бойынша жоғары оқу орындарын ... ... адам ... 1024 адам ... ... ... ... шығатын болса,
ал оған деген сұраныс тек 567 ғана ... Ал, бұл ... ... ... білікті мұғалімдер жетіспеді. Қазақ тілі мен әдебиеті ... ... ... ... ... ... республика бойынша 1990 жылы осы
салаға бар болғаны 229 маман дайындалып шығарылды. [9].
Сөйтіп, ... ... ... ... ... ... ... күн
тәртібінен түспеді. Әсіресе, бастауыш сыныптар, тіл мамандары, тарих, дене
шынықтыру мен еңбек пәндерінің мұғалімдері жетіспеді. Мұғалім ... ... ... ... алып ... олардың тұрақтап , жұмыс істеуі
сын көтермеді. Шамамен олардың 10 ... бір ... ... ... ... отырды. [10]. Мұның себебтері де көп болды. ... ... ... ... ... олардың еңбек ақыларының
төмен болуы т.б. Нәтижесінде, ауыл ... ... ... ... ... ... ... ауылға қалғысы келмей, әр
түрлі тәсілдермен қалаға ... бар ... ... Жан-жақты
дайындығы бар, білімі жоғары жас ... ... ... ... ... қойғанда, аудан орталығындағы мектептерді тастап қалаға
кету дәстүрге айналды.
Оқу аяқтағандардың белгіленген жерлерге бармауының бір ... ... ... ... сол оқу ... ... ... үлес салмағы көп болды. (40 проценттен астам). Нәтижесінде,
қала тіршілігіне үйренген жастардың көп бөлігі ... ... ... ... бас ... алған мамандығына сәйкес ... ... ... Алматы қаласының өзінде ... ... бар 32886 ... маманның тек 15739-ы ғана (47,9 %)
халық ағарту мекемелерінде жұмыс ... Ал, 1532 ... ... ... ... 1598-і ... ... 2418 –і
денсаулық сақтау, әлеуметтік қорғау, мәдениет мекемелерінде т.б. ... [11]. ... ... ... ... өз мамандықтары бойынша
жіберілген жерлерге барып, жұмысқа орналасуы өте төмен ... 1990 ... ... ... шет ... ... ... және
Шымкент дене шынықтыру, Қазақ қыздар педагогикалық институттарын, Қазақ
мемлекеттік университетін ... жас ... 30 ... ... ... Қостанай, Семей, Целиноград, ... ... мен ... мемлекеттік университетін аяқтағандардың 20
проценттен астамы жолдама бойынша жіберілген ... ... ... ... ... ... бақылаудың нәтижесінде 1990 жылы
жоғары педагогикалық білімі бар 1874 адам ... ... ... ... ... [12].
Осындай жағдайда аймақтардағы мұғалімдерді тұрақтандыру және ... ... ... ... ... болды. Өкінішке орай, оқу
министрлігінің Қызылорда облысында ... ... ... ... ... жұмыстарының қортындысы нәтижелері шәкірттердің толық
көлемді білім алмағандығын көрсетті. Көптеген пәндер бойынша ... ... ... Мұның басты себебі, көптеген мектептердің ... ... ... ... ... ... негіздерін, оқу-тәрбие
процессін педагогикалық талдау технологиясын ... ... ... ... сирек қатысумен ғана шектеліп, мектеп ішілік
жетекшілік пен бақылауды дұрыс жолға қоймады.
Ақтөбе ... ... ... мұғалімнің базалық білімі болмады, осы
облыстың Ырғыз, Октябрь, ... ... ... ... ... ... арнаулы білімі ғана болды. Олардың көпшілігі жұмыстарын дұрыс атқара
алмады, соған ... ... ... ... ... ... кәсіби шеберлігі төмен деген негізде ... ... ... ... ... ... ... сапалық құрамына
келсек, 1990-шы жылға қарайғы оның көрсеткіші төмендегідей сипатта ... ... ... ... ... | ... ... ... пайызбен |
| ... |
| |ер саны | |
| | ... ... ... |
| | | |ан ... |педаго-ги|арнаулы |
| | | | ... ... | | | | ... емес)|
Барлық мұғалімдер 226107 69,4 4,2 ... ... ... 92 44,6 ... ... емес орта мектеп
директорлары 2007 96,1 ... ... ... 4282 99,6 ... ... емес орта мектеп
директорларының
орынбасарлары 1641 94,3 ... ... ... 10347 97,5 ... ... ... мұғалімдері 172678 71,1 4,3 ... ... ... ... 35060 46,1 ... ... ... ... ... толық емес орта және орта
мектептер басшыларының ... ... (96,9 ... ... ... ... ... байқаймыз. Дегенмен, барлық мұғалімдердің 69,4
пайызының ғана жоғары білімі болғандығы аса зор ... ... ... ... жас ... ... өмірдің нәрін шашатын музыка, ән,
сурет, сызу, дене шынықтыру және еңбек мұғалімдерінің тек 46,1 ... ... ... ... ... республика мектептерін білікті
мамандармен қамтудағы түйінді мәселелердің әлі де мол ... ... ... ... ... ... ... қазақ тілі
мен әдебиеті пәні мұғалімдерінің тапшылығы қатты сезілді. Арнайы білімі ... ... бұл ... ... пән ... ... беруі
дәстүрге айналды. Мәселен, Целиноград облысындағы ... ... ... тілі мұғалімдерінің тек 35-нің ғана базалық білімі болды. [15]. 1989-
90 оқу жылында Ақтөбе облысында 294 қазақ тілі ... ... ... ... ... ... да қалыптасып, 183 қазақ тілі
мұғалімдерінің 146-сы басқа пәндердің өкілдері тарихшылар, химиктер ... ... [17]. ... ... тапшылықтан кейде өрескел жағдайлар орын
алып, кейбір мектептерде қазақ тілі пәні мүлдем оқытылмай қалды.
Ал ... ... орыс ... ... ... ... жағдайда болды.
Бір ғана мысал, Семей облысындағы 661 орыс тілі мұғалімдерінің 556-ның
жоғары ... ... ... қортындысы бойынша орыс тілі пәнәнәң
мұғалімдерінің көпшілігі әртүрлі марапаттарға ие болды. Атап айтқанда, ... ... 69-ы «аға ... «Қазақ КСР-ның еңбек
сіңірген мұғалімі» атақтарына ие болды. ... орыс ... ... 15 ... ... [18]. ... ... оқу орындарына жыл сайын
1000-нан аса талапкерлер «ұлт мектептеріндегі орыс тілі мен ... ... ... ... алып ... ... басқа КСРО-ның ірі
қалаларындағы басқа да жоғары оқу орындарына орыс тілі мамандарын дайындау
үшін арнайы ... ... ... жіберілетін тәжірибе осы
жылдары кең өріс ... ... біз орыс ... ... ... тілінің
насихатталып дамуы өз жерінде өгей баланың күйін ... ... ... ... көріністердің қордалануы көпшілікке мәлім
1986 жылғы желтоқсан оқиғасының шартты алғышарттарын ... 1988-89 оқу ... ... ... оқу ... ... пәні ... дайындау кеңінен қолға алынды. Нәтижесінде 1988 жылы
«қазақ тілі мен әдебиеті» мамандығы бойынша мамандар дайындаумен 3 ... ... ... ал 1990 жылы 15 ... ... оқу орындары
осындай мамандық бойынша кадрлар дайындады. Бұдан басқа ... ... ... ... ... мен ... шет ... осындай мамандарды жеделдете дайындау курстары ашылды.
[19].
Жалпы ауыл-село мектептерін білікті кадрлармен қамтамасыз етудегі ... ... ... ауыл ... ... ... кеткен жоқ. Жағдай ауылдағы шағын мектептердің жаппай жабылып,
оларды ірілену ... ... 80-ші ... ... ... кетті.
Ауылдағы шағын мектептердің жабылуы салдарынан қазақ балалары еріксіз орыс
мектептерінде ... ... ... ... ... ... тарылту саясаты
ауыл мектептерімен тікелей әсер етті. Себебі, қазақ ... ... осы ... ... ошақтары еді. Бірде-бір орысы жоқ Жамбыл облысы
Шу ауданы Чкалов ауылындағы мектеп ... орыс ... ... бір ... сонда оқыды. Мұндай мысалдырды республиканың ... ... ... ... ... совхоз немесе ферма
орталығындағы сабақ орыс ... ... орта ... 80-90 ... ұлты ... ... ... Осыдан келіп бүтін
бір халық ұрпағының тең ... ... ... ... ... нәр алар
тамырынан қол үзген орасан зор ауқымдағы өрескелдік өршіді.
Халыққа білім беру ... 1990 ... ... ... сабақ орыс тілінде жүргізілетін мектептерде оқитын 2 млн.
400 мың ... 1 млн. ... ... ... ... ал қазақ
мектептеріндегі олардың ұзын саны 900 ... ... ғана ... ... ... ... ... 61500-ге жуық қазақ балаларының 28
пайызы ғана қазақша оқыды. Көкшетау облысында орысша ... ... 76 мың ... 32 ... ... ... болса, ал олардың қазақша
оқитындарының саны 6800-ден сәл ғана асты.
Мұндай жағдайдың ең ... сол, ... ... ... ана
тілін мүлде білмейтін, туған халқының тарихы мен мәдениетінен хабары ... ... ... тілін менсінбейтін қазақ жастарының қатары уақыт өткен
сайын көбейе түсті.
Қазақстандағы тың жерлерді игеру ... ... (50-ші ... ... ... орыс мектептерін ашу, шағын мектептерді ірілендіру
саясаты 80-ші жылдары өзінің шарықтау шыңына жетті. Республикада 1958-1988
жылдары ... 3288 ... 1485-і ... ... ... ... ... саясат ауыл тұрғындары үшін үлкен қиямет әкелді, мектептері
жабылған тұтас ауылдар ата ... ... ... ауылдардың түтіндері
өшті. Сөзіміз дәлелді болу үшін мынадай мәліметтерді келтірейік. 1958-59
жылдары Целиноград ... 371 ... ... жергілікті сәбилерге өз
ана тілінде оқу-тәрбие беруге атсалысса, 1989-90 ... ... тек ... ... 633 ... 271, ... Қазақстанда 335-тен 90,
Көкшетауда 323-тен 128, ... ... 87 ... ... таңғаларлық жайт емес пе? [21].
Жалпы осы кезеңде қазақ мектептері ... ... ... ... ... ... ұрпақтың едәуір бөлігінің туған тілдерін
білмей немесе шала-шарпы біліп, рухани ... ... өсуі ... солтүстік облыстарында ерекше бой көрсетті. Жергілікті ... ... ... ... ауыл ... ... жатты. Атап
көрсетсек, 1960 жылы Тың өлкесінде 543 қазақ мектептері жұмыс ... ... ... осы өлке ... ... Көкшетау, Солтүстік Қазақстан,
Целиноград және Қостанай мен Павлодар облыстарында 433 ... ... 5 жыл ... 110 мектеп жабылған. Ұлт (ауыл-А.Г.) мектептерінің
дамуындағы мұндай келеңсіздік солақай саясаттың сойылын ... ... ... тұсы еді. 60-70 жылдары Кеңестік қоғамдағы орын алған
реформалық қозғалыстар кезінде бұл үрдіс бірсыпыра ... ... саны 449-ға ... ... тарихымызда «тоқырау жылдары»
деген айдар алған 70-80 жылары ауыл мектептерінің тынысы қайтадан ... 1970-87 ... ... ... мектеп саны, Торғай облысын
қоса есептегенде 131. Сөйтіп, Солтүстік облыстардағы қазақ мектептерінің
саны 1960 жылы ... 1987 жылы 318-ге ... осы ... ... ... жабылды. Ал дәл осы кезеңде республикадағы барлық ... ... саны ... ... жеткен екен. [22]. Бұл дамудың, өсіп-
өркендеудің, тынымсыз ілгері басатын өмірдің өзінің ... ... ... Демек, Қазақстанның ауыл-село мектептерінде қалыптасқан ... ... ... ... ... ... ешқандай логикалық
дәлел-негізі жоқ, қияпатсыз құбылыс ... ... ... ... мектептерінде білім беру ісінің жаңа
бағдарламасына көшу ісі қолға алынды. Жаңа бағдарлама бойынша басты ... орта ... ... ... ... ... ... көтеру болып саналды.
Мұнда ғылым негіздерін қарапайымнан күрделіге қарай ... ... ... ... қалыптастырып, жоғары сыныптарда ... ... ... жаңа ... енгізу мәселелері біршама
ескерілді. Оқу бағдарламаларын мейілінше ұтымды жасау – білім ... ... ... ... сол ... ... және ... талаптарына
сай келетін білім мөлшерін меңгерту мүмкіндігіне жол ашуы тиіс болды. Қазақ
КСР халық ағарту ... ... ... жерлерде жаңа
бағдарлама бойынша оқытудың ерекшеліктеріне байланысты түрлі ... ... ... ... ... ... ... мәселесі
үстірт, жартыкеш жүргізілді. Мектеп халық шаруашылығы дамуының ... бере ... ... ісін ... ... шаралар көбіне-көп
сандық көрсеткіштерді қуалап, оқыту мен ... ... ... ... жоқ. Мұның басты себебтерінің бірі, осындай игілікті
шараларды жүзеге асыру мектептердің оқу-материалдық базасының жабдықталуына
тікелей ... еді. Ал, ... ауыл ... ... ... ... Республикадағы қалалық және ... ... ... ... деңгейі арасындағы алшақтық жыл сайын арта түсті. Ауыл
мектептерінің қала ... ... ... ... ... әдетке айналды. Ғылыми негізі жеткіліксіз және материалдық
дайындығы әлсіз ауыл ... қиын ... ... ... ... жарық көріп жатқан мерзімді басылымдар мен ақпарат көздерінен ... ... ... ... ... ... жұмыстарын ұйымдастыруда
кездесетін қиындықтарды білу үшін ... КСР ... ... беру ... ... ... айларында осындай мектептерді жұмыс істейтін 400-ге
жуық мұғалімдер арасында сауалнама жүргізді. Осы сауалнаманың нәтижесінде
оқушылардың ... ... ... ... оқу-техникалық базасының
нашарлығы (28 пайыз), оқу бағдарламасының қиындығы (20 ... ана ... ... ... ... жеткіліксіздігі (18 пайыз) деген
пікірлер айтылды. ... ... ... аударылу сапасының төмендігі
және төл оқулықтардың әлі де ... ... ... сай еместігі, әр
түрлі жастағы балалардың творчестволық ... ... ... ... бірге аудандық халыққа білім беру бөлімдері,
мұғалімдер білімін жетілдіру ... ... ... ... ... ... ана ... ғылыми-әдістемелік әдебиеттердің
жоқтығы, тағы да басқа толып жатқан кемістіктердің бар екендігі айқындалды.
Осылайша сауалнамаға қатысқандардың негізгі көпшілігі ауыл ... ... ... ... дәл ... ... ... [23].
Бүкіл әлемде тек компьютер мен ЭВМ қолданылып жатқан кезде республика
орта мектептерінің 1986-87 оқу ... ... және ... ... ... тек 4,9 ... ... [24]. Ал 1990 жылға
қарай ауылдық мектептерде небәрі 295 ЭВМ ... ... ... 10 ... ғана қанағаттандырылды. Осы кездегі республика
ауыл-селоларындағы орта ... ... және ... ... жабдықталуын салыстыратын болсақ ... ... ... ... ... ... ... кабинеттерімен жабдықталуы ... ... ... және есептеу техникасы кабинеттері |олардағы ЭВМ-ы бар жұмыс|
|бар орта мектептер саны ... ... ... ... | | |1988-89 |1989-90 |1990-91 | ... ... ... ... 3467 3537 3568 ... ... және 3 ... 5614 4304 4425 ... ... ... ... ... 1775 2013 2095 ... ... және 3 ... 1186 912 964 ... 965
пайызға шаққанда
1 ауысымда 60,0 68,8 68,5 ... ... және 3 ... 40,0 31,2 31,5 ... ... 1970 ... ... 1990 жылға қарай орта мектептердегі
1 ауысымда оқитын оқушылар көлемінің шамамен 8,6 пайызға артқандығын, ал 2-
3 ... ... ... оңды ... алып 8,6 пайызға азайғандығын
аңғарамыз. Ал егер 1990 жылы республикадағы ... ... өтуі тиіс ... ... тек 345-і ғана жоспарлы мерзімде жөнделгендігін, сондай-
ақ тек қана 9 млн. сом ... ... ... және ... 60 ... ғана ... ескерсек жоғарыдағы көз
қуантатын табыстың басқа сырлары болғандығы сөзсіз. [31]. Бұл сірә, ... ... ... ... мен ... ұлт ... өздерінің
тарихи Отандарына көптеп қайта бастаған сыртқы миграцияның күшеюі сияқты
құбылыстармен түсіндірілсе керек.
Ауыл-село мектептерін оңтайландару ... ... ... аудан
орталықтарындағы мектептер жанынан интернаттар ашумен қатар жүрді. ... ... ... 1400 мектеп жанындағы интернат болды. ... ... сол ... ... ... ... болмады, пеш жағылып,
балалардың жуынатын суына дейін қиыншылықтар туындады. [32].
Өкінішке орай, Қазақ КСР Министрлер ... 1982 ... ... ... шешіміне орай жергілікті жерлердің атқару коитеттеріне
жүктелген шаралар, яғни интернаттар құрлысын ... және ... ... салу ... ... ... ... Нәтижесінде,
Шығыс Қазақстан, Гурьев, Жамбыл, Қарағанды, Қостанай облыстарындағы ауыл
мектептері ... ... салу күрт ... ... [33]. ... ардагер ұстаз Жантілеу Әзісханов интернатта жатқан балалардың ... ... ... ... ескерте отырып, олардың ата-анаға
деген мейірмандығы, ... ... ... елге ... рахымын азайтып
алмауға ерекше көңіл аудардың қажет екендігін ескертеді. ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндігінше кемітіп, шағын комплекті мектептерді қажет жерлердің
бәрінде ашу ... ... ... ... ... болса керек 1989-1990 оқу жылдары ... жылы деп ... ... ... науқандық шаралар ауыл
мектептерінде қордаланған қиыншылықтарды шешіп тастауға мүмкіндік бермейтін
еді. Бұл үшін жалпы білім саласындағы ұзақ ... іс ... ... ... ... саясат қажет болатын. Бірақ, 90-шы жылдардың
басындағы нарықтық қатынастарға ... ... ауыл ... бет ... ... ... ... мектептерін жоғары білікті мұғалімдермен
қамтамасыз етудегі қиғаштықтар мен ... ... ... ... білім сапасының дәрежесіне теріс ықпалын
тигізді. Жекелеген пәндер бойынша жыл сайын ... ... ауыл ... тым аз қатысты әрі олардың мұндағы қол жеткізген
нәтижелері де ... ... ... ауыл – село ... ... беру ... жылдар бойына кездескен қиыншылықтарға қарамастан, жалпы ... ... ... ... ... алды. Мұның үстіне, 1991 жылғы
Қазақстан Республикасының тәуелсіздігінің жариялануына және ... ... ... ... ... түбірінен өзгерді.
Жаңадан қалыптасып келе ... ... ... ... ... ... ету мақсатында Қазақстан Республикасының «Білім туралы» ... ... ... бұрынғы заң актілеріне тән болған - білімнің толық
мемлекет билігінде ... бұл ... ... мейілінше
орталықтандырылуы, қағидалардың шектен ... ... ... оқу ... қасаң ережелерге бағыныштылығы,
қаржыландыру ... тек ... ... ... ... Бұл ... ... де дамудың даңғыл жолын ашып отыр.
Бүгінгі Қазақстан шынайы тәуелсіздікке қол жеткізе отырып, қоғамдық
өмірдің барлық ... ... ... ... мен ... ... ... қалыптастыру үстінде. Осы орайда, еліміздің
болашағы жас буын ... ... ... ... ... Сондықтан, еліміздің білім жүйесінің барлық ... ... ... күн ... ... ... ондағы оңды
тәжірибелерді кеңінен пайдаланудың маңызы күн ... ... ... ... Бұл ... ... ... алып, ой түйіндеудің болашаққа сеніммен
қарап, батыл қадам жасауға мүмкіндік беретінін естен шығармауымыз керек.
Еліміздегі ... ... ... ... ұлттық ауыл-село
мектептерінде қызмет етіп жүрген ұстаздар өмірлік істерге ұмтылса, ... ... ... ... ... ... ... мәрттік танытса қазақ
мектебінің мәртебесі өсіп, онда ... етіп ... ... ... хақ. ... ... ... Абай «Адамның адамшылығы жақсы
ұстаздан болады» деп тегін айтпаса ... ... ... А. Ақ жол. ... 1991. ... Женщины и дети в Казахской ССР (статистический сборник). Алма-
Ата,Республиканский информационно-издательский центр. 1991. С.100. ... ... и дети в ... ССР (статистический сборник). Алма-
Ата,Республиканский информационно-издательский центр. 1991. С.100. ... ... ... и культура в Казахской ССР.Стат.сборник. –Алма-
Ата, 1990.-с.79.
5. Народное хозяйство Казахской ССР в 1985 году. Стат.ежегодник. ... ... ... Г.И. ... ... ... в Казахстане.
(1970-1985гг.). Дис.к.и.н.,А.1999.-128с.(36).
7. Бурин Т.Г. Қазақстанның ғылыми - педагогикалық ... ... ... Дисс.т.ғ.к., Алматы. 2000.-
122б.(50).
8. Қазақстан Республикасы Орталық Мемлекеттік ... (ҚР ОМА) ... ... ҚР ОМА ... ... ... Республикасы Президенті архиві (ҚР ПА) 708-қ.,133-т.,133-
іс.,5-п.
11. ҚР ОМА 1982-қ.,1-т.,4719-іс.,25-26 п.п.
12. ҚР ОМА ... ... ҚР ПА ... ... хозяйство Казахстана за 70 лет: Стат.сб. -Алма-Ата:
Казахстан, 1990. -392 с. ... ҚР ПА ... ҚР ПА ... ҚР ПА ... ҚР ПА ... ҚР ПА 708-қ.,139-т.,2937-іс.,1-п.; ҚР ОМА 2255-қ.,1-т.,92-іс.,34
п.
20. Қауғабаев О. Ауыл ... бағы ... ... 6 ... ... Ж. Ауыл ... ... мәселелері. //Қазақстан
мектебі. 1990. №10. 3 б.
22. Аманжолов Қ. Қиын түйін. Тарқатпаса болмайды. // Қазақстан мектебі.
1990. №7. 4 ... ... Ж. Ауыл ... ... ... ... 1990. №10. 4 ... Народное хозяйство Казахской ССР. Юбилейный стат. Ежегодник. Алма-
Ата: Казахстан, 1987. 344 с. (273).
25. Народное ... ... за 70 лет: ... ... 1990. -392 с. ... ҚР ОМА. 1962-қ.,2-т.,3305-іс.,453-п.
27. ҚР ОМА. 1962-қ.,2-т.,4528-іс.,37-п.
28. ҚР ОМА. 2255-қ.,1-т.,97-іс.,23-п.
29. ҚР ОМА. 2255-қ.,1-т.,97-іс.,37-п.
30. Казахстан в цифрах. Республиканский ... - ... ,1990 .- с.166. ... Шаяхметов Ш.Ш. Школа: сегодня, завтра //Казахстанская правда. ... ... ... Ш. Ұлт ... ... ... // Қазақстан
мектебі. 1991. №8. 9 б.
33. ... Ж. Ауыл ... ... ... ... 1990. №10. 5-6 б.б.

Пән: Ауыл шаруашылығы
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 13 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Болашақ мұғалімдерді ақпараттық-компьютерлік және математикалық модельдеу негізінде кәсіби дайындау жүйесі46 бет
Желі - кәсіби іскерліктің жаңа бір түрі4 бет
Болашақ бастауыш сынып мұғалімдерінің технологиялық құзыреттілігін қалыптастырудың педагогикалық шарттары22 бет
"Дағдарыс жағдайларындағы психикалық өзгерістер."8 бет
60-жылдардың екінші жартысында қазақстан дамуында болған өзгерістер36 бет
Cu, Pb, Ni, Cr ауыр металдарының күріш алқаптарындағы топырақтардағы сандық және сапалық құбылымдары (Қызылорда облысы, Шиелі ауданының мысалында)30 бет
«Сандық талшықты оптикалық беру жүйелері» пәні бойынша тест сұрақтар17 бет
«Қайта құру» кезеңіндегі Республиканың қоғамдық – саяси өміріндегі өзгерістер. 1986 жылғы желтоқсан оқиғасы20 бет
Ірі қара мал кетоз ауруының патологоанатомиялық өзгерістері30 бет
Адам капиталы теориясы – білім роліне деген сапалық жаңа тәсілдің бастамасы12 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь