Төребайұлы Қыздарбек

Қыздарбек Төребайұлы белгілі күйші, Арқа төсінде қалыптасқан күйшілік мектептің дарынды өкілі.Әсіресе,Тоқырауын өзенінің бойындағы күйшілік өнердің өзіндік ерекшелікпен қалыптасуына айрықша ықпал еткен өнерпаз.Өзгеге күнін түсірмейтіндей дөңгелек шаруасы бар жанұяда 1850 жылы дүниеге келіп, 1922 жылы қайтыс болған.Шыққан тегі – Орта жүз Арғын ішіндегі Қаракесек руы.Қаракесек ішінде- Бошан-Таз-Карсон-Тайна аталарынан өрбиді.
Қыздарбек Арқаға аты мәлім Тәттімбет,Тоқа,Итаяқ сияқты дәулескер күйшілердің алдын көріп, олардың тегеурінді өнерінен тағлым алған.Әсіресе, Қыздарбектің шебер домбырашылығына қатты сүйсінетін Тоқа өзінің күйлерін оған ерінбей үйретіп, тартқызып отыруды ұнатады екен.Қыздарбек күйді жанымен беріліп, дүнйені ұмытқандай болып тартқанда мұрнынан су ағып кеткенін де байқамайтын болса керек.Сонда Тоқа жасынын үлкендігіне бағып, «Апыр-ай», Қыздарбек-ай, жорғалығында мін жоқ-ау, тек екі қолыңды кесіп, өзге жеріңді итке тастаса да болар еді»-деп әзілдейді екен. Қыздарбек Арқа күйлерін мейлінше көп білген.Ол білгенін Дайрабай, Әбди, Сембек, Ақмолда, Мақаш, Кәрібек, Аққыз, Бегімсал сияқты өкше басар өнерпаздарға үйретіп отырған. Өз кезегінде бұл күйшілерден Әбікен Хасенұлы, Мағауия Хамзин, Әпике Әбенова, Мұхаметжан Тілеуханов, Сыматай Үмбетбаев сияқты өнерпаздар тағлым алды. Сахара төсінде толассыз туындап жататын ұлы мұра ұрпақтан ұрпаққа осылай жұғысты болып отырды. Ең ғажабы, сахара тұрғындарының азат рухы дәстүрінде қапысыз талғам арқылы нағыз асыл туындылар ғана сұрыпталып, іріктеліп, ұрпаққа аманат етіліп отырған. Көшпелілердің төлтума өнерін адам сезімі мен қабілетінің шырқау биігіне көтерген тетіктің құдірет сыры да осында болатын.Қыздарбектің өзі де, өскен ортасы да осы дәстүрді кие тұта білген.
Қыздарбек Төребайұлының күйлері: «Жұбату», «Қосбасар», «Сылқым қыз», «Терісқақпай», «Толғау», «Уа, дүние» т.б.
        
        Төребайұлы Қыздарбек
Қыздарбек Төребайұлы белгілі күйші, Арқа төсінде қалыптасқан ... ... ... ... ... ... өзіндік ерекшелікпен қалыптасуына ... ... ... ... ... дөңгелек шаруасы бар жанұяда 1850 жылы
дүниеге келіп, 1922 жылы қайтыс болған.Шыққан тегі – Орта жүз ... ... ... ... ... ... ... аты мәлім Тәттімбет,Тоқа,Итаяқ сияқты дәулескер
күйшілердің алдын көріп, олардың тегеурінді ... ... ... шебер домбырашылығына қатты сүйсінетін Тоқа өзінің күйлерін
оған ерінбей ... ... ... ... ... ... беріліп, дүнйені ұмытқандай болып тартқанда мұрнынан су ағып
кеткенін де байқамайтын болса керек.Сонда Тоқа ... ... ... ... ... мін ... тек екі қолыңды кесіп,
өзге жеріңді итке тастаса да болар еді»-деп әзілдейді ... ... ... ... көп білген.Ол білгенін Дайрабай, Әбди, Сембек, ... ... ... ... ... өкше басар өнерпаздарға үйретіп
отырған. Өз кезегінде бұл күйшілерден Әбікен Хасенұлы, ... ... ... ... Тілеуханов, Сыматай Үмбетбаев сияқты өнерпаздар
тағлым алды. Сахара ... ... ... ... ұлы мұра ... ... жұғысты болып отырды. Ең ғажабы, сахара тұрғындарының азат
рухы дәстүрінде қапысыз талғам арқылы нағыз асыл туындылар ғана ... ... ... етіліп отырған. Көшпелілердің төлтума өнерін адам
сезімі мен қабілетінің шырқау биігіне көтерген тетіктің ... сыры ... ... өзі де, ... ... да осы ... кие ... Төребайұлының күйлері: «Жұбату», «Қосбасар», «Сылқым қыз»,
«Терісқақпай», «Толғау», «Уа, дүние» т.б.
Жалпы ... ... оның ... ... ... ... ... қатысты зерттеу жұмыстары да, ... ... ... ... ... ... ... халқының мәдени-рухани көш
керуеніне ұялмай қосуға болмайды.
Рысбекұлы Әбди
Рысбекұлы Әбди (1868-1931)- Қарағанды облысының Шет ауданына қарасты
Аюлы елді мекенде туып ... ... ... ... ... ... ... көрнекті өкілі.Әйгілі Қыздарбек күйшінің
шәкірті,тамаша күйші домбырашы Әбікен Хасеновтың ұстазы.
Әбди әрідегі Итаяқ, Тәттімбет, Тоқа күйлерін, өз ... ... ... ... Ахметжан, Кәрібек күйлерін нәшіне
келтіріп тарататын шебер домбырашы болған.
Әбдидің шыққан тегі ... жүз ... ... ... ... ... атасынан өрбіген. Әбди өз жанынан көптеген сазды күйлер
шығарған.Алайда, бүгінгі ... оның ... «Зар ... атты екі ... ... Мұның себебі, Әбди Хасенұлы «ескілікті, социализмге жат өнерді
насихаттағаны үшін» деген айыппен 1931 жылы атылады. Дәл ... ... ... бірінен-бірі өткен әйгілі күйшілер Сембек пен Ахметжан да озбыр
саясаттың ... ... ... ... ... 1937-38 жылдардың
репрессиялық сүргіні басталады. Осы елге жиен болып келетін Сәкен Сейфуллин
атылды. ... ... ... бір ... ... тербіліп
ұйықтап,күймен серігіп оянатын ... енді ... мен ... ... ... ... ... ахуалдан кейін, бірер ұрпақ алмасқанда
халықтың жады көмескі ... шыға ... ... ... ... ... өзінің «Зар қосбасар» күйін өкше
басар інісі ... ... ... ... ... ... тың
сарын күйге ынтық Әбікенге қатты әсер етіп, «Аққе-ай, енді бір ... ... ... ... рет ... ... ... 1957 жылы-өлерінен бір жыл бұрын ғана ... ... ... ... ... ... өтіп,бүгінгі күнге
осылай жетткен.
Әбди атылған соң оның артында ... ... мен ... ... да
қуғын көрген.Әбдидің әйгілі Әлімжан деген баласы мен Күләш есімді ... ... ... ... ... ... ... үш
ұл,бір қыз бар.
Байсейітұлы Ыбырай
Ыбырай Байсейітұлы Қарағанды облысының Жаңаарқа ауданына қарасты
Сарытау деген ... 1889 жылы ... ... ... ... дәулескер күйшілердің көзін
көріп,олардың ... мол ... ... жылдан бастапҚарағанды
облыстық радио комитетінде домбырашы-солист ... ... ... ... елеулі еңбек сіңірген.Әбікен Хасенов,Мағауия Хамзин
сияқты ... ... ... тартқан күйлері Бегімсал Орынбекұлы,Мұхит Битенов сияқты
өнерпаздар ... ... ... ... ... ... ... ақын.
Ыбырайдың өзі шығарған «Нарқызыл» атты күйі белгілі.
Қарымсақұлы Әшімтай
Сарыарқадағы күйшілік ... ... ... ... ... бірі – ... Қорамсақұлы (1808-1903). Әшімтай
Қарағанды облысының Балқаш ... ... ... ... ауылында 1808
жылы дүниеге келіп,осы ата қонысынан 1903 жылы топырақ ... ... тегі Орта жүз ... оның ... ... ... ... бойын
қоныс еткен Дада тобықтылар. Аға даласы деп аталатын Дада тобықтылардан
алты ата ... ... Олар ... ... ... ... ... деп аталады. Осылардың ішіндегі Бақалынан Әшімтайдың
аталары ... арғы ... ... ... кісі Орта ... даңқы жайылған
бақсы болған. Қобызбен күй шалып, сәугейлік айтып, келер күндерді болжаған.
Қобызын бәйгеге қосып, ... ... ... ... ... ... ... Беден, Қарымсақ (Жаман) деген балалары да ... ... ... Осы ... қатысты ел ішінде күні
бүгінге дейін айтылатын ... өлең ... ... ... өлең ... ... Қарымсағынан (Жаман) туған ... ... ... ... ... біртуар өнерпаз болған. «Ол күй тартқанда
көктегі құс ... ... қозы ... желі ... ... ... ... Тоқырауын бойының көне көз қарттары. Мұнысы ... ... ... ... күй тілімен Әшімтайдың дәл жеткізе
алатын өнерпаздығын айтқан болу керек.Айтса айтқандай, ... бір ... қаз» күйі ... пен ... ... пен қоғамның тағдырлас
болмысын жеріне жеткізе жырлаған,философиялық синтезге толы терең ... ... ... ... бір ... ... еліктеген
натуралистік сипат танытқанымен, оның саз-сарынындағы терең толғаныс,
құрылысындағы мінсіз тұтастық және ... ... ... ... ... ... алды өкілдерінің бірі ретінде мойындауға мәжбүр
етеді.
Бүгінгі күнге Әшімтайдың ... қаз» ... бел ... ... және ... ... ... Аққыз Ахметқызы жеткізді. Хамзенің домбыраны кие
тұтқаны сонша, 105 жыл ... ... ... ... жанындағыларға ымдап,
домбырасын төсіне қойдыртып, көз жұмып еді дейді. «Қоңыр қаз» күйін жеріне
тигізіп, тартқан күйші – Әшімтайдың ... ... ... ... ... ... Хамзин қазақтың әйгілі күйші-домбырашысы, Арқаның күйшілік
мектебінің көрнекті өкілі. ... ... ... ... ... артисі (1973) , профессор. Қарағанды ... ... ... ... елді ... 1927 жылы дүниеге
келген.2000 жылы ... ... ... бұйырды.
Мағауия күйшілік-домбырашылық өнер өскен ортасынан дарыған.Ол әйгілі
Тәттімбет, Тоқа, Ықылыс, Дайрабай, Итаяқ, Қыздарбек, Әбди ... ... ... көргендердің сөзін естіп, өнеріне құлақ құрышын қандырып
өсті. Аққыз күйші оның саусағын ... шуда ... ... ... ... ... Манарбек Ержанов, Бегімсал Орынбеков, ... ... ... күйші-домбырашылардың алдын көріп,олардың
ғажайып өнерлерінен тағлым ... ... ... да ... Мағауия үшін айрықша
болған. Орта жүзге ... ... ... бақсы Мағауияның арғы атасы болып
келеді. Ал, ... ... қаз» ... ... ... ... Мағауияның
үлкен әкесі. Өз әкесі Хамза да дәулескер домбырашы болған. Хамза жарық
жалғанмен хош ... ... ... домбырасын алдырып,төсіне қойып жатып
көз жұмып еді дейді көзкөргендер. ... ... ... ... ... ... адам әкесі Хамзаның өзі болған.
Мағауияның ең алғаш қолына домбыра ұстап,жұрт алдына шығуы 1937
жыл.Ол ... рет ... мыс ... заводы мәдениет сарайында Тәттімбеттің
«Қосбасарын» тартып, жұртшылықтың қошеметіне боленеді.
Отызыншы жылдардың саяси-әлеуметтік аласапыраны жас Мағауияны ... ... ... Ол 1937-41 ... ... ... үйінде
тәрбиеленеді.Алайда,балалар үйінде де өзі ден қойған өнерден қол ... жылы ... ... ... ... ... «Саржайлау» күйін тартып көзге түседі, мақтау қағазын алады.
Бұл жарыс Мағауияның өнерге ... ... ... осы ... ... бел ... ... облыстық филармониясы осы 1944 ... ... ... 1949 жылы П.Ц.Чайковский атындағы Алматы музыка ... ... ... ... атындағы консерваторияға оқуға
түседі. 1950 жылы А.Жұбановтың ұсынысымен Мемлекеттік Құрманғазы атындағы
ұлт аспаптар оркестріне шақырылады.1960 ... 1975 ... ... М.Хамзин
Қазақтың Мемлекеттік «Қазақконцерт» гастрольдік-концерттік бірлестігінде
жеке домбырашы ... ... ... ... ... ... ... Мемлекеттік консерваториясында күй өнері ... ... ... ... ол Балқаш қаласында тұрып, жас өнерпаздарға
күй үйретумен айналысты.
Мағауияның дәулескер домбырашылығын жеке ... ... ... жеткіліксіз. Оның домбыра тартуындағы қайталанбас бекзаттық қазақтың
домбырашылық өнерінің ... соны ... ... ... биік, шын
мәнінде, Мағауия Хамзин ғана шыққан, ешқандай әсіре ... ... ... ... биік ... Оның ... бір ғана Әшімтайдың
«Қоңыр қаз» күйін ... ... ... ... қазынасы деп
бағалауға болады. Ол тартқан күйлерінің кез келгені ... ... ... мұңын шағып қоя бермеді.Себебі, ол әрбір ... ... ... ... соң ғана ... ... «Отанмен қоштасу» полонезі де, И.Брамстің «Венгер биі» де,
П.И.Чайковскийдің ... ... биі» мен ... әні» ... ... да, ... ... полькасы» да айрықша
сыршылдығымен баурайды.
Мағауия Арқаның күйшілік ... ... ... ... ... ... шығарған дарынды композитор. Оның күйлері:
«Жайлау», «Қосбасар», ... ... ... ... ... Мұхаметжан
Мұхаметжан Тілеуханов белгілі күйші-домбырашы. Қазақстанның еңбек
сіңірген мәдениет қызметкері. Қарағанды ... ... ... ... ... ... халық шаруашылығы институтын 1968 жылы
бітіргеннен кейін,Жаңаарқа ... ... ... ... ... ішіндегі атадан балаға ... ... ... ... ... Мұхаметжанға өскен шаңырағынан, өнген
әулетінен,қалыптасқан ортасынан ... Оның өз ... Кәйя ... ... ... ... нағашысы Кәдіркей Садуақасов ... ... ... қадірін білетін, өнер қонған, көкіректері даңғыл
адамдар болған.Мұхаметжан ғана емес, оның өкшесін ... ... ... ... ... ... да ... ұясы осы орта екенін ... ... ... ... Тәттімбет, Тоқа, Дайрабай, Қыздарбек
сияқты дәулескер күйшілердің туындыларын ел ішінде ... ... ... сол ұлы ... ... ... жалғастырумен
дараланады. Бұл ретте, замананың талқысы мен ... ... ... ... ... ... жеткізген бірден-бір өнерпаз Мұхаметжан
екенін бөле-жарып айтуға болады. ... ... ... ... ... өрнегімен, тың сарынымен,тамаша үлгі-нұсқаларымен ... ... ... ... астам күй 1970, 1974, 1976
жылдары күйтабақтарға жазылып жарық көрді. Ол туралы телефильм түсірілді.
Мұхаметжанның өз ... ... ... ... ... бар.
Тәттімбет Қазанғапұлы
Тәттімбет Қазанғапұлы (1815, қазіргі Қарағанды обл. Егіндібұлақ ауд.-
1862 ... ... ... ... ... күй орындаушылық мектебінің
негізін қалаушылардың бірі, халық күй өнерінің классигі. Домбырашылық өнер
арғы ата-тегінен дарыған. Алғаш домбыра ... ... ... ... ... Ақбөпеден тәрбие алған. Тәттімбеттің әртүрлі тақырыпты
қамтитын қырықтан астам күйлері бар. Оның «Қосбасар», (біріншеше ... ... ... ... ... ... кесті», «Көш жанаған», «Балбырауын», «Сары қамыс», «Шәйір ... ... ел ... кең ... Тәттімбеттің күйлері өмірді терең
түсінген, ойшыл, қиялшыл жанның сыры мен сезімін аңғартады. Ол ... ... ... ... ... астасып жатады, ал музыка
тілі көңілге қонымды. Т. күйлеріндегі лирик, сарындар, әуен толқындары
қазақтың кең ... мен оның сұлу ... ... ... «Сары
жайлау» күйін Майдасары жайлауына қоныстанған ... ... ... ... әсем суреті, жаз – сайрандағы рахатты шақтар
бейнеленеді. Күйдің ішкі философиясы ... ... ... жаз ... кешкен адам өмірінің қайта оралмас бұралаң жолдарын табиғат
мезгілімен ... ... Күй ... сыршыл, қиялшыл, мөлдір
лиризмге толы. Нәзік нюанстар мен әсем ... ... ... бірде
желпіндіріп, енді бірде тәтті мұң толқынымен ... ... ... өмір тартысы, тағдыр тауқыметі, сұлулыққа құштарлық,
алыс арман, сарғайған үміт, өкініш сарыны баяндалады. Ал ... ... ... байланысты (елінде Былқылдақ атты сазды ... ... ... ... мың ... өзен ... ... қоңыраулы сыңғыры,
тоғайдағы құстың әсем үні сұлу табиғат ... ... ... ... ең биік шыңы ... ... Бұл күйді сазгер өмірінің
соңғы жылдарында шығарған. Мұнда халық шежіресінің ұлылығымен ұлағатты ... ... ... ... ол домбыра үніне «жан бітіреді», күйдің
табиғатын, сырын ашады. ... ... тағы бір ... ашатын
«Сылқылдақ» күйі. Бұл күйді композитор өзімен күй сайысына түсіп, өнер
көрсеткен домбырашы қызға ... ... Күй ... ... ... мен
өмірге құштарлықтың лебі еседі.
Тәттімбет тек күйші ғана ... ... ... ... ... әділетті
көксеген ақын жанды сері адам болған. Композитор «Бес төре» күйін халықты
қыспаққа алып, жәбірлеген атқа ... ... ... Бұл юморға толы
туынды.
Тәттімбет күйлерін насихаттаған өз інісі Жақсымбет, балалары Мұсатай,
Исатай, сондай ақ ... ... ... А.Әжібекұлы,
С.Қарабаева, Т.Түсіпбеков, Ғ.Кәрібеков т.б күйшінің ... ... күй ... ... ... Кеңес дәуірінде Тәттімбет күйлерін
Ә.Хасенов, М.Хамзин, У.Бекенов ... ақ ... ... т.б ... ... ... ... Шоңманұлы (ел аузында Сайдалы Сары Тоқа дейді) арқаның аты аңызға
айналған ерен жүйрік саңлақ күйшісі,көп жыл ел ... ... ... ... әділ ... өз ... қайшылықтарымен
күресіп өткен қайраткер. Сайдалы Сары Тоқа 1830 жылы ... ... ... ... ... ... ... бойында дүниеге келген.
Тоқа 1914 жылы март айында ... ... ... ... ... ... ... қақ ортасында Тоқа сияқты бабамызда араласып
жүреді. Айналасында болып жатқан қайшылықтарды ... ... ... ... ... ... ... жеңіліп, талай теперішті күйші өз басынан
да өткізеді.Таңданарлық ғажап нәрсе! Өткен ғасырлардағы халық ... ... ... ... ... араласып отырған. Бұл жайында
А.Жұбанов: «Күйлердің ... ... ... мұқтаж зәруліктен
туатындығын және өзгеше тарихи сипатын ... ... ... ... да ... болады. Өздерін қоршаған өмірді –табиғат
көркін, тұрмыстың мұқтажын, ... ... ... тән,осалдықпен пен
мықтылықты, қоғамның қияметтей қым-қуат қайшылық дүрбелеңін бәрін шешен
сөйлете отырып, ... ... өз ... орай талай-талай образдар
жасаған», - дейді.
Сайдалы Сары Тоқа өз ... аты шулы ... ... Ықылас, Қыздарбек, Әлшекей, Әбди, Сүгір тағы басқалардың күйшілік
өнердегі шеберліктерін жетік ... ... ... ... ... да ... ... асқақ сезімге толы күй шығарған ... ... ... ... ... ... қазақтың бір туар ұлдарының күйшілік өнерді құрметтеу
арқа күйшілік дәстүрінің ... ... ... оған ... ... қалдырды. Бүгінде Сайдалы Сары ... ... күй ... әріппен жазулы.
Әбікен
Әбікен Хасенов – (1897 жылы Қарағанды облысы Шет ауданында туып, 1958
жылы 25 ... ... ... ... ... күйші ,домбырашысы,
шертпе күйдің шебері, ҚазССР нің еңбек сіңірген әртісі(1945). Домбырашылық
өнерге баулыған әкесі ... және ... ... мен ... ... ... пен ... Тәттімбет күйлерін үйренді. 1934-
жылдан өмірінің соңына дейін қазақ драмма театрында қызмет етті.
Тәттімбет және арқа ... ... да ... ... ... орындап ел арасына насихаттады. Жеке концерт берді.
Әбікен Тәттімбеттің күйшілік мектебін жалғастырушы,асқан шебер
домбырашы. Әбікеннің тартуында ... ... ... және ... ... күй табаққа жазылған. Олардың ішінде «Саржайлау», «Сылқылдақ»,
«Қосбасарлар» т.б. бар. ... ... ... ... ... ... жақынырақ, шерпе күй дәстүрінің о бастағы саз-сарынын ... ... өзі ... ... ... атты ... қазақ күйлерінің
ішіндегі үздік үлгісіне жатады.
Пайдаланылған әдебиеттер:
1.Ақселеу Сейдімбек «Қазақтың күй өнері»
2. Сәрсенбай Бүркіт «Қазақ күйлерінің тарихы»
3.Жанғали ... ... ... төрт ...

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 10 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ықылас Дүкенұлы7 бет
Шежіре шерткен шер мен сыр300 бет
Coт төрелігі ұғымы және оның принциптері6 бет
«Камшат» атты қыздар әшекей бұйымдарының жиынтығы25 бет
Алдын ала қыздырылған мұнай және мұнай өнімдерін айдау10 бет
Ақтөбе май дайындау зауытындағы сұйықтықты қыздыру процестерінің автоматтандырылуын жобалау20 бет
Ақтөбе қаласы бейметалл құбырлар дайындау зауытындағы су қыздыру қазандығының автоматтандырылуын жобалау26 бет
Еліміздің батыр қыздары6 бет
Жаңажол мұнай газ кешенінің 1200- секциясындағы мұнайды дайындау қондырғысындағы құбырлы пештерде мұнайды қыздыру процесінің автоматтандырылуын жобалау18 бет
Кенесары - төре тұқымынан шыққан әйгілі қолбасшы8 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь