Экономикалық есептерді шығаруда матрицаның қолданылуы



Жұмыс түрі:  Курстық жұмыс
Көлемі: 21 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге
Таңдаулыға:   
Тегін:  Антиплагиат

Қандай қате таптыңыз?

Рақмет!






Қазақстан Республикасы білім және ғылым Министрлігі

Ы.Алтынсарин атындағы Арқалық мемлекеттік педагогикалық институты

Жаратылыстану және ақпараттандыру факультеті

Физика және математика кафедрасы

Мамандығы 5В010900-Математика

Тақырыбы: Сандық әлемдегі матрицаның қолдану мүкіндіктері

Жұмысты орындаған:
4 курс студенті
Сәкен Д.С.

Ғылыми жетекшісі:
аға оқытушы
Узакова Б.З.

Арқалық, 2019

КІРІСПЕ
3
1
САНДЫҚ ӘЛЕМДЕГІ МАТРИЦАНЫҢ ҚОЛДАНУ МҮКІНДІКТЕРІ
6
1.1
Матрицалар және оларға қолданылатын амалдар
6
1.2
Матрицаның түрлері
7
1.3
Сызықтық теңдеулерді шешу тәсілдері
8
2
МАТРИЦАЛЫҚ ЕСЕПТЕРДІ ШЕШУДЕГІ ҚОЛДАНЫЛАТЫН ПРОГРАММАЛАР
17
2.1
"Matrix Calculator" программаны қолданып матрицалық есептерді шығару
17
2.2
"Решение матриц" программасының көмегімен шешу
21
2.3
"Решение уравнений и матриц" программасы арқылы сызықтық теңдеулер жүйесіндегі матрицалық әдісмен шешу тәсілі
22
2.4
Экономикалық есептерді шығаруда матрицаның қолданылуы
25
ҚОРЫТЫНДЫ
28
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
30

КІРІСПЕ

Біздің заманымызда қоғамды дамыту үшін жеке тұлғаның алдында тұрған негізгі міндеттердің бірі - қоғам құруға өзінің бар мүмкіндігін жұмсайтын шығармашыл, қабілетті маман болу. Қазіргі таңда есептеу машиналарының математикалық ақпараттарды техникада, медицинада, экономикада, биологияда т. б кең қолданылуы, түрлі мәселелерді математикасыз шешуге болмайтындығын көрсетіп отыр.
Сондықтан да, әрбір оқушы математикалық сауатты болу үшін мынадай мақсаттар жүзеге асырылу керек. Ақыл - ойды дамыту. Математикалық іс - әрекеттің сипатына сай ойлауды қалыптастыру. Қоғамдық өмір практикасына қажетті математикалық ойлауды қалыптастыру. Математикалық білімді игеру мақсатында практикада қолдану. Болмысты, табиғат пен қоғамды тануға қажет математикалық мазмұндай білу. Алдына қойылған сұрауға немесе есепті шығаруға оптималды (жылдам, сенімді және дұрыс) жауап беруге дағдылану, ұмтылу. Математика - ғылымдардың патшасы деп ұлы ойшылдар айтқандай, бұл ғылым өте терең біліктер мен үлкен ізденушілікті талап етеді. Бірақ бұл ғылым өзінің қызығушылығымен қызықтыра түсетін жұмбақ тәрізді. Қиын жұмбақтың шешуін табу адамды қандай қанағаттану сезіміне бөлесе, қиын есептің шешуін тапқандығы, адамның сезімдері одан асып
Математиканың өмірмен байланысы анық. Миды жаттықтыру үшін адамға математиканы үйрену, есеп шығару, математиканың бүкіл заңдарын басқа ғылымдарды оқығанда пайдаланады. Біздің өміріміз дегенің бәрі бір - бірімен өзара байланысты. Тіршілік құбылыстарын бір - бірінен бөліп зерттеуге болмайды.
Әлдебір әлемнің сандық қатынастары мен кеңістіктік формалары, оның ішінде - структуралар, өзгерістер, белгісіздік жөніндегі ғылым - матемтика. Ол абстрактілендіру және логикалық қорыту, есептеу, санау, өлшеу және физикалық нәрселерді жүйелі түрде орнықтыру, бейнелеу мен өзгерістерді оқыту арқылы көрініс табады. Математиктер жаңа тұжырымдамаларды сипаттайтын осы түсніктерді ретімен таңдалып алынған аксиомалар мен анықтамаларды пайдалана қорыта отырып зерттейді.Сандық әлемде матиматиканың түрлі-түрлі жолдары, амалдары, әдіс-тәсілдері бар. Бұл ғажайып әлемде матрицаның мүмкіндіктері көп.
Осы мақсатты ескере отырып, математикаға қызығушылығымды арттыру барысында ойлау қабілетімді дамыту үшін әртүрлі матрицалық есептерді шешуді жүзеге асыруда мүмкіндіктерді есептеудің тәсілдерін көрсету жөн көрдім.
Ғылыми жұмыстың өзектілігі: математикалық білім мен сауаттылықтың қажеттілігін насихаттау арқылы, математика ғылымының іргелілігін, оның білім бастауының негізі екенін көрсету, қоғамның интеллектуалдық мүмкіндігінің критерийі математикалық сауаттылықтың даму қарқынына қашанда болса тәуелді болатындығына назар аударту.
Ғылыми жұмысының ғылыми жаңашылдығы: матрицалық есептерді әр түрлі әдістермен шешу жолдарына қатысты қалыпты емес есептерді шешу тәсілдері арқылы оқушылардың болашағына бағыт-бағдар беру, шығармашылық ізденісін дамыту, табиғи және дарындылық қабілеттерін шыңдау, математикалық мәдениеттіліктің деңгейін көтеру арқылы білім сапасын арттыру.
Ғылыми жұмыстың практикалық маңыздылығы: оқушылар сандар арқылы берілген матрицалық есептерді шешу және шығаруда әр түрлі әдістерді қолдана біледі, есепті шығаруға деген ынтасы артады, өз бетінше жұмыс жасауға үйренеді, логикалық және интеллектуалдық ойлау қабілеттері дамиды, орындалған жұмыстардың нәтижелеріне сыншыл көзқараспен қорытындылар жасауға үйренеді.
Ғылыми жұмыстың мақсаты: сандардан тұратын матрицалық есептердің шешу жолдарын үйрету.
Ғылыми жұмыстың міндеттері:
- матрицалық есептерді шешу жолдарына қатысты қызығушылығын арттыру;
- матрицалық есептердің шешу әдістерге қатысты шапшаң ойлауға, уақытты үнемдеуге, әр түрлі программалармен есепті оңтайлы шеше алуға үйрету.

1 САНДЫҚ ӘЛЕМДЕГІ МАТРИЦАНЫҢ ҚОЛДАНУ МҮКІНДІКТЕРІ
1.2 Матрицалар және оларға қолданылатын амалдар

Нақты сандардан құралған m жолы және n бағанасы бар тік бұрышты сандар кестесін А матрицасы деп айтамыз.
Матрицаны белгілеу үшін дөңгелек не болмаса тік жақшаны қолданады, яғни

немесе

сандары матрицаның элементтері деп аталады.
Кестені әртүрлі жақшамен белгілеуге болады. Біз бірінші түрдегі жақшаны пайдаланамыз. Матрицалар латынның бас әріптерімен белгіленеді. Әрбір aijматрицаның элементі деп аталады. Индекстер жол мен бағанның қиылысында орналасқан элементтің жолы мен бағанының нөмірін көрсетеді.
Матрицаға қолданылатын негізгі амалдар
Матрицалардың негізгі амалдары ол:
- матрицаларды қосу,
- матрицалардың айырмасын анықтау,
- матрицаларды көбейту және матрицаны санға көбейту.
1) Бірдей өлшемді А және В матрицаларының қосындысы (айырымы) деп, элементтері А және В матрицаларының сәйкес элементтерінің қосындысына (айырымына) тең болатын сол өлшемді C матрицасын айтамыз. Яғни
2) A матрицасының α санына көбейтіндісі деп (немесе α санының A матрицасына) сәйкес элементтері A матрицасының элементінің α санына көбейтіндісі болып келетін B матрицасын айтамыз.

Мұнда cij=ai1b1j+ai2b2j+...+aikbkj
Матрицаларды көбейткенде, ауыстырымдылық қасиет әр уақытта сақтала бермейді, яғни
Ауыстырымдылық қасиет орындалатын матрицаларды ауыстырымды матрицалар деп атайды.

1.2 Матрицаның түрлері

Егер болса, яғни матрицаның жолдарының саны бағандарына тең болса, онда матрицаны n-ші ретті шаршы матрица деп атайды.
Егер матрицаның бір ғана жолы болса, ол матрицаны жол матрица , егер матрица бір ғана баған болса, онда ол матрицаны баған матрица деп атайды.
Егер шаршы матрицаның бас диагональдардың элементтерінен басқа элементтері рөлге тең болса, онда мұндай матрицаны диоганалдық матрица деп атайды.
Егер диоганальдық матрицаның бас диоганаллында тұрған элементтері бірге тең болса, онда мұндай матрицаны бірлік матрица деп атайды, яғни

Егер матрицаны бас диоганальдарының элементтерінің жоғары не болмаса төмен тұрған элементтері нөлге тең болса, онда матрицаны үшбұрышты матрица деп атайды.
Екі матрица бір-біріне тең болды, егер өлшемдері бірдей және сәйкес элементтері бір-біріне тең болса, яғни Егер А матрицаның жолын бағанмен ауыстырса, онда ол матрицаны транспонирленген (келтірілген) матрицасы дейді.
Осы аталған мәліметтер бойынша төмендегідей мысалдар келтіруге болады.

1.3 Сызықтық теңдеулерді шешу тәсілдері

1. Крамер ережесі. n белгісізді сызықтық n теңдеулердің жүйесі берілсін:

11x1 + ... + 1nxn = 1
. . . . . . . . . .
n1x1 + ... + nnxn = n,

сонымен бірге оның негізгі А = матрицасы ерекше емес болсын.
Онда жүйенің матрицалық түрі AX = b болады,
мұндағы b = бос мүшелердің бағаны және X = , белгісіздердің бағаны.
Жүйенің жалғыз шешімі X = A - 1b формуласымен табылады. Осыдан,

= ,
яғни
x1 = (A111 + A212 +...+ An1n),
x2 =(A121 + A222 +...+ An2n),

xn = (A1n1 + A2n2 +...+ Annn).
Бірінші теңдіктің оң жағындағы жақшадағы өрнекті 1A11 + 2A21 +...+ nAn1 түрінде жазса, онда осы өрнек А1 = матрицасының анықтауышының ірінші бағаны бойынша жіктеуі болады. Ал А1 матрицасы А матрицасының бірінші бағаны бос мүшелер бағанымен ауыстырғанда шығады. Осыған ұқсас А2 матрицасы А матрицасының екінші бағанын бос мүшелер бағанымен ауыстырғанда шығады және т.с.с. Осыдан

x1 = , x2 = ,..., xn = .

Егер n белгісізі бар n сызықтық теңдеулер жүйесінің негізгі матрицасының анықтауышы нөлден өзгеше болса, онда жүйенің жалғыз шешімі болады және шешім

x1 = , x2 = ,..., xn = .

формулаларымен беріледі, мұндағы Ai анықтауышы A анықтауышының i-бағанын бос мүшелер бағанымен ауыстырғаннан кейін шыққан анықтауыш.
Сызықтық теңдеулер жүйесінің матрицалық түрі
Сызықтық теңдеулер жүйесі берілсін:

11x1 + ... + 1nxn = 1
. . . . . . . . . .
n1x1 + ... + nnxn = n.

Оның негізгі матрицасы квадрат А = матрицасы, бос мүшелер бағаны b = , белгісіздер бағаны X = болады.
Берілген жүйені матрицалық түрде жазуға болады: AX = b
Егер квадрат А матрицасы ерекше емес болса, онда A - 1b векторы берілген жүйенің жалғыз шешімі болады.
Баған түрінде жазылған X0 векторы берілген жүйенің шешімі болса, онда AX0 = b. Осы теңдіктің екі жағын сол жақтан А - 1 матрицасына көбейтсе, А - 1(АХ0) = А - 1b. Осыдан (А[ - 1]А)Х0 = А[ - 1]b. Сондықтан X0 = A[ - 1]b.
Сөйтіп, берілген теңдеудің A[ - 1]b шешімі бар, немесе шешімі болмайды.
Ал А(A[ - 1]b) = b теңдігі A[ - 1]b векторы (1)-жүйенің шешімі болатынын көрсетеді. А матрицасына кері A[ - 1] матрицасы жалғыз болғандықтан A[ - 1]b векторы (2)-теңдеудің жалғыз шешімі болады.
№1 мысал. Берілген жүйені матрицалық түрде жазып шешейік:

x1 + 2x2 + 3x3 = 7
2x1 - x2 + x3 = 9
x1 - 4x2 + 2x3 = 11
Жүйенің негізгі матрицасы A = , еркін мүшелер бағаны b = ,
белгісіздердің бағаны X = болады. Сондықтан жүйенің матрицалық түрі AX = b болады.
A - 1 = .
Осыдан жүйенің шешімі табылады:

X = A - 1b = = .
№2 мысал. Теңдеулер жүйесін Крамер ережесімен шешейік:

x1 + 2x2 + 3x3 = 7
2x1 - x2 + x3 = 9
x1 - 4x2 + 2x3 = 11

= = = = 5 - 30 = - 25 ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Векторлар және олардың есептер шығаруда қолданылуы
Параметрі бар есептерді шығаруда геометриялық әдісті қолдану
Вексельдің экономикалық мәні, түрлері және вексельдің қолданылуы
Векторларды геометриялық есеп шығаруда қолдану
Геометриялық есептерді шешу
Салық саясатының әлеуметтік-экономикалық мазмұны және оның қазақстан республикасында қолданылуы
Химиядан есептерді шығарудың әдістемесі
Мазмұнды ойын есептерді қолдану
Бастауыш сыныпта мәтіндік есептерді талдау әдістемесі
Топографиялық карта бойынша есептерді шешу
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь