Мектеп оқушыларының эстетикалық талғамын қалыптастыру үдерісі


Қaзaқcтaн Pecпyбликacының Бiлiм жәнe ғылым миниcтpлiгi
Әл-Фapaби aтындaғы Қaзaқ Ұлттық унивepcитeтi
ӨТЕГЕН А. Ә.
ӘЛEУМEТТIК ПEДAГОГТIҢ ОҚУШЫЛАРДЫҢ ЭСТЕТИКАЛЫҚ ТАЛҒАМЫН ҚАЛЫПТАСТЫРУ ЖҰМЫСЫ
ДИПЛОМДЫҚ ЖҰМЫC
Мaмaндығы 5В012300 - «Әлeyмeттiк пeдaгогикa жәнe өзiн-өзi тaнy»
Aлмaты, 2019
Қaзaқcтaн Pecпyбликacының Бiлiм жәнe ғылым миниcтpлiгi
Әл-Фapaби aтындaғы Қaзaқ Ұлттық унивepcитeтi
«Қоpғayғa жiбepiлген»
Пeдaгогикa жәнe бiлiм бepy мeнeджмeнтi кaфeдpacының
мeңгepyшici, п. ғ. к., доцент А. Д. Құрманалиева
«ӘЛEУМEТТIК ПEДAГОГТIҢ ОҚУШЫЛАРДЫҢ ЭСТЕТИКАЛЫҚ ТАЛҒАМЫН ҚАЛЫПТАСТЫРУ ЖҰМЫСЫ»тақырыбында
ДИПЛОМДЫҚ ЖҰМЫC
5В012300 - «Әлeyмeттiк пeдaгогикa жәнe өзiн-өзi тaнy»
Оpындaғaн А. Ә. Өтеген
Ғылыми жeтeкшi
п. ғ. к., доцент м. а Қ. Ш. Молдacaн
Ноpмa бaқылayшы М. Д. Мурзагулова
Алматы, 2019
РЕФЕРАТ
Жұмыстың атауы: «Әлеуметтік педагогтің оқушылардың эстетикалық талғамын қалыптастыру жұмысы»Жұмыстың құрылымы: дипломдық жұмыс кіріспе, екі тарау, қорытынды және падаланылған әдебиеттерден тұрады.
Жұмыстың көлемі: 70 бет.
Пайдаланылған әдебиеттер саны : 103
Зерттеу нысаны : Оқушылардың эстетикалық талғамын қалыптастырудағы әлеуметтік педагогтің қызметі
Зерттеудің пәні: Мектеп оқушыларының эстетикалық талғамын қалыптастыру үдерісі
Кілт сөздер: эстетика, эстетикалық талғам, ізгілік, гуманизм, эстетикалық қабылдау, эстетикалық сезім, эстетикалық құндылық, эстетикалық идеал.
РЕФЕРАТ
Тема дипломной работы: «Работа социального педагога по формированию эстетического вкуса учащихся»
Структура работы: состоит из введения, двух глав, заключения, списка использованной литературы
Объем работы: 70 стр
Список использованной работы: 103
Объект исследования: Деятельность социального педагога в формировании эстетического вкуса учащихся
Предмет исследования: : Процесс формирования эстетического вкуса школьников
Ключевые слова: эстетика, эстетический вкус, гуманизм, эстетическое восприятие, эстетические чувства, эстетические ценности, эстетические идеалы.
ABSTRACT
The theme of the work: "The work of a social pedagogue on the formation of aesthetic taste of students»
Structure of the work: consists of an introduction, two chapters, a conclusion, a list of used literature
Work volume: 70 pages
Number references: 103
Object of research: Activity of the social teacher in formation of aesthetic taste of pupils
The aim of the research: The process of formation of aesthetic taste of schoolchildren
Key words: aesthetics, aesthetic taste, humanism, aesthetic perception, aesthetic feelings, aesthetic values, aesthetic ideals.
МAЗМҰНЫ
КІРІСПЕ . . .
ОҚУШЫЛАРДЫҢ ЭСТЕТИКАЛЫҚ ТАЛҒАМЫН ҚАЛЫПТАСТЫРУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1. 1 Оқушылардың эстетикалық талғамын қалыптастыру жұмысының ғылыми- педагогикалық әдебиеттерде зерделенуі . . .
1. 2 Әлеуметтік педагогтің оқушылардың эстетикалық талғамын қалыптастырудың мазмұны және өзіндік ерекшеліктері . . .
1. 3 Әлеуметтік педагогтің оқушылардың эстетикалық талғамын қалыптастырудың құрылымдық-мазмұндық моделі . . .
ІІ. ӘЛЕУМЕТТІК ПЕДАГОГТІҢ ОҚУШЫЛАРДЫҢ ЭСТЕТИКАЛЫҚ ТАЛҒАМЫН ҚАЛЫПТАСТЫРУ МАҚСАТЫНДАҒЫ ТӘЖІРИБЕЛІК-ПЕДАГОГИКАЛЫҚ ЖҰМЫС МАЗМҰНЫ
2. 1 Әлеуметтік педагогтің оқушылардың эстетикалық талғамын қалыптастырудың үлгiciн icкe acыpy жолдapы . . .
2. 2 Әлеуметтік педагогтің оқушылардың эстетикалық талғамын қалыптастырудың әдістері мен тәсілдері . . .
2. 3 Әлеуметтік педагогтің оқушылардың эстетикалық талғамын қалыптастыру бағытындағы тәжірибелік-эксперименттік жұмыс нәтижесі . . .
КІРІСПЕ
Зерттеудің өзектілігі: Қазақстан Республикасының «Білім беру туралы» заңында, Қазақстан Республикасының 2015 жылға дейінгі білім беруді дамыту тұжырымдамасында, Қазақстан Республикасының Президенті Н. Ә. Назарбаевтың 2007 жылғы «Жаңа әлемдегі жаңа Қазақстан» атты дәстүрлі Жолдауында бүгінгі заманның талаптарына сай білім беру жүйесін дамыту, бала тәрбиесі, оның жан-жақты жетілуіне, тұлғаның шығармашылық дара қасиеттерін арттыру үшін көптеген міндеттер көзделген. [1, 2] . Бүгінгі таңда, халқымыздың дәуірлер сынынан өткен рухани-эстетикалық құндылықтарын зерттеу, оның бар мүмкіндіктерін жас ұрпақ тәрбиесінде пайдалану мәселелеріне байланысты «Мәдени мұра», бағдарламасы (2007 ж. ) бойынша іс-шаралар жүзеге асырылуда. «Мәдени мұра» бағдарламасының басты мақсаты - «дәстүрлер мен әдет-ғұрыпты зерделеудің тұтастай жүйесін құру шеңберінде қазақ халқының тарихымен, материалдық және рухани танымал ету» деп көрсетілген, яғни халықтық рухани, материалдық мәдени игеруіне мүмкіндік жасайтын мемлекеттік әрі педагогикалық міндеттерді қамтиды. [3]
Жас ұрпақты тәрбиелеу мақсатында, баланы жан-жақты және үйлесімді дамыту - рухани байлық, моральдық тазалық пен дене бітімін ұштастыра алатын тұлға ретінде қалыптастыру маңызды орын алып отыр. Осы мақсатқа қол жекізуде жастардың бойында эстетикалық мәдениет пен эстетикалық талғамды қалыптастыру өзекті міндет болып отыр. Қазіргі таңда қоғамда мәдени құлдырау орын алып жатыр. Себебі, көптеген жастарымыз әдемілікті ұсқынсыздықтан, құндылықтардың аражігін ажырата алмайды. Олар қоршаған ортаны сұлулық тұрғысынан қарай алмайды. Сол себептен эстетикалық тәрбие мәселесі өзекті болып отыр, яғни жастарымыздың бойында эстетикалық талғам, эстетикалық идеал, эстетикалық көзқарасын қалыптастыру жүргізілуі қажет. Бұл мәселені шешуде маңызды рөлді жалпы білім беретін мектептер мен ұстаздарымызға артылып отыр.
ХХ ғасырдың бастапқы кезеңінде, эстетикалық тәрбиенің қоғам талаптарына сай дамытудың психологиялық, педагогикалық мәселелері П. П. Блонский [4], Н. К. Крупская [5], А. В. Луначарский [6] , В. Н. Шацкая [7], А. С. Макаренко [8], С. Т. Шацкий [9] және т. б. ғалымдардың еңбектерінде қарастырылған болатын. ХХ ғасырдың екінші жартысынан бастап, философиялық, өнертану, эстетикалық тәрбие теориясының дамуына байланысты В. К. Скатерщиков [10], А. Я. Зись [11], Б. Т. Лихачев [12], А. Егоров [13], Ш. Н. Герман [14], Н. И. Киященко [15], О. А. Кривцун [16], А. А. Радугина [17] т. б. ресей ғалымдарының еңбектерінде өнер табиғаты, оның жеке адамның, қоғамның рухани дамуындағы және көркем-эстетикалық тәрбие жүйесі, соның аясындағы талғамды қалыптастыру факторлары, құралдары, психологиялық негізі туралы ғылыми тұжырымдары біздің зерттеуіміз тұрғысынан аса маңызды.
Өнер құралдары арқылы мектеп оқушыларының эстетикалық дамуын таным мен талғам деңгейіне көтерудің ғылыми теориялық, әдіснамалық, көркем-эстетикалық тәрбие мәселелерін М. Х. Балтабаев [18] , С. А. Ұзақбаева [19, 20, 21] , Қ. Ералин [22] , А. А. Қалыбекова [23, 24] , Е. О. Омар [25] , Ә. О. Қамақ [26, 27] , Е. Асылханов [28] , Б. А. Әлмұханбаетов [29] , Т. А. Қышқашбаева [30], Р. К. Дүйсенбінова [31] , С. Ә. Жолдасбекова [32] , Ұ. О. Асанова [33] , Б. Байжігітов[34], З. Р. Ахметова [35] , Ф. Н. Жұмабекова [36] , Б. С. Өтемұратова [37] , Б. Ж. Жиентаева [38] , С. Әбенбаев [39] , Ш. Ә. Ақбаева [40] , А. Қ. Ералина [41] , И. В. Коваленко [42] , Ұ. Есім [43] , Р. А. Дарменова [44] , А. Д. Райымқұлова [45] , Ш. Ж. Арзымбетова [46, 47] т. б. сияқты педагог ғалымдардың ғылыми-зерттеулері мен еңбектерінде ашып көрсетілген.
Зерттеудің мақсаты: Әлеуметтік педагогтің оқушылардың эстетикалық талғамын қалыптастыруды теориялық және тәжірибелік тұрғыдан зерттеу
Зерттеу нысаны: Оқушылардың эстетикалық талғамын қалыптастырудағы әлеуметтік педагогтің қызметі
Зерттеу пәні: Мектеп оқушыларының эстетикалық талғамын қалыптастыру үдерісі
Зерттеу болжамы: Егер оқушылардың эстетикалық талғамын қалыптастыру жұмысының құрылымдық моделі жасалып, әдістері іріктеліп, мектеп практикасына енгізілсе, онда эстетикалық талғамды қалыптастыру жұмысы жоғары деңгейде жүргізілер еді, өйткені оқушылардың эстетикалық талғамын қалыптастыру жұмысының моделі мен ұсынылған әдістер педагогикалық, психологиялық тұжырымдамаларға және мектеп практикасына негізделіп жасалған
Зерттеудің міндеттері:
1. Әлеуметтік педагогтің оқушылардың эстетикалық талғамын қалыптастырудағы «эстетика», «эстетикалық талғам», «гуманизм», «ізгілік» ұғымдарының мәнін ашу;
2. Мектептегі оқушылардың эстетикалық талғамын қалыптастыру жұмысының құрылымдық-мазмұндық моделін жасау, әдістерін жүйелеу;
3. Эстетикалық талғамды қалыптастыру жұмысының әдістерінің тәжірибелік-педагогикалық жұмыс барысында тиімділігін анықтау, әдістемелік ұсыныстар даярлау;
Зерттеуде қолданылатын әдістер мен әдістемелер: зeрттeу мәceлeci бoйыншa филocoфиялық, әлеумeттiк, психoлoгиялық, пeдaгoгикaлық әдeбиeттeргe тaлдaу жacaу, бaқылaу, caуaлнaмa, cұхбaттacу, трeнинг, әңгiмeлecу, тәрбиeшiлeрдiң, тәрбиeлeнушiлeрдiң шығaрмaшылық жұмыcтaрын жәнe oқу‑әдicтeмeлiк құжaттaрды oқу жәнe тaлдaу, пeдaгoгикaлық тәжiрибeлeрдi зeрттeу жәнe қoрыту, оқушылардың өзiн‑өзi бaғaлaуын caрaптaу, зeрттeу әдicтeрiн қoлдaну.
Зерттеу базасы :Алматы қаласындағы №81 мектеп гимназиясы
Диплом жұмысының құрылымы мен мазмұны: Дипломдық жұмыс кіріспеден, 2 негізгі бөлім, қорытындыдан, әдебиеттер тізімінен және қосымшалардан тұрады. Текстте таблицалар мен кестелер қолданылған. Кіріспе бөлімінде зерттеудің өзектілігі, ғылыми аппараты, мақсаты, нысаны, пәні, міндеттері, ғылыми болжамы, әдіснамалық негіздері, әдістері, ғылыми жаңалығы мен теориялық маңыздылығы баяндалады.
І. ӘЛЕУМЕТТІК ПЕДАГОГТІҢ ОҚУШЫЛАРДЫҢ ЭСТЕТИКАЛЫҚ ТАЛҒАМЫН ҚАЛЫПТАСТЫРУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1. 1 Оқушылардың эстетикалық талғамын қалыптастыру жұмысының ғылыми- педагогикалық әдебиеттерде зерделенуі
Қазақстан Республикасының 2015 жылға дейінгі білім беруді дамыту тұжырымдамасында : «жоғары білім берудің мақсаты - жеке тұлғаның жоғары сапалы білім алуға деген мүдделерін қанағаттандыру, әрбір адамға оқытудың мазмұнын мамандық таңдауға кеңінен мүмкіндік беру керек» деген болатын. Саналы еңбекке негізделген мәдениет пен өнердің бірізділігі мен маңыздылыңы Қазақстан Республикасының мәдениет туралы заң жобасының бірінші тарауының 4-бабында «Азаматтарға эстетикалық тәрбие беру мәдениет саласындағы негізгі міндет болып табылады, себебі мәдениет пен өнер егіз, қолөнер - мол өнер» деп көрсетілген болатын.
Алғашында эстетика философия мен ғарыштану ғылымыныңбір бөлігі ретінде қалыптасты. Философиялық сөздікте «Эстетика» термині «адамның дүниені игерудің заңдылықтары, сұлулық заңдарына сәйкес шығармашылықтың мәні мен формасы туралы ғылым ретінде» түсіндірілді. Ең алғаш Сократтың кезінен бастап эстетика философиядан тәуелсіз ғылым ретінде бөліне бастады. Платон үшін эстетика - өнерді мемлекеттік бақылау және адамды тәрбиелеудің соңғы рөлі. Ең алғаш эстетика терминін 1750 жылы Александр Бумгартен енгізген болатын. Бумгартен эстетиканы- өнерге қатысы бар әлемнің сезімтал білімі деп білді. [48] Эстетика (грек. «сезім») - бұл ең алдымен әсемдік санатымен сипатталатын, құндылық әлемін зерттейтін философия саласы болып табылады. Е. Г. Яковлев кемелділікті эстетиканың негізгі санаты ретінде қараған. Сонымен қатар эстетика сөзіне «сұлулық», «әдемілік», «ұлы», «қайғылы», «күлдіргі», «катарсис», «үйлесімділік», «тәртіп», «өнер», «ырғақ», «ақындық», «ақыл», «әуен», «калокагатия», «ереже», «имитация», «бейне», «белгі», «жарық», «түс» деген терминдер мен түсініктерді жатқызсақ болады. [49] Эстетикалық тәрбие теориясының негізін қалаушы философтардың ілімін пайымдау (Дж. Локк «іскер адам», «нағыз джентльмен», Д. Юм «талғамның өлшемі», Штефсбери «асқан
шебер» (виртуоз) адам, Гельвеций «құдіретті әуесқойлық», Ж. Ж. Руссо «талғам», Д. Дидро «этикалық пен эстетикалықтың бірлігі», А. Бумгартен «жетілген эстетик», И. И. Винкельман «грация», Г. Э. Лессинг «өнердің міндеті», И. Кант «талғам анатомиясы», Ф. Шиллер «эстетикалық мемлекет») эстетикалық тәрбиенің қалыптасуының заңдылықтарына, міндеттеріне байланысты басты бағыттарын анықтауға көмектеседі. [50] Эстетикалық әрекеттің терминологиялық аппараты:
Эстетикалық қабылдау - нақты әлемдегі жалпыға бірдей мәнді адамның рухани және мәдени игілігі.
Эстетикалық көрініс - қабылданған объектінің бейнесінде бекітілген эстетикалық қабылдаудың нәтижесі.
Эстетикалық әсер - эстетикалық идеяларды еске түсіру, оларды бағалау және ақыл-ойда бекіту.
Эстетикалық талғам -эстетикалық артықшылықтар мен бағдарлар жүйесі, тұлғалық мәдениетке негізделген эстетикалық әсерлерді шығармашылық өңдеу. И. Бродский: «Адамның эстетикалық тәжірибесі неғұрлым бай болса, талғамы соншалықты берік болады, ал моральдық таңдауы айқын болса - мүмкін ол адам бақытты болмасада еркін өмір сүретін болады».
Эстетикалық идеал - шынайы және мәдениетте жоғары үйлесіммен жетілу идеясы, ол адамның қызметінің мақсаты, критерийі және векторы болып табылады. [48]
«Эстетика» сөздігінде эстетикалық талғам - эстетикалық обьектілерді сүйіспеншілікпен қабылдап бағалауы немесе оған сүйіспеншіліктің болмауы, болмыс пен өнердегі әдемілікті ұсқынсыздықтан, қайғылы жағдайды күлкілі жағдайдан адамның айыра білу қабілеті. Эстетикалық талғам - жеке адамның эстетикалық қабілеттілігі мен қажеттілігінің маңызды ерекшелігі. Эстетикалық талғамның бірегейлігі, оның өзгешілігін айқындайды. Әр түрлі талғамның болуы тәрбиеге, мінез-құлыққа, тәртіпке, өмір тәжірибесіне, адамдармен қарым-қатынасына байланысты қалыптасады. Мұраттар мен дүниетаным адамның жалпы талғамдық бағасын анықтайды [51, 42-43б]
«Маркстік-лениндік эстетика» еңбегінде эстетикалық талғам - эстетикалық сананың формасы, ол өзінде эстетикалық сезім мен мұратты байланыстырады. Эстетикалық талғамнан адамның табиғат пен әлеуметтік өмірдің байланысының бейнесін көруге болады. Эстетикалық талғам бір жағынан бұйымның, табиғат пен қоғамның құбылыстарын, заттық және рухани қажеттіліктерінің эстетикалық қасиеттерін пайымдау қабілеттілігі болса, екінші жағынан, әсер етушілік, яғни жеке адамның қайталанбастығынан келіп туындайды. Эстетикалық талғам екеуінің синтезі, себебі, ол болмысты нақты сезімдік тұрғыда игереді, сонымен қатар адамның әлеуметтік және табиғи маңыздылығымен үйлесу қабілеттілігі. Нақты сезімнің эстетикалық талғамдағы бірлігі эстетикалық мұрат пен эстетикалық сезімде кездеседі. Эстетикалық сананың эстетикалық талғамда мұратқа қарағанда анық, әрі ерекше қайталанбастығы байқалады. Бірақ ол рефлексиясыз іске аспайды, онда эстетикалық нысанның қасиеті бейнеленеді. Эстетикалық талғамның ерекшелігі өнерде айқын байқалады. Өнер - қабылдаған адамның ішкі жан дүниесінің дамуына мүмкіндік береді. Ол адамның өзгеше қайталанбастығын аша түседі және қалыптастырады [52, 97-98б]
В. К. Скатерщиков «Эстетикалық талғам туралы» атты еңбегінде талғамды адамның эстетикалық шығармашылық іс-әрекеттерін қоршаған өмірді эстетикалық қабылдау қабілеттілігін реттеп отыратын күш ретінде қарастырды. Эстетикалық талғам үдерісінде жеке адамның, табиғат пен қоғамдағы, күнделікті сан-алуан іс-әрекеттеріндегі нақтылы құбылыстарды бағалау тұрғысынан көзқарасы, қатынасы басты орын алады. Сөйтіп, талғам - шындық болмысының, заттар дүниесінің, қоғамдық құбылыстардың эстетикалық мәндік құнын айқындау құралы іспеттес деген пікір айтады. Бұл жерде іс-әрекеттерінің мәнін түсіне білу талғамның даму заңдылықтарын игеруге, оның санасында қалыптасуына зор мүмкіндік туғызады. [10]
Ш. М. Герман мен В. К. Скатерщиковтың «Эстетика туралы сұхбаттар» атты еңбегінде эстетикалық талғам - болмыс құбылыстары мен өнер туындыларының нақты эмоциялық бағасының жүйесі, ол адамда сұлулық пен ұсқынсыздық, әдемілік және көркемдік негізінде қалыптасады. Эстетикалық талғам тікелей сезімдік сипатта болады, яғни ол тек өзіне эстетикалық қатынаспен жанасқанда пайда болады. Музыка мен балеттің өнерінен бір адамның әңгімесі бойынша ләззат алуға болмайды. Талғам талқылаулардан да туындамайды, тек ол ерекше сезімде пайда болып, сезім туғызады. Сонымен қатар талғам баға да береді, ол ішкі әсерден туындайды. Осы баға беруде қатынаста бар, ал қатынас бар жерде тәртіп бар.
Нақты құбылысқа баға беруде талғам пайда болады, бұл өмір мен өнерге эстетикалық қарым-қатынасты туғызады. Талғам бұрын көрмеген затты, болмыс құбылыстарын, өнер туындыларын пайымдап, өзінің ол туралы ойын білдіруге мүмкіндік береді. Жақсы талғамда, талғамсыздықта өмір мен өнерге деген қарым-қатынасында адамдар өз ойларын тартады. Осы себептенде талғам жеке адамның ісі болудан қалады. Сондықтанда, талғам туралы кейде дауласуға да тура келеді. Ол талғамның адам бойындағы даму деңгейіне байланысты болады. Әрбір адамның эстетикалық талғамы өзінің қоршаған ортадағы заттарға, болмысқа, өнерге қызығушылығынада байланысты. Мысалы, адамның жас, ұлттық және психологиялық ерекшеліктеріне байланысты эстетикалық талғамдары да әр түрлі болып келеді. Сондықтан да жоғары эстетикалық талғам көп қырлы болып, сұлулықты жасаудыңда түрі көп. Осындай көпқырлы эстетикалық талғамға жету үшін, оны дамытуға тырысу қажет. Эстетикалық талғам қоғамның даму деңгейіне де байланысты қалыптасады. [14, 172-176б. ]
Ә. Қамақтың «Өнер арқылы эстетикалық талғамды қалыптастырудың мәні мен маңызы» атты мақаласында эстетикалық талғам туралы ойын келесідей түйіндейді. Қазіргі қоғамдық қатынастар үдерісінде, тұлғаның рухани-эстетикалық, мәдени дамуына жол ашатын құбылыс - эстетикалық талғамды қалыптастыру. «Өйткені, қазіргі өнер бағыттары мен стильдердің сан-алуандығы, оның заман талабына сай таным формалары мен принциптерінің өзгерісі, тұлғаның сол «сан-алуандық» ағымының рухани құндылықты сезіне, тануына мүмкіндік туғызатын эстетикалық талғам өрісін дамытуды талап етеді. Бүгінгі таңда бұл проблема, эстетиканың тәрбиенің де педагогикалық, психологиялық өзекті зерттеу мәселесіне айналып отыр» [53, 4б. ]
Эстетикалық мағынада «жоғары талғам» және «талғам» терминін испандық ойшыл Бальтасар Грасиан қолданды. Талғам дегеніміз - көркемдік пен өнер туындыларын түсінуге арнайы бағытталған адамның танымдық мүмкіндіктерінің бірі ретінде қарады. XVIII ғасырда эстетикалық талғам туралы көптеген философиялық трактаттар жазыла бастады. Талғам - адамның интеллектке ұқсайтын туа біткен қабілеті, ал егер интеллект тақырыпта болған ақиқатқа қызығушылық танытса, онда талғам бір нәрселердің сұлулығына, өз-өзінен емес, «бізбен байланысты» қызығушылық танытады. Талғам керемет өнер туындыларын жасауға көмек береді. Бұл жерден талғам - ол мақтаншақтықтың дауысы. Вольтер талғам - тамақтың қасиеттерін ажырататын адамға берілген қасиет, «талғам» сөзі өнердегі жақсы мен жаманның аражігін ажыратуға мүмкіндік береді, көркемдік талғам жақсылыққа сезімтал және суық болып келсе, жаманға төзімсіз болып келеді.
... жалғасы- Іс жүргізу
- Автоматтандыру, Техника
- Алғашқы әскери дайындық
- Астрономия
- Ауыл шаруашылығы
- Банк ісі
- Бизнесті бағалау
- Биология
- Бухгалтерлік іс
- Валеология
- Ветеринария
- География
- Геология, Геофизика, Геодезия
- Дін
- Ет, сүт, шарап өнімдері
- Жалпы тарих
- Жер кадастрі, Жылжымайтын мүлік
- Журналистика
- Информатика
- Кеден ісі
- Маркетинг
- Математика, Геометрия
- Медицина
- Мемлекеттік басқару
- Менеджмент
- Мұнай, Газ
- Мұрағат ісі
- Мәдениеттану
- ОБЖ (Основы безопасности жизнедеятельности)
- Педагогика
- Полиграфия
- Психология
- Салық
- Саясаттану
- Сақтандыру
- Сертификаттау, стандарттау
- Социология, Демография
- Спорт
- Статистика
- Тілтану, Филология
- Тарихи тұлғалар
- Тау-кен ісі
- Транспорт
- Туризм
- Физика
- Философия
- Халықаралық қатынастар
- Химия
- Экология, Қоршаған ортаны қорғау
- Экономика
- Экономикалық география
- Электротехника
- Қазақстан тарихы
- Қаржы
- Құрылыс
- Құқық, Криминалистика
- Әдебиет
- Өнер, музыка
- Өнеркәсіп, Өндіріс
Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор #1 болып табылады.

Ақпарат
Қосымша
Email: info@stud.kz