Банктін қаржылық-шаруашылық қызметінің тиімділігін талдау

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

3
1 БАНКТІК ЖҮЙЕ ҰҒЫМЫ, ҚҰРЫЛЫМЫ ЖӘНЕ СИПАТТАМАСЫ ... 5
1.1 ҚР.да банк жүйесінің даму тарихы, оның ерекшеліктері ... ... ... ... ... . 5
1.2 Банк түсінігі және банк қызметінің мәні мен сипаттамасы ... ... ... ... ... 11
1.3 Банк қызметінде болатын тәуекелдің орны және оның жіктелуі ... ... ...
14
2 ҚАРЖЫЛЫҚ . ШАРУАШЫЛЫҚ ҚЫЗМЕТ ТИІМДІЛІГІН КЕШЕНДІБАҒАЛАУ ӘДІСТЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
25
2.1 Шаруашылық қызмет тиімділігін кешенді бағалау әдістемесі, көрсеткіштері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
25
2.2 Коммерциялық ұйымдардың қаржылық жағдайын бағалаудың салыстырмалы әдістері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
33
2.3 БТА Банктің қаржылық.шаруашылық қызметін бағалау ... ... ... ... ... ... ... .
38
3 «БТА БАНК» АҚ.НЫҢ ҚЫЗМЕТІНІҢ ТИІМДІЛІГІН ТАЛДАУ ЖӘНЕ БОЛЖАМ ЖАСАУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
50
3.1 БТА Банктің айналым құралдарының құрылымына талдау жасау ... ... ... . 50
3.2 Банктің қаржылық көрсеткіштерінің тиімділік деңгейін анықтау ... ... ... . 59
3.3 Банктің болашақ кезеңдегі табыстылығын муьтипликативті модель арқылы болжамдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..

63
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
71

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 73
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ.......................................................................................
3
1 БАНКТІК ЖҮЙЕ ҰҒЫМЫ, ҚҰРЫЛЫМЫ ЖӘНЕ СИПАТТАМАСЫ....
5
1.1
ҚР-да банк жүйесінің даму тарихы, оның ерекшеліктері.....................
5
1.2
Банк түсінігі және банк ... мәні мен ... ... ... тәуекелдің орны және оның жіктелуі............
14
2 ҚАРЖЫЛЫҚ - ШАРУАШЫЛЫҚ ... ... ... ... ... қызмет тиімділігін кешенді бағалау әдістемесі, көрсеткіштері...........................................................................
25
2.2
Коммерциялық ұйымдардың ... ... ... ... әдістері....................................................................................
33
2.3
БТА Банктің қаржылық-шаруашылық қызметін бағалау.............................
38
3 АҚ-НЫҢ ҚЫЗМЕТІНІҢ ТИІМДІЛІГІН ТАЛДАУ ЖӘНЕ БОЛЖАМ ЖАСАУ...................................................................................................
50
3.1
БТА ... ... ... ... ... ... қаржылық көрсеткіштерінің тиімділік деңгейін анықтау .............
59
3.3
Банктің болашақ кезеңдегі табыстылығын муьтипликативті модель арқылы болжамдау..........................................................................................
63
ҚОРЫТЫНДЫ.......................................................................................................
71
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ.....................................................
73
КІРІСПЕ
Мәселенің өзектілігі. Нарықтық экономика жағдайында ақша ... ... ... банк ... болып табылады. Қазіргі кезде ақша-несие саясатының ... ... ... ... ... ... болып табылады. Осы мақсатта Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі қолданған шаралары экономикалық өсуге, депозит нарығы мүмкіндіктерінің дамуын және банктік сектордың несиелік ... ... ... септігін тигізеді.
Қазақстанда бүгінгі таңда , деп Алматыда өткен 5 ... атап ... ... [1]. ... ... жұмыс банк қызметтері мен банк қызметтерінің түсінігі, оның ... ету ... ... жасауға және жетілдірудегі кейбір мәселелерге арналған. Осыған байланысты бұл ... ... ... - ... ... қазіргі кездегі банк қызметтерін, оның аспектілерін, мәнін, комерциялық банктер қызметінің жіктелуін және БТА Банк ... ... ... ... ... ... банк ... қазіргі жағдайы мен перспективаларына талдау жасау.
Елімізде жүргізілген экономикалық реформа банк ісінің дамуында жаңа кезеңге алып келді. Нарыққа өту жағдайында банктердің және ... ... ... даму перспективасы, оның іс-жүзінде іске асуы жайлы сұрақтар ерекше өзекті мәселеге айналып отыр.
Банк жүйесі ... ... ... буыны, нарықтық экономиканың маңызды құрамдас бөлігі болып табылады. Ол кредит және қаржы операцияларының негізгі массасын шоғырландырады. Кез-келген жүйе ... ... ... мен қажетті пропорцияларды қамтуы керек, онда олар өзара әрекеттесіп, бір-бірін толықтыруы қажет, әдеттегіше, бір жүйе ... де ... ... жүйеге енеді [2].
Дипломдық жұмыстың мақсаты банктің қаржылық-шаруашылық қызметінің жағдайына талдау жасау және талдау ... ... ... ... банк қызметіне болжам жасау болып табылады.
Осы мақсатқа жету үшін келесі міндеттер қойылған:
* Қазақстан Республикасының банктік секторын ...
* Банк ... ... тәуекелдің орны анықтау;
* Шаруашылық қызмет тиімділігін кешенді бағалау әдістемесін қарастыру;
* БТА Банктің қаржылық-шаруашылық ... ... ... ... ... болып Қазақстан Республикасындағы коммерциялық банктердің қаржылық - шаруашылық қызметі табылады.
Зерттеу пәні - ... ... ... мен ... және жеке ... арасындағы қарым-қатынастар.
Жұмыстың ғылыми жаңашылдығы:
* Банк ресуртарын қалыптастыру және олардың құрылымы талданды;
* Банктің өткен кезеңдегі табысына мультипликативті модель арқылы ... ... ... нәтижесі сараланып банктің болашақ табыстары болжанды.
Жұмысты зерттеу кезінде Заңы, БТА ... ... ... ҚР статистикалық агенттігінің сайты және т.б. әдебиеттер қолданылды.
Дипломдық жұмыс құрылымы: диплом жұмысы кіріспеден, негізгі үш бөлімнен, қорытындыдан, пайдаланылған әдебиеттер ... 13 ... пен 23 ... ... ... ... 74 бет.
1 БАНКТІК ЖҮЙЕ ҰҒЫМЫ, ҚҰРЫЛЫМЫ ЖӘНЕ СИПАТТАМАСЫ
1.1 ҚР-да банк жүйесінің даму ... оның ... ... ... негiзгi буыны. Себебi банк мемлекетпен кәсiпорындардың, Акционерлiк Қоғамның және шаруашылық субъектiлердiң халықтың бос ақшасын шоғырландырып iс жәзiндегi капиталға ... Осы ... ... ... байланысты банк төлем есептеу, несие беру, сақтандыру және т.б. ... ... ... ... банк әр ... ... ... байланысқа түседі: бәсекелестермен, клиенттермен, мемлекетпен және т.б. Бұлармен банк пайданы оңтайландыру мақсатымен өзара әрекет етеді [3, 142 б.].
Бірақ та бұл ... ... ... ... ... ... ... көздеген жалғыз мақсаты емес. Бұдан басқа, банктер қаржы ресурстарының ... мен ... ... үйлесімділігін, банк атағын құру мен қолдауын және т.б. қамтамасыз етуге ... Өз ... ... ... ... тек осы банкке келетін клиенттердің санына әсер етеді.
Банктің клиенттерімен қарым-катынасы банк өнімдерін сатып алу-сату процесінде пайда болды. ... ... ... ... беру, депозиттік шоттарды ашу, бағалы қағаздарды шығару, сатып алу және сату ... ... ... ... ... ... ... [3, 153 б.].
Ежелгі ғасырлар тарихы кейінгі ұрпаққа банктердің қашан пайда болғаны туралы ғана емес, сондай ақ ... ... ... ... ... да ... ... қалдырмаған.
Кейбір ғалымдардың пікірінше, алғашқы банкттер ... ... ... және ең бастысы Италияның жекелеген қалаларында (Венеция, Генуе) ХIV-ХV ғасырларда ... ... ... еңбектерінде банк тауар шаруашылығының ерекше институты ретінде тауар шаруашылығының ерте кезеңінде, яғни тауар ақша қатынастарының дамуына ... ақша ... ... үшін ... ... ...
XVI-XVII ғасырларда Венецияда, Генуеде, Миланда, Амстердамда, Гамбургте, Нюркбергте саудагер клиентте арасында қолма қол ақшасыз есеп айырысуды жүзеге асыру үшін ... ... ... ... ... ... ... салмағы бар бағалы металдардан жасалан ақша бірліктері арқылы есеп айырысулар жүргізді. Өздеінің ос ақша қаражаттарын жиробанктер мемлекетке, ... және ... бар ... ... ... ... ... мамандар банкті одан да ерте мерзімде феодализм тұсында, пайда болған деп атайды. Олар феодалдық шаруашылық ... ... ... ... ... ... ... болғанын айтады.
Дегенмен осы декектерге сүйене отырып, банктердің пайда болуының екі мың ... ... бар ... ... ... [3, 264 ... италян сөзiнен Bank - орындық мағынада дегендi ... Бұл ... ... туарлармен сауда жасалатын алаңдарда құрылады. Сауда мемлекеттермен қалалардың жекелеген тұлғалардың әртүрлі монеталарымен жасалған. Ол уақытта монеталардың ... ... ... олардың сауда саттық барысында әртүрлі формадағы монетаар кедескен. Банктер пайда болар алдын ақша ... ... ... ... ақшалай салымдарын қабылдап, оларды әртүрлі елдің ақшаларын айырбастуға маманданып отырған. ... өте ... ... бұл ... ... ақ өздерінің ақша қаражаттарын ссудаға беріп, пайыз алу үшін пайдалана бастады. Сөйтіп айырбастаушылар біртінде, банкирлерге ... [4, 93-97 ... ... банк ... ... және олардың айырбас орындарының болуымен сипатталады. Алғашқы банктердің Италияда пайда болу себебі, оның сол ... ... ... ... ... ... әр ... ақшалары мен тауарларының сол елге қарай ағылып, ... ... ... тікелей қатысуына байланысты түсіндіріледі. Тарихшылардың пікірінше, б.э.д. 2300 жыл бұрын холдейлердің ... ... ... болып, оар өздерінің тікелей қызметтерімен қатар, ссудалар берген. Олар б.э.д. IV ... ... ... да жасалған. Бір айта кететіні, ежелгі гректер салым қабылдай отырып, белгілі бір ақы төлеу арқылы ақшалар айырбасын жүргізіпи отырған.
Тарихшылардың ... ... ... ... ... ... және қолында ақшалай қаражаттары бар шіркеу мекемелері жүргізген екен.
Шіркеулер құндылықтарды сақтайтын ең сенімді орындар болған. Сол уақыттары ... ... ... ... ... Само, Эфсе) ақша сақтаумен айналысқан. Эфседегі Артемид шіркеуінде кіші Азия жағалауындағы елдердің ... ал ... ... ... ... ... ... бос ақша қаражаттары шоғырланыпты.
Сөйтіп, алғашқы банктер жинақталған ақша қаражаттарын қозғалыссыз жатуға болмайтындығын, оарды уақытша пайдалануға ... ... табу ... ... ... ... ... жүргізумен қатар, салым иелеріне біртіндеп есеп айырысу қызметін де көрсетті. Есеп айырысулар ... ... ... бір ... ... бір шотқа аудару арқылы жүргізіледі.
Есеп айырысуларды жеңілдету мақсатында ежелгі банктер өздерінің ... ... ... Олар ... құнды ақшалармен қатар айналыста жүрді. Алғашы акционерлік банк Ағылшын банкі 1964 жылы ... ... ... ... құқық алды [3, 58 б.].
Мұның өзі алғашқы ... ... ... ... ... ... ... пайда блғанын куәландырады. Мұндағы несие беруші мен қарыз алушылардың болуы банктердің пайда ... тек ... ғана ... ... ... банк ... ... Несиелік істің даму денгейіне байланысты және несие ... ... ... бір жүйеге айналдыру нәтижесінде жеке несие беруші өзінің ... ... ... ... теке қана тұтыну мақсатына ғана берілмей, шаруашылық операциялардың қажеттілігін де қанағаттандыра бастайды. Несиелік мәмілелер жасаумен бірге ... ... ... ... ... ... есеп айырысу және басқа да операцияларды жзеге асырады. Сөйтіп, ... ақша ... осы даму ... өте ... ... ... бірдей көрсететін бітұтас орталыққа айналды. Демек, алғашқы банктер капитализмнің мануфактура сатысынан да бұрын яғни ... ... ... ... болған дегенге негіз бар. Мұндай қатынастардың құл иеленушілік қоғамында болғандықтан тарих куә [4, 73 б.].
Ежелгі ... ... ... ол ... ... ... III ғ. ... ісіне мамандандырылған Римдік банкирлерде кумулияр деп атады. ... ... ... ... рұқсат етілмеген. Тарихшылардың айтуынша, Ежелгі Вавилон ... тек қана ... ... қана ... сондай ақ жер бөлімшелерін сатып алу сату, және басқа да операцияларды орындаған
Кеңес ... ... ... өз банк ... ... ... ... аумағында КСРО-ның орталықтандырылган кредит жүйесінің филиалдары мен бөлімшелері жұмыс істеді. Сол себепті де банк ... ... КСРО ... және ... дейінгі Ресейдің тарихыменажырағысыз байланыста болды. Патшалық Ресейдің банк жүйесіне мыналар кірді: Мемлекттік банк, акционерлік банктер,өзара кредит қоғамы, қалалық ... ... ... ... жәнебасқа кредит мекемелері.
Ресейдің мемлекеттік банкісі (өз қызметін 1860 жылыбастады) бұл ... ... ... ... ... ... ... ақшаларды айналысқа шығарудың монополиялық құқығы тек осы банкке ғана тиесілі болды. Ресейдің мемлекеттік банкісі 1914 жылы салым ақшалар мен ... ... ... ... ... акционерлік - коммерциялық банктердің шамамен 1/3 есептік - ... ... өз ... ... ... ... елдердің орталық эмиссиялық банктерден Ресейдің Мемлекеттік банкісінің айырмашылығы: ол тек банктерді ғана емес, ... ... ... және т.б. ... жылы оның 10 ... 124 бөлімшесі және 791 басыбайлы мемлекеттік қазынашылық кассасы болады.
Акционерлік-коммерциялық банктердің (743 филиалы бар 47 банк) жағдайы ссудалық капитал нарығында ... ... және 1914 жылы ... ... ... жетеді. Орта және ұсақ буржуйларға қызмет көрсету үшін ұсақ ... ... ... ... өзара кредит қоғамы (11081), қалалық-қоғамдық банк (343). Ипотекалық кредит жүйесі ... жер ... және ... жер ... 10 ... ... 36 қалалық кредит банкісін,басқа да ипотекалық кредит банктерін қамтиды.
Басқадай кредит мекемелерің арасында деревняның ауқатты тұрғындарына қызмет көрсететін кредит кооперациялары кеңінен ... ... ... және ... ... ... ... кейін 1917 жылы банктерді мемлекеттік тұрғыдан монополиялады. Елді мемлекеттік банк құрылды, содан соң, басқа банктер-мемлекетке тиесілі салалық және ... ... ... ... ... бір ... ... кассасы. Кеңес үкіметің алғашқы жылдарында мемлекеттік банктермен қатар бір мезгілінде мемлекеттік емес кредит мекемелері, кооперативтік және жеке меншік, мемлекеттік-капиталистік, оның ... ... ... ... ... ... 1922 жылы кредит және ссуда-жинақ серіктестіктері мен олардың одақтары ұйымдастырылды. Олардың міндетіне деревнялар және ... ... ... ... 1924 жылы ауыл ... ... ... ақшаларды қабылдау, суда беру және есеп айырысуда делдал болу секілді формалардағы кредит операцияларын жүргізуге рұқсат берілді.1926 жылдың 1 ... есеп ... ... 16185 ... жұмыс істеген. Оның 2426-ауыл шаруашылығына арналған кредит мекемесі.
1922 жылы жеке сауда-саттықты,өнеркәсіпті кредиттейтін өзара кредит қоғамы, мемлекеттік-капиталистік әрі ... ... ... және ... ... ... Ресей коммерциялық банкісі құрылды.
Социалистік экономика секторының дамуына қарай ... және жеке ... ... ... ... ... істеуін біржола тоқтатады. Ауыл шаруашылығы ұжымдастырылғанда кредит кооперативтерінің қажеті болмай ... Ол 1931 жылы ... ... жеке ... ... мен ... салаларының ығызуына байланысты өзара кредит қоғамы да өз қызметін тоқтатады. ... да ... ... ... ... ... банктерге ауысады. Олар 1922-1925 жылдар аралығында құрылған Өнеркәсіп банкісі, Цекомбанк, Всекобанк, Орталық шаруашылық банкісі және ... ... ... кредит реформасының нәтежиесінде 1930-1932 жылдары салалық банктер жаңа ... ... ... ... ... және ... ... 4 арнайы банк құрылады:
1.Өнеркәсіптері және электр шаруашылығын ұзақ мерзімге кредиттейтін банктен қайта құрылған ... және ... ... ... ... ... банк ... 1959 жылы КСРО Құрылыс банкісі боп қайта ... ... ... банк ... Ауыл шаруашылық банкісі). Ол көптеген кредит серіктестіктіктерінін және республикалық ауыл шаруашылық банктерінің орнына құрылды (1959 жылы жабылып, оның ... ету аясы КСРО ... ... мен ... ... ауыстырылды).
3.Кооперациялардын капиталдық құрылысын қаржыландыратын банк (Всекобанк). Ол Бүкіл ресейлік кооперативтік банкісінің негізіне құрылды (Всекобанк 1936 жылы ... оның ... мен ... 1959 жылы ... КСРО ... ... ... және тұрғын үй құрылысын қаржыландыратын банк (Цекомбанк), 1959 жылы жабылып,оның қызметі КСРО Мемлекеттік ... мен ... ... ... салалық банктердін барлығы салаларды ұзақ мерзімге кредиттеумен және қаржыландырумен айналысты.Ал, КСРО-ның Мемлекеттік банкісіне халық шаруашылығың барлық ... ... ... ... ... ... ... кредит жүйесінің орталық әрі жетекші буыны ретінде КСРО Мемлекеттік банкісінің ролі өсе ... ... мен ... есеп ... ... және ... шоттары КСРО Мемлекеттік банкісіне шоғырландырылды.
Барлық одақтас республикаларда,оның ішінде ... ... ... ... ... ұйымдастырылды. Бұл арада банк ісін орталықтандырудың принципі қатаң сақталды, банк мекемелері жоғары банк ... ... ... да бір ... мәні бар ... ... үзілді-кесілді тыйым салынды.
Сондай-ақ, іс-тәжірибеде ақша айналымын тек бір ғана банкте шоғырландыру принципі жүзеге асырылды, яғни, ... ... ұйым ... ... есеп ... және ағымдағы шотын тек бір ғана банкте аша алатын. Олар өз қаражатын осы банктен алды және осы банк ... ... есеп ... ... банк ... ... жылдары жүргізілді. Осы реформаның нәтежиесінде КСРО Мемлекеттік ... және КСРО ... ... ... Өнеркәсіп құрылыс банкісі (Промстройбанк), Аграрлық өнеркәсіп банкісі (Агропромбанк) және Әлеуметтік тұрғын үй банкісі (Жилцосбанк) кұрылды. КСРО Мемлекеттік банкісінің ... ... ... ... ... негізінде Жинақ ақша банкісі құрылды, ал Сыртқы экономика банкісі құрылды, осы тұста КСРО Мемлекеттік банкісі кәсіпорындар мен ... ... ... және ... ... секілді қызмет көрсетуін тоқтатты. Ол елдің Орталық банкісі боп жарияланды.
КСРО Өнеркәсіп-құрылыс банкісіне (Промстройбанк) кредит саясатын ... ... ... ... ... ... капитал салымдарын, сонымен бірге, өнеркәсіптегі, құрылыстағы, көліктегі және байланыстағы, КСРО Мемлекеттік жабдықтаудағы есеп ... ... мен ... де ... жүргізді. Мұндай кешенді кредит-есеп айырысу қызметін аграрлық-өнеркәсіп кешенінің кәсіпорындары үшін-КСРО ... ... ... ... мен ... ... кәсіпорындар мен ұйымдар үшін-КСРО Әлеуметтік тұрғын үй банкісі ... ... ал ... КСРО Жинақ банкісі қызмет көрсетті. КСРО Сыртқы экономика банкісі экспорттық және импорттық операциялар бойынша есеп айырысуды ұйымдастырды әрі ... ... ... ... ... ... құрылды. Одақтас республикаларда республикалық банктер, ал облыстар мен ... банк ... ... Аудан орталықтарында және қалаларда банктердін өз мекемелері болды.Олар бастапқыда мынадай принцип ... ... ... қай банкінін клиенттері басым аудандарда тек олардың (мамандырылған банктердің) мекемелері (әр ауданда бір ... ... Тек КСРО ... ... ғана ... әрбірауданда,ұжымшар мен кеңшарда ашылды. Мамандырылған банктердін (Жинақ банкісінен басқасы) төменге буындары мамандандырылғанына қарамастан өздерінің клиенттері бар ... ... ... Банктердің мамандану мәні тек басқару денгейінде ғана көрінгені болмаса, олардың төменгі мекемелерінің әмбебап кредит мекемесінең ешқандай айырмашылығы болған жоқ. Олар ... ... ... ... ... ... салаларға қызмет көрсетуіне тура келді [5].
Банктердің санына қарай олардың 4 жоспары болды. Аталмыш ... ... ... өз ... әмбебаптығына қайшы келгендіктен, ең алдымен кредит ресурстарына байланысты көптеген проблемалар ... Бұл ... бір ... екіншісіне өзара аймақарлық есеп айырысу жүйесі арқылы құйылатын қаражатқа бақылау болмағандықтан одан ары терендеді. КСРО ... ... ... ... шот ... ... есеп айырысуға көшуі қажет болды. Мемлекеттен банктен бөлінген коммерциалық банктер әдетте мамандырылған банк ретінде жұмыс істеді, нақты салаларда ... ... ... ... ... ... ... өз монополиясы болды .Олар өз кәсіпорындарын көбінесеолардың (кәсіпорындардың) қабілетің, мүмкіндігін және т.б. Ескермей өте төменгі пайызбен қаржыландыруды және кредиттеді. Бұл ... ... ... ұшыраған мемлекеттік кәсіпорындардың мерзімі өтіп кеткен сапасыз ссудаларына ие болды.
Тұтастай алғанда банктерді мамандандыру туралы идея банк ... ... ... тіреді, ол монополиялаудан арылмады, кредит тетігін түбегейлі өзгеріс енгізе алмады, керісінше,үлкен кедергі келтіріп, елеулі шығынды қажет ететін көп буынды ... ... КСРО ... ... ролі де көп ... кетті-ол мамандандырылған банктердің жұмысына елеулі ықпалын тигізе алмады.
Бұл жағдайдан шығудың бірден бір дұрыс - жолы ... ... банк ... ... ... екі ... ... көшіру. Банк құрылымын қайта құру үшін Мемлекеттік банктің банк ісі монополиясын жою қажет болды. 1988 жылға дейін орталық,коммерциялық және ... ... ... ... КСРО ... банкісінің әмбебап кредит мекемесінен еш айырмашылығы болмады десек артық айтпаймыз.
Қазақстандағы КСРО Құрылыс банісінің республикалық кеңсесі қаладағы-өнеркәсіптегі, көліктегі және ... ... ... ... ... ... Акционерлік негізде жұмыс істейтін КСРО Сыртқы сауда банкісі валютадағы және валютамен ... ... ... банк ... оның ... ... 70 жыл бойы ... орталықтандыру мен шоғырландыру саясаты үстемдік етті, кредит-банктік ықпал ету әдістерінде әкімшілік және ұсақ реттемелеу, сондай-ақ шаруашылық органдаррының қызметінде де ... ... ... басым болды
Ақша-кредит қатынасының қалыптасқан іс-тәжірибесі нарық қатынасы тудырған шарттармен сәйкес келмейді.
Социалистік жүйе ... бойы ... ... ... ... мен ... жойды. Утопиялық әрі идеологиялық тұжырымдаманың негізінде КСРО Мемлекеттік банк түрінде орасан үлкен дара банк ... ... ... Ол ... ... ... өз ... шығармады,шынайы бәсекелестікті, тәуекелдіктің бүкіл элементтерін жойды.
1990 жылдың желтоқсанында Қазақстан Республикасы егемендікке қол жеткізгеннен кейін ... ... ... ... ... бере ... өзінің банк жүйесін құруға кірісті. 1991 жылдың қаңтар айында. заң ... Мәні ... бұл заң ... банк ... ... ... Мемлекеттік банк Қазақстан Республикасыны Ұлттық банкісі боп қайта құрылды. Облыстарда ҚР Ұлттық банктің бөлімшелері ашылды.Республикалық ... ... ... банк ... ... Тұранбанкке, Аграрлық өнер кәсіп банкісі-акционерлік-коммерциалық банк болып табылатын Қазақстан ... ... ... ... ... сауда банкісі-акционерлік-коммерциялық юанк болып табылатын Әлембанкке, Республика Жинақ банкісі-акционерлік-коммерциялық банк болып табылатын Қазақстан Республикасы Жинақ банісіне айналды.1993 жылы бұл ... ... ... боп ... ... ал Жинақ банкісі Қазақстан Республикасының халық банкісі атауына ие ... Банк ... және банк ... мәні мен ... ... ашпас бұрын, алдымен оның осы заманғы ұғымын қарастырып көрелік. Банк ... ... жоқ адам оны тек ... сақтау орны деп жаңсақ әрі үстірт түсінуі мүмкін. Банк қызметтері әр түрлі, сондықтан да ... банк ... ... әр түрлі болып келеді. Алайда, банктің мәнін терең зерделеген И.О.Лаврушин банк мәнін зерделеулің мынадай әдістемелік негіздерін ұсынады:
* Банк мәнін ... оның ... ... ... Оның ... әр ... тарптарына қарамастан қарамастан банкті біртұтас жүйе ретінде қарастыру;
* Банктің мәнін ашып ... оның ... ... ... ... ... ... ашып көрсетуді қажет етеді;
* Сонымен қатар оның құрылымын ашып ... ... ... ... ... оның ... да бір клиентке қатынасы бойынша қызметін қарастыру арқылы түсінуге болмайды. Банктің клиенттерге көрсететін қызметінің 100-120 түрі бар, бірақ ... бәрі ... ... бола ... Сол ... банк ... ... талдағанда жеке бір банктің операцияларымен шектеліп қалмау керек. Бұл мағынада оның мәні дерексіз ұғымға айналып шыға ... ол ... банк ... бүкіл сипаттамасын біртұтас ретінде қарастыруы мүмкін. Оның мәнін біртұтас экономикаға байланыстырып, макродеңгейде ... ғана банк ... ... толыққанды түсінуге болады [7, 59 б].
Банк теориясының маңызды мәселесіне оның қызмет ету аясы ... ... ... Оны банк ... ... ... ... әдістемелік тәсілдердің көмегімен анықтау керек. Банктің қызмет ету аясы - бұл ... ... ... ... тек банктің өзіне ғана тән қызметі. О.И. Лаврушин банктің 3 түрлі қызмет ету аясын ... ... - ... ... ... ... Әр ... құндылықтарды уақытша сақтау үшін қабылдау, оларды сақтау сияқты операциялар ежелден келе жатқан банк операцияларының бірі болвп ... ... бос ақша ... ... ... ... өзіндік ерекшеліктері бар:
* Уақытша бос ақша қаражаттарын шоғырландыру ... өз ... ... ... ... қайта бөлу тәртібімен пайдаланылады;
* Шоғырландырылатын және қайта бөлінетін ақша қаражаттарының меншік иесі - клиент болып табылады;
* ... ... тек ... ... ... ... асырылады әрі банктің негізгі қызмет түріне айналады.
Екінші қызмет - ақша ... ... ... Банк ... ... мен ... алушы арасындағы делдал болып табылады. Банк арқылы үлкен мөлшерде контрагенттердің арасындағы есеп айырысулар,айырбас, ақша айналымы капитал ... ... ... Ақша қаражаттарының айналымы экономиканы және халықты несиелеу , төлем ... ... ... ... ... - ... қызмет. Банктер арқылы ақша қаражаттары мен капитал бір ... ... ... бір ... ... ... Банк шоты бойынша жүзеге асырылатын операциялар арқылы капитал қозғалысы қамтамасыз етіледі, яғни оларды экономиканың бір секторына шоғырландыра отырып, басқа ... мен ... ... ... ... экономикалық өмірдің ортасында болатын банк капитал мөлшерін, ... және ... ... қажеттілігіне қарай түрлендіру мүмкіндігіне ие. Сонымен, делдалдық қызмет - бұл тәуелділікті азайтатын әрі ұдайы өндіріс субъектілерінің ... ... ... ... ... ... жүйе - нарықтық экономиканың ең маңызды және біртұтас құрылымдарының бірі.
Банктердің және тауарлы-ақшалай қарым-қатынастардың дамуы тарихи тұрғыдан қатарлас ... және де олар ... ... ... байланысты. Банктер халық шаруашылығы қызметінің барлық деңгейіндегі басқарумен тікелей байланысты болады. Олар ... ... ... үрдісіне қатысушыларының экономикалық мүддерлерін қанағаттандыру жүзеге асырылады. Осы кезде банктер қаржылық делдал ретінде шаруашылық органдардың капиталдарын, ... ... және ... ... ... ... басқа да бос ақша қаражаттарын тарта отырып, қарыз алушылардың уақытша пайдалануына береді, ақшалай есеп айырылысу жүргізеді және экономика үшін ... да ... ... ... ... арқасында өндірістің тиімділігі мен қоғамдық өнімнің айналасына тікелей ықпал етеді.
Қаржылық делдалдар ... ... ақша ... ... ауданаралық үлестіру механизмін қамтамассыз ету арқылы маңызды халық ... ... ... атқаратын кейбір қызметтеріне тоқталып кеттік, ал енді деген түсінікке ... ... ... ... ... бұл ... әр түрлі көзқарас тұрғыдан талқылау жасалынады.
заңында мынадай ... ... Банк ... ... ... сондай-ақ банктердің және банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдардың осы бапта белгіленген өзге де ... ... банк ... ... табылады. Ғ.С.Сейітқасымовтың кітабында делінген.
Банктік қызмет - клиенттің қажеттілігін қанағаттандыру нысаны, банк клиентіне қызмет ... ... Банк ... - банк ... ... ... ... клиентке қызмет көрсетудің бірыңғай технологиясымен біріктірілген операцияларды ... ... ... ... тәртіпке келтірілген жиынтығы). Банк операциясы - клиенттің үшінші тұлғалармен немесе банктің өзімен жасасқан ... ... іске ... ... орны және ... ... ... келтірілген банктегі персоналдар әрекеттерінің жиынтығы. Осы түсініктердің өзара ... банк ... ... ... [8, 327 ... ... тек ... ғана тән ерекшелігі бар арнайы қаржылық мекеме ... Осы ... ... тоқтала кетсек.
Банк - заңды және жеке тұлғаларда шоғырландырылған ақша ағымдарының қозғалысымен байланысты ерекше өнімді өндіретін, осы ... ... ... банк ... ... ... экономикалық институт.
Банк кызметінің қорытынды нәтижесін анықтау үшін түсінігінің мәні және клиент - банк - ... ... ... болатын.
Егер материалдық өндіріс сферасында қызмет нәтижесі дайын өнім болса,банк сферасында қызмет ... ... ... табылады.
Клиенттің ниетіне байланысты банк клиент пайдасына өзінің операциясын жүргізе отырып, оған белгілі бір қызметті ұсынады. Клиенттің банкте орналастырылғын ақша ... ... ... банк үшін ... ... да, ... ... пассивтік операцияларға қатысу дәрежесі үлкен емес. Банктер активтік операциялар кезінде клиенттерге ұсынатын қызметтерге, яғни несие беруден басқа өзінің жеке ... ... және де ... ... ... және шоты ... банктің жүргізетін бағалы қағаздармен операцияларына (қор операциялары) маңызды назар аударады [8, 384 б.]. ... ... банк ... ... ... ... қатысуы орын алады: клиенттің тапсырмасы бойынша және комиссиондық бастамаларда жүргізілетін сенімді және комиссиондық-делдалдық операциялар. Барлық осы ... ... банк - ... ... жауап береді және түсінігіне тең мағыналы. Банктің клиент ... ... ... тек ... ... табу емес, сонымен қатар төлемдердің қоғамдық қажетті қызметін орындай отырып, болашақта пайдалану мақсатымен берілген қаражаттарды шоғырландыру мүмкіндігі ... ... ... орындай отырып, өз клиенттеріне ұсынатын қызметтері үшін банк, әдетте, сыйақы ... ... ... қорытынды жасауға болады: банк - бұл банк қызметтерін көрсететін кәсіпорын. Ал банктік қызмет ... ... ... ... және ... ... ... бір төлем үшін жүргізілетін банк операцияларын айтуға болады.
1.3 Банк қызметінде болатын тәуекелдің орны және оның жіктелуі
Мемлекетте банктер негізгі қаржы экономикалық ... ... ... ... ... ... тұрақсыз даму жағдайында қарастырылуы маңызды болып келеді. Барлық банктік ... ... ... ... ... ... ... қызметті реттеу және қадағалаудың барлық процесінде коммерциялық банктер тәуекелін қарастыру және оны басқару ең қажетті мәселе ... ... ... ... ... ... - жоспарланған қаржылық операцияларды жүзеге асыру нәтижесінде қосымша шығындардың пайда ... ... ... алмауы немесе банктің өз ақша-қаражаттарын жоғалту мүмкіндігі.
Банктің өз қызметі процесінде тәуекел түрлерінің әр ... ... ... Осы ... ... пайда болу уақыты мен орны, экзогендік факторлар жиынтығы (яғни экономикалық орта, коньюктурамен ... ... және ... ... ... ... қате ... пайда болатын "ішкі") бойынша ажыратылады. Сонымен бірге, барлық тәуекел бір-бірімен байланысты және банк қызметіне әсер етеді.
Банктегі және банк ... ... банк ... ... ...
тәуекелі
табиғи
апаттар
т.
клиенттер
құрамы
Трансферт
тәуекел
Баланстық
Операциялар
бойынша
коммерциялық
әр түрлі
салаға
жатуына
қарай
төлемнің
уақытша
тоқтатылу т.
трансляциондық
баланстан тыс
операциялар
бойынша
Көлеміне
қарай
активті
операциялар
бойынша
меншікке
қатысына
байланысты
пассивті
операциялар
бойынша
өндірістік
операциялар
түрлерінің
тәуекелі
диверсификация
тәуекелі
жеткізуді ... ... ... ... ... ... 1 - Банк тәуекелінің жіктелуі
Ескерту - [3] әдебиетінен алынған
Банк қызметі табысты болу үшін, банк тәуекелді ... және ... ... ... ең ... ... ... қолдану қажет.
Сонымен, банк тәуекелінің қызықты классификациясын қарастырайық, ол өзіне категория, топтар, ... ... ... және ... әр ... қамтиды.
Банктік тәуекелдің жоғарыда берілген жіктелуінде негізгі қағидаларды көрсетуге болады.
Сонымен банктік тәуекелді жіктеу қағидалары мыналар:
1.Банктік тәуекелдің әсер ету және қызмет ету ... ... ... ... ... ... ... ету мен қызмет ету аясына байланысты банктік тәуекелдер сыртқы және ішкі деп ... ... ... ... ... ... емес ... берілген 1 клиентпен байланысты емес тәуекелдер жатқызылады. Банкте анықталған ... ... ол ... ... ... ... ... ала болжай алады және оларды өз уақытында басқара ... ... ... ... ... ... қаржылық және басқадай факторлардан пайда болады. Саяси факторларға соғыс, жаулап, ... кіру ... ... көтерілістер мен тәртіпсіздік, идеологиялық келіспеушілік, экономикалық қызығушылық қақтығыстары, саяси күштер мен әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ұлттандырылуы, жекешелендірілуі, қарыздарды жалпылау (консолидация), эмбаргоны енгізу, импорттық лицензияны алып тастау, тікелей шетел инвестициялар тәуекелі және т.б. жатқызылады. [9, 125-128 бб.]. ... ... ... ... ЖҰО-ның төмендеу немесе өсу қарқынының баяулауы, өнімге деген бағаның тез өсуі, экспорттан түсетін табыстың төмендеуі, импорттық өнімнің өсуі, әлемдік нарықтағы ... ... ... ... іскерлік белсенділігінің төмендеуі, басқа да мемлекеттермен байланыстардың азаюы, халықтың бірыңғайлылығы мен білім деңгейінің төмендеуі, инфрақұрылымның нашар дамуы және ... ... ... ... ... ... бөлінбеуінен, идеологиялық және діни көзқарастардың қайшылықтары, ұлттық қақтығыстар, көтерілістер жағдайларынан туындайды. Құқықтық факторлар келесідей: заңдылықтардың өзгеруі, оның бұзылуы.
Бәсекелестік ... ... және ... ... қосылуы, банктік операциялар мен мәмілелердің жаңа түрінің пайда болуы, басқа банктердің қызмет құнының төмендеуі, ... ... ... ... ... жоғарылауы, жаңа банктік мекемелер пайда болуының жеңілдігі, банктің банкротқа ұшырау қиындығы мүмкіндігімен байланысты. Қаржылық факторлар ... - ... ішкі ... ... ... экспортқа қатысты қызмет көрсетуінің көлемі, ЖІӨ-ге ағымдағы баланстың дефицитінің сыртқы қарызға қолайсыз қатынасы.
Банктің өзінің қызметіне ... және ол ... ... ... түрде басқару мүмкіндігін иеленеді. Ішкі тәуекелдерге берілген жекеленген коммерциялық банк иеленетін кәсіпкерлік артықшылықтар әсер ... Атап ... ... ... берілген аясында банктің қызмет көрсетуін ұйымдастыру кезінде оның ... мен ... ... ... мен ... ... ... технологиялық процестерімен маманданған қызметкерлер жеткілікті минимумын оптималды басқару, тиімді маркетигтік стратегияны және тактиканы таңдау және т,б, факторлар. Ішкі тәуекелдер банктің өз ... ... ... ... немесе оның берілген контр серіктестер қызметіне байланысты. Олардың деңгейіне банк басшыларының іскерлік белсенділігі, басқарудың тиімділігі мен ... және ... ... үлкен әсер етеді. Осыдан келе тәуекелдер келесідей бөлінеді:
* банк активтерімен байланысты (несиелік, валюталық, нарықтық, лизингтік, кассалық, есеп ... ... ... шот ... ... және ... бойынша тәуекел және т.б.);
* банк пассивімен байланысты (салыну және депозиттік бойынша, банкаралық несиелерді тарту тәуекелдері және диверсификация тәуекелі);
* банктің ... ... мен ... басқару сапасымен байланысты (пайыздық тәуекел, өтімділік тәуекелі, төлем қабілетсіздігі, капитал құрылымы тәуекелі, банк капиталының жеткіліксіздік тәуекелі);
* қаржылық қызмет ... асу ... ... ... ... ... жаңа ... тәукелдігі, стратегиялық, бухгалтерлік, әкімшілік тәуекелдігі, қауіпсіздік тәуекелі).
Банк клиенттерінің құрамының тәуекелдігі банктік қызмет маркетингпен, қоғаммен қарым-қатынас ... ... кіші орта және ірі ... ... әр ... сол ... деңгейін анықтайды, яғни ұсақ қарыз алушы ірі қарыз алушыға қарағанда нарықтық экономиканың кездейсоқ жағдайларына көбірек тәуелді болады. Сонымен қатар бір ... ... ... ... ... қарыз алушылар тобына, салаға және аймаққа немесе мемлекетке берілген үлкен несиелер көп жағдайда банктің банкротқа ұшырауының ... ... ... [9, 251 ... үшін ... ... ... таңдау үлкен маңызға ие. Әдетте осындай серіктестерге қаржылық тұрақтылығының жоғары деңгейі бар және өтімділік пен баланс төлем қабілеттігінің ... ... ... деңгейінің жеткіліктілігі мен қамтамасыз етілген меншікті қаражаты бар кәсіпорындар жатқызылады. Нарықтық қатынастың дамуына байланысты банктік жүйенің ... ... ал ол өз ... ... мен ... әр салалар жағдайына әсер етеді. Шаруашылық субъектілер өзіндік ... мен ... ... ... Ал ол өз ... ... ресурстар дұрыс айналымының бұзылуына және банк операцияларының тәуекелдерінің өсуіне алып ... ... ... ... ... ... ... бөлуді ұсынады: баланстық және баланстан тыс операциялар бойынша, активтік және пассивтік операциялар ... ... ... айта ... ... ... операциялар бойынша пайда болатын тәуекелдер көбінесе баланстан тыс операцияларға таралады.
Банк баланстық тәуекелге келесілер жатады:
* несиелік тәуекел (негізгі ссуда бойынша қарыздың ... ... ... ... ... ... ... пайыздың алынбау тәуекелі);
* өтімділік тәуекелі (банктің өз міндеттемелерін уақытында орындамау ... ... ... бұзу ... ... ... тәуекелі (капитал жеткіліктілік нормативінің банк орындамау тәуекелі, оның капитал құрылымының рационалды емес ұйымдастыру тәуекелі).
Соңғысы банктің қосымша капиталы ... ... ... ... ... ... ... құнсыздануынан резервтер және т.б.) негізгі капиталынан асып түскенде пайда болады.
Баланстан тыс тәуекелдер банктің келесідей жағдайларда қызмет көрсете алмау мүмкіндігі:
* ... ... ... ... ... ... бағалы қағаздармен жасалған келісім-шарт бойынша;
* несиелік міндеттемелер бойынша;
* валюталық мәмілеге ... ... ... банктік тәуекелдер деңгейі лизингтік және факторингтік операцияларды, бартерлік және клирингтік мәмілелерді жүзеге асырған кезде пайда болуы мүмкін [10].
Лизинг - жаңа ... және ... ... ... ... ... ... жеке элементтерді жедел түрде енгізу қажеттілік кезеңінде ... ... ... тауардың өмір циклін қысқарту тәсілі.
Лизингтік мәмілелердің тәуекелін төмендету үшін амортизациялық аударымдар нормаларын жедел түрде ... ... ... ... ... ... ... керек. Қазіргі уақытта лизинг тәуекелі жоғары операция болып ... ... да одан ... ... жабу ... ... қор есебінен мақсатты түрде жүзеге асырылуы керек.
Лизингтік операцияларды жүзеге асыратын субъектілер арасындағы қатынас формасына байланысты ол оперативтік, қаржылық, қайтарымды және ... бола ... ... ... ... түрлері тікелей және жанама, шұғыл және қайта қалпына келетін (револьверлік), таза және толық бола алады.
Клиринг - ақша (валюта) ... ... ... ... ... ... бірліктер, екі банк арасындағы дара төлемдер. Клирингтік операциялар маңызы келесідей ... ... ... ... ... белгілі бір календарлық кезеңдегі, көбінесе 1 жылдағы өзара сауда сомасы әр түрлі ... ... ... ... бір ... шоттарында айналыста жүреді. Клирингті жүзеге асыра отырып, әрбір экспортер жақ экспортқа шығаратын тауар сомасын өз банкісін алады. Банк өз ... ... ... ... ... ... ... дебеттейді және импортермен байланысты сәйкес банкке дебеттік авизо ... ... ... ... ... ... ... қарамастан, көбінесе кезең соңында бір жақ өз пайдасынан асып түседі. Яғни, ... ие ... Ол ... ... ... ... ... немесе оған ақша қажет. Бұл жағдайда жақ делдалдау ... ... елге ... ... сата ... Бұл ... ... валюта құны мен еркін айырбасталатын валюта құны арасында айырма пайда болады. Сандық сипатта бұл айырманы дизажио деп атайды. Мысалы, 100 ... ... 85 ... ... ... ... онда дизажио 15 %-ды құрайды. Клирингтік валютаны сату суитч деп аталады (ағылшын тілінен ... ... - ... Бұл ... ... мәмілелерінің субъектісін немесе объектісін айырбастаған кезде қолданылады. Мысалы, беделі төмен ... ... ... ... ... ... серіктестерді ауыстырғанда және т.б. жағдайларда болады.
Бартерлік мәмілелер - тауарды ақшамен емес, тауармен төленетін өтелу формасы. Олар ... және ... бола ... ... ... ... әр ... делдалдар көмегімен жүзеге асырылады. Халықаралық бартерлік мәмілелер клиринг сияқты прайс-беттермен, техникалық несиемен, тауар құнын қайта санау валютасымен байланысты, бірақ ... бір ... ... ... емес және ... ... ұзақтылығы нақты прайс-беттерде көрсетілген тауар құны мен санына байланысты [9, 452 ... ... ... ... төмендету үшін қарыз алушының төлем қабілеттілігін, оның шаруашылық байланысының сипатын және жабдықтаушылармен қарым-қатынасын, төлемдер құрылымын, ... ... ... оның ... жағдайлары санын және т.б. қорытындылау керек. Банктің факторингтік бөлімімен вексельді сатып алғанда, жабдықтаушылардың қола вексельді ... ... ... ... ие ... ... ... пайда болуына соғады.
Ішкі тәуекелдер банктің түріне және ерекшелігіне байланысты. Бұны ... ... ... ... ... ... тәуекелдері, қаржылық қызмет көрсету тәуекелі, баланстық және баланстан тыс тәуекелдер тән бола тұра, негізгі зоналар, көлемдері және ... ... ... мамандануына байланысты әр түрлі қалыптасады, осыдан келе банк қызметінің әрбір түрі әр түрлі сипатталынады. ... ... бұл ... үшін әр ... болады. Ақшалай бос қаражаттарды тарту және оларды ... да ... ... ... ... ... үшін салымдар мен депозиттік операциялар бойынша тәуекелдер тән, сонымен қатар ... ... ... ... бар. ... бағыттары инновация болып табылатын мамандандырылған банктерге жаңа технологияларды ұзақ және орта мерзімді несиелендірумен байланысты тәуекелдер тән болып келеді. Сондықтан ... ... ... ... ... ... (қаржылық қызмет көрсету тәуекелінің элементі ретінде), сонымен қатар маркетингтік тәуекелдер яғни, жаңа технологияларды енгізетін өнеркәсіптің өнімді өндіруде туындайтын алдын ала ... ... ... ... Бұл жағдайда ерекше мағынаға сыртқы жобалық тәуекелдер, яғни ... ... ... тәуекел, нарықтық немесе портфельдік тәуекел (банктік саясат және несиелік ... ... ... ... және тәуекел географиясы) [11]. Бұл жерде алдын ала экономикалық ... ... ... ... ... игеруде үлкен тәуекелге тап болады, яғни жаңа технологияны уақытынан бұрын бастаса, жаңа өнімге тұтынушы сұранысы жоқ немесе аз болса, өндіретін ... ... бір ... түрі көп болса және т.б. Биржалық банкті қарастырғанда, негізгі екі тәуекел түріне ... бөлу ... ... ... ... ... алдын ала берген қаражаты негізінде клирингтік есеп айырысуды қамтамасыз ететін банк үшін есеп ... ... яғни есеп ... ... бойынша шығын болады. Егер биржалық банк бағалы қағаздар нарығында клиенттермен бірлесе ... ... ... ... көрсетсе, онда бағалы қағаздармен байланысты тәуекелдер болады:
* капиталдық (бағалы қағаздар портфелінің өтімді емес тәуекелі);
* селективтік ... ... ... ... тәуекелі);
* уақтылы;
* нарықтық (бағалы қағаздардың құнсыздану тәуекелі);
* іскерлік (эмитенттің бағалы қағаздар бойынша пайыздарды төлемеу тәуекелі);
* қайтарылатын ... ... ... беру ... ... ... қызмет көрсететін мамандандырылған банк келесідей негізгі тәуекелдерге кездеседі:
* экономикалық (валюта бағамының ... ... ... және ... ... өзгеру тәуекелі);
* аударым (пассив және активтердің шетел валютасында есептегенде айырмашылық тәуекелі);
* мәмілелік (мәміле ... ... ... ... ... тәуекелі;
* сақтандыру;
* саяси.
Жеке тұлғаларға қызмет көрсететін банктер үшін келесі тәуекелдер тән:
* ипотекалық және тұтыну ... ... ... және несиелік тәуекелдер;
* кепіл бойынша тәуекел (гарантия);
* кепіл ... ... ... көбінесе несиелік кепілдік заңдылық тәуекелдерге ұшырайды.
Салалық банктер қызметтеріне салалар ... тән ... және ... орта ... көлемі әсер етеді. Олар басқа салалармен салыстырғанда қаржылық және экономикалық аспектілеріндегі салалардың өзгергіштігімен, динамизм деңгейімен тікелей байланысты. ... ... ... ... ... ... (бета-коэффициент);
* саланың өмірлік цикл тәуекелі;
* салаішілік бәсеке тәуекелі.
Бета-тәуекел - ол ... ... ... ... ... сала ... нәтижесі орташа деңгейден жиі ауытқып тұратын жүйелік тәуекел. Егер бета-тәуекел 1-ге тең болса, онда ол ... ... ... ... сай ... салаға ауыстыру керек. Бета-тәуекелдің көрсеткіші қаншама жоғары болса, саланың басқа да бірдей жағдайларындағы тәуекелі ... ... ... ... жеке банктерге де пайдалануға болады. Оны Глориябанк (Ресей) аналитикалық орталығы және ПАКК ... беру ... ... ... портфелі салыстырмалы орташа бағалы қағаздармен байланысты операциялар бойынша жүйелік тәуекелді есептеу үшін ... ... ... ... ... биржадан тыс рыноктарда акциялары айналыста жүретін банктер қарастырылды. ... ... ... ... экспорттық бағалық көрсеткіштері анықталды. Оған сәйкес банктерді келесідей 5 ... ... ... ... ... ... көп көбірек көрсеткіші;
2. Орташа нарықтықтан көбірек көрсеткіші;
3. Орташа нарықтықтан сәл ғана көп ... ... ... төмен көрсеткіші;
5. Аз болжамданған тәуекел.
Келесі себептерге байланысты, мұндай бағалау әдісіне көп көңіл бөлінуі керек:
1.Бағалы қағаздармен мәмілелер көлемі аз, ол мәмілелердің өзі бір ... ... ... ... ... ... ... жоқ болғанда бағалы қағаздар нарығының бұл кезеңінде бұл көрсеткіштің нақты анықталуы мүмкін емес;
2.Алғашқы екі топтың банктерінің жоғары тәуекелділігі олардың ... ... ... ... [11].
Өмір цикл тәуекелі: әр түрлі салалардың тәуекел ... ... және ... сала ... даму ... алдын ала белгіленген кезеңдерден өтеді. Бұл жерде алғашқы даму жедел өсу, ... өсу, өсу ... ... және ... ... қарастырылады.
Ішкі салалық бәсеке тәуекелі кәсіпорын саласының өмір сүру ... әсер ... ... емес бәсекенің қатаю деңгейі;
* салаға кіру және шығудың жеңілдігі немесе күрделілігі;
* белгілі бір саладағы өнімнің басқа өнімдермен салыстырмалы өнімдермен баға ... ... ... бар ... жоқ болуы;
* тауарлық белгі құқығының жоқ болуы;
* ... және ... ... ... ... ... ... жасайтын саяси және әлеуметтік ортасы.
Бұдан басқа салалық ... ... ... және ... ... ... ... әсер етеді және әрбір сала форс-мажорлық тәуекелдерге ұшырауы мүмкін, сондықтан қазіргі таңда салалық банктерді тәуекелі жоғары банктер ... ... ... ... ... ... ... тәуекелдерді есепке алу керек. Әмбебап банктерге көбінесе құрылымдық ... ... жеке ... ... тәуекелдер тән. Аймақтық белгілері бойынша және ерекше тәуекелдер ... ... ... ... банктер - аймақтық сыртқы тәуекелдер;
* аймақаралық-аймақтық тәуекелдер жиынтығы;
* мемлекетаралық-елдік тәуекелдер;
* республикалық-республика тәуекелі.
Әр ... ... ... ... тән ... түрлері болады. Мысалы, зейнетақы қорларына саяси тәуекелдер, депозиттік операциялар бойынша тәуекелдер, жобалар, аймақтық тәуекелдер, аударымдар ... ... ... ... және ... ... ... кассаларына салымдық, депозиттік, несиелік тәуекелдер тән. Ломбардтарға технологиялық, операциондық, лизингтік компанияларға есеп айырысу, жобалық тәуекелдер; факторингтік ... ... ... ... ... ... есеп айырысу, несиелік, кепілдік, нарықтық, іскерлік тәуекелдер тән [11].
Көрсетілген жіктеулер және қағидалар, банктік тәуекелдердің түрлерін ғана емес, сонымен қатар, ... бір ... ... және ... ... ... болады.
Осыдан келе көптеген банктік тәуекелдер түрлері бар және олар банктің жүргізетін операциялар есебі үшін өте маңызды. Бірақ біз ең ... ... ... және ... ... ... ... және оларды басқарудың тиімді тәсілдерін ұсынамыз. Банктер өздерінің қызметтерін халықаралық деңгейде атқаратын ... ... ... ... ... ... форс-мажорлық міндеттемелер тәуекеліне кездесуі мүмкін.
Ал банктің ең маңызды ішкі тәуекелдеріне біздің ойымызша, несиелік, пайыздық, банк операцияларының диверсификациялану ... ... ... ... жатады.
Ел тәуекелдері банктің өз қызметін байланыстырып отырған мемлекеттің өзінің қызметін жүргізуінің ұлттық ... ... ... ... Бұл ... шығу көзі ... ... бір аймақтың елдерінің тәуекелі табылады, яғни аймақтық тәуекел, мысалы: Европалық одақ ... ... ... ... ... ... Олар ... ел капиталының қатысуымен құрылған барлық банктер және ортақ лицензиясы бар банктер үшін ... ... ... ... негізгі қателер шетел контрагенттердің қаржылық тұрақтылығын дұрыс емес бағалаумен байланысты.
Ел тәуекелі ең ... 1982 жылы ... 90 ... ... несиелік төлемдерді 400 Солтүстік Америка, Европа және Жапон банктеріне төлеу қабілеттілігі жоқ екендігін ... ... ... болды. 90-жылдардың басында Бразилия мен ... 200 ... $, ... ... ... ... әлі 150 млрд. $ қарыз болды.
Африка елдері арасындағы ... ... ... ... ... ... оның қарызы 20 млрд. $ бағаланады. Потенциалды түрде ел ... бар деп ... ... ... иран, Ирак, Кувейт, Ауғаныстан, Сальвадор және тағы басқа елдер жатқызылады.
Ел тәуекелі деген түсініктің өзі мемлекеттің және ... ... ... сыртқы ақрыз міндеттемелерін орындау мүмкіншіліктеріне әсер ете алатындай деңгейдегі мемлекеттің экономикалық, саяси және құқықтық жағдайларының өзгеру тәуекелін білдіреді.
Ел тәуекелін анықтайтын ... мен ... ... ... ... ... анықтау керек:
* саяси - бұл мемлекет ... ... ... ... ... органдары қызметтерінің тұрақсыздығы (мысалы, үкіметтің тез ауысуы, басқару және саяси режимдердің өзгеруі), үкіметтің экономикалық және басқа да ... ... ... ... жекешелендіру, т.б.), этникалық және аймақтық мәселелер, әлеуметтік топ ... ... ... құқықтық - банк қызметіне қатысты заңдық және басқа да нормативті ... ... ... ... импортты шектеу, шетел банктері қызметін лицензиялау, шеетл инвестицияларын лимиттеу);
* жалпы экономикалық тәуекелдер - ... ... ... саясатпен байланысты, ЖҰӨ өсуінің ұзақ мерзімді төмендеуі, импорттың экспорттан жоғары болуы, эспорттан ... ... ... ... ... - ... жүйесінің дағдарысы, инфляция, сыртқы қарыздың күрт өсуі, сыртқы қарызды өтеу көлемінің төмендеуі, сыртқы қарызға жаппай мораторий, трансфертті ... елде ... мен ... ... ... жасау үшін қажетті мөлшерде шетел валютасының болмауы, сондай-ақ импортпен салыстырғанда шетел резервтерінің азаюы, жаңа экономикалық нормативтер, салықтар, алымдар, баждар, ... мен ... ... ... - банк ... ... техникалық стандарттармен байланысты (негізінде ақша аудару саласындағы қаражат ... ... ... ... да ... - ... қаржы саласындағы криминогендік жағдай, бюрократиялық машинаның үлкендігі [12, 351 б.].
Көптеген авторлар сияқты, мемлекеттік тәуекелді ... ... ... ... ... ... ... экономикалық, әлеуметтік, демографиялық және басқа да тәуекелдерді жеке қарастыруға болмайды, ... ... ... ... ... ... соңғы кездерде саяси емес, экономикалық және құқықтық тәуекелдерге көңіл аудару керек, яғни мемлекеттің ұлттық ... ... ... ... ... талдауда әр түрлі әдістер қолданылады, бірақ көп ретте, белгілі мемлекетті зерттейтін сарапшылар мен мамандарды тартады; осы елдің тәжірибесін зерттейді, статистикалық ... ... ... ... ... ... факторлардың үлес салмағының жалпы жиынын қолданады.
Мемлекет тәуекелінің деңгейін талдаудың ұсынылатын ... бірі ... ... "Бум" ... Бум ... Мұны 100 ... экспертті бағалаулардың әр түрлі әдісін қолдана отырып, жылына 4 рет талдау жүргізеді.
Осылайша серіктес елдегі экономикалық және ... ... ... талданады. Әр түрлі елдің мамандары белгісіз түрде ... ... ... 15 баға ... бар. ... ... үлес салмағы жалпы сомамен 100-ге тең.
2 ҚАРЖЫЛЫҚ - ШАРУАШЫЛЫҚ ҚЫЗМЕТ ТИІМДІЛІГІН КЕШЕНДІ БАҒАЛАУ ӘДІСТЕРІ
2.1 Шаруашылық қызмет тиімділігін кешенді ... ... ... процестермен қимылдарды математикалық модельдеу жоғарыда аталып өткендей, экономикалық анализдің маңызды институты болып табылады. Зерттеліп отырған ... ... анық ... ... ішкі ... санын жазуға, сипаттауға, және сыртқы байланыстарды анықтауға көп септігін тигізді. Модель - ... ... ... ... ... Модель басқарудың (зерттеудің) субъектісін нақтылап, нысанның сипаттамасын береді, негізін, өзара байланысын, құрылымдық және қызметтік параметрлер және т.б. сондай басқару ... ... ... ... Модельдеу әдісінің мазмұны модельді құру, яғни нысанды басқаруын ... мен ... сай, ... немесе теориялық анализ моделі ретінде нысанның негізгі нәтижелерімен ... ... іске ... [13, 155 ... ... басты орында математикалық модельдеу қолданылады, қарастырылып отырған процесс теңестіру, ... және т.б. ... ... ... ... Математикалық модель сандық сипаттамаларымен ерекшеленеді; формула түрінде жазылады, логикалық, ... ... ... ... графикалық, нрафикалық бейнеде көрсетілген. Электрондық модельдер - санайтын машиналар көмегімен ... ... ... ... электрондық деп аталады.
Экономикалық-математикалық модель адекватты зерттеліп отырған нысанаға қатыстылығын сипаттап және байланысты ... ... ... ... кез ... ... ... мақсатымен ерекшелінеді, 3 кезеңге бөлінеді:
* Теориялық заңдылықтарды анализдеу, пайда болуы мен процесін құрылымдық ерешелігімен ... ... ... ... ... ... ... анықтау, олардың көмегімен тапсырманы шешеміз;
* Нақтыланған нәтижелерді анализдеу.
Экономикалық жүйе күрделі құрылымда болғанда, математикалық әдістер қолданылмағанда, бұл сызбаның ... ... ... ... ғана ... ... жағдайда, экономикалық-математикалық модельдеуде үнемі мәселе пайда болады. Мұндай ... ... ... ... ... ... даму қарқыны мен өсу деңгейін алуға болады. Зерттеліп отырған нысанды оның қосымша ... ... ... ... ... анық жүйе ... ... сипаттама мен анализге бейімдеу болып табылады. Осы арқылы байыту деңгейі экономикалық нысанның сызбаларының негізіне қатысты, модельдің зерттеу мақсатына сай ... ... тиіс [13, 191 ... ... ... жері ... ... соңғы нұсқадағы және әртүрлі нұсқадағы тапсырмалар нәтижелерін сынау болып табылады. экономикалық анализде мұндай сынақтарға: үлкен пайда, өнімнің аз ... ... ... ... ... ... және т.б. ... тапсырмаларда мұндай программалау жүйесінде сынау мақсатты қызметке жатады. Мысалы, өндірістік өнім өндіру ... ... өсуі мен ... ... ... ... табылады. Бұл жағдайда экономикалық-математикалық модельдік жүйе құру ... ... ... ... Мақсаттық қызметті теңестіру былай болады:
L=j=1nПjxj-->max, ... - ... өнім саны ... ... т.б.) ...
П - ... ... өнім бірлігінен алынған j-түрі.
Математикалық программалау барысында ескерілетін бір нәрсе, ... ... ... ... ... ... ... процеске маңыздылығын анықтау өте маңызды. Егер өндірістік ресурс түрлерінің барлығы шикізат, еңбек ресурстары, құрал-жабдықтау, т.б. өнімнің шығарылуы үшін ... оның ... ... мен ... әр ... ... санын білу керек.
Экономикалық процестегі барлық кедергілер, қарама-қайшылық тудырмауы тиіс, яғни кем ... бір ... ... ... ... барлық шектеуліктерді қанағаттандырарлық болуы тиіс.
Экономикалық-математикалық модельдеу құрылымында шектеулі жүйеде теңсіздік пайда болады, мынадай:
j=1naijxjmax, ... j=1, ... ... тапсырма үшін өзіндік модель керек. Кейбір жағдайлар математикалық тұрғыдан бір типті болып, бір типті модельмен ... ... ... ... ... мен модельдің типтері көптеген нақты тапсырмаларды шешуге қолданылады [14, 203 б.].
Экономикалық жағдайды модельдеудің екінші деңгейінде тапсырмаларды шешуге рационалдьды математикалық әдістер ... ... ... тапсырманы шешу үшін бірнеше белгілі модельдеу әдістері : симплекты, мүмкіндікті т.б. ... ... ... өте ... ... және процеске табан асты жақын шынайы нақты бағалары бар моделді айтуға болады. Модельді үнемі экономикалық байланыстарды салыстырғанда нақты ... ... және ... байытады. Модельдеуде жеке бөлшектер қосу экономикалық ақпаратты жоғалту мен кейде шынайы шарттарды жалғанға ... ... ... ... нәтижелерді жан-жақты салыстыру болып табылады. Сенімділіктің соңғы міні мен модель сапасына: ... ... ... өндірістің шынайы шарттары мен сәйкес келу;алынған бағалардың экономикалық алынған ... ... ... өндірістік жағдаймен сәйкес болмаса, онда экономикалық салыстыруда сәйкессіздік орын ... ... ... ... ... ... болмауы, қолданылып отырған математикалық сызбалардың зерттеліп отырған экономикалық нысанға сәйкессіздігі болуы мүмкін. Себебі: анықталғаннан кейін, модельге қайта ... ... ... шешу ... ... ... модельдеу жұмысы салыстырулар нәтижелері мен көзқарастарды қамтып, шешілген тапсырмалардың сәйкестігін қарастыруға тиіс.
Шаруашылық қызметтің экономикалық көрсеткіші модельдеу ... ... ... ... ... ... ... шешілуі мүмкін. Қызметтік жүйені модельдей мынандай экономикалық сынақтардан құралады: себеп-салдар, жеткілікті маманданған, өзіндік көзқарас, есептік мүмкіндер. ... ... ... жүйеге саны өлшенген қосылуы тиіс [13, 205 б.].
Детерминальдық модельдей қызмет жүйесінде шаруашылық қызметінде кездесетін бірнеше соңғы қызмет ... ... ... ... ... болады.
* Аддитивті модель
y=i=1nxi=x+x2+...+xn, ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... , ... - ... ... хі - ... ... ... негізгі модельдеудің келесі түрлері ерекшеленеді.
* Фактор жүйесін ұзарту әдісі. Негізгі фактор жүйесі у=а1а2. Егер а1 өссе баға ... ... а1 = а11 + а12 + а13 + ... аin онда ... - ... ... жүйесінің у=хі болады.
* Фактор жүйесін кеңейту әдісі. Негізгі ... ... ... Егер ... ... ... ... онда жаңа фактор жүйесін аламыз: y=a1bcdea2bcde=a1b∙bc∙cd∙de∙la2..., ни мультипликативті модельдеу y=xi түрінде ... ... ... жүйені қысқарту әдісі. Негізгі факторлық жүйесі у=а1а2. Егер санда бөлшекте бөлсе. Сол санға, онда жаңа факторлық жүйе пайда болады. ... Бұл ... ... ... жүйе у=х1х2 түрі болады.
Бұл арқылы зерттеліп отырған шаруашылық қызметінің көрсеткішінің ... ... ... ... оны ... ... және ... шығарылған өнімнің у көлемін өңдеу жағдайында мынадай ... ... ... ... ... ... ... отырған көрсеткіштер, өндірістің көлемінің өзгеруіне әсер еткен факторлардың бөлшектерін бейнелейді. Аналогиялық моделдер ... ... ... ... ... жүйеде детерминиральды модельдеу негізгі экономикалық формулалардың тепе-теңдігін түрлендіруге мүмкіндік береді. Детерминиральдық модельдеу фактор фактор жүйесінде бұл - қарапайым және ... ... ... ... тиімді құрылғы; қамтылып отырған көрсеткіштің өзгеру дианамикасына жекеленген бағалар береді.
Детерминиральды моделдеу кең кеңістіктегі ... ... ... Шаруашылық қызметіндегі қызіргі немесе табиғат туралы бұрынғы білімдердің жеткіліксіздігінен, оның қазіргі жағдайын ... жол ... ... ... ... ... кеңдігін бұқарадық эмпирикалық негіздердің стохастикалық анализі арқылы білуге болады [13, 206 ... ... ... ... ... ... ... байланыстың үзуге келмейтін шынжырын анықтау). Бұдан детерминиральды және стохастикалық анализ қарым-қатынасынан маңызды пікір ... ... ... байланыстарды бірінші ретте қарастыру керек, яғни, стохастикалық анализ қосымша сипаттама береді. Стохастикалық анализ детерминиральды анализдің бөлшектерін тереңдеп зерттеу мақсатындағы ... одан ... ... құрылмайды.
Стохастикалық моделдеу шаруашылық қызметінің жеке бөліктерінің өзара байланыс жүйесін құра отырып, экономикалық көрсеткіштер, сандық сипаттамалық факторлар, нәтижелерінің заңдылықтарымен, мән-мағынасын ... ... ... ... мен ... ... мен ... өзіндік ерекшеліктеріне қарама-қайшылықта пайда болады. Бұл арқылы, стохастикалық моделдеудің бірінші сілтемесі - өзінше бақылау, яғни, параметрлерді ... ... ... мүмкіндігі болады.
Детерминиральдық факторлық анализде қарастырылып отырған шаруашылық нысаны мен ... ... ... ... ... қарым-қатынастарына сәйкес тұрақты). Шаруашылықтың жеке түрлерін неше жеке шаруашылықтың жекелегенген кезеңдерін салыстыруда нәтиже сандарын салыстыру ... ... ... ... ... ... анализде эмпирикалық негіздер арқасында модул өзінше құрылады, алдындағы алынған моделдер негізгі бақылаулардың бөлінген байланыстарының ... ... тура ... Бұл ... көрсеткіштер моделі барлық жағдайда бір негіздегі, бір мағыналық көрсеткіш болуы тиіс. Яғни, алдыңғы ... ... ... ... ... ... бір ... сапалығымен ерекшеленеді. Экономикалық көрсеткіштердің өзгеру заңдылығы (модельдік байланыс) жасырын түрде шығады. Ол кездейсоқ көзқарастармен қақтығысып қалады [13, 211 ... ... ... ... ... ... яғни, экономикалық көрсеткіштердің бұқаралық көрсеткіш деңгейімен жариялауына жол береді. Математикалық ... ... ... ... ... моделдеуге эмпирикалық материалдарын арнайы талап етеді. Талапты орындау үшін әдістердің қолдануларының алғышарты мен алынған нәтижелердің ... ... ... ... ... ерекшелігі, моделді сапалы (теориялық) анализ жолымен құруға болмайды, сандық анализге эмпирикалық негіздері қажет.
Экономикалық зерттеуде ... ... ... ... ... ... әдістерін қолдануды тапты: байланыс бағасы және көрсеткіштердің корреляциясы; статистикалық маңызды байланыстардың бағасы; регрессионды анализ: экономикалық көрсеткіштердің ... ... ... ... ... ... ... анализ, қазіргі факторлық (компонентті) анализ; трансформациалдық анализ.
Шаруашылық саласында анализдік әдіске математикалық-статистикалық әдісті қосу сандық (статистикалық) тапсырмаларды шешу жолындағы әдіс ... ... ... ... ... ... ... бөлігін қарастыруға болады.
* Экономикалық көрсеткіштердің интенсивті ... және ... ... сенімділігі.
* Экономикалық үрдістердің классификациясы және ренжировкасы. Көрсеткіштер арасында өзара ... ... ... ... ... ... өсу қарқының өзгеруі көрсеткіш деңгейінің кезеңдік тәрбиелік заңдылықтарының параметрін жариялау.
* Шаруашылық (кәсіпорындар мен оның түрлерінің) классификациясы.
* Экономикалық үрдістердің ... ... көп ... зерттеу.
* Синтетикалық көрсеткіштер (қамтылған) әсіресе ақпараттық материалдарды жинау.
* Экономикалық көрсеткіш жүйесінде ішкі ... ... ... ... ерекшеліктері байланыс құрылымын салыстыру.
Экономикалық анализдегі өте нақты және ... ... ... бар ... ... көрсеткіштер арасындағы интенсивті байланысқа бағытталған. Шаруашылық ... ... ... ... ... осы. ... отырған көрсеткіштің мән-мағыналық заңдылықтарын анықтаған жағдайда, олардың нақты және қараңғы байланыстары туралы көзқарастар айтылады. Мұндай заңдылықтардың дерек көздері әртүрлі ... ... ... өзара себеп-зерттеу байланысы, жалпы фактордан тәуелсіздігі, вориация элементінің кездейсоқ ... ... ... ... - ... ... ... сандық сипаттамалардың байланысының негізгі сапалығын жасыру. Стохастикалық зерттеу байланысы корреляциондық анализ ... ... іске ... Бұл ... корреляциондық анализге негізгі ақпаратынан бірнеше әдістер қолданады: корреляция бағасының жұбының өзара ... ... ... ... сапалы көрстекіштер арасындағы байланыс анализіне матрица бойынша есептеледі; топтың көрсеткіштер арасындағы байланыс корреляциясы, жеке корреляциясы, екі байланыс арасындағы ... ... ... ... жеке бір көрсеткіштің тәуелсіз бағалау үшін көптеген корреляция [13, 213 б.].
Сызықтық емес ... ... ... корреляция тапсырмаларын қараңғылық байланыстарды анықтау, аналитикалық байланыс формаларын зерттеу мәселесіне қатысты корреляцияның көптеген түрлері анықталады. Аналитикалық форма байланыстарын жариялау шаруашылық ... әсер ... ... ... ... сай ... ... анализдегі негізгі және өте күрдеоі тапсырма, стохастикалық жол арқылы регресиондық ... ... ... және анаметикалық формадағы байланысты зерттеу өзара көрсеткіштер арасындағы статистикалық мәселелерді экономикалық анализде корреляциондық және регрессиондық ... ... ... ... шешеді, факторлардың классификациясы және рандировкасы, экономикалық үрдіске қатысты. Негізгі факторға қатысты және қатысы жоқ ... ... ... экономикалық жүйеге жеткілікті нақты басқару қызметтерін іске асыруға болады және мұнымен қоса зерттеліп отырған үрдіске интенсивті ранжирлік ... әсер ... ... және өндірістік қызметте анық дамуларда статистикалық мәселелер тапқан. Экономикалық көрсеткіштің кезеңдік қатары кеңістіке таралуына қарай 2 ... ... ... ... ... ... және экономикалық көрсеткіштің кезеңдік тербілісі. Негізгі математикалық-статистикалық әдістер (негізгі, зерттеу әдістерінің байланысы) статистикалық стоционарлық зерттеу қатарларына бағытталған, систематикалық ... ... ... ... тенденциясы, уақыт қатарларының тенденциясынан тапсырма туады. Бұл мақсат үшін көптеген әдістер ойластырылған. Зерттеуден кейін арнайы ... ... ірі ... ... үшін модификация және динамикалық үрдістердің анализі қолданылады [13, 215 ... ... ... ... ... және ... ... саласында үлкен мәні бар, жекеленген кәсіпорындарда өнімнің кезеңдік сипаттамасы, сауда да т.б.. Кезеңдік ... ... үшін ... ... және ... анализ әдістері қолданылады. Мұндай зерттеулер жоспарланған тапсырмаларға нақтылық беріп, еңбек және өндіріс іс-шарасының ұйымдастырылуынын нақтылайды.
Шаруашылық нысандарын классификациялау мен ... ... ... маңызды тапсырмаларының бір болып табылады. Бір типті кәсіпорындар үшін жалпы нормативті жоспарлау, бағалар, тұрақтану, ранжировка шаруашылық нысандар үшін ... ... ... ... ... ... ... Бұл тапсырмаларды шешу үшін жаңа мүмкіндіктер мынандай жаңа ... ... ... көп ... бақылауларды топтастыру, дисперсиондық анализ, жекеленген қазіргі факторлық және компоненттік анализ, кластерлік анализ болады. Анализ мақсаты үшін арнайы ... ... ... саласындағы өзіндік зерттеу құрылымының әдістері қазіргі факторлық (компоненттік) ... ... ... ... ... ... ... экономикалық көрсеткіштің ішті байланыс жүйесінде экономикалық үрдістердің жекеленген өзінше ... ... ... техникалық деңгейі, басқару қызметінің деңгейі, өндірісті ұйымдастыру деңгейі және еңбекті т.б.) және нақты экономикалық жан-жақты салыстырмалы зерттеулерге ие. ... ... ... мен ранжировка гетерогендік белгілерә негізінде топтастыруға қарағанда, бұл ... ... ... ... аналитикалық жойқын күш әкеледі.
Қазіргі факторлық анализдік әдістерді қолданудың дамуына орай, экономикалық анализдің кең тарапты 3 ... ... шеше ... ... ... ішкі құрылымдық байланысты зерттеу, экономикалық үрдістердің әртүрлі ерекшеліктерін зерттеу, әсірее ақпараттық ... ... ... бұл ... ... ... ... әдістері арқылы шешуге болады, бірақ экономикалық анализде бұларды заманауи факторлық анализбен зерттеу керек [13, 231 б.].
Ішкі құрылымдық байланыстарды ... ... ... ... ... ... ие, экономикалық нысанды механизммен қызметке қосу, яғни көптеген экономикалық анализдің мақсатына сай. Корреляциондық анализ нәтижелерінің мәселелерін шешуде (корреляция матрица коэффициенті) ... ... ... ... ... таңдауда болып отыр. Үрдістердің ұзын шынжыр байланыстарына қатысты үнемі бақылап отыру., барлық байланыстың бір ортақ себебін табу мүмкін емес. Заманауи ... ... ... ... ... байланыс құрылымының басты себебі көрсеткіштер арасында бұл байланыс құрылымдарын түсіндіреді;
Соңғы жүйе нақтылығымен аз өлшемдігімен ерекшелінеді, нәтижесінде үлкен аналитикалық мағынаға ие.
Қазіргі ... ... ... экономикалық көрсеткіш жүйесінің жағдайы туралы ақпаратты сипаттайды, экономикалық үрдістердің әр түрлі мәселелерін шешеді. Анализ құрамына жаңа көрсеткіштерді ... егер ... ... ... ... ... болған жағдайда іріктеу, ақпаратты қайта өңдеу, жаңа көрсеткіштерді материалдық және еңбек шығындарымен байланыстырып құру ... іске ... ... ... факторлық анализ әдісімен кәсіпкерлердің қызметінің көрсеткіштерінің жаңа ақпараттық ... жаңа ... ... құруға септігін тигізеді. Мұндай көрсеткіштер шаруашылық саласында нәтижелерді, комплексті бағалауға және өндірістің техникалық деңгейін ұйымдастыруға ... ... ... ... ... ... әр түрлі байланыс құрылымдарын салыстыру болып табылады. Салыстырулар кеңістік ... ... ... ... ... ... ... нысанының әртүрлі өзіндік байланыс құрылымының ерекшеліктері және әртүрлі көрсеткіш жүйелері ақпараттық сиымдылығына ... ... ... бір ... ... ... бір ... көзқарастарының ауысуы, өзінің бірінші ішкі құрылымына сай бағаланады. Уақыттық салыстырулар ... ... ... сай ... ... ... тенденциясы.
Әдебиетте көптеген регрессиялық салыстыру модельдерінің мысалдары берілген. Факторлық модельді салыстыруда трансформациондық анализ әдістері қолданылады. Өкінішке орай, соңғылары экономикалық анализде ... ... [13, 232 ... ... ... аналитикалық жұмыста математикалық - статистикалық әдістерді қолдануға болады. Шаруашылық саласындағы кәсіпкерлердің кез-келген анализдік тапсырмаларына математикалық статистиканы, ... ... сай ... ... ... ... қаржылық жағдайын бағалаудың салыстырмалы әдістері.
Кешенді бағалау түсінігі. Шаруашылык кызметті кешенді бағалау дегеніміз- кешенді зерттеу барысында алынған оның сипаттамасы яғни ... ... ... ашып ... және салыстыру базасанан сапалы және сандык айырмашылыктарын табу ... ... ... ... бір ... және ... зерттеу.
Кешенді бағалау шаруашылык баскарудың әсерлі құралы болу үшін , ... ... ... ... ... алатын, оны кұрастырудың практикалык тәсілдерін ойлап шығару кажет.
Кешенді бағалау есепке алудың, сараптаудың, ... ... ... жиынтыктағы шаруашылык объектісінің ғылыми-техникалык жағдайын көрсететін, баскару шешімдерінің нәижелілігін және толыктығын көрсететін құрал кызметін аткарады.
Бүгінгі ... ... орай бұл ... ... осы ... сай болуы үшін методологиялык және ұйымдастыру сипатындағы киындыктар бар. Сондыктан әр ... ... ... ... бағалаулар экономикалык кызметке сай болмайды немесе оны жасауға жұмсаған еңбекті ... [13, 233 ... ... мен ... саны салыстырмалы түрде аз болса, кәсіпкерліктегі негізгі бөлімдер кешенді бағалауды дұрыс және оңай жасайды.
Эконометрикалық модельді екі типті берілген мәліметтер ... ... ... Белгілі бір уақыт кезеңіндегі әр түрлі объектілердің жиынтығын ... ... ... ... ... бір ғана ... білдіретін мәліметтер.
Бірінші типті мәліметтер арқылы құрылған модельдер кеңістік моделі деп аталады. Ал, екінші ... ... ... ... ... ... қатарлар моделі деп аталады.
Уақыттық қатарлар дегеніміз - белгілі бір көрсеткіштің келесі уақыт мезеттеріндегі ... ... ... ... ... ... ... факторлардың әсер етуі нәтижесінде пайда болады. Ол факторларды 3 топқа топтастыруға болады:
* Қатардың тенденциясын қалыптастырушы факторлар;
* Қатардың циклдық ауытқуларын қалыптастырушы ... ... ... ... ... әр ... ... нәтижесінде уақыттық қатарлар тәуелділігі әр түрлі формада қалыптасуы мүмкін. Біріншіден, экономикалық кқрсеткіштердің көптеген уақыттық қатарларының белгілі бір тенденциясы болады. Ол ... ... ... ... ұзақ ... әсер ететін факторлардың жиынтығын білдіреді. Бұл факторлар өз кезегінде зерттеліп отырған объекті көрсеткіштеріне әр түрлі әсерін тигізеді. Бірақ, ... ... не ... не ... ... ...
Екіншіден, зерттеліп отырған көрсеткіш циклдық ауытқуларға икемді келуі мүмін. Экономикалық қызмет уақыт мерзіміне тәуелді болғандықтан бұл ауытқулар маусымдық сипат алуы ... Егер ... ... ... болған жағдайда ұзақ уақыт мерзімінде нарық конъюнктурасымен байланысты циклдық ... ... ... Сонымен қатар, оны ел экономикасының бизнес-циклының фазасы арқылы да есептей ... ... ... ... ... да, ... да болмайды. Ал, олардың әрбір келесі деңгейі қатардың орта мәні арқылы немесе ... ... ... ... ... ... ... мәліметтер жоғарыда айтылған модельдердің ешқайсысына толықтай сәйкес келе бермейді. Көбіне олар үш компонентаны қамтиды. Олардың ... ... ... ... ... ... және тенденцияның әсер етуі арқасында қалыптасады.
Көптеген жағдайларда уақытты қатарлардың нақты деңгейі трендтік, циклдық және ... ... ... немесе көбейтіндісі ретінде анықталады. Егер, модель аталған компоненталардың суммасы арқылы анықталған болса, онда ол модель аддитивті модель болады. Ал, егер ... ... онда ол ... ... мультипликативті моделі болып табылады.Объектілер саны мен көрсеткіштер санын ұлғайткан жағдайда, есепті шешу ... ... ... ... ... ... кәсіпкерліктерді немесе оның бөлемшелерінің жетістіктерін бағалаған жағдайда, оның кызметінің барлык бөлігін камтитын бір ... ... ... ... ... ... ... киындығы, нәтижелі көрсеткіштер арасынан негізгі бір көрсеткішті бөліп алудың мүмкін ... [13, 235 ... ... ... ... ... әр ... сандык және сапалык сараптаудың тәсілдері аркылы көрсеткіштер жүйесі негізінде аныктау болып табылады. Сонымен коса, бір шаруашылк субъектісінің ... ... ... ... ... ... ... нәтижелілігімен салыстырыла алады. Және де кешенді салыстырмалы бағалау процесін бірнеше түрлерге ... ... ... ... ... ... бағалаудың максаттарын нактылау
* Негізгі көрсеткіштер жүйесін таңдау
* ... ... ... ұйымдастыру
* Жеке көрсеткіштерді мәнін есептеу және бағалау
* Бағаланбак көрсеткіштердің салыстырмалылыған ... ... ... ... ... яғни ... ... бағалауларды есептеу бағдарламаларын құрастыру
* Кешенді бағаларды есептеу
* Кешенді, корытушы бағалардың шынайылығын тәжірибе жүзінде тексеру
* Кешенді ... ... ... және оларға сараптама жасау
Кешенді бағалаудың кезеңдерін кұру көптеген шешілмеген мәселелермен байланысты. Мысалы, ... ... ... кезде, бағаланушы көрсеткіштердің жүйесін аныктаған кезде, оларлың салыстыру маңыздылығын тапкан кезде және есептеу алгоритмін кұраған кезде ... ... ... ... ... ... мәндерін аныктау тек кана ұжымдардың еңбегімен ғана емес, кешенді бағалаудың әр кезеңде ... де ... Осы ... ... табу мен колдану аса назар аударуды талап етеді.
Шаруашылык кызметтің нәтижесінің кешенді бағалауының есептеуін кұрастыру. ... ... ... мысалы ретінде шаруашылык кызметтің нәтижесін аныктауын карастырамыз [13, 236 б.].
Кәсіпкерлікте бизнес-жоспардың келесі көрсеткіштері ... ай ... ... ... карастырылып жатыр: іске асырылған өнімдердің шығарылымы, тауарлы өнімнің шығарылуы, топтаскан ассортимент бойынша, өнім сұрпы бойынша, еңбек өнімділігі ... ... ... ... ... ... ... мен еңбекакы корының пайызбен алынған көрсеткіштерінің ... ... ... ... ... ... өзіндік кұны бойынша және ырғактылык бойынша. Айта кететін жайт, ... ... ... ... ... ... ... кешенді бағалауларды алу үшін, әр түрлі көрсеткіштерді бір интегралды ... ... әр килы ... ... ... ... бір ... көрсеткіштерге келтіру, кол жетілген жағдайдың айырмашылык дәрежесін көрсете алмаса да, сарапталу уакыты ішінше нәтиженің не ... не ... ... ... ... ... ... бағалау үшін тек бұл тәсіл колданылады дегенді білдірмейді. Керісінше, интегральді көрсеткіш бағалау негізінде жаткан көрсеткіштер жүйесін зерттеуді ... ал ... ... ... алынған корытындылар, шаруашылык кызмет нәтижесінің өзгерістерін аныктауға тек көмекші ретінде колданылады. Интегральді ... ... ... тек ... ... ... болғандыктан, бұл тәсілді одан әрі дамытып, нәтижелі ете түсу ... ... ұжым ... ... бағалайтын, бүгінгі күні кеңінен колданылып жүрген тәсілдер катары төменде берілген.
Кешенді бағалаудың детерминантталған ... ... ... ... ... ... ... аркылы яғни накты мәндерінің косындысын табу аркылы немесе ... әр ... үшін ... формуламен жекелеп табылады.
Kj=i=1nxijн/xijб, ... xijн, xijб, - ... і-ші ... j-ші ... ... накты және базисті мәндері, i=1, 2, ..., n; j=1, 2, ..., m. ... ... ... дұрыс бағалаудың негізгі шарты бұл - зерттелуші көрсеткіштердің бірбағыттылығы, яғни кез ... ... ... өсуі ... кызметінің нәтижесінің жаксарғаны деп карастырылады, ал көрсеткіштің мәнінің азаюы, керісінше ... ... ... Жеке ... ... өндірістік объектілерді интегральді көрсеткіштерінің мәнінің өсуі бойынша орналастыруға мүмкіндік береді [14, 237 б.].
Шаруашылык кызметтің нәтижелерін косынды тәсілі ... ... ... тек ... ... ғана ... ... жылғы көрсеткіштермен, эталонды көрсеткіштермен салыстыруға мүмкіндік береді.
Косынды тәсілінің кемшілігі, интегральді көрсеткіш бойынша нәтижені жоғары ... ... ... егер бір көрсеткіштің мәні төмендеп кетсе, ол ... ... ... ... ... ... калуы мүмкін. Интегральдык көрсеткішпен бірге косымша тағы екі, жекелеген көрсеткіштердің оң және теріс ауыткуларын көрсететін көрсеткіштер қолданса, бұл ... ... ... ... ... j=1, 2, ...,m, ... егер ... және 0 болады егер xijн>xijб болса;
xij-=xijн/xijб, егер xijн= 1,0
Төленетін қорларға табыс ... ... (k1 ... ... =
Несиелеу (қарыз)
/ Міндеттер
>0,7- басқыншылық саясат;
= 0,5
Стерженді капитал-
дың жеткіліктілік деңгейі.
Ескерту - [14] әдебиетінен алынған
Кесте 7 - БТА Банк ... ... ... 14
0,2
0,18
0,188
6
K 15
0,36
0,45
0,44
22,2
K 16
0,23
0,15
0,23
0
K 17
0,16
0,07
0,081
49,3
K 18
0,86
0,85
0,71
17,4
Ескерту - [25] әдебиетінен алынған
Есептелінген ... ... ... ... ... болады:
* K11 коэффициенттің мәні талданған кезеңде алдымен 0,081-ден 0,09-ға дейін көрсетіліп, одан ... ... ... ол ... ... норматив шегінен шығып кетті (0,08) ... ... ... ... төмендеді. Бұл дегеніміз 2010 жылы банк қаржылы тұрақсыз болып саналады. ... ... ... ... ... ... меншіктік капитал санының төмен болуы.
* K12, K13 көрсеткіштері мерзімділік пен сенімділік деңгейін сипаттайды. Талданған кезеңде олар 12% және 10,6% ... K12 ... ... ... нормативтен асып (0,7) және 2010 жылы 0,84 ... K13 ... ... ол ... ... бен ... ... оңтайлы екенін айтуға болауы.
* K14 коэффициенттің ... ... ... сай емес (0,2) ... 0,2-ден 0,188 төмендеп, ол қаржылық тұрақтылық та төмендегенін білдіреді.
* K15 пен K16 ... ... ... нормативке сай емес. k15 нормативтен жоғары, ол жалпы міндеттер ... ... ... ... көп екенін айтып, банк минималды тұрақтылық тәуекелге ие. k16 мәні қарастырылған кезеңде өзгерген жоқ, ... ... ... ... ол ... ... тыс екенін білдіреді.
* K17 пассивті тұрақтылық пен басқа міндеттерді басқару сапасының ... ... ... тұрақсыздық айыбы) минимумға талпынады (0,16-дан 0,081-ге дейін), ол нормативке сай. ... ... ... және ... ... саясатын куәландырады.
* K18 көрсеткіші жеткіліктілік стерженді капитал деңгейін сипаттап ... осы ... ... сай (>=0,5), бірақ жалпы ... ... ол ... ... ... ... ие, ... шығатыны банк базасының қоры азайды. Тұрақтылық, ... ... ... ... ... ... коэффициенттерінің өзгеріс динамикасы 5-суретте көрсетілген.
Сурет 5 - БТА ... ... ... ... өтімділік тәуекелі, капитал жеткіліктілігі коэффициенттерінің өзгеріс динамикасы
Ескерту - [25] ... ... ... ... міндетті мерзім ... ең ... ... ... ... дәрежесін көрсетеді. Өтімділік талдау көрсеткіштер негізінде жасалып, банк ... ... ... ... ... ... негізінде келесі қорытынды жасауға болады:
* Тұрақсыз міндеттердің жабу дәрежесін сипаттайтын K8 көрсеткіші, екі жылда 25%-ға ... 2004 ж. 0,7 ... ... ... мағынасынан жоғары, ол дегеніміз ең тұрақсыз міндеттер толығымен жабылып, сонымен қоса қор да ... K9 ... ... ... өсуі ... 23%-ға ... ... уақыт бойы норматив шегінде болды. Ол депозиттер мен салымдар өтімді құралдармен жабылатынын білдіреді.
Кесте 8 - Банк өтімділігін ... ... ... оңтайлы
мәні
Көрсеткіштің экономика-
лық мәні анықтайды
K8=
Кассалық активтер/Онколь-
ды міндеттер
0,2 - ... ... ең ... міндетердің
жабу деңгейі.
K9=
Кассалық
активтер/ Онкольды және мерзімдік міндеттер
0,05 - 0,3
Депозиттер мен салымдарды өтімді қаражаттармен жабу ... ... мен ... ... ... ... бұрмалаудан k8
пайдаланып тегістеу;басымдық коэффициент k8.
Ескерту - [14] әдебиетінен алынған
Кесте 9 - БТА ... ... ... ... ... ... - [25] әдебиет негізінде құрастырылған
Қайталама өтімді қорларды пайдаланғанда өтімділіктің әлеуетті қоры тәжірибеде банктің жалпы жағдайын ... ... ... береді. Активтер өсімінің динамикасы мың теңгемен белгіленіп отыр. Былайша айтканда банк ... ... ... ... 26039626 мың ... ... ... Яғни, 2010 жылы оның көлемі 201355396 мың теңгеге жетеді. Активтер өсімі, негізінен клиенттерге берілетін қарыздарды көбейту есебінен 18 393 033 мың ... ... ... РЕПО ... ... 24 573 568 ... сомасына, сондай-ақ өзге де активтер есебінен 3 525 070 мың ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етілуін, талапкерлермен банкке сеніп берген өтімді активтер, жылжымайтын мүлік және заттай құндылықтарды көрсетеді. Бұл банк мүмкіндігінің берілген қарыздарды өтей ... ... ... ... қысқа мерзімде несиегерлердің талаптарын қанағаттандыруды сипаттайды. Банктің өтімділік коэффициенттерінің өзгеріс динамикасы 6-суретте көрсетілген.
Сурет 6 - БТА ... ... ... ... ... - [25] ... ... құрастырылған
Банк қызметенің тиімділігі немесе пайдалылығы, атақты Дюпон формуласының негізінде құрылған. Бұл құрамдастырым талдампазға банк қызметінің әрбір негізгі құрамдас бөлігінің мәнін ... және банк ... қай ... оның ... ең көп ... тигізетінін анықтауға мүмкіндік береді.
Кесте 10 - Банк қызметінің тиімділігін талдау
Көрсеткіш
анықтамасы
Есептеу
Коэффициент-тің оңтайлы мәні
Көрсеткіштің экономикалық мәні ... = ... / ... - ... жұмысының тиімділігі.
K20 =
Пайда /
Табыс
8,0 - 20,0
Әрбір теңге пайдасынан қанша табыс алынды.
K22 = ... ... - ... ... ... ... капиталы
8 - 6 рет
Актив көлемі, әрбір теңгесі меншікті капиталдан ... - [14] ... ... ... 11 - БТА ... ... ... есептелінген көрсеткіштері
Көрсеткіштер
2008ж
2009ж
2010ж
Өзгерістер,%
1
2
3
4
5
K 19
1,13
1,43
1,16
2,6
K20
8,35
9,3
15,8
89,2
K22
16,15
17,3
21,6
33,7
K23
12,2 рет
10,3 рет
13,2 рет
8,1
Ескерту - [25] әдебиет негізінде құрастырылған
Есептелінген коэффициенттер негізінде келесі қорытынды жасауға болады:
* K 19 ... ... ... ... ... ... ... асқан жоқ, бұл дегеніміз, активтер жұмысының тиімділігін бідіретін, ... пен ... ара ... ... ... ... Банк ... тиімділік коэффициенттерінің өзгеру динамикасы 7-суретте көрсетілген.
Сурет 7 - БТА Банк ... ... ... ... ... - [25] ... негізінде құрастырылған
* Пайданың табысқа қатынасы зерттелген кезеңде 2010 ж. 89%-ға көтеріліп, 15,8 %-ды құрады да, ... ... ... K22 ... ... аяғына 33,7%-ға көбейіп 21,6%-ға жетті, яғни меншікті капиталдың 0,21 тг пайда келеді.
* ... ... ... аяғына нормативке сай оңтайлы мәнге ие, және де ол екі ... ... ... Бұл банк ... ... ... білікті пайдалануын және мүмкін болатын табысты білдіреді.
Сурет 8 - Банк ... ... ... өзгеру динамикасы
Ескерту - [25] әдебиет негізінде құрастырылған
3.2 Банктің ... ... ... деңгейін анықтау. Банктің әр квартал бойынша 3 ... ... ... (млн тг.)
Кесте 12 - Банктің ағымдағы табыстылығы
жыл
Квартал
1
2
3
4
1
2
3
4
5
2008
8072,19
8270,18
9029,73
8971,51
2009
8758,32
10215,06
7342,29
6324,73
2010
5966,43
5680,05
5583,51
5861,45
Ескерту - [23] ... ... ... ... ... мәліметтерді график түрінде бейнелеу 9-суретте келтірілген.
Сурет 9 - Банк табысының ағымдық көрсеткіші
Ескерту - [27] ... ... ... ... ... графигі маусымдық ауытқудың бар екенін көрсетеді және жалпы өсу немесе табыстың ... ... Бұл ... ... ... ... ... мәжбүрлейді. Модельдің компоненталарын анықтайық. Ол 6 қадамнан тұрады:
1-қадам: Оташа сырғу әдісі бойынша қатардың ... ... ... ... Ол ... Бір ... ... арқылы әрбір төрт квартал сайын мәндердің сомсын шығарамыз және банк табысының жылдық шарты көлемін анықтаймыз ... ... ... ... ... соманы 4-ке бөлу арқылы орташа сырғуды табамыз. Айта ... ... ... енгізілген мәндерде маусымдық компонента болмайды(4-ші баған);
* Сәйкесінше әр екі орташа сырғудың орта мәнін тауып, ... ... ... ... 6-баған):
Кесте 13 - Мультипликативті модельдегі маусымдық компонентаның бағалар есебі
№ квартал (t)
Таза табыс, млн тг ... ... ... ... ... сырғушы орташа
Маусымдық компонента бағасы
1
2
3
4
5
6
1
8072,19
-
-
-
-
2
8270,18
34343,61
8585,903
-
-
3
9029,73
35029,74
8757,435
8671,669
1,041
4
8971,51
36974,62
9243,655
9000,545
0,997
5
8758,32
35287,18
8821,795
9032,725
0,970
6
10215,06
32640,40
8160,100
8490,948
1,203
7
7342,29
29848,51
7462,128
7811,114
0,940
8
6324,73
25313,50
6328,375
6895,251
0,917
9
5966,43
23554,72
5888,680
6108,528
0,977
10
5680,05
23091,44
5772,860
5830,770
0,974
11
5583,51
-
-
-
-
12
5861,45
-
-
-
-
Ескерту - [13] әдебиет негізінде құрастырылған
2-қадам: Нақты табыс мәндерін ... ... ... ... ... ол ... ... компонентаның бағасы болып табылады.(6-шы баған). Бұл бағаларды ... ... ... ... үшін ... Ол үшін әр квартал сайын маусымдық компонентаның орта мәндерін табамыз (Si, 14-кестеде):
Кесте 14 - ... ... ... ... ... ... ... (i)
1
2
3
4
1
2
3
4
5
6
2008
-
-
1,017
1,175
2009
3,184
0,054
1,383
1,194
2010
1,077
1,315
-
-
i-ші кв нәтижесі
4,261
1,369
2,400
2,369
i-ші кв маус.комп., орташа бағасы, (S^i) ... ... ... - [13] ... ... құрастырылған
Енді бізде і-ші кварталға маусымдық ауытқудың орта бағасы ... ... ... ... ... ... түзетілген мәндерін анықтаймыз. Ол үшін оның орта мәндерін түзетуші коэффициентке көбейтеміз:
Si=Si-*ki, ... ... ... ... 4-ке тең ... тексереміз:
1,639+0,527+0,923+0,911=4
Маусымдық компонентаның келесідей мәндерін аламыз:
1-квартал: S1=1,639
2-квартал: S2=0,527
3-квартал: ... ... ... ... ... ... 15 - ... модельдегі түзетілген Т мәндері мен Е қателерінің мәндері
t
Yt
Si
T*E=Yt/Si
T
T*S
E=Yt/(TS)
E*=Yt-(T*S)
(E*)^2
1
2
3
4
5
6
7
8
9
1
8072,19
1,639
4925,070
9374,430
15364,691
0,525
-7292,501
53180567,480
2
8270,18
0,527
15692,941
9034,760
4761,319
1,737
3508,861
12312108,886
15-кестенің жалғасы
1
2
3
4
5
6
7
8
9
3
9029,73
0,923
9783,023
8695,090
8025,568
1,125
1004,162
1008341,182
4
8971,51
0,911
9847,980
8355,420
7611,788
1,179
1359,722
1848844,951
5
8758,32
1,639
5343,697
8015,750
13137,814
0,667
-4379,494
19179969,886
6
10215,1
0,527
19383,416
7676,080
4045,294
2,525
6169,766
38066010,520
7
7342,29
0,923
7954,810
7336,410
6771,506
1,084
570,784
325793,884
8
6324,73
0,911
6942,623
6996,740
6374,030
0,992
-49,300
2430,504
9
5966,43
1,639
3640,287
6657,070
10910,938
0,547
-4944,508
24448156,692
10
5680,05
0,527
10778,083
6317,400
3329,270
1,706
2350,780
5526167,549
11
5583,51
0,923
6049,307
5977,730
5517,445
1,012
66,065
4364,612
12
5861,45
0,911
6434,083
5638,060
5136,273
1,141
725,177
525882,174
Ескерту - [13] ... ... ... ... ... ... әрқайсысын маусымдық компонентаның сәйкес мәндеріне бөлеміз. Сонда: T*E=Y/S, бұл тек қана ... мен ... ... ... ... Мультипликативті модельдегі Т компонентасын анықтаймыз. Ол үшін (Т*Е) мәндерін пайдаланып сызықтық трендтің параметрлерін анықтап аламыз.
Біз келесідей тренд теңдеуін аламыз:
T = ... (21) ... ... t=1,2,3,....16 мәндерін қойып, Т-нің әрбір уақыт мезетіндегі мәндерін табамыз (15-кесте, 5-баған). Тренд теңдеуінің графигі суретте келтірілген.
5-қадам: Мультипликативті модельдегі ... ... ... Ол ... ... маусымдық компонентаның сәйкес мәндеріне көбейтеміз.
6-қадам: Мультипликативті модельдің қатесін анықтаймыз. Ол келесі ... ... ... ... ... мәндері кестедегі 7-бағанда келтірілген.
Ал мультипликативті модельдің абсолютті қатесі келесідей анықталады:
E=yt-T*S, ... ... ... қатенің квадраттарының сомасы 156,428-ді құрайды, нақты мәндерінің ... ... ... бұл модельдің қателік деңгейі 156,428/90075,45=0,01 немесе 1%. Яғни, ... ... 99% [31, 97б.]. ... 10 - ... ... ... ... қатардың нақты және түзетілген мәндері
Ескерту - [27] әдебиет негізінде құрастырылған
3.3 Банктің болашақ кезеңдегі табыстылығын муьтипликативті модель арқылы болжамдау.
Демек, ... ... ... ... жасауға болады. Біз 2011ж және 2012жыл соңына дейін болжам жасайық. Уақыттық қатарлардың болжам мәні Ft бұл трендтік және ... ... ... ... ... ... ... Трендтік компонентаны анықтау үшін әр квартвл үшін тренд теңдеуін қолданамыз:
Сонда Т-нің ... ... ... ... есептей аламыз. Оның есептелінген мәндерін 16-кетеде келтірейік:
Кесте 16 - ... ... ... - [27] ... ... ... ... мәні:
1-квартал: S1=1,639
2-квартал: S2=0,527
3-квартал: S3=0,923
4-квартал: ... (24) ... БТА ... ... ... жоспарлы табысын анықтай аламыз.
Кесте 17 - БТА Банктің болжанған табысы, мың ... - [27] ... ... ... ... кезеңдер бойынша болжанған табыстарын график түрінде бейнелейтін ... ... ... ... 11 - БТА ... ... табысының динамикасы
Ескерту - [27] әдебиет негізінде құрастырылған
Көріп отырғанымыздай ... ... ... ... ... ... ... да, 2-кварталда күрт азайып, келесі кварталдан бастап өсіп отырады. Банктің келесі кварталдағы табысы 4263,380 млн тг деп ... 18 - ... ... ... ... ... ж
2009 ж
2010 ж
1
2
3
4
5
6
Жиынтық активтер, соның ішінде:
33 672 697
86 051 341
149 276 ... 315 ... ... ... ... ... 642 888
60 889416
98 895 542
86 466 727
104 859 760
Міндеттемелер, соның ішінде:
29 714 ... 544 ... 000 ... 581 ... 663 045
Клиеттердің ағымдағы шоттары және депозиттері
22 703 099
50 128 ... 667 ... 313 ... 119 150
Шығарылған борыштық БҚ
4 377 530
9 517 466
28 521 952
24 669 555
17 687 610
Дәрежеленген борыш
1 219 596
5 490 ... 780 ... 643 ... 886 ... ... 958 ... 506 342
17 275 649
15 066 434
15 652 675
Акционерлік капитал
2 250 000
7 500 000
13 500 000
15 372 307
15 500 ... ... ... 155
1 325 881
4 537 049
506 157
Ескерту - [27] әдебиет негізінде құрастырылған
Банктің активтері 2009 жылы 39 667 377 мың ... ... ... ... 175 135 720 мың ... ... ... жылы БТА банк активтерінің өсім қарқыны жалпы банктік ... өсім ... асып ... ... ... ал ҚР банк секторының өсім қарқыны осы жылы 97,2%-ды құраған болатын.
Активтер өсімінің ... мың ... ... ... ... айтканда банк активтері жылына орташа есеппен 26039626 мың теңгеге артып отырады. ... 2010 жылы оның ... ... мың ... жетеді. Активтер өсімі, негізінен клиенттерге берілетін қарыздарды көбейту есебінен 18 393 033 мың теңгеге, бағалы қағаздармен РЕПО операциялары ... 24 573 568 ... ... ... өзге де ... есебінен 3 525 070 мың ... ... ... ... ... ... банк ... несие түрлерін ұсынумен айналысады. Оның ішіндегі несие түрлерінің үлесін келесі кестеден көруге болады:
Кесте 19 - БТА Банк ... ... ... ... кредиттер
56,8%
Тұтынушылық кредиттер
36,0%
Экспресс-кредиттер
5,4%
Автомобильдерді сатып алуға кредиттер
1,2%
Кредиттік карталар
0,5%
Ескерту - [27] әдебиет негізінде ... мен ... ... ... ... және бағалы қағаздар қоржынының үлес салмағы сәйкесінше 7,4% және 1,8%-ға азайды. Банк ... ... ... үлес ... үлкені - клиенттерге берілген қарыздар, 2010 жылы олардың үлесі 59,8%-ды құраған [33].
31.12.2010 жылы жағдай бойынша жеке ... ... ... ... ... Несие түрлерінің қаншалықты зор үлес алатынын келесі суреттен байқай аламыз:
Сурет 12 - БТА Банктің кредит ... үлес ... - [30] ... ... ... ... ... көлемінің азаюы, негізгі үлесі ипотекалық және тұтынушылық кредиттерге келетін оның құрылымына әсер еткен жоқ.
Банк несиелері ... ... ... ... ақша ... ... ... айналысады. Себебі мемлекеттік бағжарлама бойынша кез-келген өндірістік саланы қаржыландыруда мемлекет өз ... ... ... БТА Банк қай ... ... ... жатқандығын келесікестеден көруге болады:
Кесте 20 - 31.12.2010 жыл жағдай бойынша БТА Банктің коммерциялық қарыздардың салалық ... ... ... ... ... және сақтандыру қызметтері
7,2%
Ауыл шаруашылығы
5,6%
Тасымалдау
1,2%
Мемлекеттік кәсіпорындар
0,5%
Өзге
0,4%
Білім
0,3%
Ескерту - [27] әдебиет негізінде құрастырылған
Корпоративтік қоржынның салалық шоғырлануы аясында экономикалық екі саласының үлесі ... жыл ... ... ... ... 64,8% ... ... 50,3% және қызметтерге 14,5%-ды құрады.
Кесте 21 - 31.12.2010 ж жағдай бойынша міндеттемелер құрылымы, (%)
Міндеттеме түрлері
Үлесі, %
1
2
Клиенттердің ... ... мен ... ... бағалы қағаздар
11,1%
Үкіметтің, банктің және өзге де қаржы ... ... ... ... - [27] ... негізінде құрастырылған
Қор құру базасының негізгі үлесін клиенттердің ағымдағы шоттары мен депозиттері (74,6%) құрайды. 2009 жылда ... ... ... ... ... барлық баптар бойынша өсім байқалады, бұл еурооблигациялардың бір бөлігін сатып алумен және жоюмен байланысты. Клиенттер алдындағы міндеттемелер ... ... ... ... үлкен бөлікті алады-шамамен 70%, соның ішінде бес жыл бойы заңды тұлғалардың мерзімді депозиттерінің үлес салмағының 51,3%- дан 58,9%- ға ... ... ... [27].
Кесте 22 - Есептелген сыйақыны есепке ала отырып заңды және жеке ... ... ... ... ... ... депозиттері
(мың тг. және %)
6 179 615
51,3%
18 337 ... 992 ... 270 ... 267 ... ... ... депозиттері
(мың тг. және %)
876 485
48,7%
14 669 217
44,4%
25 746 871
42,4%
25 212 818
42,4%
33 645 803
41,1%
Барлығы
12 056 100
100%
33 007 114
100%
60 739 ... 483 ... 913 ... - [27] ... ... ... және жеке тұлғалардың салымдары уақыт өткен сайын артып келеді. Яғни, банктегі депозит салымдарының көлемінің артуы тұтынушылартарапынан банкке деген сенімділіктің ... ... ... нышаны болып табылады.
2010 жылдың 1 қаңтарына Банктің төленген акционерлік ... 15 500 000 мың ... ... ... ... ... 2009 ... банктің меншікті капиталы жабылмаған залалдардың, яғни алынған таза кіріс сомасының төмендеуі есебінен артты.
Кесте 23 - ... ... мен ... ... ... мың ... ж
2007 ж
2008 ж
2009 ж
2010 ж
1
2
3
4
5
6
Акционерлік капитал
2 246 610
7 500 000
13 500 000
15 372 307
15 500 000
Эмиссиялық табыс
219
1 770
1 770
1 770
1 ... ... ... ... ... 933
316 933
2 316 740
2 316 740
Қайта бағалау ... ... ... ... 419 762
1 838 464
90 945
Бөлінбеген табыс (жабылмаған шығын)
1 368 133
705 ... 037 ... 462 ... 256 780
Меншікті капитал
3 958 391
8 506 342
17 275 649
15 066 ... 652 ... - [27] ... негізінде құрастырылған
БТА Банктің акционерлік капиталына ҰӘҚ енгеннен кейін оның ... және ... ... ... ... БТА ... сенімді рентабельді жобаларды инвестициялау мен корпоративті және бөлшектік клиенттерге сапалы қызмет көрсету сапасын көтере ... ... ... ... тоқтатты. Жылдық өсім шамамен 28%-ды құрайды.
Сурет 13 - БТА Банктің меншікті және акционерлік ... ... мың ... - [27] ... ... құрастырылған
Жиынтық табыс туралы шоғырландырылған есеп, оның бөліебейтін бөлігі болып табылатын осы шоғырландырылған есептеме қосымшаларымен қоса қарастырылуы ... ... ... тұрақтылығын сипаттайтын меншікті капиталдың қатыстырылған капиталға қатынасын көрсететін ... ... ... табылады.
, ...
- ... ... ... ... ... ... жоғары болған сайын, соғұрлым банктер мен инвесторлар қаржыландыруға соғұрлым сенімді кіріседі.
Бұл коэффициент кәсіпорын ... ... ... өз ... ал ... бөлігі қарыз қаражатымен қаржыландырылатынын көрсетеді. Қаржыландыру коэффициенті -ден кіші болатын жағдай төлем қабілеттілігінің өте қауіпті жағдайға жеткендігін және ... ... ... ... [31, ... ... қаржыландыру коэффициентінің кері көрсеткіші кеңінен қолданылады, қатыстырылған капиталдың меншіктік капиталға қатынасымен анықталатын қарыз және меншікті қаражаттар ... ...
, ...
- ... және ... қаражаттар қатынасының ... ... КК\М= ... ... = ... ... КК\М= ... / 216884643 = 0,48
2010 жылы: КК\М = ... / ... = ... ... ... банктің меншікті капитал қөлемі 84%-ды құрап отыр. Ақша қаражаттарының айналым көлемі өткен жылғы көрсеткішпен салыстырғанда 4%-ға ... Ақша ... ... ... ... банк ... динамикасы біраз тұрақтанды. АҚ-ы қазіргі кездегі Қазақстан нарығындағы ең бір бәсеке ... банк ... ... Сол ... де банк ... ... өтумен арту үстінде келе жатыр.
ҚОРЫТЫНДЫ
ҰӘҚ 2009 жылғы ақпанның 2-сінде дауыс беруші акцияларының 75 пайызын алғаннан ... ... ... ... Банк өз ... мен ... ... міндеттемелерін орындап жатыр. Бұл туралы ҚазАқпарат ... ... ... АҚ ... қызметіне сілтеме жасап хабарлайды. , делінген баспасөз баянында. Сонымен бірге АҚ ... ... ... ... Goldman Sachs и White&Case секілді қаржы және заңнама жөніндегі кеңесшілерімен бірге БТА тобын дамытудың жаңа ... ... Банк ... ... ... үшін ... ... білдірер едім:
* Клиенттерге ұсынатын өнімдер мен көрсетілетін қызметтер сапасын арттыру;
* Нарықтық бәсекеге сай пайыздық ... ... ... ... ... ... өзгерістер енгізу қажет.
Банк бірнеше құлдырау кезеңдерін басынан өткізгені белгілі болды. Дегенмен, біздің болжамымыз бойынша банк қызметінің ... ... ... арттыруға болады. Бұл табыстылық деңгейіне жаңадан қабылданған стратегия арқылы қол жеткізуге болады. Сонымен қатар, көрсетілетін қызметтер сапасын арттыру ... сол ... ... ... ... бір ... даму жүйесіне түседі.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
+ Қазақстан Республикасының Президенті Н.Назарбаевтің Алматыда ... ... ... сөзі. Электрондық ресурс. Интернет сілтеме: http://www.akorda.kz/kz/news/2005/11/head_of_the_state_nursultan_nazarbayev_took_part_in_2
+ Қазақстан Республикасының банктер және банк қызметі туралы Қазақстан Республикасының 1995 жылғы 31 тамыздағы № 2444 ... ... Е.Ф. ... и ... операции. Учебник для вузов. М: ЮНИТИ, 2002. -643 с.
+ Ревунков Г.И. Базы и ... ... и ... ... для вузов. М: Высшая школа, 2002. -381 с.
+ АҚ-ның тарихы. Элекрондық ресурс. Интернет-сілтеме: http://www.bta.kz/kk/about/history/
+ ... С.Б., ... А.А. ... ... ... ... А: Қазақ Университеті, 2006.-568 с.
+ Хамитов Н.Н. Банк ісі. Лекциялар курсы. А: Экономика, 2006. -136 ... ... Ғ.С. ... ... ... ... А: ... 2006. -332 б.
+ Мақыш С.Б. Коммерциялық банктер операциялары. Оқулық. А: ИздатМаркет, 2004. -592 б.
+ Дорнбуш Р., Фишер С. Макроэкономика/ Пер. с ... ... МГУ, ... 1997. -736 ... ... ... жайында. Элекрондық ресурс. Интернет-сілтеме: http://www.bta.kz/kk/about/shareholders/.
+ Мақыш С.Б. Банк ісі. Оқулық. А: Жеті жарғы, 2009. -467 ... ... Под ... ... Российской Академии наук И.И.Елесеевой, переработанное и дополненное Финансы и ... ... 2006. -723 ... ... А.Г. Управление банковской ликвидностью и методы ее анализа: Оқулық. А: Каржы-Каражат, 2004. - 491с.
+ Меншікті капитал, міндеттемелер мен активтер туралы ... ... ... ... ... БТА банк мәліметтері: шағын және орта бизнесті несиелеу. Электрондық ресурс. Интернет сілтеме: http://www.bta.kz/ru/buss/credits/lending/state-finansing/roadmap/
+ ҚР-ның екінші деңгейдегі банктері бойынша жиынтық баланс. ... ... ... http://www.afn.kz/kz/information-for-entities-of-financial-market/banks-sektor/2009-11-09-11-41-37/2009-11-09-11-47-36/2009-11-09-10-48-08.
+ ҚР Статистика Агенттігінің мәліметтері: жеке және заңды тұлғаларға берілген несие ... ... ... ... ... ... ... бойынша міндеттемелердің жиынтық есебі. Элекрондық ресурс. Интернет- сілтеме: http://www.afn.kz/kz/information-for-entities-of-financial-market/banks-sektor/2009-11-09-11-41-37/2009-11-09-11-47-36/2009-11-12-05-29-24.
+ Агапова Т.А. ... М: Дело и ... 2004. -416 ... ... Б.А. ... ... ... валюта қатынастары. Оқу құралы. А: Экономика, 2000. -368 б.
+ Добрынин А. И. Экономическая теория. Учебник для вузов. ... ... ... 2004. -575 ... ... Е.Ф. Банки и банковские операции. Учебник для ВУЗов. М: ЮНИТИ, 2002. -543 с.
+ Сейткасымов Г.С. Банковское дело. Оқулық. А: ... -672 ... ... Республикасы Қаржы нарығын және қаржы ұйымдарын реттеу мен қадағалау агенттігі ... ірі ... есеп беру ... ... қатысты ақпарат. Элекрондық ресурс. Интернет-сілтеме: http://www.afn.kz/kz/information-for-entities-of-financial-market/banks-sektor/2009-11-10-11-28-51/2009-11-10-11-48-00/2009-11-10-11-49-14.
+ Финансовый менеджмент, теория и практика, Под редакцией ... ... М: ... 1997. -764 с.
+ ҚР-ның екінші деңгейлі банктер бойынша кірістері мен шығыстары туралы жиынтық баланс. Электрондық ресурс. Интернет-сілтеме: http://www.afn.kz/kz/information-for-entities-of-financial-market/banks-sektor/2009-11-09-11-41-37/2009-11-09-11-47-36/2009-11-12-05-15-40
+ ... Қ. Қ., ... С. М. ... және банк ... ... есептер жинағы. А: Экономика, 2009. -142 б.
+ Давыдова Л.Е. Банковское право Республики ... ... ... А: Жеті ... 2000. -479 с.
+ Жеке тұлғаларды несиелеу жөніндегі БТА банк мәліметтері. Элекрондық ресурс. Интернет-сілтеме: http://www.bta.kz/kk/personal/credits/
+ Миржакыпова С.Т. Банковский учет в ... ... А: ... 2002. -291 с.

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 70 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Компанияны басқарудағы қаржылық есептілік9 бет
Шаруашылық субъектісінің қаржылық жағдайын талдау мазмұны және әдістері9 бет
Аграрлық кәсіпкерлікті құқықтық реттеу52 бет
Ауыл шаруашылығы бөлімі36 бет
Ауыл шаруашылығы саласын дамыту89 бет
Инвестициялар, олардың түрлері, қызметі және жүйесі14 бет
Кәсіпкерлік құқықтың пайда болу тарихы5 бет
Сарыағаш ауданы бойынша шаруашылық жүргізуші субьектілердің қаржы қорларын талдау23 бет
Тауарлы материалдық қорлар24 бет
Шаруа (фермер) қожалығының құрылу тәртібі және ерекшеліктері64 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь