Қазақша ырымдар

Бала бас ұстамайды. Егер бала бас ұстаса әкесі өліп қалады деп тыйым салған.
Нанның қиқымын жесе – бай боласың дейді.
Сәби тоңқайып екі аяғының астынан қараса, күткен жолаушы келеді немесе қонақ келеді дейді.
Жас балаға бұғана ұстатпайды, онда бойы өспей қалады деп жорыған.
Қыз балаға жілік ұстатпайды. Ұстатса күйеуге шықпай оң жақта көп отырып қалады дейді.
Бала алғаш жолаушы шыққанда той жасайды.
Сәби көзін ашып ұйықтаса – жары сұлу болады.
Сәби шалқасынан алаңсыз ұйықтаса, елге белгілі азамат болып өседі, бүк түсіп ұйықтаса, уайымшыл, жігерсіз болып шығады. Етпетінен жатып ұйықтаса, ойшыл болады. Егер аяқ-қолын еркін созып ұйықтаса – болашақ батыр, кемеңгерліктің белгісі.
Баланың желкесі шұқыр болса, немесе желкесінен сүйсе кесір болып өседі.
Шөбересінің алақанына су құйып ішкен қарт жұмаққа барады.
Тіл ұшын жесе, сүйреңдеп сөйлей беретін болады деп ырымдаған. Таңдай жесе, шешен болады.
Батырдың, ақынның, шебердің, палуанның сарқытын жегізсе немесе олар сәбидің аузына түкірсе, олардың жақсы қасиеті мен өнері балаға қонады деген ырым бар.
Сәбиге көз тимес үшін күйе жағып қояды.
Жастың басы ауырса «басыңа бас қосылады» деп ырымдаған.
Жұма күні кір жума – әруақтар ренжиді.
Ақты (сүтті, айранды) төксе, малдың желіні кетеді.
Пышақтың жүзі шалқасынан жатса, сол үйдің малы пышаққа ілінеді.
Егер киіз үй сыртына ит сарып кетсе, құт келеді деп жақсылыққа телиді.
Адам құлағы шуылдаса, жанындағы кісіден «қай құлағым шуылдады?» деп сұрайды. Ол дәл тапса, «мені біреу мақтап жатыр екен» дейді. Таба алмаса, «жамандап жатыр екен» дейді.
Жаңа туған ботасы бар үйге қызыл жалау байлап қояды. Мұны көргендер атпен, көлікпен қатты жүріп келмейді. Қатты келсе, бота шошып өліп қалады деп ойлаған.
Қазақ сейсенбіде жолға шықпайды, іс, жұмыс бастамайды, көшіп-қонбайды.
Жолаушыға «қайда барасың» демейді, «жол болсын» дейді.
        
        ҚАЗАҚ ЫРЫМДАРЫ
Бала бас ұстамайды. Егер бала бас ұстаса әкесі өліп қалады деп тыйым ... ... жесе - бай ... ... ... екі аяғының астынан қараса, күткен жолаушы келеді немесе қонақ ... ... ... ... ... онда бойы өспей қалады деп жорыған.
Қыз балаға жілік ұстатпайды. Ұстатса күйеуге ... оң ... көп ... ... дейді.
Бала алғаш жолаушы шыққанда той жасайды.
Сәби көзін ашып ұйықтаса - жары сұлу ... ... ... ұйықтаса, елге белгілі азамат болып өседі, бүк түсіп ұйықтаса, уайымшыл, жігерсіз ... ... ... ... ... ... болады. Егер аяқ-қолын еркін созып ұйықтаса - болашақ батыр, кемеңгерліктің белгісі.
Баланың ... ... ... ... ... сүйсе кесір болып өседі.
Шөбересінің алақанына су құйып ішкен қарт жұмаққа барады.
Тіл ұшын жесе, сүйреңдеп ... ... ... деп ырымдаған. Таңдай жесе, шешен болады.
Батырдың, ақынның, шебердің, палуанның сарқытын жегізсе немесе олар сәбидің аузына түкірсе, олардың жақсы қасиеті мен ... ... ... деген ырым бар.
Сәбиге көз тимес үшін күйе жағып ... басы ... деп ... ... күні кір жума - ... ... ... айранды) төксе, малдың желіні кетеді.
Пышақтың жүзі шалқасынан жатса, сол ... малы ... ... киіз үй ... ит сарып кетсе, құт келеді деп жақсылыққа телиді.
Адам құлағы шуылдаса, жанындағы кісіден деп сұрайды. Ол дәл тапса, дейді. Таба ... ... ... ... бар үйге қызыл жалау байлап қояды. Мұны көргендер атпен, көлікпен қатты жүріп келмейді. Қатты келсе, бота шошып өліп ... деп ... ... ... ... ... іс, ... бастамайды, көшіп-қонбайды.
Жолаушыға демейді, дейді.
Тамақ үстіне келген адамға үй иесі деп риза боп қалады. Дастархан ... ... ... деп ... ... ... келген адамға дәм ауыз тигізеді, әйтпесе күйеуің немесе әйелің тастап кетеді дейді.
Мал сатқанда оны ноқтасымен не бас жібімен бермейді, малдың басы ... деп ... ... ... ... мал бермейді, сатпайды және айырбастамайды.
Жақын адамдарға пышақ, ит сыйламайды.
Егер жақын ... ... өте ... оны ... ... сатып алады.
Ауыл ішіне атпен шауып келген жаман ырым.
Егер сүйінші сұраса шауып келуге болады. Бірақ деп айқайлап келуге тиіс.
Қайғылы, ... ... ... ... ... ... ғана ... шауып келіп шеткі үйге хабарлайды. Ол үйдің иесі ... ... ... ... ... ... келген адам деп кіреді. Үйге келген қонақ адам болсын-болмасын деп сәлем беру ... әйел ... ... ... ... ... мойнына оралып қалады дейді.
Біреу әңгіме айтып отырғанда сәби түшкіріп ... шын ... деп ... ... болады деп балаға төстің сүріншегін жегізбейді.
Қазақ деп істі сәрсенбі күні бастайды.
Көзге теріскен шықса, саусақ арасынан қол ... ... ... деп маңдайынан шертіп береді.
Тауық мезгілсіз шақырса - жаман ырым.
Иегің қышыса бір жерден дәм татасың.
Адамның ... ... ... аяғы үйіп қалса, ол екіқабат екен деп ... ... ... әкелген сыбаға немесе тамақтан жесе, ол үйдің әйелі қыз табады дейді.
Бейуақытта ұйықтаған, ... ... ... жуғаннан кейін оның суын сілікпейді, орамалмен сүртеді.
Бала қаспақ жесе, оның үйлену тойында жаңбыр жауады.
Баласы шымыр болсын деп екіқабат әйелге ... ... ... деп жас ... ... бүріп қояды.
Екіқабат әйелдің күні жақындаған кезде деп жалаңаяқ жүргізеді.
Жас босанған немесе аяғы ауыр әйел түнде суға бармайды.
Екіқабат әйелге пышақ, ара, ... ... ... ... бұрын босанады деген ырым бар.
Баласы кіндігіне оралып қалады деп екіқабат әйелге ине-жіп ұстатпайды.
Бала ортан жіліктің майын жесе, ата-анаға ... ... әйел қоян етін ... ... ... болып туады деседі.
Сиырдың желіні іссе, таңертең ерте кебіспен ұшықтайды. ... ... ... малдың желіні іссе, қайтыс болған адамды жуған қолғаппен аптайды.
Жаңадан қайнатқан сабынды жоғары қойса, ол үйге ... ... ... болады.
Аспаннан ағып түскен жұлдызды көргенде қазақтар дейді.
Адамға ... ... ... сұқтанып қараса, деп түкіртеді.
Балықтың құйрығын ұстаса, ауға балық түспейді.
Ойынға ашуланған адамның басы таз болады.
Мал үшеу не төртеу (үш не төрт төл) ... ... ... ... босағаға көмеді.
Егер бір үйде қыз туа берсе, келесі баланы ұл болсын деп оған ұлдың атын қояды.
Егер ... ... ... ауыздығымен емдейді.
Көп жасаған немесе жақсы адам қайтыс болса, оның ... мен ... ... ырым етіп ... алады.
Адам басы кемиді деп бөтен адамға бас киім бермейді немесе айырбастамайды.
Садақаға киім берсе, оның түймесін қиып алады.
Баланың мойынын тез және түзу ... деп оның ... ... ... ... омыртқасын тұтасымен асып, тесігінен шыбық өткізіп кептіріп қояды.
Несібесі көп, дастарханы мол болсын деп жаңа үйдің ... ... ... ... қолы ... деген ырым бар.
Қазақ басымыз көбеймейді деп адам санамайды.
Алыс жолға шыққан адамдар ... ... ... кісінің үйінен дәм татып аттанады.
Қазақ жек көрген немесе көрмеймін деген адамының артынан бір уыс ... ... үйі ... оның арты ... ... деп ... айды көргендер деп бата жасап, ырымдайды.
Шала туылған баланы тымаққа салып, неше күні кем ... ... күн ... ... іліп ... ... ... деп қалымен туылған баланы Қалдыбай, Қалдыгүл деп атайды.
Пәле жаладан аулақ болсын деп жаңа ... ... арша ... ... жас құрт алып жесе, жаңбыр жауады.
Өліктің денесі оралған кілемді түнде жұлдызға қаратып жайып барып пайдаланады.
Шашалған адамға ... ... бір ... ет ... қойса, ет тураушыға өтірік айтатының бар екен дейді.
Біреу қайтыс болды деп ескертіп, кейін ол тірі ... ... деп ... өз ... үйге деп ... ол үйге көп кешікпей қонақ келеді.
Сәби қолындағы заттарын деп шашса, ол үйде той болады.
Бас киімді теріс қаратып киген ... ... ... ... ... ... ... келген адамға үй иесі деп риза боп қалады. Дастархан жиналып ... ... деп ... ... ... ... ... дәм ауыз тигізеді, әйтпесе күйеуің немесе әйелің ... ... ... ... оны ... не бас ... ... малдың басы кемиді деп ырымдайды.
Мал төлдеп жатқанда ешкімге мал бермейді, сатпайды және айырбастамайды.
Жақын адамдарға пышақ, ит сыйламайды.
Егер жақын адамның ... өте ... оны ... ... ... алады.
Ауыл ішіне атпен шауып келген жаман ырым.
Егер сүйінші сұраса шауып келуге болады. ... деп ... ... ... ... ... есірткенде немесе жаназаға шақырғанда ғана атпен шауып келіп шеткі үйге хабарлайды. Ол үйдің иесі басқаларға хабарлауы ... ... ... ... келген адам деп кіреді. Үйге келген қонақ адам болсын-болмасын деп сәлем беру керек.
Екіқабат әйел ... ... ... ... ... ... оралып қалады дейді.
Біреу әңгіме айтып отырғанда сәби түшкіріп қалса, шын айтқаны деп ойлайды.
Аты сүріншек болады деп балаға төстің сүріншегін жегізбейді.
Қазақ деп істі ... күні ... ... ... ... арасынан қол шығарады.
Мысыққа тамақ бергенде деп маңдайынан шертіп береді.
Тауық мезгілсіз шақырса - ... ... ... бір жерден дәм татасың.
Адамның келіншек отырған жақтағы аяғы үйіп қалса, ол ... екен деп ... ... ... ... ... ... тамақтан жесе, ол үйдің әйелі қыз табады дейді.
Бейуақытта ұйықтаған, жылаған жаман болады.
Қолды жуғаннан кейін оның суын сілікпейді, орамалмен ... ... ... оның үйлену тойында жаңбыр жауады.
Баласы шымыр болсын деп екіқабат әйелге сағыз шайнатады.
Түсік тастамасын деп жас әйелдің етегін ... ...

Пән: Мәдениеттану
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 4 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Абай (Ибраһим) Құнанбайұлының өмірі9 бет
Бала тәрбиесі - бесіктен53 бет
Бала тәрбиесіндегі халықтық ұстанымдар жайлы5 бет
Киімнің негізгі түрлері4 бет
Отбасы және отбасы тәрбиесінің бала дамуында алатын орны4 бет
Халық педагогикасы – этнопедагогиканың зерттеу объектісі21 бет
Халық педагогикасының ауыз әдебиетінде және ортағасырлық ойшыл ғұламалардың еңбектеріндегі көріністері9 бет
Халық педагогикасының негізгі қағидалары4 бет
Халықтық педагогикадағы ән-жырлар5 бет
Этнопедагогикалық түсiнiктерге анықтамалар6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь