Су мәселесі

Қанша қиюластырғың келгенімен, әу бастан қиюы қашқан нәрсенің икемге келіп, иліге кетуі екіталай. Ал икемге келтіру үшін амал-тәсілдің сан түрін ойластырып, мәселеге жан-жақты байыппен қарағанда ғана бұрыннан түйіні шешілмей жүрген түйткілді дүниенің түйіні тарқап, күрмеуі біраз да болса шешілер еді. Әйтпесе...
Су мәселесі бүгінгі таңда тек Орталық Азияда ғана емес, тіпті жаһандық тұрғыда талқыға түсіп жүргені белгілі. Аймақтық-өндірістік кешендерден бастап тұтастай ел экономикасының қарыштап дамуы бірінші кезекте мемлекеттің су ресурстарымен жеткілікті мөлшерде қамтамасыз етілуіне байланысты десек, артық айтқандық болмас. Қазіргі кезде Орталық Азия республикалары арасында шиеленісе түскен аталмыш мәселе көршілермен арадағы байланыстың болашақта қай бағытқа қарай бет алатынын бағамдауға мүмкіндік беретіндей. Таразының бір басында Қазақстан болса, екінші жағында Орталық Азиядағы мемлекеттер тұр. Оған тағы да Ресей мен Қытайдың салар салмағын қосыңыз. Осы ретте алаң туғызар басты жәйт: ағын суды, соның ішінде, әсіресе, трансшекаралық өзендерді пайдалануда жаңағы мүдделілік таразысының тепе-теңдігін қалай сақтауға болатындығы. Егер де аталмыш үдеріс бұдан былай да қазіргі бағытта өрістей беретін болса, су мәселесі төңірегінде жаңа шиеленіс түрінің туындауына жол ашылып жүрмей ме? Және сол шиеленіс салдарынан түптің түбінде елдің зардап шекпейтініне кім кепілдік береді? Сауал көп. Оған берілер жауаптың да аз еместігіне дау жоқ. Осы ретте аталмыш проблема мемлекеттің экономикалық не болмаса экологиялық мүмкіндігін ғана танытып қоймай, қауіпсіздік және саяси мәселе сипатына көшетін сыңайы бар.
Орталық Азия республикаларының экономикасы үшін су ресурсы өткен ғасырдың орта тұсынан-ақ өзекті де өткір проблемаға айналғанын ескерсек, оның әлдеқашан халықаралық маңызға ие болғандығы анық. ТМД мемлекеттері ішінде біздің еліміз өзен суымен өте төмен деңгейде қамтамасыз етілген. Географиялық жағынан барлық трансшекаралық – Ертіс, Сырдария, Жайық, Іле, Шу, Талас секілді өзендердің төменгі сағасында орналасқандықтан да болар, Қазақстан үшін бұл проблема күрделілігімен қатар, уақыт өткен сайын мүлдем жаңа түрге енетін құбылмалылығымен де қиындық туғызуда.
Өткенге біраз шегініс жасасақ, сонау 1992 жылдың ақпан айында Алматы қаласында Орталық Азия мемлекеттері арасында Сырдария өзенінің су қатынастары мәселелерін реттеу, трансшекаралық су ағындарының режім проблемаларын шешу, әсіресе, жазғы суармалы мерзім кезінде су ресурстарын тиімді пайдалану мен қорғауды бірлесіп басқару саласындағы ынтымақтастық туралы келісімге қол қойылған болатын. Ал 1998 жылдың наурыз айында осы
        
        Су мәселесі
Қанша қиюластырғың келгенімен, әу бастан қиюы қашқан нәрсенің икемге келіп,
иліге кетуі екіталай. Ал ... ... үшін ... сан түрін
ойластырып, мәселеге жан-жақты байыппен қарағанда ғана ... ... ... ... ... түйіні тарқап, күрмеуі біраз да болса
шешілер еді. Әйтпесе...
Су мәселесі бүгінгі таңда тек ... ... ғана ... ... ... талқыға түсіп жүргені белгілі. Аймақтық-өндірістік кешендерден
бастап ... ел ... ... ... бірінші кезекте
мемлекеттің су ресурстарымен ... ... ... ... ... артық айтқандық болмас. ... ... ... ... ... ... ... аталмыш мәселе көршілермен арадағы
байланыстың болашақта қай бағытқа қарай бет ... ... ... Таразының бір басында Қазақстан болса, екінші жағында Орталық
Азиядағы мемлекеттер тұр. Оған тағы да ... мен ... ... ... Осы ... алаң туғызар басты жәйт: ағын суды, соның ішінде,
әсіресе, трансшекаралық өзендерді пайдалануда ... ... ... ... ... ... Егер де аталмыш үдеріс бұдан
былай да қазіргі бағытта өрістей беретін ... су ... ... ... ... ... жол ... жүрмей ме? Және сол ... ... ... ... ... шекпейтініне кім кепілдік береді?
Сауал көп. Оған берілер жауаптың да аз ... дау жоқ. Осы ... ... ... ... не болмаса экологиялық
мүмкіндігін ғана танытып ... ... және ... ... ... ... ... Азия республикаларының экономикасы үшін су ресурсы өткен ғасырдың
орта тұсынан-ақ өзекті де ... ... ... ... оның
әлдеқашан халықаралық маңызға ие болғандығы анық. ТМД мемлекеттері ... ... өзен ... өте ... деңгейде қамтамасыз ... ... ... трансшекаралық – Ертіс, Сырдария, Жайық, Іле,
Шу, ... ... ... төменгі сағасында орналасқандықтан да болар,
Қазақстан үшін бұл проблема күрделілігімен қатар, уақыт өткен ... ... ... ... ... де ... ... біраз шегініс жасасақ, сонау 1992 жылдың ақпан айында Алматы
қаласында Орталық Азия ... ... ... ... ... ... ... трансшекаралық су ағындарының ... ... ... ... суармалы мерзім кезінде су ресурстарын
тиімді пайдалану мен қорғауды бірлесіп ... ... ... ... қол ... ... Ал 1998 жылдың наурыз айында ... ... ... ... ... іске асыру
мақсатында Орталық Азия ... ... ... үкіметаралық
негіздемелік келісіміне қол қойылды. Алайда, соңғы екі жылда ... ... ... ... ... ... ... толығымен орындамай отыр. Мәселен, ... ... ... ... ... сәйкес 19,5 млрд. текше метрді құрайтын
Тоқтағұл су қоймасынан суды көп мөлшерде ... осы ... ... орналасқан біздің Оңтүстік Қазақстан және Қызылорда облыстарының
елді мекендерін су басу қаупін ... Ал ... ... ... ... ... ... өзенінің су ресурстарын пайдалану туралы,
яғни жаз айларында алынған суға ... ... ... ... ... газ беруге тиіс делінген мемлекетаралық ... ... ... Осы ... ... ... ... салмағы төменгі сағада отырған Қазақстанның мойнына ауып
отыр: ... ... ... мен Қызылорда облыстарының егінді аймақтарын
сумен қамтамасыз ету үшін біздің еліміз екі мемлекетке қатысты алынатын
электр ... ... ... ... Тағы бір айта ... ... ... сәйкес өзен ағысы бойындағы су шаруашылығы құрылыстары
тек мемлекетаралық ... ... ... тиіс ... ... бұл ... ... қадамға барып, ешқандай келісімсіз Арнасай су қоймасын ... Ал бұл өз ... ... су ... ... ... ... 2160 текше метр су өтімінің төмендеуіне әкеп соғуда. Басқаша
айтсақ, Өзбекстан ... өзін ... ... ету ... бет ... ... пайдалану ережесін ескерусіз қалдырды. Қырғызстан
мен Өзбекстан бұл ... ... еркі ... ... ... ... тарапынан осы мәселелерді реттеу тұрғысында Халықаралық су
энергетика консорциумын құру туралы ұсыныс енгізіліп, оның ... ... ... Оған ... банк те өз тарапынан көмек көрсеткісі
бар. ... те ... ... ... ... ... де, ... да жоқ. Себеп, әркім өз мүддесін ғана ... ... ... ... ... Тіптен өзінің басы қатқан
мәселеге басқаның да басын қатырғысы бар. Мәселен, Қырғызстан жағы сонау
Кеңес ... ... ... ... ... жұмысы тоқтап қалған Қамбар ата су
қоймасын қайтадан тұрғызу жағын алға ... ... ... тап ... ата су ... тұрғызуға, сөйтіп соның жұмысын жандандыруға
консорциум құрайық деген ұсынысын айтып жүр ... Ал ... ... өз ... су ... тұрғыза беру ниетінде секілді. Бірақ,
консорциумға оның да ... жоқ. ... бұл ... ... де ... жатыр. Аталған мәселелердің түйінін шешу мақсатында биыл Ашғабадта
Орталық Азия мемлекеттерінің қатысуымен тағы да үлкен бір ... ... ... ... ... сол ... қозғалмақшы.
Трансшекаралық су мәселесінің енді бір ұшы Қазақстан мен Қытай арасындағы
қарым-қатынасқа тіреліп отыр. ... ... ... ... ... әлі де болса өзімбілемдік сақтықпен қарап келе ... Неге ... ... су ... ... бір де ... күні бүгінге дейін қол қоймай келе жатыр. Екі мемлекет арасында
өткен жылдың қазан айында ... ... ... ... және қорғау жөніндегі Қазақстан-Қытай комиссиясының ... ... ... ... Онда ... және Іле ... суын пайдалану жөніндегі келісімді әзірлеу туралы Қазақстан
тарапының ұсынысы талқыланды. Кейбір сарапшылардың ... ... ... ... іске ... ... ... жағы Ертіс өзенінен
800 млн. текше метр көлемінде су ала бастаған. Ал оның ... ... ... ... ... ... жетуі мүмкін деген болжам да ... ... бұл ... қиын ... душар ететін көрсеткіш. Егер ... ... су ... ... ... 9,8 ... текше метр екенін
ескерсек, Қытайдың бұл ұстанымы ... ғана ... ... қоса
Ресейдің экономикасы мен экологиясына ... ... ... ... қай ... ... ... алуы сол отырыста Комиссия шешімі бойынша
Қазақстан әзірлейтін келісімнің жобасына және оның қабылдануына ... ... ... ... ... ... ... жолмен жіберуі тиіс
бұл жобаны әзірлеу жолдары әлі күнге дейін ... ... ... өз ... келісім жобасын жасау үшін алдымен арнайы ... ... одан ... ғылыми-зерттеулер жүргізу керек дейді. Сонда
барып бұл мәселе бір ыңғайына келетін ... ... ... алға
тартуда.
Ниет жағы баршылық, бірақ соның нақтылыққа айналу жағы жоқтың қасы. Әзірше
жақсы бір шешім ... ... ... арада су көлігі қатынасын
жандан­дыру жағына ... ... ... отыр. Мамандардың пікірінше, екі ел
арасында кеме қатынасының жұмысы жолға қойылатын болса, Қытай мемлекетінің
Қара ... суын көп ... ... кетуіне мүдделілігі азаяды. Бұл да
көңілге демеу болмақ.
Ал Ресей жағы ше? Сала мамандарының айтуына қарағанда, бұл ... ... ... ... ... келе жатқандай. Десе де кейінгі кезде
Ресей тарапынан да басқаша ұстаным бой ... ... ... Саратов
облыстары мен біздің Батыс Қазақстан облысы аралығындағы біраз ... жүйе ... ... ... ... біраз жылдар бойы сол
жүйелер арқылы олар бізге су жіберіп келген. Бірақ ... ... ... суды ... ... ... жағын ойластырып бағыпты. Қашанғы бас
шұлғи бермек біздің ел? Дәл осы ... ... ... ... ... ... жол ... деген сөз, домино қағидаты бойынша ... ... жол ... деген сөз. Себебі, осы сияқты су ... ... ... ... келетін өзендер баршылық емес пе? Ал егер ... ... ... ... ... ... қарымды екен деп, мына жақтан
Өзбекстан мен Қырғызстанның алақан жая келе, ... ... ... ... ... ... қол ... келіскен күннің өзінде мынадай жағдай
қалыптасар еді: егер әр ... метр су 1 ... ... ... ... ... 1,5-2 млрд. қаржыға қағылар еді. Ал бұл өз ... ... ... ... ... келтіруіне әкеп соғады. Сол үшін
жақын арада Ресей жағымен осы мәселе жөнінен ... ... ... келу ... ... ... заманнан халықтың басты қажетіне айналған судың жыры Қазақстан
үшін енді қай бағытқа қарай бет бұрып, қай ... ... ... ... ... бір қолы — ... бір қолы жағада болып жүрмесін деңіз...

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 5 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Адам" ұғымы, адам мәселесі9 бет
"Жас мәселесі және психикалық дамудың заңдылықтары."3 бет
2-ші дүние жүзілік соғыстан кейінгі халықаралық жағдай. Герман мәселесі19 бет
«Ана тілі» газетінде термин мәселесінің жазылуы64 бет
«Егемен Қазақстан» газетіндегі білім реформасы мәселесінің насихатталуы53 бет
«шығыс мәселесі»18 бет
«Қазақстан мен ресейдегі көші қон мәселесінің бақ тағы көрінісі»69 бет
«Қапшағай қаласына іргелес оңтүстік телімне құрылыс салу мәселесімен инженерлік геологиялық жұмыстар жобасы»79 бет
Абай және Шәкәрім – сазгерлік өнер мәселесі61 бет
Абай мен Акиф шығармаларындағы дін мәселесінің сипатталуы28 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь