Экспорт пен ұлттық экономика

1.Кіріспе
2.Жоспар
3.Негіз
4.Қорытынды
5.Пайдаланылған әдебиет
        
        КІРІСПЕ
1991 жылы Қазақстан тәуелсіз мемлекет болды. Еліміздің тәуелсіздігінің
айтарлықтай қысқа мерзімінде өзінің ... ... ... ... кеңейтті. Қазақстан ... ... ... ықпалдасуы барысында тауарлардың ... ... мен ... ... ... ... елдерінен дамыған
елдердің рыногына қарай жаппай бағытталуы болып кетті.
1993-2001 жылдары аралығындағы сыртқы сауданың статистикасына ... ... пен ... ... ... ... бірте-бірте
ақырындап өсіп отырғандығын байқаймыз. Осы жағдайда негізгі экспортталатын
тауарлар болып мұнай, газ ... қара және ... ... ... ... ... Яғни еліміздің экспорты шикізаттық
бағытта болып отыр. Жалпы шикізат пен алғашқы ... ... ... ... ... 80%-ы тиеді. Мұндай жағдайды тек қана ... ... ... ... ғана емес, сонымен қатар
экспортты ынталандырудың тиімді ... ... ... ... ... сәйкес, еліміздің экономикалық дамуының қазіргі кезеңінде
экспортты ретеу мәселелері маңызды және ... ... ... Бұл ... ... сүйенсек те жетіп жатыр: 2002 жылы жалпы ішкі ... ... 40%-ды ... ал 2003 жылы бұл көрсеткіш 44%-ды құраған.
Ал осы экспортымыздың құрамы ... ... зор мән ... ... Яғни,
экспортымыз шикізаттық болып отыр. Дегенмен өндірістің және шикізат
ресурстары экспортының қарқынды ... ... ... ... ... үш ... ... өсудің жоғары қарқынын қамтамасыз етуге
мүмкіндік ... ... ... әлемдік қоғамдастық нарықтық экономикадағы
мемлекет ретінде мойындап отырғанын атап өту керек, ол Тәуелсіз ... ... ... ... болып инвестициялық ел рейтингіне ие
болды.
Атап айтсақ 2000 жылы Еуроодақ Қазақстанға ... ... ... ... ... бар ... ... берді.
Америка Құрама Штаттарының демпингке қарсы ... ... 2002 ... ... ... ... ... Министрлігі Қазақстанның нарық
экономикасы бар ел емес мәртебесін алып тастады.
Дүниежүзілік банк Қазақстанды әлемдегі инвестиция ... ең ... ... ... ... Тәуелсіздік жылдары Қазақстан экономикасына 21 млрд.
астам Америка ... ... ... ... ... ... ... инвестицияларды тарту және
қаржы саласында құрылымдық-институционалдық өзгерістерді жүзеге асыру
жөнінде ... ... ... ... Қазақстан
экономикасының дамуында ... ... елде өмір сүру ... және ұзақ ... ... индустриялық
сервистік-технологиялық даму сатысына өтуге мүмкіндік беретін қаржы
ресурстары жинақталуда.
Сонымен ... ... отын және ... шикізатының ірі әлеуетін
шоғырландырған шағын экономика ретінде өндірістің өңдеуші ... үшін ... Бұл ... ... ... өзгеруіне
қатысты ел экономикасын осал, әрі тәуелді етеді.
Әлемдік ... ... ... ... ... бай кейбір
дамушы елдер тұрақты экономиқалық ... қол ... ... ... ... ... өзгерістеріне тым тәуелді болып қала береді.
Экономиканың шикізат секторларына едәуір табысқа ие болып, мемлекет пен
жеке сектор ... жаңа ... ... ... Сонымен
бірге ресурстар қоры мардымсыз немесе тапшы елдер ілдебайлап күн ... ... ... жаңа ... ... үнемі әрекет
жасайды. Алайда ұзақ мерзімді келешекте шикізат қоры сарқылады, бұл пайдалы
қазбалардың кен орындары толықтай ... ... ... ... алғанда елеулі проблемалар туғызады.
Экономиканың шикізат секторынан алынатын ірі кірістерден шектен тыс
толығу қаупін ... ... және ... ... күрт ... ... ... Қазақстанда Ұлттық қор құрылды, онда мұнай мен
түсті металлдарға әлемдік баға деңгейінің белгіленген қалыпты шектен ... ... ... жинақталады.
Бұл шара сондай-ақ Қазақстандық қаржы жүйесіне түсетін валюта қысымын
жоюға және экспортты ынталандыратын және ... ... ... ... айырбас бағамын қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.
Құрылымдық-институционалдық реформалар саласындағы жетістіктерді, қаржы
секторы сенімділігінің артуын және ... ... ... ... ... айта ... ... өңдеуші салалары, сондай-ақ
өндірістік сипаттағы қызметтер көрсететін ... ... ... атап өту ... ... ... ... ғана сыртқы рынокта бәсекеге
түсе алады. Тамақ ... ... ... ... ... шетелдік
өнімдермен ішкі рынокта ғана бәсекеге түсе алады, ал өңдеуші ... ... ... ... ... және ... ... есебінен
ғана ұсталып отыр. Бұл электр энергиясына, өнімді тасымалдауға төмен ... ... ... тарифтің белгіленуінен,кедендік қорғау
баждарын белгілеуден көрініс беруде. 2003 жылы дейін өнеркәсіптің кейбір
(машина ... ... ... ... ... резина, және пластмасса
бұйымдарын өндіру, химия өнеркәсібі) салаларына бюджет алдында жол ... ... ... ... ... кейінге қалдырылды. Тоқыма,
тігін, былғары аяқ-киім өнеркәсібі салаларының өзі ... ... ... жылы ... қосымша құн салығы нөлдік ставка бойынша салынды.
Осы дипломдық жұмыстың мақсаты экспортты мемлекеттік реттеудің жүйесін
жетілдіру және экспортты ... ... ... ... ... ... жету үшін ... міндеттер қойылған:
─ мемлекеттердің қазіргі таңдағы экспорттық саясатының шет
елдердің ... ала ... ... ... ... кезең экономикасы жағдайындағы экспорттың ерекшелігін
және оның ұлттық экономикаға, ... ... ... қол ... әсер ... ... ұлттық экономиканың сыртқы факторларға тәуелдігінің дәрежесін
анықтау мақсатында республиканың экспортының ... ... баға ... экспортқа бағытталған өндірістің қазіргі таңдағы жағдайы ... және оны ... ... ... экспортқа бағытталған өндіріске анықтама ... ... ... ... ... ... үшін
салыстырмалы артықшылықтарға талдау жүргізу;
─ экспортты дамытудың жолдарын көрсету;
─ экспортты мемлекеттік реттеудің ... ... ... ... ... ... ... жатқан іс-шараларына
баға беру;
Дипломдық жұмыс кіріспе, үш тараудан, қорытындыдан тұрады. Экспорт пен
ұлттық экономика деген бірінші тарауда, ... ... ... ... ... мен ... экономиканы дамытудағы рөлі сөз
болады. ... ... ... ... ... ... ... экспортын талдау және оны дамыту деген екінші
тарауда, еліміздіңэкспортына талдау ... ... ... ... ... Ал ... ... экспортты
мемлекеттік реттеу шаралары деген үшінші тарауда, экспортты мемлекеттік
реттеудің шаралары ... ... ... ... ... жатқан
іс-әрекеттеріне баға беріледі.
1. ЭКСПОРТ ПЕН ҰЛТТЫҚ ЭКОНОМИКА
1.1. Халықаралық сауда теорияларының дамуы және экспортты ... ... ... ... ... ... отырып, өзінде бар
ресурстарды тиімді ... ... ... мен ... ... халықтың әл-ауқатын арттыратын құралға айналып бара жатыр.
ХХ ғасырдың екінші жартысында ... ... ... ... өсу ... жалпы ішкі өнімд өсу қарқынынан 1,5 есеге асып кетті. Бұл ... ... ... ... ... артқанын, олардың арасындағы
байланыстың артқанын, халықаралық еңбек бөлінісінің тереңдегенін көрсетеді.
Осылайша әлемдік экономикаға ... ... ... ... ... ... рыноктық үлесін алуға тура келеді.
Сол себепті де сыртқы сауда бір жағынан ... ... ... ... ... ал ... жағынан елдердің халықаралық сауда
айырбасына тәуелділігін ... ... ... пайдасы, ол іскерлік
белсенділікті жандандыру арқылы әр түрлі ... ... ... ... береді. Осыған байланысты сыртқы саудададағы кез-
келген шектеулер ... ... ... ... әсер ... ... ... келсек, ол бір елдің тауарлары мен ... ... бір ... ... ... ... ... жалпыға
бірдей басқа құндылықтарға айырбасталуы. Бұл жерде тауарлар мен қызмет
түрінің ... мен ... ... ... ... сауда саясаты өз
кезегінде экспорттық-импорттық операцияларды реттеуге және мемлекетпен
жасалған даму ... ... ... ... ... мақсатына бағытталған мемлекеттік әсер ету шараларының жиынтығы
ретінде көрініс табады.[15]
Сыртқы сауда қазіргі ... ... ... және ... ... ... ... Адам Смит, Давид Рикардо және Джон ... ... ... ... мен ... әлі ... шейін өзекті
болып табылады.
Сонымен қатар ХХІ ғасырдың қарсаңындағы ... ... ... ... ... тауар айналымы мен протекционизм саясаты
кезіндегі сыртқы сауданы ... ... ... ... ... ... ескі теориялық дауларға жаңа ... ... ... ... ... ... ... зерделеуге деген ұмтылыстар
негізі ретінде салыстырмалы артықшылықтар мен ... ... ... ... ... ... ... табылатын жаңа теориялардың пайда ... ... ... ... ... ... сауданы дамытудан
түскен пайданың негізіне және сыртқы сауда ағымдарының ... ... ... ... ... ... экономикалық ғылымда сыртқы сауданың жаратылысын түсіндіретін
екі негізгі бағыт ... ... ... Бұл ... ... ... ... салыстырмалы артықшылықтар теориясы) Хекшер – Олин
тұжырымдамасымен толықтырылған (факторлық ... ... ... ... Жаңа ... – ішкі ... сауданың пайда болуын түсіндіреді.
Дәстүрлі бағыт дамушы елдер мен ... ... ... ... ... Ол ... ... фактормен қамтамасыз етудің әр түрлі деңгейіне
негізделген. Осындай негізінен дамыған елдер арасындағы ... ... ... ... арасындағы әлемдік тауар айналымының ¼-ін құрайтын ... ... ... ... (бір саланың әр түрлі тауарларымен сауда) масштабының әсері
мен өнеркәсібтің мамандануын жүзеге ... ... ... осы
түріне негізінен дамыған елдер арасындағы әлемдік сауданың 70% ... ... мен ... ... ... ... ... ғылым бұрыннан іздей бастады және ... ... ... ... жатқызған.
Адам Смит халықаралық еңбек ... ... ... ... тауарларды экспорттау, импорттау керек екендігі жайлы өз ойын
былайша тұнсырымдады: ... ... бір ... ... ... ... ... тауармен бізді қамтамасыз етуге қабілетті болса, онда сол
тауарды өзіміз шығармай-ақ шетелден сатып алу ... ... ... ... ... ... мен себептері туралы зерттеу»
атты басты еңбегінде (1776 жылы) басты идея-ұлттар мен халықтар байлығының
негізі, еңбек бөлінісі ... ... ... ... ... ... еңбек бөлінісіне белсенді ... ... ... ... Смит ... ... ... елдің абсолюттік артықшылықтарын
ескеру мен іске асырылу керек деп сендірді. Әр ... ... ... бар ... ... ... керек. Мемлекеттің өзінің
абсолютті артықшылығы жоқ тауарларды ... бас ... және ... ... ... ... ... көлемінің ұлғаюына
және елдер арасындағы тауар ... ... ... ... ... ... ... қайшы болды.
Экспорттың импорттан үлкен болуы салдарынан елге ағылатын алтын мен ... ... өз ... ... және ... ... пайдалану
арқылы халықаралық еңбек бөлінісіне белсене қатысушылық қана ... ... ... себепкер бола алады.
Тәжірибеде елдердің кез келгені өздерінің ... ... ... ие бола ... ... ... ... ұлттық жұмыс күшінің төменгі өнімділігінен кейбір елдер маңызды
тауарларды басқа елдерге ... ... ... ... бұл ... ... ... тиімсіз екендігін көрсетеді. Сондықтан да Давид
Рикардоның шығын мен бағадағы салыстырмалы артықшылықтар ... ... ... ... негізін қалады. Осы
тұжырымдамаға ... ... ел қай ... ... ... ... ... өндірсе, онда сол тауарды экспорттауға маманданады.
Бірақ та сауданың салыстырмалы артықшылықтары классикалық ... бір ғана ... ... ... (жұмыс күшінің бағасы) немесе
толық мамандану қағидасы бар статистикалық модель. Осы модельді шведтің екі
экономисі Э. ... мен Б. Олин ... Олар ... ... ... ... жер, ... капитал) қамтамасыз етілудің
айырмашылығының әсер етуін ескерген. Хекшер-Олиннің өндіріс ... ... ... ... ... ... экономикалық
өсімнің сауда параметріне, ұлттық ... ... мен әр ... факторлары бойынша төлемдер мен түсімдердің дифференциясына әсерін
талдап анықтауға мүмкіндік береді.
Факторлық қамтамыз ету ... ... бай ел ... ... ... ... ... өндіруге маманданады деп
пайымдайды. Олар капиталды қажет ететін өнімді экспорттап, жер мен еңбекті
интенсивті пайдалануды ... ... ... айырбастайды. Бұл теория дамушы
елдерді жер мен ... ... ... ... қажет ететін
алғашқы өнімді экспорттауға күштерін жұмылдыруға итермелейді.
Еркін ... ... ... ... негізгі қорытынды
халықаралық сауда барлық елдерге пайда ... ... ... тауарлар
мен қызметтердің жалпы әлемдік өндірісі өсіп келе жатыр.
Сонымен бірге бірқатар ... ... ... ... ... ... ... әртүрлі сұранысқа ие тауарлардың арасында
бөлінуге ықпал ететін өндірістің балама шығындарының өсуіне ... ... ... ... ... ... болуы әбден мүмкін. Елдер қай тауарды өндіруде өзінде бар мол
ресурстарды ... ... ... онда сол тауарларға маманданады.
Олар өздерінде жетіспейтін ресурстардың орнын дайын өнімді импорттау ... Ішкі ... өсуі мен ... ... деңгейден жоғары болуы
толық мамандануды жүзеге асыруға кедергі жасайды.
Екіншіден, өндірудің біртекті технологиясындағы тауарға ... ... ... мен ... ... бағаның арақатынасын
саудаласушы елдердегі факторлық бағамен теңестіреді.
Үшіншіден, мемлекет ішіндегі процестерге ... ... ... ... мол ... интенсивті пайдаланғандықтан мол
ресурстарды иеленушілер үшін экономикалық ... ... ... ... ... капитал мен тұтыну тауарларын алу үшін, өндірістік
мүмкіндіктерінен тыс сыртқа шығуына мүмкіндік бере ... ... ... ... ынталандырады. Сыртқы сауда әрбір елге тауар, білім,
идея, жаңа ... ... ... бере отырып, өнеркәсіптің
дамуына жағдай жасайды.
Соңғы жылдары елдердің біркелкі емес дамуы мен ... ... ... ... ... статистикалық неоклассикалық моделден
ерекшелінетін сауда мен ... жаңа ... ... ... ... ретінде бай және кедей елдер үшін ... ... ... моделін келтіруге болады. Басында
Солтүстіктің индустриялды елдерінің капиталмен жоғары дәрежеде ... ... ... ... ... ... тез өсіп келе
жатқан «Солтүстік» ақырын өсіп келе ... ... ... ... ... ... 11-бет]
Қай ел болмасын өзінің капиталы мен технологиясының ... ... ... жегізіп қоймайды, осылайша біліктілігі
төмен жұмыс күшінің ... ... ... келмейді. «Азия
барыстары» (Тайвань, Гонконг, Сингапур, Оңтүстік Корея) деп аталатын кейбір
елдер мемлекеттің нақты ... ... ... ... ... қажет ететін өндіріске ойдағыдай көше білді.
Американ экономисі М. Портер 1991 жылы: ... ... ... ... жариялады. Зерттеуде халықаралық сауда
мәселелері мүлде жаңа қырынан талқыланды: «Халықаралық нарықта елдер емес,
фирмалар ... ... ... бұл ... алатын орнын анықтау үшін
фирманың бәсекелестік артықшылыққа қалайша қол ... және оны ... ... ... ... өз ... экспорттың ½-і келетін 10 ірі өндірістік елде
зерттеу жүргізген. Ол осы ... ... ... ... нарықтағы
бәсекелестік қабілеті соларға ... ... ... ... ... ... халықаралық бәсекелестік қабілеті» деген
теориясын тұжырымдады.
Портер қазіргі сыртқы сауданың дамуын анықтайтын 4 ... ... ... ... шарттар;
─ Сұраныс шарттары;
─ Жақын орналасқан және қызмет көрсететін салалар;
─ Фирма стратегиясы және бәсекелестігі.
Портер бірінші параметрдің – саны жаңа ... ... ... ... шарттардың маңыздылығын мойындайды. Неоклассикалық
теория негізін қалаушылар пікірлерінен өзгешелігі – ол ... ... ... мұра ... ... ... ... процесінде пайда болады
деп санады. Мысалы, Жапониядағы жер жетіспеушілік ... ... ... ... үшін негізгі ынталандырушы күшке
айналды. Бұл ... ... ... ... ... ие ... Ал швейцар
фирмалары соғыстан кейінгі жылдары жұмыс күшінің жетіспеушілігі салдарынан
еңбек өнімділігін көтеру бағытын таңдады.
Екінші ...... ... ішкі ... ... Олар ... даму барысын айқындап, оның болашақтағы әлемдік
нарықтың әлеуеттік дамуымен байланысын көрсетеді.
Портер Линдер теориясын дамыта ... ... ... ... ... нарықтың қажеттіліктерін аса маңызды фактор ретінде ... ... ... ... ... жапон өнеркәсібі шығара
бастаған энергия қуатын сақтайтын арзан кондиционерлер тұтынуды қолайлы ... ... ... ... ... ... ... етуі арқылы бүкіл әлемде кеңінен пайдаланылатын болды.
Үшінші параметр – жақын орналасқан және қызмет көрсететін ... ... ... әсер ... ... ... ... сипаттайды.
Әшекейлік бұйымдар өндіретін италиандық фирмалардың гүлденуінің себебі:
Италия асыл тастар мен металлдарды өңдеу ... ... ... ... ие болып отыр.
Төртінші фактор – фирма стратегиясы және ... ... және ... ... ... Бұл жерде
басқарудың жалпы және универсалдық ... ... ... ... ... ... ... беру құрылғылары, буып-түю машиналары
өндірісінде жетекшілік орындағы италияндық ... ... ... ... ... ... икемділігімен
ерекшеленеді. Ал оптика, дәлме-дәл машина құрылысы ... ... ... үшін орталық басқарудың қатаң жүйесі үйреншікті жайт болып
табылады.
Ішкі нарықта бәсекелердің бар болуы өте ... ... ... ... қорғалған бір ұлттық фирмаға жинақталуының барынша
пайдалы екенділігін ... ... ... ... ... ... деңгейінің төмендегімен, табиғи шикізаттарды асыралты
пайдалануымен, өнімділігінің мардымсыздығымен ... ... ... ... ... сыртқы нарықтар іздестіре отырып,
шетелге шығуға ынталандырады. Ішкі ... ... ... ... үшін ... кінәлауға, сөйтіп мемлекеттен ... ... ... ... ... ішкі нарықтағы бәсекелестік
тауардың жеткілікті дәрежедегі бәсекелестік қабілеттілігі жағдайында оның
сыртқа шығарылу жолдарын ... ... ... ... ... М. ... ... 90-шы жылы Австралияда, Жаңа Зеландияда ... ... ... сыртқы сауда тауарларының бәсеке қабілеттілігін
арттыруға байланысты мемлекеттік деңгейдегі ұсыныстарды дайындауда негіз
ретінде қызмет атқарды.
Қазіргі ... ... ... ... оның ... ... кезеңдегі елдердің алдында ұлттық мүдде үшін не жақсы
екенін ... ... ... ... мәселе тұр:
─ Еркін сауданы ұстанушылардың ... ... ... ... ... ... ... ұсынысына сәйкес ішке
бағытталу және ... ... ... ... ... ... импорт алмастыру мен экспортқа бағытталу
стратегияларын рационалды түрде араластыру (біріктіру).
Осы амалдардың шегінде көптеген жылдар бойы екі ... ... ... ... ... ... ... фритерлер мен импорт
алмастыру стратегиясын жақтаушылардың, ... ... ... ... ... алмастыруды жақтаушылар дамушы елдерге алдымен жай тұтыну
тауарларының импортын ... ... ... ... ... ... ... дамыта отырып, жоғарғы тарифтер мен импорттық
шектеулерді енгізіп ... ... ... алмастыру қажет деп санайды.
Ұзақ ... ... ... ... ... бірқалыпты дамуды қамтамасыз етуді, содан кейін осылардың
нәтижесі арқылы, ... ... ... және өндірістік тәжірибені
меңгергеннен кейін ғана өндірістік тауарлардың ішкі ... ... ... оны ... ... ... жақтайтындар өндіруші өндірісті дамыту мен
тиімділігін қамтамасыз етуде ... ... ... ... тар ұлттық
рыноктан, сыйымды сыртқы рынокқа бағытталудың ... ... ... ... ... ... бағытталу стратегиясы мынандай негізгі
идеяларға сүйенеді:
─ Бірінші кезекте өндіріс өнімдерінің экспортын ... ... ... ... ... ... пен құрал-жабдықтардың импортын ырықтандыру өндіріс
шығындарының төмендеуіне әкеледі;
─ Ұлттық экономиканы жалпы ... ішкі ... ... және ... ... ... ... бағыттың көптеген зерттеушілері (А. Крюгер, Д. Лалл және
тағы басқалар) сыртқы сауданы дамытуда экспортқа бағытталу моделінің ... атап ... ... ... концептуалдық мәні болып Жапонияның
сәтті тәжірибесі одан әрі «бірінші эталондағы» жаңа ... ... ... ... Гонконг және Сингапур) тәжірибесі және «екінші
эталондағы» Индонезия, Малайзия, Тайланд және Филиппин елдерінің ... ... ... осы ... қатарына Қытайды да қоса бастады.
Көптеген дамушы елдер ішкі және ... ... ... ... ... да ... ХХ ғасырдың 50-60-шы жылдары Азия, Африка
және Латын Америкасы ... ... ... ... ... ... ... ал 60-шы жылы ортасынан бастап ... ... ... ... саны арта ... ... ... барыстары» деген атқа ие болған Оңтүстік ... ... ... Тайланд, Бразилия, Чили, Түркияны жатқызуға
болады.
1.2. Экспортты мемлекетік ... ... ... ... ... ... ... таңдағы тәжірибесінен
мынадай негізгі қағидаларды бөліп қарауға болады:
─ алдымен шешілуге тиісті приоритетті мәселелерді табу;
─ басқару ... ... ... ... ... пропорционалдығы және тепе-теңдігі;
─ мемлекеттік реттеудің мәселелерінің деңгейіне және
сипатына сәйкес әдістерді ... ... ... ... ... ал
қоғамның әлеуметтік-экономикалық жағдайына әсер ... ... ... ... ... қабылдауға жүйелі түрде кірісу.[26]
Сыртқы сауданы мемлекеттік реттеудің қағидаларымен ... ... ... қатар осы қызметті жүзеге ... ... де айта ... жөн. ... мыналар жатады: болжау және
стратегиялық жобалау; ... ... ... ... ... реттеу; бағалық (құндық) реттеу; кедендік-баждық реттеу;
нормативті-тарифтік ... ... ... ... механизмдердің әрқайсының нақты сыртқыэкономикалық мәселелерге
байланысты таңдап қолданылатын ... ... ... бар. Шет ... ... отырғандай мемлекеттің экономикаға оның ішінде сыртқы
саудаға араласуының әр ... ... бар. ... ... және ... Үкіметтері импортқа тарифтік және бейтарифтік шектеулерді
қолданады; субсидия, несие және ... ... өзге де ... ... ... екі жақты Үкіметаралық келісімдерді
бекітеді, мемлекеттік ... ... және ... ... ... ... экспортқа немесе кейбір өнімдердің
импортына мемлекеттік монополияны орнатады.
Халықаралық саудаға мемлекеттің араласуының себептері әр ... ... Бұл ... мемлекеттерде экспорттан түсетін пайданы арттыруға,
ұлттық ... ... ... ... ... ... және тиімді
жұмыс істеп жатқан шетелдік ... ... ... Ал ... мемлекеттердегі мемлекеттік араласу қазынаны
толтырумен отандық тауар өндірушілерді қорғап қана ... ... ... ... рыноктағы тауарларын ... ... ... ... және ... фирмаларға көмек көрсету, күш пен
қаржыны жұмылдыру жолымен күшейтуге бағытталған.
Қазіргі таңда шет ... ... ... ... екі ... мен либериализмнің күресінің сақталуымен ерекшеленеді. Егер
де 50-60-шы жылдары либерализация басымдық танытса, 70-80-шы жылдары ... ... ... XXI-ші ... ... ... ... Егер де 50 жылы еуропа мемлекеттері мен Америка ... ... ... ... ... 30-40% құраса, 70-ші жылы ол 7-10% дейін
қысқарған, ал қазіргі уақытта 3-5% шегінде құбылып тұр.
Ғаламдық деңгейде протекционистік реттеудің жаңа ... ... ... өнеркәсіп шетелдік тауарлардың импортынан айтарлықтай
дәрежеде зиян шегетін болса, онда кедендік баждарды ... ... ... ... жиі қолданылатын болды.
Импорт салыстырғандағы сыртқы сауда саясатының либерализациясы мен бірге
протекционизмнің бар ... ... ... ынталандыру
бағдармаларымен толықтырылады. Ғылымды қажет ететін ... ... ... жай ... ... ... ... тапқан нәрсені
қаржыландырумен оның пайдаланғаны үшін ... ... ... ... ... ... 80-ші жылы жаңа буын ... есептеу машинасын жасау арқылы Америка Құрама Штаттары мен
Жапония үкіметтері кеңінен қолданған.
“Жаңа ... ... ... ... ... ... ... жүйенің дамуының заңдылықтарын пайдалануға
әрекет жасаған. Олар ... ... мен ... ... шығарып,
әртүрлі сауда одақтарының шегінде интеграциялық ... ... ... өнімдерін тарататын рынокты да тауып алды. Олар ... ... жан ... ... жыл сайын 5-6% арттыруға қол жеткізеді және
бұл өткен ғасырдың 60-90-шы жылдары жалғасып ... Осы ... ... мен ... ... жүреді. Атап айтсақ Жапония, Сингапур,
Оңтүстік Корея, Гонконг, Тайвань, Бразилия, Перу, Чили, тағы басқалар.[22]
Дамушы елдердің ... бір ... ... ... ... бір жолды
таңдады. Олар мұнай өнімдерін ... және ... ... ... Бұл ... Мексика, Венесуэла, Нигерия сияқты елдер
таңдады. Мұнай рентасы қазіргі уақытта көптеген ... даму ... ... ... халықаралық сауда жүйесінде әр ел ... ... ... ... ... алады. Егер бір ел өзінің
салыстырмалы артықшылыққа ие ... ... ... ... ... артуына қол жеткізеді. Елдер арасындағы еркін сауда ... ... ... жаңа ... ... ... жол ашады.
Бірақта Тәуелсіз ... ... ... тәжірибесі
көрсеткендей сыртқы сауданы либериализациялау туралы шешім қабылдау арқылы
ашық экономиканың артықшылықтары автоматты ... ... ... ... ... өндірісі салдарынан 90-шы жылы бірінші жартысында ішкі рынок
шетелдік тауар өндірушілердің ырқында ... Сол ... ... ... ... ... алып ... шықты, ал бұл өз кезегінде отандық
кәсіпорындардың ... ... ... ... сыртқа
кетуіне себін тигізді.
Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы мемлекеттерінің ішкі рыногының ... ... ... Иран тағы ... ... елдердің арзан және сапалы
өнім шығарып үлгірген өндірісін дамытуға қосымша ... ... ... ... ... мемлекеттерінің тауар өндірушілері ішкі
рыногын жоғалтып қана қоймай, өзінің тауарларымен әлемдік рынокқа ... де ... ... ... ... ... Достастығы мемлекеттерінің басқа мемлекеттермен
салыстырғанда ... ... ... ... ... ... ерекшелінеді. Ғылыми ортада энергетикалық ресурстардың ағыл-
тегілдігі Қазақстанға кері ... ... ме ... ... ... ... уақытта экономикалық өнімнің жоғарғы және
тұрақты деңгейіне табиғи ... ... ... қол ... ... ... ... ауру” деген термин бар. Бұл ... ... ... (көп ... энергетикалық) ресурстарды
таратудан түскен кірістің өсуі кезінде елдің өсу қарқыны төмендеп, инфляция
артып, тағы ... кері ... ... енді ... аурудың” пайда болу себептеріне тоқталайық. Шикізат
ресурстарының экспортынан келіп түскен валюталардың есебінен артық ... ... Ал бұл өз ... ... валюта түріндегі экспорттан
түскен валютаның құнын төмендетеді. ... бір ... ... сатып алуға,қалғаны елдің ішінде өндірілген және экспортқа
арналмаған ... мен ... ... ... Ал ... ... мен
қызмет түрін батыс экономистері сатылмайтындар деп атайды. Уақыт өте ... ... ... ... ... ... ... көптеп жұмсала бастайды, ал бұл жағдай олардың бағасының
көтерілуіне, ішкі ... ... ... Сонымен бірге кадрлардың
өнеркәсіптің артта қалған салаларынан, өркендеп келе жатқан ... ... ... сатылатын тауарлардың экспорты өндіруге кеткен
шығынның шикізатты экспорттауға ... ... ... ... қабілетсіз болып қалады. Ақырында сатылатын тауарларды шығаратын
өнеркәсіп секторы құлдырайды. [19]
Осы ... ... ... ... құтылған елдердің бірі болып
Норвегия табылады. Онда 1965 жылы ... ... ... ... ... кен орны ... Көмірсутегі шикізатымен сыртқы сауданы реттеудегі
мемлекеттің айтарлықтай зор рөл ... 1965 жылы ... ... ... ... етті.
1972 жылы осы елдің Парламенті Норвегияның мұнай директорын құру туралы
қаулы шығарып, оған жалпы қауіпті бағалау мен ... ... ... ... шығаруға өкілеттіктер берілді. Норвегияның мұнай
директорының мақсаты мұнай ... ... ... ... ... үшін ... секторындағы қызметті ұйымдастыру. Бұған орындаушы
компаниялар арасындағы әділ ... ... ... жүйе және жаңа ... ... ... ... қол жеткізіледі. Норвегияның мұнай директорының ... ... ... өте ... ... ... бекіту,
ресурстарды парасатты пайдалану және қоршаған ... ... ... мен Норвегияда мұнай өнеркәсіптің маңызды саласы ... ... ... ... ... ... көрсетіп
отырғандай мемлекет пен трансұлттық корпорациялардың мүдделері арасында
тепе-теңдік ... ... Бұл ... ... ... иесі ... елге ... іскерлік және техникалық деңгейде тиімді, әр
компонентті қоғамдық ... құру ... ... көрсетіп отырғандай “Голландық аурудың” симптомын
болдырмаудың, экономиканың артта қалған салаларын мұнай-газ секторының ... ... ... ... бар. ... ішіндегі ең жиі
қолданылатыны мұнай мен басқа да минералдық ресурстардың ... тез ... ... ... ... ... құру арқылы сақтау.
Қазақстанда осы функцияны Ұлттық қор атқарады.
Америка Құрама ... ... ... ... ... ... ... реттеуіне талдау жасайтын болсақ, әр ел ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан
үшін барлық мүдделі жақтардың міндеттері мен құқықтарын белгілейтін қатаң
шаралар мен ... ... ... ... ... ... ... биржалық тауарлар мен сауданың мемлекеттік жүйесі
дамушы ... ... кең ... Олар ... ... ... оларды сатып алу мен сатудың ... ... ... ... ... алу, сатумен, экспортты арттыру және ішкі өндірісті
реттеумен ғана шектеледі.
Дамыған ... ... ... Африка Республикасы, Израйль сияқты
елдердің ауылшаруашылығы өнімдерінің ... ... ... ие және ... сыртқы рынокқа жылжытудың спецификалық
тәсілдерін пайдаланатын сауда жөніндегі кеңес маңызды рөл атқарады.
Америка Құрама Штаттарында ... ... тек ... ... ... байланысты ғана биржалық тауарлардың әлемдік
нарығына шығады. Негізінен бұл Америка Құрама Штаттарының ауыл ... ауыл ... ... ... ... шикізатқа
айырбастау үшін сыртқы ... ... ... ... ... ... ұйымдары салық жеңілдіктерін, қаржылық көмекті, тиімді
несиелерді және басқа да жеңілдіктерді пайдаланады.
Жапониядан үйренетін бір жайт бар. Бұл ел ... ... ... ... даму моделін ойдағыдай жүзеге асыра білді. Жапондардың
пікірінше, мемлекеттің терең ... ... ... ... ... ... қол жеткізу мүмкін емес.
Жапонияның жаңалығы, олар әлемде алғаш рет өнімнің ... ішкі ... ... ... сыртқы рынокқа шығатын дәстүрлі тәртібінен бас тартты.
Олар әлемнің кейбір ... мен ... ... ... мен
құмарын мұқият ескере отырып, және әлемдік рыноктағы сұраныс пен талаптарға
сай өнімді дайындау мен ... ... ... арқасында халықаралық сауда
да секіріс жасап, 1983 жылы машина мен жабдықтарды экспорттауда ... ... ... ... ... тауарларын сыртқы рынокқа
жеткізу үшін экспортты субсидиялау әлі де кеңінен ... ... 70-шы жылы мен 80-шы жылы ... ... ... мен
кемелерді жеткізуде Америка Құрама Штаттарында, Ұлыбританияда ... Бұл ... ... ... тауардың құнының 10-нан 30-40%
дейін құрады. Бұндай тәжірибе сөз ... ... ... ... қолдап, ал іс жүзінде фермерлікке мемлекеттік субсидияны
арттыратын Америка Құрама Штаттары үшін әлі де тән ... Ал осы ... 2/3-і ... деп ... ірі шаруашылықтардың үлесіне
тиеді.[15]
Отандық тауарларды жарнамалаумен айналысып жүрген ұлттық өкілдіктерді
қолдауда және экспорттық жеткізілімдерді ... ... ... ... ... ... ... Ұлыбритания 80-шы жылы жыл сайын
шет елде 300-400-дей көрмелерді ұйымдастырып ... және ... ... ... ... жабылған. Осындай көмекті дамыған
басқа да ... ... ... ... ... осы экспортты қаржыландыру мен несиелеу, ... ... ... ... ... Сауда Ұйымы тұрғысынан
әлемдік қауымдастық пен теріс бағалануда. ... ... ... ... ... ... ... отыр.
1.3. Экспорт пен Ұлттық экономика
Экспорт пен ұлттық экономиканы дамытудағы мемлекеттің ролін ... ... ... ... ... ... шаруашылықты
дамытуда халықаралық сауда оның ішінде экспорт ерекше әсер ... ... ... дағдарыс жағдайында тұрған елдерге қатысты болып келеді.
Сыртқы сауданың құрамдас бөлігі ... ... ... ... ... немесе азаюын көрсететін экспорт пен импорт табылады.
Атап айтсақ экономикалы тиімділік нені ... ... нені ішке ... ... ... ... сәйкес айтарлықтай тиімді болып
экспорт ... ... ол ... ... ... әкеледі, жұмыс ен
қамтиды тағы басқалар. Аталған артықшылықтар оның қызметіне байланысты.
Анықтаушы қызметі ... ... ішкі ... ... кеңейту есебінен сұранысты ұлғайту арқылы ұлттық
экономиканы дамытуды ынталандыру қызметі;
б) тауарлардың сапасын көтеру жағдайында жалпы ішкі өнімдегі ... ... ... ... ... қызметі;
в) еліміздегі үстемдік етуші монополияларды сыртқы рыноққа итермелеп,
оларды өздері сияқты монополиялық бірлестіктермен бәсекеге ... ... ... ... ... ... тиімдірек мамандандыру қызметі;
д) ішкі рынокпен шектелмейтін өндіріс ... ... ... Бұл ... социалистік республикалар одағы бұрынғы Кеңестік
социалистік республикалар одағының біртұтас халық шаруашылығы шегінде ірі
масштабты ... ... ... ... ... үшін ... ... саласындағы жаңа технологияларды, негізгі қорларды ... ... ... ... ... ... ... экспорттың дамушы елдердің нарықтық экономикасы әсер ... ... де айта ... жөн. ... ... ... салдарын жеңілдету қызметі.
б) экспорттық салаларға шетел капиталдарын тарту;
в) сыртқы экономикалық ... ... ... ... ... тәуелсіздігін күшейту қызметі. Бұл ұлттық
экономиканың жекелеген немесе біріккен елдердің ... ... ... да жас ... ... ... бақылап отырды.
Қазақстан да шет қалған жоқ. Тәуелсіз дамуымыздың алғашқы жылдарында ... ... ... өтейтін және ұлттық экономиканың дамуына қажетті
стратегиялық ресурстардың ... ... ... орнатып экспорттық
шектеулерді пайдалану арқылы экспортты реттеуге ден қойды.[28]
Республикамыздың экспорты шикізатқа бағытталған, ... да ... ... ... пен полуфабрикаттың әлемдік нарықтағы
жағдаятына тәуелді. Егер де ... ... ... ... ... жағынан табиғи құрылымымен, ал екінші ... ... ... осы ... баға ... салыстырмалы артықшылықтардың
кесірінен өте төмен, ал экономикамыз ... мен ... ... ... әлемдік тауар рыногының тұтқыны болып қалып отыр.
Сыртқы сауданың талдауына сүйенсек сыртқы ... ... ... ... ... ... мұнайдың түсті және қара ... ... ... ... машина құрастыру, химия және
нефтехимия салаларындағы ... ... ... ... ... машина құрастыру саласындағы өндірістің көлемі 1997 жылы салыстырсақ
1/3 қысқарған, ал ... ... – 37 % ... ... ... сай дамуында таяу жылдарда көптеген
сарапшылардың ойы бойынша, әлемдік ... ... ... пен
экономиканың цикльді дамуының ... ... ... арттыру
тенденциясы басымырақ болады (1-кестені қараңыз).[27]
Кесте 1.
Әлемдік экспорт ... ... |1991 |1992 |1993 |1994 |1995 |1996 |1997 ... әлем |3418 |3659 |3648 |4166 |4950 |5161 |5641 ... ... | | | | | | ... |2592 |2742 |2691 |3032 |3613 |3745 |4138 ... елдер |826 |917 |957 |1134 |1337 |1416 |1503 ... | | | | | | | ... | | | | | | | ... |1475 |1563 |1451 |1655 |2013 |2100 |2279 ... |1324 |1442 |1542 |1758 |2054 |2119 |2394 ... |549 |581 |607 |672 |776 |832 |948 ... (НАФТА |775 |861 |935 |1086 |1278 |1287 |1446 ... | | | | | | ... ... талдайтын болсақ ... ...... Азия елдерінің позициясы күшеюде, сонымен қатар дамушы
елдер арасында ... ... өсіп ... Әлемдік саудадағы Азияның
(Жапониясыз) үлесі Солтүстік Американың үлесінен асып ... өсе ... ... ... экспорттық экспансия күшеюде. Экспорттық квотаның
көрсеткіші дамыған елдер үшін 27%, дамушы елдер үшін 12%, ал ... ... ... үшін ... 5,5% ... Шикізатты
экспорттайтын жекелеген елдердегі экспорттық квота ортадан жоғары деңгейде.
Осыған сәйкес жағдай Қазақстанда да орын алып ... ... ... ... ... 1998 жылы 35% ... қысқарған. Бұл негізінен жалпы
ішкі өнімдегі екі есеге азаюының ... ... ... ... көп ... ... ... елімізден
шын мәнінде кетуін білдіреді. Бұл жағдайда ... ... ... ... ... ... ... бағытталғанын
көрсетеді. Сонымен бірге экспорттық квота мен экономиканың өсуі арасында
тікелей байланыс бар.
Ал енді 1 және 2 ... ... ... ... ... ... экономикалық даму деңгейлеріне қарамастан сыртқы сауда мен
ұлттық ... өсу ... ... ... ... тән. ... ... сыртқы саудасы 1991 жылы 2592 млрд. доллардан 1997 ... ... ... яғни 59,6% ... (2-кестені қараңыз).
Осы жағдайда жыл сайынғы халықаралық айырбастың өсу ... ... Осы ... ... ... экономикасындағы елдер үшін де тән болып
келеді. (3-кестені қараңыз).
Ал енді 3 ... ... ... ... ... ... ... өсуі, ал басқасында азаюын байқаймыз. Осы
жағдайда жолшыбай газ бен шикі мұнайды артып жіберу көлемі өндіру ... асып ... ... ... 1998 жылы ... барлық өнім
түгелімен жөнелтілген. Түсті ... және қара ... ... ... ... ... ... көлемі өндірілген өнімнің
көлемінен асып түскен. ... ... ... ... ... асып түскен.
Кесте 2.
Әлемдік шаруашылықтың өсуі қарқыны (% өткен жылға).
| |1990 |1991 |1992 |
| |1993 |1994 |1995 |1997 |1998 ... |6963 |6802 |12856 |10152 |10798 ... | | | | | ... |3277 |3241 |5250 |5911 |6497 ... |3686 |3561 |3806 |4241 |4301 ... |-409 |-320 |1194 |1670 |2196 |
| |1998 |1999 |2000 |2001 |2002 |2003 ... |9786 |9279 |14177 |15010 |16199 |21226 ... | | | | | | ... |5436 |5592 |9126 |8647 |9709 |12900 ... |4350 |3687 |5051 |6363 |6490 |8326 ... |1086 |1905 |4075 |2384 |3219 |4574 ... ... ... экономикасындағы рецессияның салдарынан әлем
нарықтарында баға жағдаятының біршама ... ... ... ... ... баяулауы жалғасып жатқан 2001 жылы Қазақстанда
соңғы тәуелсіздіктің 10 жылы ... ... ... ең ... ... сәті ... Жалпы ішкі өнім нақты өсімі алғаш рет 13,2%
құрады. Бұл өсім өнеркәсіп және ... ... ... ... ... ... ... қызметінің көлемі 38,5% өсіп, ... ... ... 14,2% ... ... өсуі ... өндірісінде (17%) және өңдеу
өнеркәсібінде (14%) байқалды. Мұнай мен газ ... ... ... ... ... түсетін кірісті былтырғы жылдың
деңгейінде сақтап тұруға, ал дайын өнімді ... ішкі ... ... ... өсуі ... ... көбеюін тежеді.
Соңғы екі жылда Қазақстанда мемлекет импорт алмастыру саясатын белсенді
жүргізді, нәтижесінде отандық кәсіпорындар барлық ... ... ... ... орындары пайда болып, экономиканың нақты бір секторында іскерлік
белсенділіктің ... ... ... Қолда бар және жаңадан пайда болып
жатқан салаларды қорғай отырып, мемлекет отандық өндірушілерге өнімдердің
саласын ... ... ... ... ... жасап, сөйтіп еліміздің
экспортық потенциалын кеңейтуде.
Мемлекет тарапынан жәрдемнің ... ... және ... ... ... өңдеу өнеркәсібінің дамуына ықпалын тигізді.
Алайда сырқы сауданың ... ... ... ... қабілетті
өнімдерді таяу және алыс шетелдердерге шығару және маркетингтің, заманға
сай тәсілдерін тиімді пайдалану мүмкіндіктерін шектейді.
Қазақстан ... ... ... ... Қазақстанның 2001 жылы тауар ... ... ... 6% ... 15млрд. Америка Құрама Штаттар долларын құрады
сауда ... ... ... 2,4 ... ... ... тәуелсіздігіміздің өткен 10 жылындағы экспортымыздың құрылымына
келетін болсақ, экономикамыздың шикізатқа бағытталуының ... ... ... ... бір ... ... байқауға болады.
Әлемдік рыноктағы негізгі экспорттық позициялар ... ... ... мен астық болып отыр.
2001 жылы минералды өнімдер, жалпы экспорттың 82,5%; ... және ... ... ... ... 5,2%; ... ... 4,8%; асыл және жартылай асыл тастар, асыл металлдар 3,1% құрап
экспортың бағытталуы ... ... ... ... ... ... аз жиналуы
және Ресей Федерациясы жағынан сұраныстың төмендеуі әсерін тигізді.
2001 жылы ... ... ... 28,5% ... ... ... ... жабдықтар; 9,7% көлік құралдары;
14% пластмасса мен каучукты қосып ... ... ... ... ... ... жылы ... экономикалық өсімге жағымды әсер еткен негізгі
факторларды да айта кеткеніміз жөн ... ... ... ... ... ... тауар рыноктарындағы әлемдік бағаның ... мен ... ... ... жеке ... ... ... импорт алмастыру
саясаты мен отандық ... ... ... ... ... өмір сүру ... жақсару нәтижесінде ішкі
сұраныстың артуы;
... ... ... ... ... ... ... жоғарғы қарқыны;
Қазіргі әлемдік экономикада елдердің минералды-шикізат саясаты негізгі
төрт экспорттық, импорттық, изоляциялық, теңестірілген моделге ... ... ... Құрама Штаттары, Жапония және тағы ... ... ... ... ... Африка Республикасы, бұрынғы
Кеңес социалистік республикалар одағы, Қытай, ал ... ... ... Норвегия ұстанады. Осылардың ішіндегі экспорттық моделді
қарастырсақ. Бұл модель жағдайында өндіруі басқа елдерге қарағанда бәсекеге
қабілетті ... ... ... ... ... үшін пайдаланылады және
бұл экономиканы минералды ... ... ... бағасының кез-
келген ауытқуына тәуелді етеді.[16]
Таяу жылдарда Қазақстанның болашағы ірі мұнай-газ кеніштерін зерттеп,
игерумен ... өте зор. Осы ... де ... ... ... бір мүмкіншілігі туып тұр.
Сыртқы сауданың географиялық бөлінуі де маңызды рөл ... ... ... ... ... 2000 жылы 26,5%-тан,
2001жылы 30,4 % артқан, керісінше импорттағы үлесі ... . Ал ... ... ... Мемлекеттер Достастығының экспорттағы
үлесі 27 %, импорттағы үлесі 47,4%, ал осы көрсеткіш 2001жылы сәйкесінше
31,8% және 55,6% ... ... ... ... аймақтарға бағытталған. Мысалға:
2001жылы олардың үлесіне 19% тиген. Бермуд және ... ... ... ... ... ... экономикалық
потенциалына сай келмейді. 1998-2001жылдары Бермуд аралы тұтас экспорттың
12 % ... ал ... сол ... ... ... 4,2% ... мұнай жеткізушілері еліміздің теңіз портының ... жүк ... ... ... ... ... ... оффшорлық аймақтарда орналасқан еншілес кәсіпорындардың ... ... ... ... ... ... және Виргин аралдары
Қазақстаннан жасанды түрдегі төмен бағамен ... ... ... ... ... сататын оффшорлық аймақтар ... ... ... ... ... ... органдармен реттеуге
мүмкіндік болмай тұр. Ал бұл жағдай экспорттың шикізатқа бағытталуын ... ... ... ... ... салдарынан Қазақстанның
тікелей экономикалық қауіпсіздігіне қауіп тудырады.[32]
Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы елдерінің ... ... ... ... жаңа ... ... екі ... таңдады: біріншісі
– бұл өздерінің шикізат ресурстарындағы кемістікті барынша алып тастау,
екінші - бұл ... ... ... ... ... ... ... әріптес елдері арасындағы
қатынас ... ... ... ... ... алып ... ... саясатын өзара сыйлау қағидасына құрылған. Осылай бола тұра
Тәуелсіз ... ... ... ... ... ... ... ерекше талпыныстар байқалмайды. Тәуелсіз Мемлекеттер
Достастығының шегіндегі Қазақстанның тауар айналымы негізінен Ресей мен 2-
3 ... ... ғана ... ... ... ... ... интеграцияның деңгейін жеткіліксіз және ... ... ... ... деп ... болады. Осылайша, ол ұлттық
экономиканың қажеттіліктеріне жауап бермейді.
Сонымен қатар жаңа елдерге тән жаңа ... яғни алыс ... ... айта ... жөн. Егер 90-шы ... ... ... Достастығының елдерімен арадағы тауар айналымы ... ... 31% ... 1997 ... ... алыс шетелдермен сыртқы сауда
байланыстарымызды дамытуға бағытталды. Осындай сыртқы сауда легінің қайта
бағытталуы көп ... ... ... Достастығының елдеріне келетін
экономикалық пайдаға байланысты.
2001жылы Тәуелсіз Мемлекеттер ... ... ... ... әлемдік рыноктағы ахуалдардың даму тенденциясын
бейнелейді. Энергоресурстардың әлемдік ... ... ... Мемлекеттер Достастығы елдерінің сауда операцияларының әсіресе
экспорттың өсу қарқынын тежеді. Егер 2000 жылы ... ... ... ... ... 39%, импорт 15% өссе, 2001жылы қаңтар-қараша
айларында осы көрсеткіштер сәйкесінше 1% және 16% құраған.[33]
2001жылдың 11-айындағы Тәуелсіз ... ... ... ... ... ... Америка Құрама Штаттары долларына импорт 73
млрд. долларға бағаланды. Бұл 2000 жылы ... ... 2 ... 10 ... ... ... ... Ресейге жіберілген Қазақстан экспортының жыл
сайынғы ... 39,3%, ал ... ... ... 45,2% ... 90-шы
жылдың екінші жартысынан бастап Еуропа елдерінің Қазақстанның жалпы тауар
айналымындағы үлесі 75%, оның ... ... Одақ ... үлесі 30%
құраған. 2001 жылы Ресейге кеткен экспорт 20,2%, ал Еуропа мен ... 31% және 19,8% ... ... ... өндірісін дамыту
Мемлекеттің экономикалық стратегиясында маңызды орынды алыс және таяу
шетелдермен сыртқы экономикалық қатынасты реттеуге және ... ... ... ... белсенді қатысуына бағытталған, экспортқа
бағытталған саясат ... ... ... ... ... ретінде келешегі зор экспорттық салаларды табу, экономикалық
өсімнің жоғарғы қарқыны мен үнемі сұранысқа ие ... ... ... ... ... ... ... тиімділігіне қол жеткізу болып
табылады. Тек қана ... ... ... ... ... ... ... экономикалық қиындықтарын түпкілікті шешеді және ... мен ... ... ... ... сыртқы көздерін
құрады.
Еліміздің экспортқа бағытталуы еліміздің басқа елдермен өнімдер мен
өндірістің ... ... өз ... ... ... ... байланысының сипатын көрсетеді. Экспортқа бағытталудың процесс
ретіндегі мәні мынадан бір жағынан экономиканың ашықтығы мен қолғалысынан,
ал ... ... осы ... кезінде еліміздің белгілі ... ... ... мен ... қатынастарды
қолдаудан тұрады.
Экспортқа бағытталған саясаттың мақсаты ретінде ... ... ... үнемі өсіп отырған сұранысқа ие немесе әлемдік ... ... ие ... ... ... ... ... тиімділігіне
қол жеткізу болып табылады. Бұған ... бір ... ... ... ... ... ... анықталған, екінші жағынан
әлемдік рыноктағы бәсекелік ... ... ... ... білген жағдайда қол жеткізуге болады.
Экспортқа бағытталған өндіріс деп - ... ... ... ... өнімді шығарып, оны ішкі дамудың мәселелерін есепке ала
отырып сыртқы рынокқа ... ... ... ... ... өнімдеріне сұранысты кеңейтуге, экономикалык
қатынастарды ұлттық, ... ... ... ... ... ... айтамыз. Экспортқа бағытталған өндірісті дамыту
жүйесімен елдердің ұлттық экономикасы әлемдік экономикаға ықпалдасуы ... ... ... ... өзара сіңісуге мүмкіндік алады. Экспортқа
бағытталған өндірісті дамытудың басымдықтары келтірілген.[29]
Экспортқа бағытталған өндірісті ... ... алға ... ... ... алдыңғы қатарлы құрал-жабдықтарға, жаңа
техникалық процесстерге, шикізат пен материалдарға деген ... ... ... экономиканың аса маңызды және
келешегі зор салаларындағы қуатты жетілдіруге, басқару мен ... ... ... ... ... халықаралық қатынастардың
кеңеюінің нәтижесі деп түсінеміз.
Экспортқа бағытталған өндірісті дамыту еліміздің ... ... ... ... ... ... ... шарттарын барынша
жеңіл етуге және осыған байланысты басқа да өндірістердің ... ... ... Экспортқа бағытталған өндірісті дамыту осыған
жататын салалардың дамуына әкеледі.
Экспортқа бағытталған өндірісті ... ... ірі, ... экспортқа
бағытталған өндіріс және экспортқа бағытталуды қажет ететін өндіріс деп
бөлуге болады.
Өндірістің қай ... ... оның ... ... өндірістік потенциал, шығаратын өнімдерінің әртүрлілігі,
өндіріс ... ... ... қызметкерлердің біліктілік деңгейі,
кәсіпоррындағы ... ... ... ... жалақысының деңгейі,
қалыптасқан ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етілу дәрежесі,
ғылыми-техникалық даму, өндірістегі экспорттың үлесі, импортқа тәуелділігі,
валюталық түсімдеріне т.б. ... ... ... ... ұзақ ... мәселесі еңбек пен капиталды
қажет ететін өндірістен, технология мен ... ... ... ... ... ... ... белсенді жүргізу жолымен республиканың
өңдеуші ... ... ... тәуелділігін жоспарлы түрде
төмендетуден тұрады.
Импорт ... ... ... еліміздің экономикасын көтерудің
келешегі зор бағыттарының бірі ... ... ... ... ... ... ... бағдарламасын дамыту саласында және
кәсіпорындардың іскерлік белсенділігін жандандыруда ... ... ... алмастыру бағдарламасын қолдау және дамыту мақсаты
бюджеттен тыс қорлар мен жергілікті ... ... ... биліктің
жергілікті органдары арқылы жүзеге асырылады.[39]
Бірақ та қаржылық шектеу жағдайында шаруашылық қызметті ынталандыру үшін
үнемі ... ... ... ... тура ... Әрі қарай нысаны мен
бағыты әртүрлі болып ... ... ... ... ... берілетін экономикалық көмек, шаруашылық субъектілерінің
жағдайын ... ... ... ... саясатын жүзеге асыру отандық өндірістің құрыла
бастауына, жағымды нәтижелерге қол ... әкеп ... ... ... ... импорт алмастыру өндірісін дамыту кезеңіне өтумен
сипатталатын дамудың сапалы, жаңа кезеңіне аяқ басты.
2002 жылы нақты жалпы ішкі өнім 2001 жылы ... 9,5% ... ... ... мен ... өсудің болғанын білдіреді. Соңғы
үш жылдағы экономикадағы алға ... ... ... ... ... ... жоғары қарқынды өсуімен байланысты.
2002 жылы жалпы ішкі өнімнің 9,5% өсу кезінде негізгі ... 19,1% ... ... ішкі өнімнің құрылымында айтарлықтай
өзгерістер болған. Өнеркәсіптік өндірістің жалпы ішкі өнімдегі үлес ... жылы 34,1% ... ал бұл ... 1991 жылы 27,1% ... Сонымен
бірге осы жылдардағы ауылшаруашылығының үлесі 3,6% есеге, ал құрылыс 1,8%
есеге қысқарған. Соңғы бес жылдағы ... ішкі ... ... ... ... үлес ... 52,8 ... 46,2% төмендеген(5-кестені
қараңыз).[13]
Сонымен қатар жалпы ішкі өнімдегі қызметтің үлесі 1991 жылы бастап бірте-
бірте өсіп, 1997 жылы ... ең ... ... ... 57,5% ... өндіретін салалардың жалпы ішкі өнімдегі ... ... ... ... ... қызметке деген бағаның асып түсуімен,
екіншіден, нарықтық экономикаға тән қаржылық және ... да ... тез ... ... жылы әр ... меншік нысанындағы ұйымдар мен кәсіпорындардың
негізгі капиталдарына 1193 ... ... ... ... құйылған немесе
2001 жылы деңгейіне қарағанда 119,1% артық. Заманға сай ... ... ... салымдардың үнемі өсіп отыруы тән
құбылыс.
Кесте 5.
Негізгі капиталдарға салынған шет ел ... |1994 |1995 |1997 |1998 |1999 |2000 |2002 ... |82,2 |91,1 |101,7 |98,1 |102,7 |109,8 |109,5 ... |71,9 |91,8 |104,0 |97,6 |102,6 |115,5 |109,8 ... | | | | | | | ... ... |57,5 |111,6 |141,9 |133,1 |148,5 |119,1 |
|деген инвестиция | | | | | | | ... ... |653 |948 |1147 |1236 |1850 |2751 | ... | | | | | | | ... | | | | | | | ... ... % |134,2 |145,2 |115,0 |107,7 |149,6 |148,7 | ... | | | | | | | ... ... ... мәселесі ретінде келешегі зор
экспорттық саланы анықтап, өнеркәсіптік потенциалды ... ... ... ... ... ... болып
табылады.
Қазіргі кездегі экономиканың жаңа салаларын құру, жаңа технологиялық
қайта бөлісті ұзақ ... ... ... ... ... асырылатын
экономиканың бәсеке қабілеттілігін арттыру жолымен ... ... ... ... ... экономиканың дамуына ұзақ мерзімдік қаржыларды
салуды қажет етеді. Нарықтық жүйенің қалыптасуының ... ... ... ... өсім ... ішкі ... потенциалды
тиімді пайдалануына байланысты болып келеді.
Өңдеуші ... ... ... ... ... ... ... экспортталатын өнімнің құрылымында шикізат
экспортының тым көп болуынан туындауы мүмкін.
Экспортқа бағытталған ... ... ... ... ... өндірістің өнімдеріне сұранысты кеңейту, ал бұл
өз кезегінде өндірушілерді ынталандырады және ... ... ... ... ... экономиканы дамытудың жаңа сапасы, яғни
бәсеке ... ... ... ... ... өзге де ... позицияларды жаулап алу өнімнің
сапасын жақсарту, өндірумен сатуды кеңейту, жаңа рыноктарды игеру бойынша
шараларды ... ... ... Ал бұл өз ... ... ИСО
стандарттарына жетуге мүмкіндік береді.
Экспорттық өндірісті дамыту мен ... ... ... мен ... экспорттық секторын дамытуға ұзақ мерзімдік
жеңілдетілген несиелерді беру арқылы ынталандырылады. Экспорттық ... ... мен ... ... ... көзі ... несиелерін бөлудің сәйкес механизмдерін және сыртқы экономикалық
қызметтің заманға сай өндірістік және экономикалық ... ... ... ... ... жолымен экспортқа
бағытталған өндірісті дамытуға болады.
Мемлекеттің экспортқа бағытталған ... ... ... ... ... ... озаттарын тауып, оларды сыртқы ... ... ... ... табылады.[40]
Ішкі рынок пен әлемдік экономикалық ... ... ... стратегиялық міндеттерін бақылай отырып, үкімет мемлекеттің экспортқа
бағытталған сыртқы экономикалық қызметін жүзеге ... ... ... ... бағытталған сыртқы экономикалық саясат ... ... ... ... ақша-несиелік, бағалық,
аймақтық саясаттарымен бірге жасалуы тиіс.
Мемлекеттің құрылымдық саясатының басымдықтары, отандық ... ... ... ... міндетті және ... ... ... ... ... техника-
экономикалық дамудың объективті бағыттарына ілесуі керек. ... ... ... мемлекеттік қаржыландыруды осы басымдықтарды жүзеге
асыруға және сәйкес мақсатты ... ... ... ... ... ... ... шығарылатын өнімнің сапасын көтеру,
өндірістік қуатты ұлғайту, ... ... ... қол жеткізу және
рыноктағы орнын нығайту капиталдық салымдарды ... ... ... ... ... ... жасау қажет және оны нақты мақсаттарға
жету үшін, үнемі жетілдіріп ... ... ... мен ... ... ... қызметі белгілі бір қызмет саласында капиталды
көбейтуге ... ... ... ... былай сипатталады: халық пен
бюджеттің кірістерінің ... ... ... өсуі және ... ... ... серпіні тұтынуға жұғымды, әлемдік рыноктағы
жоғарғы сұраныстың нәтижесі ретіндегі белгілі бір ... ... ... ... ... ... шетелдік инвестициялардың өсуіне
әкеліп соғады.
Мемлекеттің құрылымдық саясатын ... ... мен ... ... белсенділікті алғышартының жиналуына және келешегі зор жаңа
технологияларды ... ... ... өрлеуге кепілдік беру қажет.
Қолда бар ... ... зор ... ... ... арқылы ішкі және әлемдік рыноктағы қатал бәсеке күресі жағдайында
жұмыс істей алатын бәсекеге ... ... ... ... ету өте маңызды.
Осы мәселелерді шешудегі қажетті іс-шаралар, бағдарламалар, мемлекеттік
тапсырыс, бюджет қаржылары ... ... ... әсер ... ... тиіс ... ... жаңа техникалық тәртіптегі өндірісті меңгерудегі жеке
бастамаларды, ... ... ... ... ... ... ... болып табылады. Соңғы ... ... ... ... отырғандай шетелдік жеке инвестициялар жоғары
құнды өнімді ... ... ... ... құруға жұмсалмайды.
Шетелдік капиталға өзінің өндірісіне бәсеке өндірісті құрудың ... жоқ. ... ... ... ... секторын ірі масштабты
ұзақ мерзімді инвестициялармен қамтамасыз етпейді. Нәтижесінде өндірістік
сектордан қаржылық ... ... ... бұл ... ... қауіп тудырады.[14]
Еліміздің әлеуметтік-экономикалық дамуының стратегиясының жүзеге асыру
механизмі республикалық және басқарудың ... ... ... және ... ... ... ... алға қойған мақсаттарына қол жеткізу процессі кезіндегі басқару
органдары тарапынан болатын нақты іс-әрекеттер мен ... ... ... ... ... ... тарту үшін
жағымды жағдайларды туғызу;
қайта құру бағдарламаларының орындалуын бақылау және қалыптастыру;
аймақтық ... ... ... ... ... ... пайдалану бойынша бағдарламаны қабылдау
және жүзеге асыру;
тауар, қаржы және еңбек ресурстары мен қаржылардың еркін ... ... ... аймақтық және аймақаралық бәсеке деңгейінің
өсуіне көмектесу.
Қазіргі таңда алдыңғы қатарлы техника мен технологияны, сонымен қатар
басқару тәжірибесін ... ... ... ... ... ... ... өндірістің дамуының басталуымен қатар, ғылымды қажет ететін
импорттық өнімдердің бірқатарын шектеу ... ... ... ... ... елде шығаруына жол ашуымыз қажет. Бірақ шығарылатын заттың
бір бөлігі отандық заттардан құралуы қажет. Осылайша ... ... ... ... ғылымды қажет ететін өнімді экспортқа шығаруға
мүмкіндік туады.
Экспортқа бағытталған өндірісті дамыту стратегиясында ... ... ... және ... ... ілесіп келе жатқан технологиялық
жаруды болжай алады. Өйткені ... ... мен ... ... болып табылады.
Технологияларға инвестиция салу туралы шешім әдетте технологиялық
шарықтаудың ... оның ... ... ... ... уақытына
дейін 5-10 жыл бұрын қабылданады. Бұл ... ... ... құрылымды дамуының негізгі қағидалары алады:
─ құрылымды дамудың нысанының жалпы ... ... ... ... ... циклділігі қағидасы.
Өнеркәсіп өндірісіндегі нақты өзгерістерді есепке ала отырып, ... ... ... ... мен ... ... ... байланыстарына ықпалдасуы мынандай бірқатар бағыттарды
қосады:
─ дәстүрлі машина ... ... ... ... ... беру ... үшін мемлекеттің қолдауы негізіндегі
құрастырушы жеткізілімдерді ... ... ... ... қор, ... білім, материалдық
ресурстар секілді өндірістің негізгі ... ... ... ... әсер ... ... мен мемлекеттер арасындағы ... ... ... өндірісті дамыту нәтижесінде дами бастайды. Бұлардың
дамуы халықаралық ... ... ... ... ... ... озық құрал-жабдыққа деген қажеттілігін
өтейді, экономиканың аса маңызды және ... зор ... ... ... ... ... табысты дамуы, көп жағдайда
Қазақстан Республикасының индустриялық-инновациялық дамуының ... ... ... ... ... ... ... бойынша инновациялық даму негізінде нақты іс-шараларды жүргізуге
байланысты болып келеді.
2.3. Экспортты ынталандыру және дамыту ... ... ... ... ... ... ... жүйесіндегі
негізгі орынды ұлттық экспорттаушыларды ынталандыру тәсілдері алады. Бұл
тәсілдер әр түрлі болып ... ... ... ... ... субсидиялау,
экспорттық-импорттық операцияларды сақтандыру мен ... ... ... ... капиталдарды әкету мен әкелуді ынталандыру,
тауарларды өндіру мен ... ... ... ... ... ұзақ ... ... салу.[20]
Экспорттаушыларға қаржылық көмек беру кеңінен таралуда. Бұл экспорттаушы
фирмаларға әртүрлі қаржы қызметтерін көрсету, мемлекеттік ... ... ... ... етіледі. Халықаралық ұйымдардың тиым салуына
қарамастан, ... ... ... мемлекеттік бюджеттен ішкі
рыноктағы жоғары бағамен әлемдік рыноктағы сол тектес тауарларға ... ... ... ... жабу үшін ... ... ... экспорттаушыларға шығарылатын тауарлардың ... ... ... және ... ... өз экспорттарын кеңейтуге,
ал жеке фирмаларға қиындық туғызатын рыноктарға енуіне мүмкіндік береді.
Осы тәжірибені антидемпингтік конвенциялар да ... ... да ... ... ... басқа тәсілдерді іздейді.
Ұлттық тауарлардың экспортын субсидиялаудың негізгі тәсілдерінің бірі
болып ұлттық ... ... ... ... ... ... ... шетел рыноктарын жаулап алу үшін әрқашанда қолданылып келген.
Осылайша көптеген елдер экспорттық ... ... ... ... ... дамытып және оларды өнеркәсіпте пайдалануды
қамтамасыз ете ... ... ... ... ... ... саласына ауыстырады.
Мемлекеттік несиелеудің нысандары.
Экспортты ынталандырудың ішіндегі маңызды орынды ... ... ... ... ішінде жеңілдетілген нысандары алады. Бұл экспорттаушыларға
мемлекеттік банктер мен мемлекеттің қатысуымен құрылған ... ... ... орта мерзімді және ұзақ мерзімді несиелерді беру ... ... ... ... бұл ... несиелерге сәйкес заңдарға
сай мемлекеттік кепілдікті табыстау жолымен де жүргізіледі. Бұл дегеніміз
экспорттық несиенің құнын 80-90% жабатын ірі ... ... ... ... ... саяси) өз мойнына алады.
Мемлекеттік несиелеуді ұлттық мемлекеттік банктердің ... ... ... Жапонияда белгілі бір шарттар ... ... ... ... ... ал олар өз ... ... мен ... ... ... ... ... орта және ұзақ мерзімді несиелендіруінің
негізгі объектісі болып, құрал-жабдықтар мен ... және ... жаңа ... ... ... ... салудың
техникалық көмегі шегіндегі келісімі табылады. Сонымен ... бұл ... ... ... ... (мұнай, газ, ... және ... ... мен ... ... несиелеуде кіреді.
Америка Құрама Штаттарының экспорттық-импорттық банкі шетелдік
борышкерлердің құрал-жабдықтар ... ... ... немесе техникалық
сипаттағы ірі жобаларды жүзеге асыруың қаржыландыру үшін ұзақ мерзімдік,
яғни 5-10 ... ... ... ... ... ... Америкалық
бағдарламалар бойынша несиелер, мысалға “Тікелей ссуда” бағдарламасы
бойынша шетелдік сатып алушыларға ... ... ... 5млн. ... емес ... ... және бұл ... 85% -ға дейінгі құнын
жабады.[23]
Америка Құрама Штаттарының экспорттық-импорттық банкісінің ... ... ... ... ... ... ... 100% құнына дейінгі сомада несие береді немесе мәміледен
пайда болатын борышкерлік ... ... ... ... сауда
мәмілелерінің кепілдендірілген сомасының орташа пайызы батыс елдерінде
90%, экспорттық ... ... ... алушыларға несие беру бойынша 95-
100% жетеді. Орташа жылдық өсім 10% болған кездегі жоғарғы кепілдік мерзімі
15жылды құрайды.
Экспортты сақтандыру.
Экспортты ... ... ... ... ... іс-
тәжірибе де күшейіп отырған коммерциялық және саяси ... ... ... ұзақ ... ... ... ... табылады. Соңғы жылдары сақтандырудың рөлі өсіп ... ... ... елдердің валюта-қаржылық жағдайына, несиелерді қайтармауына,
әлемнің жекелеген аймақтарындағы әскери ... мен ... ... ... ... ... елдерде сақтандырумен жартылай ... ... ... Сақтандыру тәуекелдігінің артуына және онымен
байланысты шығындардың көбеюіне қарамастан ... ... ... ... ... ... ... бармай отыр. Сондықтан
да Америка Құрама Штаттары, Жапония, Батыс Еуропаның ... ... келе ... ... жолы – ... ... мен ... кеңейту,
сатып алушының төлем қабілеттілігін анықтайтын жүйені жетілдіру болып
табылады.
Сақтандыру ... жабу ... ... ... ... ... әрі ол әр елде әр түрлі. Мысалға Францияда комерциялық
тәуекел ... ... 80-85%, ... және ... 100%; шет ел ... ... 50-60% ... қайтарылады.
Сыртқы сауданы сақтандыратын Францияның компаниясына ... ... ... түсімдер жеке тұлғалар, фирмалар мен компанияларға ... ... 0,25%, ... ... 0,85%, ... ... 0,648
- 0,36% құрайды. Ал мемлекеттік ұйымдар үшін өсімдер 0,5% көбейтілген.
Америка Құрама Штаттарында экспорттық-импорттық банк пен ... ... ... ... және коммерциялық себептер бойынша
90-100%, ауыл шаруашылығы өнімдерінің экспорты бойынша 98% ... ... ... ... мемлекеттік сақтандырудың тоғыз
түрі бар, олардың ... ... ... ... ... мәні бұл ... сатып алушы қабылдаған шарттарды орындай
алмаса келісім-шарттың орындалуын қамтамасыз ету үшін шығындарды ... алу ... ... табады.
Салықтық және өзге жеңілдіктер.
Экспортты ынталандырудың тәсілдері болып әр түрлі ... ... ... Оның мәні ... ... жеткізушілердің экспорттық
операциялардан түскен ағымдағы пайдаға салық салмау, амортизацияға ... ... ... түскен қаржыны арнайы салық салынбайтын есеп-шотқа
аудару, шағын және орта ... ... ... үшін ... дамытудың резервін құру және шетелде инвестициялаудың ... жабу үшін қор құру ... ... ынталандырудың халықаралық тәжірибесінде қаржы жеңілдігі
тәсілі кеңінен қолданылады. Бұл ... ... ... қажетті
шикізатты импорттау кезінде төленген кеден баждары мен салықтарды қайтару
және ... ... ... ... салықтардан босату.
Көптеген батыс мемлекеттері ұлттық ... ... ... әр ... ... ... елдерге көмек бағдарламасының негізінде
мемлекеттік қаржыландыруды жүзеге ... он ... ... ... де ... ... шетелден
ағылуына ден қойып отыр. Дамыған елдер капиталды белсенді экспорттаушылар
бола тұра, ... ... ... ... ... ... ішкі сұраныстың қажеттілігін өтеумен қатар, өнімдерінің
біразын ... ... ... ... келеді. Мысалға Ұлыбританияда
айтарлықтай қолдауға электрондық есептеу машинасын бағдарламалық қамтамасыз
ету, микроэлектроника, оптика, биотехнология, робот техникасы салаларындағы
шетелдік фирмалар ие ... ... ... потенциалды арттыру мақсатында технология
мен шетел ... одан ары ... үшін ... таңда әлемде бес
жүзден асатын бажсыз кеден территориялары құрылған.
Сыртқы сауда саясаты 1980 жылға дейін ... ... ... ... ... келген Жапонияның өзінде сыртқы сауда және
валюталық айырбастаудың бақылауы туралы Заң ... ... ... ... көзқарас күрт өзгерген.[14]
Ұйымдастырушылық-техникалық көмек.
Әлемдік рыноктағы қатаң бәсекелестік жағдайында ұлттық ... ... ... мен ... ... көлемін кеңейту үшін
мемлекеттердің ұйымдастырушылық-техникалық көмек беру рөлі ... ... ... беру механизіміне мынандай тәсілдер жатады. Атап
айтсақ мемлекеттік органдар арқылы әр ... ... ... беру,
үкімет ұйымдарында жеке экспорттаушылардың мүдделерін білдіру, сыртқы сауда
үшін кадрларды дайындау. Шет ... ... ... ірі ... алуына, оларды халықаралық сауда және
оның шарттары туралы ақпараттармен қамтамасыз ететін және шетел рыногында
контрагенттерді ... ... ... ... ... ... және ... мәселелерін шешуде шет елдер осы
процеске мемлекеттік органдармен басқарудың барлық ... ... ... тартуда. Сыртқы сауда қызметі саласындағы ... табу ... ... өндірушілерді несиелеу,
сақтандыру, қаржыландыру бойынша шараларды жүзеге асыратын ... ... ... ... ... ... көп ... экономикалық
достастықты ұйымдастыруға қатысуының кеңеюімен, сыртқы экономикалық
қызметтің ... ... ... ... ... сипаттарының белгілерінің пайда болуымен Қазақстан
экономикасының тұрақтануы үрдісінде ... ... ... және оның экспорттық потенциалын
нығайтудың маңызды тетігі болып капиталдар салымы көлемінің ... ... ... ... ... ... және экспортты
ынталандырудың қосымша көзі ретінде халықаралық лизингті пайдалану арқылы
инвестициялық ... ... ... ... ... ... жағдаятты жақсартудың және Қазақстан экспортының кірістілігінің
көтерудің қосымша факторы ретінде отандық өнімдерді шет ... ... ... ... ... ... кедеңдік құнын
анықтаудың, оны негізсіз төмендетуін болдырмау мақсатында жүйені жасау,
өндірушілер мен ... ... ... ... ... ... ... тәжірибесін кеңейту болып табылады.
Бүгінге шейін Қазақстан экспортына тежегіш әсерін ... ... ... ... ... ... ... өндіруші өнеркәсіптің көптеген кәсіпорындарының қаржылық
жағдайының ауырлығы, бұл ішкі ... және ... бар ... ... ... келешегі
зор экспортқа бағытталған жобаларды инвестициялауға
мүмкіндік бермейді;
... ... ... ... ... ... ... жеткіліксіз дамуы;
─ Қазақстан экспортының ... ... ... ... ... көптеген кәсіпорындарының ... ... ... және ... ... және олардың сыртқы рынокқа шығуының
координациялануы;
─ бұрынғы ... ... ... ... ... ... ... қызметтері мен өнімдеріне деген
бағаның ... ... ... ... ... ... асып түсуі;
─ несие мен инвестициялар үшін Қазақстанның халықаралық
рейтингінің төмен ... Бұл ... ... ... қаржысын пайдалануды қиындатады.
Қазақстан экспортының келешегі мен жағдайын анықтайтын факторлардың
жиынтығын есепке алып, бір жағына экспортық қызметтегі бар ... ... ... жеңе ... ... жағынан экспортты дамыту ... ... ... мен ... болып жатқан
жағымды өзгерістерді барынша пайдалануға мүмкіндік беретін ... ... ... ... жүйесін құру қажет.
Осыған байланысты экспорттаушыларға мемлекеттік қолдаудың тиімді
механиздерін құру ... ... ... ... ... ... сауда ақпараттардың жүйесін және аймақтық және шетелдік өкілдерді
қоса алғандағы ... ... ... ... ... ... ... қызмет етуін қамтамасыз ету, сонымен қатар экспорттық
несиелер бойынша мемлекеттік кепілдік ... ... ... өнімдерін белсенді жылжыту мен ... ... ... ... ... ... органдардың
жедел жұмысын ұйымдастыру;
Экспортты ынталандыруға байланысты біріккен шараларды ... ... ... ... тарту ;
90-шы жылдың ортасында Қазақстанның алдында барабар экспорттық стратегия
мен еліміздің әлемдік рыноктағы орнын нығайтатын және ... ... ... ... қамтамасыз ететін халықаралық экономикалық
достастықтың қолайлы нысаны ... ... ... ... оның ... асыру құралдарына байланысты, экспортты ынталандыру
бойынша шаралар жүргізу мен жобалау кезіндегі акценттер өзгереді.
Қазақстанның қазіргі таңдағы мамандануы ... 70-шы жылы ... ... оның ... ... анықталады. Осы 90-шы жылдың
басында осы кешендегі жағдай геологиялық ... ... ... бар ... ... пайдаланғандықтан және қуаттылықтың
тозуы салдарынан төмендеген. Осылардың ... ... ... ... дамуына тұрақсыздық элементтерін ендіреді.
Сонымен таяу және орта мерзімдік перспективада Қазақстан экспортында
шикізаттық бағыт сақталынады, ал ... ... ... ... ... ... болып табылады.[41]
Осы бағыттағы маңызды ... ... ... ... ... жандандыру болып табылады. Отын-шикізат экспортының
тиімділігін арттыру ерекше ... ие ... Атап ... ... ... және ... ... шикізат тауарларымен жартылай
фабрикаттардың сапасын жақсарту, келісімнің бағалық және өзге де шарттарын
үйлестіру, сыртқы ... ... ... ... салаларының
біртұтас экспорттық потенциалын икемді шебер пайдалану, ... ... ... ... бағаның өзгеруіне ... ... ... қор ... ... ... шығындарды азайту
мақсатында көлік инфрақұрылымын жетілдіру.
Қазақстан экспортындағы отын-шикізат тауарларының басымдығы халықаралық
еңбек ... ... ... және аса маңызды бәсекелік
артықшылықтардың объективті бейнесі болып табылады. Қазақстанның ... тең ... ... ... ... ... ... үлес
салмағын арттыру пайдасына сыртқы экономикалық айырбастың пропорциясының
құрылымын жақсартуынсыз, ... ... ... ... ... ... бірігіп жүзеге асыру сияқты
достастықтың тиімді нысандарын меңгерусіз ... ... ... ... ұзақ мерзімді негізгі экспорттық стратегиясы болып жоғары
дәрежеде өңделген тауарлардың экспорты болып табылады.
Ұлттық экспорттық ... ... ... ... ... ... дамыту үшін халықаралық экономикалық достастықтың
әртүрлі нысандарын қолайлы ... ... ... ... ... ... ... инвестицияларын тарту және ... ... ... мен ... құру, компенсациялық ... ... ... лицензиялық сауда, халықаралық ... ... ... аймақтарды құру кеңінен таралып отыр.
Экспортты дамытудың шешуші факторы ретінде тауарлардың құрылымын
жетілдіру мен ... ... ... ... ... ... ... арттыру болып табылады. Сондықтан да
өзекті мәселе ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік бағдарлмалар мен алдынғы қатарлы
технологиялар мен ... ... ... ... ... ... ... ұйымдастыру-құқықтық және өзге де шарттарын
белгілейтін ... ... ... ... ... болып
табылады.
Қазақстан экономикасының қазіргі жағдайы мен оның ... ... ... ... ... алып, экспортқа қаржылық
көмек беру ... ... ... ... мыналар жатады:
Экспортқа бағытталған ұйымдар мен ... ... ... ету үшін тартылған өкілетті банктердің несие ресурстары ... ... ... ... ... ету үшін ... және саяси
тәуекелдерден экспорттық несиелерді сақтандыру мен мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... басқа да
бағыттарының арасынан мынадай шараларды қарастыруға болады;
Экспорттық жеткілізімдерді қаржыландыратын банктерге ... ... ... ... үшін ... несиелер бойынша мемлекеттік
кепілдік беру;
Сыртқы рынокты игеруге байланысты операцияларды сақтандыру;
Өнеркәсіппен, одан әрі ... мен ... ... ... арбитраждық сотта қарау кезіндегі мемлекеттік ... ... ... ... қазіргі кезеңінде, ашық
нарықтық ... ... жаңа ... және ... ... ... ... жүріп жатқанда, мемлекеттің
экспорттық ... ... және өзге де ... ету ... базаны жетілдіру бойынша мақсатты күш салуы ерекше мағынаға ие
болады. Мемлекеттің ... ... ... ... ... ... ... байланысты, оның осы саладағы жалпы ұлттық мақсаттар ... ... ... ... түрде қатысу рөлі артып отырады.
Отандық өнімдердің бәсеке қабілеттілігін ... үшін ... ... ... ... ... қажет. Ал бұл
олардың сыртқы рынокқа шығуын жеңілдетеді. Экспортты мемлекеттік ... бірі ... ... өнімдерді сыртқы рынокқа жылжытуға
көмек беру болып табылады. Экспорттық ... бір ... ... мен ... ... дамытудың кезеңдері экономикалық өзгерістердің серпіндері мен
логикасына байланысты және Қазақстан экспортты мен экспорттық потенциалын
дамытуда инерция факторларын есепке алуды ... ... ... ... қызметтің заңнамалық және
нормативтік-құқықтық базасын жетілдіру, сонымен қатар экспортты ұлғайтатын
валюталық, ... және ... ... сауда экономикалық достастықтың
тиімді нысандарын жетілдіру қажет:
Экспорттаушыларға жедел және ... ... ... ... ... мемлекеттік қызметтің ұйымдастырушылық және ... ... ... қызметтің жүйесіне сүйенетін сыртқы сауда
ақпараттар жүйесін құру;
Экспорттаушы кәсіпорындардың айналым қаржыларын несиелеудің ... ... ... ... ... мен кепілдік
беру, экспортқа бағытталған тиімді жобаларды несиелеу;
Экспортқа кепілдік беру мен несиелеуді жүзеге ... ... ... ... базасын көбейту;
Экспорттық жеткізілімдерді тасымалдаудың мәселелерін шешу;
Экспорттық қызметті ... ... ... органдарының барлық
деңгейінде өзара бірлескен қызметтерін кеңейту, ... ... ... жергілікті басқару органдарына экспортты дамытудың арнайы бөлімшелерін
құру, ... ... ... мен ... көмек берудің
мәселелерінде ведомство аралық ... ... ... бойынша
ұйымдастырушылық сипаттағы бірқатар шараларды жүзеге асыру;
Қазақстанның ... ... ... ... ... әлемдік жағдаятты есепке ала отырып ... зор ... ... ... ... ... жұмыстарын қаржыландыруды
арттыру.[34]
Екінші кезеңде құрылған институционалдық және ... ... ... ... ... ... ... рынокқа
жылжытуда мемлекеттің қаржылық жағынан көбірек қатысуын қарастыратын
белсенді экспорттық ... ... ... ... қажет.
3. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ ЭКСПОРТТЫ МЕМЛЕКЕТТІК РЕТТЕУ ШАРАЛАРЫ
3.1. Тарифтік және ... ... ... ... ... ... ... реттеу
мәселелері маңызды және өзекті болып табылады. Бұл жайында мынандай фактіге
сүйенсек 2002 жылы жалпы ішкі өнімдегі ... ... 40% ... ал ... бұл ... 44% ... жағдайда негізгі экспортталатын тауарларға мұнай, газ ... және ... ... ... ... ... ... шикізат
пен алғашқы өңдеуден өткен өнімдердің үлесіне тұтас экспорттың 80% тиеді.
Бұндай жағдайды тек қана ... ... ... ғана ... ... ... ... ынталандырудың тиімді
саясатының қолға алынбауы арқылы түсіндіруге болады.
Республиканың қазіргі сауда ... ... ... (экспорттық баж)
және бейтарифтік (лицензиялау, квоталау, тыйым салу тағы ... ... ... ... ... ... мен ... бейтарифтік
реттеу шаралары сақталған және кеден баждары төленген жағдайда ... ... ... ... тауарлардың түріне
шығарылатын кедендік баждардың мөлшері туралы» 2000 жылы 5-маусымдағы №841
қаулысына сәйкес белгілі бір ... ... ... ... Осы ... ... тері шикізаты, тоқыма, жүн, мыс сынықтары
мен ... қара ... ... мен ... қара металлдан
жасалған жекелеген заттардың түрі, өңделмеген ... және ... ... жол мен трамвай локомотивтерінің кейбір бөліктері жатады.
Осы ... ... ... отандық өндіріске қажетті ... ... ... ... мақсатында белгіленген.
Осыған байланысты айтатын болсақ Бүкіләлемдік Сауда ... ... ... ... ... ... ... бірақта Бүкіләлемдік
Сауда Ұйымына мүше елдер сыртқыэкономикалық қызметті реттеудің ... ... ... ... ... ... тауарларға қатысты
Үкіметтің 1996 жылы ... № 1389 ... ... ... ... туралы» қаулысына сәйкес кеден баждары белгіленген.
Ал экспортты бейтарифтік немесе жанама реттеуге келетін болсақ, ... ... ... ... және әкімшілік іс-
шаралардың жиынтығын білдіреді. Осы ... бір ... ... ... ... ... ... таңдағы Қазақстанның отандық тауарларды сыртқы рынокқа жылжыту
мен дискриминациялық кедергілерді алып ... ... ... ... ... отырғанына қарамастан, экспортты бейтарифтік
немесе жанама реттеу шаралары, көбінесе ынталандыру мағынасындағысы ... ... ... ... экспортты ынталандырудың мемлекеттік шараларының тұтас
жүйесін қалыптастырудың қажеттілігі туындап отыр. ... ... ... ... ... ... ... Құрылымды
өзгерістердің басты аспектісі ретінде отандық экспорттаушыларға тиімді
құқықтық механизмді, ... ... ... ... және ... ... ... тұтасымен жандандырудың қолайлы
жағдайларын жасауды көздейтін ... ... ... ... ... ... сыртқы саудасын бейтарифтік реттеу ... ... ... ... тауарларды сертификаттаудан,
ішкі рынокты тауарлардың импортынан қорғаудан, экспорттық лицензияларды
беруден, сонымен бірге ... ... ... ... ... ... ... өнімдерді әлемдік рынокқа жылжытудан тұрады.
Қазіргі таңда Қазақстан Республикасы Үкіметінің 1998 жылы ... №1243 ... ... ... мен ... ... ... және 2002 жылы 16-шілдедегі №785 «Орманды пайдаланудың
жекелеген мәселері» ... ... мен ... ... ... ағаш материалдары, кесілген материалдар және
ағаштан жасалған кейбір заттардың экспортына тыйым салынған.
Бұдан басқа егін егу ... ... ... ... 2004 жылы 23-ақпанында Үкіметтің №210 қаулысы қабылданды. ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасы аумағынан
жанармайдың шығарылуына тиым салады.
Осыған сәйкес Қазақстан Республикасының сыртқы сауда режимін ырықтандыру
мен ... ... ... қолдау мақсатында Үкімет 2003 жылы 31-
наурызында №310 « ... ... ... 1998 жылы ... №1376 ... ... енгізу туралы» шешім қабылдап,
темекі мен темекі өнімдерінің импортын лицензиялауды алып тастады. ... 2003 жылы ... №839 « ... ... Үкіметінің
30.06.97ж. №37 қаулысына өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» қаулы,
ветеринарлық ... ... ... мен ... ... ... ... алып тастады.[30]
Сауда және тарифтер бойынша бас ... ХІ ... ... ... ... ... кіру шегінде экспортқа тыйым салуға
немесе экспорттық лицензия, ... ... ... ... болмайды.
Тек қана кеден баждары мен салықтарды басқа да алымдарды қолдануға болады.
Осыған ... ... ... ... бейтарифтік реттеу шараларын
Сауда және ... ... бас ... ... ... ... атқарылуда.
Қазақстанның сыртқыэкономикалық саясаты соңғы жылдарда сыртқы сауда және
валюталық операцияларды ырықтандыруға, сыртқы экономикалық ... ... ... ... ... Бірақта ашықтықтың
күшейуі тек қана белгілі бір артықшылықтарға ие болып қалмайды. ... ... ... ... экономикасы өтпелі кезеңдегі елдер мен дамушы
елдерге. Осы жағдайда ұлттық өндірушілерді шетелдік бәсекелестерінің басып
тастауы, жекелеген ... ... ... ... ... ... және қаржы саясаттарына тәуелділігінің өсуі, қаржы
жүйесі мен ақша айналымының ... ... төну ... ... пайда
болуы мүмкін.
Отандық тауар өндірушілердің негізгі қиындықтарының бірі ... ... ... мен ... ... ... қатар отандық өнімдердің алыс шетел мен Тәуелсіз Мемлекеттер
Достастығы ... ... ... сол тектес өнімдерге қарағанда
бәсекеқабілеттілігінің төмендігі табылады. ... ... ... ... ... ... төмен болып отыр. Осыларға
қарамастан біздің кәсіпорындардың қазіргі таңда ірі ... ... ... ... ... импорттың көлемін 20% дейін қысқартуына
мүмкіндіктері бар.
Өткізу рыноктарын кеңейту жөніндегі қызмет ... ... ... ... ... анықтаудың күші жойылды және қазақстандық титан
губкасының импортына, уран өнімі мен ферросилицийге қатысты ... ... ... алынып тасталды. 2000 жылғы наурызда Еуроодақ елдері
Қазақстан Республикасынан феррохром ... ... ... ... ... ферросилиций жеткізулеріне енгізілген демпингке қарсы
баждары алып тастау, ... ... ... ... ... ... ... жөніндегі жұмыстар жалғастырылуда.
2000 жылы Еуроодақ Қазақстанға ... ... ... ... ... бар елдің мәртебесін берді. Америка Құрама Штаттарының
демпингке қарсы заңына сәйкес 2002 ... ... ... Құрама
Штаттарының Сауда министрлігі Қазақстаннаң нарық экономикасы бар ел емес
мәртебесін алып ... ... ... ... ... ... бағыт экспорттық-
импорттық операцияларды жүзеге асыруға мемлекетік бақылауды күшейту болып
отыр. «Трансферттік бағаларды қолдану кезіндегі мемлекеттік ... ... ... 2001 ... 5 ... Заңы халықаралық іскерлік
операцияларына мемлекеттік кірістің ысырабын болдырмау үшін ... ... ... мемлекеттік бақылау шараларын белгілейді. Осы
Заңды іске асыру тауарлар (жұмыстар, ... ... ... тауарлар жөніндегі мәмілелердің мониторингі жүргізу жүзеге
асырылады. Тауарлар экспортын және ... ... ... ... ... ... есепке алу, отандық өндірушілердің ... ... ... ... ... жөнінде жұмыс
жүргізілуде, ... ... ... ... ... ашықтығын қамтамасыз ету үшін жағдай жасалуда.
Республиканың экономикалық қауіпсіздігінің мүдделерін және ... ... ... бар мүдделерін негізге ала отырып, атап айтқанда, ішкі
рыноктың қажеттіліктерін ... ету ... ... ... ... ... Бұл лицензиялауды, квоталауды немесе тыйым
салуларды, экспортты ерікті түрде шектеуді енгізу ... ... ... ... ... шаралар. Мәселен, жылыту маусымында ... ... ... ... мазутпен және дизель отынымен
қамтамасыз ... ... ... ... ... ... ... рет Қазақстан Республикасының аумағынан мазут пен дизель
отынының экспортына уақытша тыйым салу ... ... ... ... үшін ... дәліздерін салуды
және олардың қуаттылықтарын арттыруды қамтамасыз ету ... ... ... ... жөнінде жұмыс жүргізілуде. Халықаралық
міндеттемелерді сақтау мақсатында тиісті ... ... екі ... ... мен технологиялардың тізбесі кеңейтілді.
2001 жылы оған экспорттық операцияларды несиелендіру ... ... Даму ... ... ... ... Қазақстан
Республикасының Ұлттық Банкі Қазақстан Республикасының Мемлекеттік кіріс
министрлігімен ... оның ...... экспортынан түсетін
түсімнің шетелдік валютамен және теңгемен толық әрі уақытша түсуі, сондай-
ақ Қазақстан ... ... ... ... ... ... және теңгемен пайдаланудың заңдылығы мен негізділігін қамтамасыз
ету болып табылатын экспорттық-импорттық валюталық ... ... осы ... мен жұмыстар, дәстүрлі қазақстандық экспорттық
тауарларды неғұрлым жылжытуға ... ... ... ... негізгі факторларының бірі ретінде ұлғайту, қалыптасқан жағдайда
өндеуші өнеркәсіпке зиян келтіріп, ұлттық экономиканың ... ... одан әрі ... және ... әкеледі. Осыған байланысты
қазақстандық экспорттың номенклатурасын кеңейту және өңделу дәрежесі жоғары
өнімнің есебінен оның ... ... ... ... ... ... ... реттеудің нысандары мен әдістерін (көбінесе, ... ... ... ... экономикасының қазіргі жағдайдағы экспортқа
бағдарлануын дамытуға мемлекеттің ықпал ету мүмкіндігін айқындайды. ... ... осы ... ... ... ... ... үшін
қазақстандық экспортты тежеуге ықпал ететін ... ... ... ... ең ... өңдеуші өнеркәсіп өнімінің бәсекелесу
қабілетінің төмендігі;
өңдеуші өнеркәсіп кәсіпорындарының көпшілігінде перспективалы экспортқа
бағдарланған жобалар мен зерттеулерді инвестициялау үшін ішкі ... және ... ... ... өнеркәсібі
дамыған мемлекеттердің рыноктарында сатылатын өнімдердің қауіпсіздігіне
қойылатын талаптардың ... ... ... ... ... ... және ... отандық жүйелерінің жеткіліксіз дамуы;
қазақстандық экспортты қамтамасыз ететін ... ... ... ... көпшілігінде экспорт саласындағы
арнайы білім мен жұмыс істеу тәжірибесінің жеткіліксіздігі, олардың сыртқы
рыноктардағы іс-әрекеттерінің үйлестірілмеуі;
кеңестік дәуірден ... ... ... өндірістік байланыстардың
үзілуі;
шет елде қазақстандық экспортаушыларды кемсітушілік ... ... ... ... ... – оның ... ... мақсатында
жанама реттеу шараларын қоланудың негізгі ... ... ... ... ... ... мен сақтандыруды кеңейту,
әлемдік саудадағы өзгермелі жағдайларға ... жаңа ... ... ... мен ... ... ... арқылы басты
міндетті шешу көзделеді.
Өнеркәсіп саясатын, агроөнеркәсіп ... ... және ... ... да ... ... ... жүзеге асырудың
нәтижесінде экспорттық құрылымын әртараптандыру қосылған құнының дәрежесі
жоғары өнімнің үлесін ... ... мен ... ... ... кеңейтуге әкелуі тиіс.
Бұл ретте, экспорттық тұрақты өсуіне ... мына ... ... мен іске ... есебінен жүзеге асырылатын болады;
Қазақстандық тауарлар мен көрсетілетін қызметтердің қазіргі рыноктарға
тұрақты ... және жаңа ... ... қол ... қазақстандық экспорттық тауарларды жеткізуді ұлғайту;
Дәстүрлі емес, жаңа тауарларды сыртқы рыноктарға жылжыту.
Экспорттың өткізу рыноктарын кеңейтуге ... және ... ... рәсімдермен және сыртқы рыноктарда қолдаудың
нысандарымен қол жеткізілетін болады:
Сауда жөніндегі екі жақты және көп жақты келісімдер ... ... ... орын алып ... ... алып ... рыноктарда қазақстандық тауарларға сөзсіз негізде неғұрлым
қолайлы жағдай ... ... қол ... ... ... ... елдер преференцияларының бас
жүйесіне енгізу, ол ... мен ... ... беру ... емес ... ... және шет елдердің рыноктарына Қазақстанның
қатысуын орнықтыру үшін пайдалануға мүмкіндік береді;
Экспортты дамыту үшін перспективалы елдерде Қазақстан ... ... ... ... ... ... өнімдерді тасымалдау
кезінде икемді тарифтік саясат жүргізу.
Тұтас алғанда, саудадағы әріптес ... ... ... ... ... ... ... Еуропа мен Азия елдерінің жақын
рыноктарын толығырақ пайдалану, ... ... ... транзитті барынша
азайта отырып, аймақтық одақтармен өзара іс-қимылды күшейту.[35]
Елдің экспорттық әлеуетін дамыту үшін ... ... ... нысандарын оңтайлы пайдалану ұлттық экспорттық
стратегияның маңызды элементі болып табылады.
Әлемдік практикада экономикалық ... ... ... ... ... шетелдік инвестицияларды тарту және бірлескен
кәсіпорындар, халықаралық бірлестіктер мен ұйымдар құру, өтемдік ... ... ... ... ... қайта өңдеу,
лицензиялық сауда халықаралық лизинг, инжиниринг, жағалаудағы және шекара
маңындағы сауда, ... ... ... құру, екеуден көп елдердің
қатысуымен өтемдік ... және тағы ... ... ... ... ... қазіргі уақытта шетелдік әріптестер инвестициялардың
ресурстық базаны дамытуға және ... ... ... ... ... асыруға көбірек мүдделі болғандықтан, бірлескен
кәсіпорындардың әсіресе өндеуші ... ... ... өндірістік
қызмет саласына неғұрлым кеңінен қатысуы үшін жағдай жасау маңызды ... ... ... ... ... ... байыпты
анықтау, сондай-ақ Қазақстан мен шет елдердің өзара мүдделерінің ... ету ... рөл ... қазақстандық экспорттық тауарларды жеткізудің ұлғаюы оларды
жеткізу ... ... ... ... ... ... сауда әріптестері – елдердің тарапынан ... ... ... ... ... Алайда, мемлекетік мониторинг
пен шикізаттық экспортты қолдау қажеттігі қалады. Бұл үшін:
─ Шет елге ... ... ... мен шала ... өндеу тереңдігін ұлғайту және сапасын жақсарту;
─ Оларды сыртқы рыноктарға тиімді жылжыту үшін ... ... ... ... жүргізу;
─ Тауарлар экспорты мен ... ... ... ... үшін ... тәжірибеге сәйкес
экспорттың көлемі мен бағаларын есепке алуды жақсарту;
─ Экспорттаушы кәсіпорындардың қаржы-экономикалық қызметінің
барынша ықтимал ашықтығын ... ... Кен ... ... ... ... ... басымдығын көздеу;
─ әлемдік бағалардың өзгерулеріне жедел ден қою үшін ... ... және ... рыноктың конъюнктурасын
дамытудағы үрдістерді зерделеу және талдау жөнінде жүйелі
жұмыс жүргізу қажет.
Дәстүрлі емес, жаңа тауарларды ... ... ... ... өндеуші өнеркәсіпте жаңа жұмыс орындарын кұруға қабілетті
өсу нүктелері болатын қара, түсті, асыл және ... ... ... ... мен ... өңдеу салаларындағы
үшінші, төртінші және бесінші қайта бөлістерді дамытуды
инвестициялау;
─ агроөнекәсіптік өндірістің салаларында ... ... ... дамыту;
─ тауарлардың экспортқа бағдарланған жаңа түрлерін өндіруді
дамыту;
─ қосылған құны ... ... ... ... мен
сақтандырудың тетіктерін қалыптастыру ... ... ... ... құру);
─ сыртқы рыноктарға жылжыту үшін әлемдік стандарттарға сәйкес
дайын өнімнің негізгі түрлерін ... ... ... ... ... ... ... эко-жапсырмалар
түріндегі таңбалауды ерікті түрде пайдалану;
─ бірінші кезекте өңдеуші ... ... ... ... ... ... ... асыратын
кәсіпорындар құру;
─ ақпараттық қолдау жүйесін қалыптастыру (ақпаратты клиент
үшін қолайлы нысанда тиімді және ... ... ... ... ... желілері);
─ маркетингтің деңгейін көтеру, жарнамалық қызметті жетілдіру
(көрмелік-жәрмеңкелік ... ... ... ... және ... ... ... үшін сауда
делегацияларының сапарлары, оларды халықаралық кездесулердің,
келіссөздердің және өзге де ... ... ... неғұрлым басымдықты экспорттық жобаларды
дипломатиялық қолдауды ... ету). ... ... ... ... ... әртүрлі
көрмелік іс-шараларды, соның ... ... ... ... ... ... мен
технологиялар көрмелерін өткізу болып табылады;
─ қазақстандық экспорттаушылардың сыртқы рыноктарға шығуы және
тұтас алғанда, олардың ... ... ... ... ... үшін ... қауымдастықтарын құру;
─ экспорттық өндірістің негізінде мүлде жаңа технологиялар
құру және ... ... ... көп ... және ... өнімдерді игеру.
Бұл үшін жоғары технологиялы салаларға қолданылатын ынталандырулар
жүйесін жасау, ... Жыл ... ... жалпы көлемінен зерттеулерге және
дамуға жұмсалатын шығыстар;
─ Ғылыми және техникалық қызметкерлердің жұмыс ... ... ... ... ... ... ... тарту арқылы жоғары
технологиялы өндірістерді, материалдар мен өндірістердің жаңа
түрлерін ... ... ... ... таза ... ... жыл сайын қаражат бөлу бойынша белгілі бір
сандық шарттарды қанағаттандыруға тиіс болатын кәсіпорындарды
іріктеудің өлшемдерін ... ... ... ... және экспортты әртараптандыру мақсатында олардың
базасында ғылыми әзірленімдерді іске асыру жөніндегі еншілес
кәсіпорындар мен өндірістер құруды ұсыну.
Дайын ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етуді талап етеді, ол орауыш материалдар шығару
жөніндегі өнеркәсіптің ... ... ... ... ... ... материалдардың қымбат тұратын импортына жол бермеу үшін
неғұрлым бәсекеге қабілетті ретінде, әсіресе ... ... ... атап айтқанда, тамақ азық-түліктерінің асептикалық және вакуумдық
орауыштарын дайындау жөніндегі қазіргі заманғы ... ... жаңа ... ... ішінде электрондық сауданы дамыту үшін
жағдайлар жасау жөнінде бірқатар міндеттерді шешу қажет.
Сауда операцияларын ... ... ... ... ... ... ие, электрондық коммуникациялық желілер
арқылы жүзеге асыру электрондық ... ... үшін ... жағдайлар
жасауды, электрондық сауданы басқарудың халықаралық танымал ... және ... ... ... ... халықаралық жобаларға
қатысуды көздейді.
Тұтас алғанда, жаңа экспортқа бағдарланған өндірістерді қолдау шаралары
қаржы ... ... ... өндірістік ресурстарға қол
жеткізуді қамтамасыз етумен, ... ... ... ... аумағындағы қосылған құны жоғары ... ... ... ... үшін қолайлы инвестициялық ахуал
және жағдайлар жасаумен байланысты. Елде ... ... ... ... ... нығаюына қарай олардың шетелдік
инфрақұрылымын (өткізу ұйымдары, дилерлік ... ... ... ... шаралар қабылдануы мүмкін.
Өнімнің сапа, қауіпсіздік немесе мөлшерлері сияқты сипаттамаларымен
байланысты реттеудің техникалық шаралары қазақстандық тауарлардың ... үшін ... ... ие ... Олар өзіне, сондай-ақ тауарды ... ... ... ... ... және тағы ... сияқты
талаптарды қамтиды. Ол үшін:
Қазақстандық кәсіпорындарда сапа жүйелерін ... және ... ... ... мақсатты ғылыми-техникалық
бағдарламалар шеңберінде мүдделі, құзыретті ұйымдарды тарту арқылы ... ... және ... ... ... түрлеріне қойылатын
халықаралық талаптарға сәйкес қолданылып жүрген стандарттарды үйлестіру;
Елдер арасындағы тауар айналымының ... одан әрі ... ... ... ... ... тікелей өзара тиімді
байланыстары мен нысандарын орнату үшін алғышарттар жасау ... ... және ... саласындағы ынтымақтастық туралы
үкіметаралық және ведомствоаралық келісімдер жасасуды қамтамасыз ету;
Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы елдерінің стандарттау, метрология ... ... ... ... ... іргелі және
қолданбалы зерттеулер жүргізуге қатысу негізінде ... ... ... ... ... кеңістік құру ... ... ... ... сыртқы рыноктарға жылжыту үшін мемлекеттік емес
(коммерциялық) қызметтер: коммерциялық конъюнктуралық ақпарат ... және ... ... және тағы ... сияқты құруға
жәрдемдесу орынды.
Қазіргі уақытта, Қазақстанға қолайлы сауда режимін қалыптастырумен қатар
технологиялық инновацияны арттыруды және ... ... мен ... ... ... ... өнеркәсіп құрылымын құруды талап ететін
тауарлар экспортының халықаралық бәсекелестік қабілетін ... ... ... ... ... осы ... ... сияқты, сондай-ақ басқарушылық ... да ... ... ... бір ... мен инвестициялық ахуал жасау талап
етіледі. Экономиканың нақты секторы үшін қолайлы инвестициялық ахуал жасау
мақсатында шетелдік ... ... ... мен шикізат салаларынан
түсетін ... ... ... неғұрлым тиімді және атаулы
пайдалану мәселелерін шешу қажет.
3.2. ... ... ... – бұл ... ... қауіпсіздік тұрғысынан
алғанда мемлекетке белгілі бір зиян келтіретін, мемлекеттің стратегиялық
және саяси мүдделеріне қайшы келетін ... ... ... ... ... ... ... – құқықтық және экономикалық іс-
шаралардың жүйесі.
Таратпау саясатын ұстану Қазақстанның сыртқы саясатының негізі болатын
қағидаларының бірі ... ... ... ... қырып-жою қаруын
таратпау режимін нығайтуға байланысты әлемдік ... ... ... ... ... көрсетуге әзір. Осы жағынан келгендк Қазақстан
жаппай қырып-жою қаруларын таратпау саласында, ... ... ... ... ... ... міндеттерге ие. Қазақстан
өзінің іс-әрекетін халықаралық қауіпсіздікті нығайтуға қосқан үлес ... ... ... ... ... ... қаруымен,
терроризмнің таралуының жолын кеседі деп ... ... ... ... ... ... жүйесін
құрмай мүмкін емес. Экспорттық бақылау мен жаппай қырып-жою қаруын ... ... ... ... мемлекеттің көзқарасы қандай
және оның тиімділігі ... ... ... ... ... ... еліміздің әлемдік қауымдастыққа енуі тәуелді болып
келеді.
Республика ... ... ... осы ... ... ... бағытталады. Елімізден шығатын ядролық
экспорттың ережесін ... ... ... ... ... ... 1993 жылы 9-наурыздағы №183 қаулысында Атом
энергетикасы жөніндегі халықаралық агенттігі мен ... ... ... ... тапты. Осы ұсыныстар экспорттық бақылаудың
мәселелерін реттейтін ... етіп ... ... мен ... ... көрініс тапқан.
Қазақстан экспорттық бақылау жүйесінің қатаң критерияларын жасады. ... ... ... ... ... мыналар табылады: жаппай қырып-жою
және басқа қаруларды таратпау жөніндегі халықаралық міндеттемелерді сақтау,
экспорттық бақылауды жүзеге асырудағы ... ... ... ... ... технологиялар мен материалдардың ... ... ... ... ... ... ... үрдісімен тығыз байланысты ғана ... ... ... ... нысандарымен тығыз байланысты экспорттық
бақылаудың атқарушы органдары өзара ... ... ... Республикасының географиялық және стратегиялық орналасуы
оңтүстіктен солтүстікке қарай есірткі ... ... ... ... ... ... тасымалдануының транзиттік жолы болып отыр.
Қазақстанда дамыған атом ... және ... ... ... ... және ... ... заңсыз айналымы тыйылмауда. 1995
жылы бастап республикамызда заңсыз айналымның бірнеше ... ... ... ... ... алды ... Атап айтсақ:
─ 1995 жылы желтоқсанда Өскемендегі Үлбі ... 3,3% ... ... 148,9 кг ядролық отын
түйіршіктерін ... алды ... 1999 жылы ... мен 2000-ж. шілдесі аралығында Алматы
қаласында U–235 ... 4,4% ... ... ... ... ... 4 фактісі тіркеліп, алды
алынған.
Тергеу органдарының анықтауы бойыша ... ... ... ... одан әрі оңтүстікке қарай тасымалдауға арналған болып
шықты.
1999 жылы ... ... ... мен ... ... шекараларын кесіп өту кезінде Өзбекстан
аумағында сатуға арналған екі ... ... ... ... ... ... адам Байқоңыр ғарыш айлағында ... ... ... ... жылы 1-сәуірде Өзбекстан республикасының Гишт-Куприк ... ... ... ... радиациялы тот басқан болаттың сынығы
(23,4 тонна) жүгі ... ... ... ... ... ... уран өндірген кәсіпорынның технологиялық ... ... ... орыны Пәкістандық Кетта қаласындағы компания
екен.
Соңғы жылдары Қазақстаннан ... ... ... ... ... ... жоғары болып Қытайдан қайтып келуде. Биылғы жылдың
өзінде жыл басынан бері 10 шақты ... ... ... ... ... ... жүктерге байланысты оқиғалар ведомостволар арасындағы ақпараттар
алмасу мен ... ... ... бар ... ... ... ... заңсыз айналымының қасақана ... ... ... ... ... зардаптарды анықтаудың,
таратпаудың және жоюдың механизмдері нақты жұмыс істемеуде. ... ... ... ... ... және басқа да
радиоактивті материалдардың санкцияланбаған айналымының алдын алу бойынша
жоспар” деген ... ... ... ... Бұл ... ... құқық
қорғау және кеден органдарының, басқа да ... ... ... ведомостволарының қызметтерін үйлестіру мен ... ... ... және ... да ... ... ... фактілерін анықтауға, табуға және тергеуге мүмкіндік
береді.
Қазақстан Республикасының мемлекеттік шекарасында ... ... ... ... ... радиоактивті материалдар
мен жоғары радиациялы ... ... ... ... ... роблема ретінде қалып отыр. Осыған байланысты маңдай
алды мәселе болып ... ... ... шекарасындағы
жекелеген кеден бекеттерін қажетті құрал-жабдықтармен жабдықтау ... ... ... ... ... етуі “Экспорттық бақылау
туралы” заңына, экспорттық бақылауға жататын тауарлардың ... ... ... ... ... ... актілермен
экспорттық бақылауды жүзеге асырудың ережесіне негізделеді.
Қазіргі уақытта Қазақстанда механизміне бірқатар мемлекеттік органдар
тартылған экспорттық бақылаудың жүйесі қызмет ... ... ... ... ... ... ... таратпау режиміне кепілдік беретін бір-бірімен байланысты және
ажырамайтын үш ... ... ... мақсаттарын жүзеге асыру ... ... ... мен ... алу ... құру ... яғни олардың нақты
санын анықтау үшін. Осыған байланысты ... алу мен есеп беру ... ... ... материалдарды есепке алу жүйесін
ұйымдастыру өте ... ... ... Қазақстан кепілдіктерді толық
қамтитын жүйені қолданады, ал бұл ... ... ... қызметті
жабады. Оларға төрт негізгі ядролық объектілер жатады. Атап ... ... ... өндіретін Үлбі металургия зауыты, Маңғыстаудың
атом энергокомбинатындағы жылдам көбейткіш БН-350 және ... ... ... пен ... ... ... ... материалдарды бақылаудың мемлекеттік жүйесі екі деңгейден
тұрады:
─ мемлекеттік, яғни комитетте кәсіпорындардың есебі ... атом ... ... беру үшін ... ілесіп баратын және басқа да қажетті ақпараттар
сақталынады, ... және ... ... ... ... ... кәсіпорын деңгейінде, өлшеудің негізгі жерлерінен алынған
ақпараттарды өңдеу және тіркеу, ядролық материалдардың есебі
бойынша ... ... ... ... ... материалдардың ерекшелігіне, жүргізіліп
жатқан жұмыстар мен ... ... ... әр түрлі болып
келеді. Кәсіпорындардың әрқайсысында ядролық материалдардың есебін жүзеге
асыратын ... ... ... ... ... ... түскен
кезінен бастап, оған аумағымызда толық мониторинг жарияланады. Есепке ... ... ... ... түрі бойынша ядролық материалдардың мәліметтер
базасын, мемлекеттік органдар арасында есеп ... ... ... ... қызмет етуіне жыл сайынғы тексеруді қосады.
Ядролық материалдарды есепке алуды енгізу мен ... ... ... ... ... белгілеген нормативтік талаптардың шегінде
жүргізіледі. Барлық кәсіпорындар Атом энергетикасы ... ... ... ... және барлығы салыстырылады. Барлық
объектілер өзіне ұйымдастырушылық және ... ... ... ... ... ... мәліметтер базасында
ядролық материалдардың есепке алынғандары және олардың ... ... ... ... жері ... ... ақпарат сақталынады.
Ядролық материалдардың есептігінің мемлекеттік жүйесі экспорттық бақылау
жүйесі мен ядролық материалдарды есепке алу жүйесінің ... ... ... ... ... ... шығару және елімізге әкелу арнайы
мемлекеттік орган берген ... ... ал ... ... үкіметтің
рұқсатымен жүргізіледі.
Лицензиялау – бұл ... ... ... ... ... ... ... болып келетін екі ұдайы
пайдаланылатын материалдардың экспортына құқық, рұқсат беру ... ... және екі ... ... ... ... ... Республикасы аумағындағы шаруашылық
қызметтің барлық субъектілеріне олардың меншік нысанына қарамастан міндетті
болып ... ... ... ... ... ... болып
табылатындар:
─ экспорттық бақылауды және таратпау ... ... ... беру және ... бас ... ... ... техникалық және саяси зардаптарға
жан-жақты талдау жасау;
─ сыртқы саяси бастамаларды, ұлттық қауіпсіздікті, ... ... ... ... экспортты лицензиялау рәсімдерінің қажетті элементі ... ... ... ... ... мемлекеттік органдар
мен заңнамалық базаның болуы ... ... ... ... шығарылатын ядролық экспорт, ядролық ... ... ... ... да ... ... ... Республикасының қатысушысы болып табылатын өзге де ... ... ... ... ... ... база ... ядролық экспортты лицензиялау процесін жүзеге асыру
механизмі;
─ осы процеске ... ... ... осы ... ... функциялары, міндеттері,
құқықтары және бірігіп қызмет жасауы;
─ атом ... ... ... экспортты бақылаудың
мемлекеттік функциясын жүктейді;
─ ядролық экспортты лицензиялау кезіндегі осы комитетпен
келісудің рәсімі және ... ... ... ... ... атом энергиясын пайдалану саласында белгілі бір ... ... ... ... ... заңды тұлғаларға ғана беріледі.
Экспорттық бақылау жүйесіне көптеген мемлекеттік органдар жұмылдырылған,
бірақ ... кез ... ... ... атом ... жөніндегі
комитетпен келісіп жүзеге асырылады. Комитетте ядролық ... мен ... ... асыратын кәсіпорындар, және экспортталатын
материалдардың саны мен құрамы туралы мәліметтер ... ... ... ... ... ... қадағалаушы органға тауарларды кедендік
рәсімдеу органдарынан келіп түседі.
Бүгінде Қазақстанда экспорттық бақылау ... ... етіп ... стандарттардың талабына толық сай келу мақсатында заңнамалық
базасы жетілдірілуде.
Қазақстан Республикасының кеден органдары экспорттық бақылау ... ... және ... ... физикалық бақылауда маңызды
рөлге ие. Кеден органдары ... ... ... ... ... ... ... Сонымен қатар өнеркәсіп өкілдерін қазіргі
әрекет етіп жатқан ... ... ... ... ... ... ... ядролық және радиоактивті материалдарды
бақылаудың заманға сай техникалық құалдарымен жабдықталуға, сонымен қатар
шекарадағы және ішкі бекеттегі кедендік бақылаудан тікелей ... ... ... ... ... мұқтаж екендігін атап өткеніміз жөн.
Осыған байланысты ядролық және радиоактивті ... ... ... мен ... ... ... осы саладағы алдыңғы
қатарлы халықаралық ... ... ... ... ... ... ... Республикасы аумағы
сонымен қатар шет мемлекеттің аумағы арқылы кедендік бақылаумен, ... ... ... ... кеден баждары мен ... ... ... Экспорттық бақылауға жататын өнімдердің
транзиті Қазақстан Республикасы үкіметі рұқсатының негізінде экспорттық
бақылау ... ... ... жүргізіледі.
Қазақстан Республикасы кеден аумағы ... ... ... ... ... ... ... органдары экспорттық бақылауға
жататын тауарлардың транзитіне мынадай шарттар ... ... ... тауарлар Қазақстан Республикасы ... ... және ... ... ... транзитіне тиым
салынбасы. Транзитке тиым салынған тауарлар ... ... ... ... ... үкіметімен
рұқсат берілсе;
─ кедендік бақылаумен тауарларды тасымалдау кезіндегі
заңдардың сақталуын қамтамасыз етуге ... ... ... ... ... ... және ... құжаттарын
біртектендіру мүмкіндігі қамтамасыз етілсе;
─ кедендік мақсат үшін қажетті жүк кеден декларациясы мен
басқа да құжаттардың және ... ... ... ... экспорттық бақылаудың мемлекеттік жүйесі бірқатар
мемлекеттік органдар ... Атап ... ... және ... ... ... ... ішкі істер министрлігі, кеден
бақылау агенттігі, ұлттық қауіпсіздік комитеті, қорғаныс министрлігі және
тағы басқалар. ... ... ... бір ... міндеттері
мен құқықтары бар. Ядролық ... ... осы ... ... атом ... ... қосылады.
Осылайша қортындылай келе Қазақстанда экспортқа мемлекеттік бақылауды
ұйымдастырудың негізі қаланды деп айта ... ... ... ... ... ... «Қазақстан 2030» стратегиясында қарастырылған ұзақ мерзімді
әлеуметтік-экономикалық дамуы алдын-ала және үш он ... ... Оның ... ... жүзеге асыру мақсатында ... ... 1998 жылы ... №3834 ... ... ... ... дамудың стратегиялық жоспары мен осы ... ... ... ... ... табысты жүзеге
асырылды. 2001 жылынан бастап Қазақстан ... он ... ... ... ... ... ... болып, ағымдағы он жылдыққа назар
аударуды ... ... ... ... ... ... Республикасының 2010 жылға дейінгі дамуының Стратегиялық жоспары
табылады. 2010 ... ... ... ... ... ... ... ұзақ мерзімдік экономикалық жоспардағы бәсекеқабілеттіліктің негізін
қалау, еліміздің әлеуметтік және ... ... ... ... ... ... ... іпкі өнім екі есе артуына қол жеткізу. Стратегиялық
жоспармен қарастырылған ... ... ... әрі ... ... жүйенің эволюциялық реформасына, мемлекеттік
басқарудың негізін орталықтандыруға бағытталған.
Экономика саласында – ... ... ... қозғаушы күшіне
айналдыру, бірінші кезекте мыналарды қоса ... ... ... ... ... ... келешегі
зор салаларына инвестициялық ресурстарды мемлекетпен бөлу ... ... ... ... ... ... құру мен экономикалық өсімнің жағдайын
қамтамасыз ... ... ... шаралардың жүйесін құру;
Әлеуметтік салада – білім мен денсаулық сақтау, халықты жұмыспен қамту
және әлеуметтік қорғау саларындағы ... ... ... ... ... сонымен қатар еліміздегі демографиялық ахуалды
жақсарту; 2010 жылға дейінгі ... ... ... ... ең ... үкімет әртараптандырудың белсенді индустриялық
саясатына кіріседі, екпінді ... ... ... ... ... Осыған
байланысты экономикадағы құрылымдық үйлеспеу жағдайында, мемлекеттің
еліміздің ресурстық әлеуетін ... ... ... ... ... ... үшін күш ... сияқты
жүйелік іс-қимылдарының маңызы артуда.[37]
Экономиканың шикізаттық емес салаларына инвестицияларды жандандыру
мақсатында Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы елдері ... ... ... Қазақстан мемлекеттік Даму банкін құрды. Қазіргі таңда оның жарғылық
капиталы 37,7 ... ... (250 млн. ... Құрама Штаттары долл. ) құрап
отыр. Ол өндірістік инфрақұрылым мен ... ... ... ... жобаларды орта мерзімді және ұзақ ... үшін ... ... ... ... экономикасы
өзінің сыйымдылығы бойынша үлкен емес» деп атап көрсетілген. Бұл дегеніміз
ұзақ мерзімді экономикалық өсімге қол ... үшін ... ... ... ... қажет. Тек қана импорт алмастыруға ... қате ... ... еді. ... ... ... кешенін қалыптастыру, экспорттық әлеует пен экономиканың
салаларын әртараптандыру мақсатында, 2003 жылы ұзақ ... ... ... ... ... ... ... ішінде Қазақстанның индустриялық-инновациялық дамуының 2003-2015
жылдарға арналған стратегиясы қабылданып, жүзеге асырылуда.
Таяу жылдардағы ... ... ... ... ... бірі ... ... экономиканың базалы саласы, мұнай өндіру
өнеркәсібін жеделдетіп дамыту болып ... ... ... асып ... ... ... да ... экономикалық
дамуының мақсатты көрсеткіштерге қол жеткізудегі жетекші саласы ... ... 2010 ... таман Қазақстандағы мұнай өндіру көлемі 100 млн. тонна,
ал ... және ... ... ... 50 млрд. м3 болады деп шамалануда.
Каспий шельфіндегі көмірсутегі кен орындарын ... ... ... ... ... ... ... бірінші кезектегі құрылысының
аяқталуы, осы сектордағы ірі ... ... таяу ... ... ... ... ... газ ресурстарын тиімді игеру және
ілеспелі қызмет көрсету инфрақұрылымын дамыту мақсатында, ... ... ... ... мемлекеттік бағдарламасы қабылданды.[38]
Стратегиялық жоспарда маңызды орынды еліміздің аграрлық секторын дамыту
мәселелері алады. Ауылдық ... ... ... 40% ... мемлекеттің назарынан тыс қалмауы тиіс.
Экономиканың шикізаттық емес салаларында экспортқа бағытталған және
бәсекеге ... ... ... ... ... дамытудың жаңа, сапалы
деңгейін қамтамасыз ету приоритетті міндеттердің бірі болып ... ... ... ... ... қол үзуге ықпал ететін,
экономика ... ... ... елдің тұрақты дамуына қол
жеткізуге және ұзақ мерзімдік жоспарда сервистік-технологиялық ... ... ... ... ... 2003-2015 жж.
арналған Стратегиясы қабылданды.
Индустриялық-инновациялық саясаттың мақсаттарына қол жеткізу өңдеуші
өнеркәсіптің қосылған ... тек ... ... ... жолымен ғана
емес, сонымен қатар адам мен өндірілген капиталдарды айтарлықтай үнемдеу
есебінен де ... ... ... Бұл ... өмір сүру ... және өнімдерді жаңғырту үрдісіне жағымды әсер етеді. Сонымен
қатар артылып қалған еңбек ... ... мен ... ... ... ... ... қабылдаған индустриялық-инновациялық ... ... даму ... бұрын дайындалған құжаттардан
басты айырмашылығы мынандай: ол ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттің жеке
сектормен белсенді қарым-қатынасына бағытталған. Индустриялық-инновациялық
дамудың негізгі ... күші ... жеке ... ... ... ал ... бәсекеқабілеттілігін көтеру мәселелерінде катализатор мен
бастамашы ... ... жеке ... ... ... ... модернизациялауға көмектесуі қажет.
Дайындалған стратегия экономиканы дамытудың нақты анықталған приоритетті
салаларын қамтымайды. Негізгі ...... ... ішінде
экономиканың шикізаттық емес бағыттағы салаларында жұмыс істейтін экспортқа
бағытталған өндірісті дамыту және құру. Бұндай жағдай экономиканың әртүрлі
салаларындағы ... ... ... ... ұйымдастырушылық,
техникалық жетілдіруіне және экспортқа бағытталған жаңа өнімдерді шығару
жолын жаппайды.
Қазақстан ірі ... ... ... бірі ... табылады. Астықты
өңдеу процесінің тереңдеуі қосылған ... көп ... ... ... ... ... тізілімді дамыту бағыты астықты және басқа да
өсімдік шаруашылығының ... ... ... үрдісінің
тереңдеуінен де көруге болады.
Қосылған құнның тізіліміне ауыл шаруашылығының басқа да ... ... ет және сүт ... ... ... ... ... лығы
техникасы мен минеральдық тыңайтқыштарды өндіретін зауыттарды салу, табиғи
дәмдік бояғыштарды, фармацевтикалық ... ... ... өндіретін кәсіпорындарды құру республикамыздың дамуының ядросын
құрайды.
Осылайша экономиканың өнеркәсіптік салаларын дамытуға ... бар ... ... ... ... саясаттың маңызды міндеттерінің
бірі болып табылады. Қазіргі уақытта ... зор ... ... ... ... ғылыми-техникалық базалардың
жағдайына мониторинг жүргізу қажет. Бұдан басқа жаңа ... ... ... ... ... ... ғылыми-техникалық
даму салаларында зерттеу жүргізуге қажетті жағдайларды ... ... ... маңызды мәселе, инновацияны өнеркәсіп пен қызмет саласына ... үшін ... ... ... ... және ... ... арттыру саласындағы негізгі
бағыт – Байқонырдағы, Курчатовтағы, Приозерскідегі және ... ... ... ... ... ... сонымен қатар ғылыми-
техникалық және өнеркәсіптік ұйымдар мен жоғарғы ... ... ... ... ... қалаларда, заманға сай
инфрақұрылымдарды (технопарк, ... ... ... ... құру болып табылады.
Индустриялық-инновациялық дамудың ажырамайтын шарты болып адам капиталын
жетілдіру табылады. Осыған байланысты стратегияны ... ... ... ... ... ... ... көңіл бөлінеді.
Индустриялық-инновациялық дамудың стратегиясын табысты жүзеге асырған
жағдайда, қосылған құны ... ... көп ... ... және ... өндірістердің пайдасы үшін айтарлықтай құрылымдық өзгерістер
болады. Экспортымыз айтарлықтай әртараптанып, Қазақстанның әлемдік рынокқа
дайын өніммен ... ... ... ... экономикаға
ықпалдасуы тек қана шикізат тауарларымен ғана емес, сонымен қатар дайын
өнімдер мен ... ... ... ... ... үлкен
өзгеріс шағын және орта бизнесті, әсіресе инновациялық қызметтерді дамыту
саласында ... ... ... емес ... ... ... кәсіпорындардың қаржы-шаруашылық қызметтерінің ... ... ... ... технологиялардың трансферті,
заманға сай дамыған ғылыми-инновациялық және өндірістік инфрақұрылымдарды
құру есебінен ғылыми ... ... және ... ... басқарушы,
ғылыми, инженерлік, техникалық және жұмысшы кадрларын дайындаудың тиімді
жүйесі үшін тартымдылығы өседі.
Осы ... жету үшін ... ... институттары құрылуда. Қызмет
жасап жатқан Даму банкінің ... ... ... ... ... қор, Инновациялық қор, Экспортты сақтандыру корпорациясы
секілді институттарға да зор міндеттер жүктелген.[31]
Даму ... ... ... ... бар және олар жеке немесе
тәуелсіз болып келеді. Қазақстанда жеке инвесторлардың дайын өнімдердің
өндірісін ... ... ... ... ... пайыздық
өсімдердің кесірінен несиелік ресурстардың ... ... ... мемлекет құрады. Индустриялық-инновациялық даму стратегиясын
жүзеге асыруды қамтамасыз ... ... ... құру ... үкімет
қосымша Маркетингтік-аналитикалық зерттеулер орталығын, ... ... ... орталығын, Ғылым қорын құру туралы шешім
қабылдады. Даму институттары арқылы ... ... ... ... технологиялық тізбегін дамыта ... ... ... ... ... біртұтас жүйесін құруға ... ... Бұл ... қабілетті өнімдердің барлық өлшемдеріне жауап
беретін ... ... ... істейтін көп салалы кәсіпорынды ... ... жылы ... бюджет қаржысынан Даму банкіне жарғылық капиталын
толықтыру үшін 80 млн. ... ... ... 150 млн. ... қорға 50 млн. доллар бөлінген. Осы жылдың ... ... ... ... және ... ресурстарды беруі үшін Даму
банкіне 80 млн. доллар, Инжиниринг және ... ... 2,6 млн. ... ... ... орталығына
5 млн. доллар, Инновациялық қорға 42,5 млн. ... бөлу ... ... басқа ақпараттық технологиялар паркі мен технопарктер ... 7 ... ... ... бөлу жоспарланған. Осындай қаржылар Қазақстан ... ... ... ... және ... көп ... ететін
инновациялық экономиканы қалыптастыру секілді күрделі проблеманы шешуге өте
қажетті ... ... ... Оның ... міндеті ұзақ мерзімді төмен пайызды банк
несиелерін, оның ... ... ... беру ... ... ... институттар беретін қарыздар мен несиелер бойынша кепілді
міндеттемелер беру ... жеке ... мен ... ... салалар мен инфрақұрылымдық жобалар бөлігінде) ... ... ... ... ... банк ... механизмдер мен тәсілдерді
пайдалана отырып басқа да ... ... ... ... мен ... үйлесе отырып мемлекеттің инвестициялық саясатын
жүзеге асыруға қатысады. Банкіге бөліп берілген ... ... ... ... ресурстарға деген инвестициялық қажеттіліктерін екінше
деңгейдегі банктермен қамтамасыз етілмеген ... ... ... ... ... тиімділігін арттыру мен жетілдіру,
өңдеуші өндіріс пен ... ... ... еліміздің
экономикасына ішкі және сыртқы инвестицияларды тартуға ... ... 2001 жылы ... Даму ... осы кезге дейінгі қызметінде
қаржыландыруға, 200 млн. долларға 25 инвестициялық жобалар мен экспорттық
операциялар қабылданған, 100 млн. ... ... ... ... Банк ... ... пен ішкі инфрақұрылымның жобаларын
несиелеуге қажетті орта және ұзақ ... ... ... үшін ... ... 160 млн. ... тең мезгілі мен тәсілдері ... ... ... ... ... ... уақытта банктің
қор жинау базасын, ... ... ... ... ... ... мен ... қолдануды қамтамасыз ететін, нарықтық қарыздану
құрайды. Осыған қарамастан банктің қызметінің ерекшелігі өңдеуші ... ... ... орта және ұзақ ... ... қарыз
алудың белгілі бір жеңілдектерін талап етеді. Солардың бірі ретінде банкке
нөлдік немесе төменгі ... 15 және одан да көп ... ... беру ... ... ... жүзеге асырудағы екінші маңызды
институт болып Қазақстанның ... қоры ... Оның ... да, ... де кәсіпорындардың жарғылық капиталына үлестік және
бақылаусыз қатысу арқылы жеке ... ... ... ... ... қаржылай қолдау көрсету болып табылады.
Қазақстанның инвестициялық қоры құру қажеттілігі отандық рынокта өңдеуші
өнеркәсіпке инвестиция ағымына ықпал ететін ... ... ... қор ... дмымағаны, отандық компаниялардың капиталтандыру
төмендігіне негізделіп ... ... ... қоры құру ... жаңа ... сапалы көшу қажеттілігі туралы қаржы ... ... ... ... Банктермен және басқа да ... ... ... қоры ... жаңа ... пен ... ... үшін белсенді серпіліс болады.
Инвестициялық қордың міндеттері болып табылатындар:
─ халықаралық ... ... жеке ... ... ... құру;
─ венчурлық жобаларды инвестициялау, жеке инвесторла мен
несие берушілерге жағымды хабар беру;
─ жобалардың инвестицияға дейінгі сатысы үшін ... ... ... ... ... ... немесе
акцияларын иемдену;
─ венчурлық жобаларға ішкі және сыртқы ... ... ... ... ... инвестициялайтын кәсіпорындардың акцияларын қор рыногына
шығару.
Қазақстанның инвестициялық қоры Қазақстанның Даму банкімен тығыз қарым-
қатынаста ... ... ... Бұл екі ... банк желісі бойынша жобаларды
қаржыландыру және капиталды ... ... ... бірін-бірі
толықтыруы тиіс.
Жеке инвестициялық қорлардың пайда болуымен мемлекеттік қаржы ... ... ... қоры рөлі қысқартылатын болады. Қаржы
рыногында 3-5 бірдей жеке ... ... ... ... болады.Инновациялық қор тіпті дамыған елдердің бәрінде
бірдей толық дәрежесінде бола ... ... ... ... ... ... Бұл функция экономиканың информатика,
электроника, биотехнологиялар және ... ... ... ... құру мен ... үшін ... маңызды. Осыған байланысты ... ... ... Қазақстан Республикасында инновациялық
белсенділіктің артуына, жоғары технологиялы және ... көп ... ... ... жәрдемдесу болуы тиіс.
Инновациялық қорды құру бұрынғы кеңес ... ... ... тән ... проблеманы, инновацияларды енгізу тетіктерінің тиімді
және нарықтық тетіктерінің болмауын ... ... Осы ... екі ... ... бұл ... ... енгізудің қажеттілігі.
Екіншіден, жаңа инновацияларды әзірлеу үшін қолданбалы ғылыми ... ... ... ... ... шешу үшін инновациялық қордың негізгі жұмсалатын күші
жеке сектор тарапынан Қазақстандағы ... ... ... ... және ... инфрақұрылымды құруға бағытталуы тиіс.
Инновациялық қор өз қызметінің бастапқы кезеңінде ... және ... ... инновациялық жобаларды қаржыландыруды жүзеге асыратын
және венчурлік қорларды құратын болады.
Қордың ... ... ... ... элементтерін (технополистер мен
технопарктерді, ақпараттық-талдау орталықтарын және ... ... ... ... және әлемдік деңгейдегі ірі венчурлік инвесторлармен
бірлесіп венчурлік қорларды құру;
─ жарғылық капиталға қатысу;
... ... ... беруге бағытталған
қолданбалы ғылыми-зерттеу және инновациялық жобаларға гранттар
беру арқылы қаржылай қолдау көрсету болып табылады.
Инновациялық қордың ... бөлу ... ... ... ... отырып, тәуелсіз ғылыми-техникалық сараптама жүргізілгеннен кейін
ғана ... ... ... ... үшін ... ғылыми зерттеулер
Қазақстанның инвестициялық қоры және Қазакстанның Даму банкі ... ... ... ... ... ... келуі тиіс.
Инновациялық қор өз ... ... ... және
инновациялық саясат шеңберінде жүзеге асыратын болады.
Экспортты сақтандыру жөніндегі корпорацияның негізгі міндеті саяси және
регулятивтік ... ... және ... сақтандыру арқылы
қазақстандық өндірушілердің тауарлары мен қызметтерінің экспортына тікелей
жәрдемдесу ... ... ... сақтандыру жөніндегі корпорация
қазақстандық өнімнің экспортын ... ... ... рыноктары туралы
ақпаратты зерделеу және кейінен тарату үшін маркетингтік ... ... Бұл ... ... танылған тәсіл болып табылады әрі
қаржылық және ... ... ... ... ... тиіс. Отандық сақтандыру рыногының өсуі және оның экспорттық-
импорттық операциялармен байланысты ... ... ... ... ... ... ... қатерлерді сақтандыру мен
халықаралық рыноктар туралы коммерциялық ақпаратты таратуға баса ... ... ... мен ғылымды қажет ететін өндірісті дамыту ... ... және ... ... орталығын құрды. Ол
кәсіпорындарға инжинирингтік қызмет көрсетеді, алдыңғы ... ... ... ... ... ... ішкі және
сыртқы рыногына маркетинг жүргізіп, осы саладағы әлемдік үрдістің дамуын
талдайды.Ғылыми-техникалық ... ... ... алдыңғы қатарлы
елдерінен қалып қоюды жою және олармен ... ... ... аяқ басу
үшін, Қазақстанға негізгі ғылымды, ... ... ... ... тура келеді.
Осы экономиканың күрделі, әрі өзекті проблемасын шешу ... мен ... және ... көп қажет ететін технологиялар мен
инновациялық ... ... ... ... ... және отандық
аймақтық рыноктардың жағдайы мен перспективасы, ... ... ... мен ... оған ... ... мен қызметтердің қатысуы,
осы рыноктардың сыйымдылығы мен қажеттіліктерін ... ала ... ... ... ... қалыптастырудың келешегі
туралы маркетингтік зерттеулердің нәтижесін көрсететін жаңа ақпараттармен
әрдайым ... ... ... Оларды осылармен бірге технологиялрадың
деңгейі, бәсекеқабілеттілігі мен тиімділігі, ... ... ... құны ... ... зерттеулердің нәтижесімен
де сусындатып отыруымыз қажет. Осындай жұмыстарды Маркетингтік-аналитикалық
зерттеулер орталығы атқарады.
Құрылымдық ... ... ... мен ... ... мен ... мынандай жолмен іріктелген, олар қажетті, сонымен
қатар экономика үшін ... ... ... және жеке ... ... ... үшін тең бәсекелік жағдай құруға ... ... ... ... ... ... ... «катализатор» қызметін жүктеп, кәсіпкерлік қызметке ... ... ... ... Қазақстанның экономикасын
жедел модернизациялау мен оны еліміздің серпінді және үдемелі дамуына жауап
беретін ұзақ мерзімдік тұрақты ... ... үшін ... ... ... ... он ... болған Қазақстанның экономикасындағы қайта құрулар өзінің
айтарлықтай нәтижелерін беруде. Тәуелсіздігіміздің он жылында ... ... ... ... ... ... ... саясатындағы
болған өзгерістер еліміздің шаруашылықтанудың жаңа жағдайларына бейімделу,
әлемдік ... ... мен ... дамудың өзіндік жолын ... ... ... ... ... көптеген елдер үшін экономикалық өсімнің
қуатты және маңызды факторы болып отыр. Сонымен бірге халықаралық ... ... ... ... елдер арасындағы экономикалық өзара
байланыс ... ... ... мемлекеттік реттеусоңғы жылдардағы болған
өзгерістерге және теориялық көзқарастардың пайда ... ... ... ... ... ... ... қалып отыр.
Сыртқы сауданың мәселелері Қазақстан-2030 Стратегиясы мен ... ... ... ... ... ... ... 2010ж. дейінгі даму Стратегиясының жобасымен экономика саласында
мемлекетті экономикалық ... ... ... ... ... деңгейде мемлекеттің қатысуымен ірі компанияларды құруды, ТМД
кеңістігіндегі экономикалық экспансияны көздейтін орта мерзімді ... даму ... ... қабілетті экономиканы қалыптастырудағы мемлекеттің рөлі мынадан
көрінеді: біріншіден жүйелі реформаларды жалғастыру, ... ... ... ... құру ... ... ... және шешуші салаларды дамытуға жеке секторды тарту арқылы
экономиканы ... ... қол ... жоспарында телекоммуникация, электроэнергетика, теміржол
секілді табиғи монополиялар саласын ... ... және ... ... жандандыру көзделген.
Біздің ұлттық экономиканың бәсекеқабілеттілігі, оның әлемдік экономикаға
ықпалдасуы ... қол ... ... бұл ... ... ... мен кәсіпорындардың көпшілігінің одан барынша пайда табатын,
экономикалық модельін қалыптастыруда. ... ... БСҰ ... ... мәселе болып табылады.
БСҰ мүше болу еліміздің ... ... ... Осы ұйымның негізгі ... бірі ... ... яғни ... ... ... ... экономикамыздың бәсекеқабілеттілігі көбінесе, өзіміздің
кәсіпорындардың халықаралық стандарттарға тезірек ... ... ... ... ... ... ... өнімнің сапасын басқарудағы
жарты ғасырға жуық тәжірибесін игеруі ... ... ... ... ... ... 2006ж. дейін дамытудың ... ... ... ... халықаралық ИСО
стандарттарына жедел көшудің жоспары ... ... ... ... ... ырықтандыру бағытында да
жігерлі жылжуды, 2007ж. Қаржы ... ... ... енгізуді
жоспарлап отыр.[36]
Қазақстандық капиталдың шетелге шығуы олардың сыртқы рынокты игеруі
ынталандырылады. Бұл – жаһандық ... ... ... ... ... ... ... білімдерді алуға деген мүмкіндігі.
Экспорттық ... ... ... ... ... ... рынокты белсенді игеру және жоғары қосылған
құны бар экспорттық тауарларды жылжыту үшін ... ... ... болып мыналар табылады:
әлемдік экономикаға деген елдердің өзара ықпалдасуына жағдай жасау, ... ... ... ... ... ... ... адал емес бәсекесінен ішкі рынокты қорғау және
отандық бәсекеге қабілетті ... ... мен ... ... ... ... және ... экономикалық бірлестіктер шегіндегі
экономикалық бастамаларды жылжыту;
экспортты ... және ... ... ... жоғары қосылған
құны бар өнімнің үлесін ... ... ... ... ... және әрі ... өсуіне жағдай туғызу;
әлемдік рыноктыңжағдаятының өзгеруіне кері әсерін тигізетін икемді салық
және кеден-тарифтік саясатты жүргізу
жоғары қосылған құны бар ... ... ... мен несиелеудің
механизмдерін қалыптастыру, сонымен қатар ... ... ... ... жаңа жұмыс орындарын ашатын, өсімге әсер ... ... асыл және ... ... ... ... ... үшінші,
төртінші қайта балқытуды инвестициялау саясатын жүргізу;
сауда қызметін реттейтін құқықтық өрісті жетілдіру, ... ... ... мен ... ... негізінде рыноктарды, өкілдіктерді,
сауда үйлерін ашуды көздейтін сауда ... ... ... Сонымен
қатар ішкі рынокты тиімді бағадағы жоғары сапалы ... мен ... ... ... ... ... ... әсіресе агроөнеркәсіп
кешеніндегі бәсекеге қабілетті жаңа өндірісті қалыптастыру;
мемлекеттік органдардың, Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... іс-қимылдары
нәтижесінде сауда дауларын реттеудің механизмдерін жетілдіру;
Аталған мақсаттарға қол жеткізу отандық экспорттың ... ... ... ... бағаның құбылуына тәуелділігін төмендетіп қана
қоймайды, сонымен бірге экономиканың шикізат ... ... ... ... ... режимін жақсарту отандық
өнеркәсіпті басымды дамытуға, экспортты ... ... ... ... ... ... ... жағдайында әлемдік
қауымдастыққа ықпалдасуына негізделген республиканың сауда-саяси режимін
жақсарту, орта ... ... ... ... ... ... ... ТІЗІМІ
1. Қазақстан Республикасының кеден кодексі.Астана, 2003жылғы сәуірдің 5-і.
№401-11 ҚРЗ. // Егемен Қазақстан. 11.04.03. №83-86 (23296)
2. Закон Республики Казахстан от ... №9-1 “Об ... ... ... ... ... ... 1996г., №8-9,ст. 240
3. Приказ Председателя Агентства таможенного ... ... от 4.06.03. №267 “Об ... ... ... ... контроля таможенными органами Республики
Казахстан”.
4. Тауарлар экспортын жанама реттеу шаралары жөніндегі Тұжырымдама.
Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2002ж. ... №714 ... Н.Ә. ... ... ... қазақстандықтардың өсіп-
өркендеуі,қауіпсіздігі және әл-ауқатының артуы. Ел Президентінің
Қазақстан халқына Жолдауы // Егемен Қазақстан, 11-қазан. 1997ж.
6. Назарбаев.Н.А. Об основных направлениях внутренней и ... ... ... ... Президента народу Казахстана // Казахстанская
правда. 30-апреля. 2002г.
7. Қазақстан Республикасының индустриялық-инновациялық дамуының
2003-2015жылдарға арналған Стратегиясы. Қазақстан Республикасы
Президентінің 2003жылғы 17-мамырдағы №1096 Жарлығымен ... ... план ... Республики Казахстан до 2010года,
утвержденный Указом Президента Республики Казахстан от 4.12.01. №735
9. Программа действий Правительства Республики Казахстан на ... ... ... ... ... от 17.02.00. №344
“О дальнейших мерах по реализации Стратегии развития Казахстана
до 2030 года”.
10. Программа Правительства Республики Казахстан на 2002-2004 ... ... ... ... Казахстан от 28.03.02. №827
“О дальнейших мерах по реализации Стратегии развития Казахстана
до 2030 года”.
11. Казахстан в ... ... ... Агентства Республики
Казахстан по статистике. Алматы: 2003г.
12. Статистический ежегодник Казахстана. Статистический сборник.
// Под ред. К. С. ... ... ... Республики Казахстан
по статистике 2003 г. 616 стр.
13. Инвестиционная деятельность в Республике Казахстан. Статистический
сборник. Агентства Республики Казахстан по статистике. ... ... ... ... ... и ... ... ред. С. Байзакова. Астана-Алматы: Аркаим, 2002 г.
15. ... ... ... ... ... ... ... Республики Казахстан: теория, практика
и
пути совершенствования. Астана 2002 г.
16. Мадияров Д. М. Сыртқы экономикалық саясат және экономикалық
қауіпсіздік. Оқулық – Алматы: Экономика, 2001ж. 198 ... ... К. ... политика Казахстана в условиях глобализации.
Алматы: Гаухар. 2000 ж. 584 стр.
18. Г.Н. Доғалова. Халықаралық ... ... ... 2000 ... ... Стратегия экономического роста. Астана, 2001 г.
20. Грачев.Ю.Н. Внешнеэкономическая деятельность. Москва, 2001 г.
21. Покровская.В.В. Организация и регулирование ... ... 1999 ... ... Международная экономика. Москва, 2000 г.
23. Балабанов.И.Т. Внешнеэкономическая связь. Москва, 2000 г.
24. Дегтярев.О.И. Внешнеэкономическая ... ... 1999 ... ... Основы государственного регулирование экономики.
Алматы,1999 г.
26. Мамыров.Е.Н. Государственное регулирование экономики в условиях
Казахстана. Алматы: Экономикс. 1998 г.
27. Примбетов.Е.У. Экспорт и его регулирование в ... ... // ... ... на ... ... степени
к.э.н.
Алматы, 1999 г.
28. Арынов.Е.М. Экспортная ориентация национальной экономики.
// Автореферат диссертаций на соискание ученой степени к.э.н.
Бишкек, 1994 ... ... ... и ... ... пройзводств Павлодарской области.
//Автореферат диссертаций на соискание ученой степени к.э.н.
Костанай, 2003 г.
30. Сулейменов М. А. Роль таможенной службы Республики Казахстан
в ... ... ВЭД в ... ... ... 18.00.02
Алматы 2002 г. 30 стр.
31. Айтекенов.К. Исекешев.А. Орынбаев.Е. Приоритеты
индустриально-инновационного развития Казахстана и роль
государственных институтов развития. // Экономист 2003 г. №11 стр ... ... ... ... возможностей Казахстана.
// Аль-Пари 2002 г.
33. Жуйриков.К.К. Проблемы и перспективы развития внешторговой
деятельности Республики Казахстан. // Банки ... 2001 г. №12 ... ... ... ... ... признаки
формирования. // Евразийское Сообщество 2000 г. №2(30) стр 76-84.
35. Кулекеев.Ж. Открытая внешнеэкономическая политика Казахстана
в контексте изменений в мировой ... // РЦБК №11 1998 г. ... ... Стратегическое приоритеты развития Казахстана до 2010 и
2030 ... // ... 2003 г. №11 стр ... ... Основные направления экономической политики
до 2010 года. // Аль-Пари 2001г. №1 стр 5-7.
38. Момент нестабильности. // Континент 2002 г. 20 ... ... ... ... как ... ... // ... 2003 г. №2.
40. Нурсеит.Н. Оценка экспортной ориентаций, импортозамещающего
потенциала и конкурентоспособности продукций промышленности
Казахстана. // Аль-Пари 2001 г. №3-6 стр ... ... ... экспорта – реализация промышленной политики.
// Казахстанская правда 2003 г. 22 апрель.
42. Сәрсембекова.С.Е. Импортозамещающие и экспортоориентированные
пройзводство Павлодарской области. // Саясат 2001 г. ... ... ... ... конкурентоспособности
экспортоориентированных пройзводств. // Евразийское Сообщество 2003
г.
№2 (42).

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 68 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Макроэкономикалық көрсеткіштер"4 бет
Қазақстан Республикасының Ұлттық қоры7 бет
Қаржы жүйесін ұйымдастыру5 бет
Ұлттық валюта тұрақтылығы және нақты сектор4 бет
Қазақ халық мұрасындағы ұлттық өрнекпен реңдердің танымдық-эстетикалық, тәрбиелік концепциялары4 бет
Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп және аудитінің ұлттық жүйесінің қалыптасуы мен дамуы127 бет
Азаматтық құқықтық қатынастардағы мәмілелер64 бет
Акциз салығын есептеу механизмі және төлену тәртібі3 бет
Астық қызметін құқықтық реттеу15 бет
Валюта қатынастары және валюта жүйесі25 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь