Жалпы білім беретін мектеп оқушылардың оқу-зерттеушілік іс - әрекетін қалыптастырудың теориялық негіздері

Нормативтік
сілтемелер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..

Анықтамалар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .

Қысқартулар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .

1 Жалпы білім беретін мектеп оқушылардың оқу.зерттеушілік
іс . әрекетін қалыптастырудың теориялық негіздері ... ... ... ... ... ... ...
1.1 Оқушылардың оқу.зерттеушілік іс.әрекетін қалыптастырудың ғылыми .
теориялық негіздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
1.2. Арнайы пәндерді оқыту барысында зерттеу элементтерін қолдану
ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
1.3 «Экономика негіздері» пәнін үйрену процесі кезінде зерттеу элементтері
бар тапсырмаларды қолдану технологиясы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..


2 Экономикалық пәндерді оқып.үйрену барысында зерттеу іс.әрекетін
ұйымдастыру бойынша әдістемелік нұсқаулар ... ... ... ... ... ... ... ... ...
2.1 Орта мектепте экономиканы оқыту барысында оқушылардың зерттеу іс.
әрекетін белсендіру мәселелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
2. 2 Экономикалық пәндерді оқып үйрену үрдісінде зерттеу элементі бар
тапсырмаларды қолдану технологиясы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
2.3 «Экономика негіздері» пәнін оқытуда оқушылардың зерттеу іс.әрекеттерін
ұйымдастыру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..

3
Экономика ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...


4 Қоршаған ортаны
қорғау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..

5 Еңбек
қорғау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .

Қолданылған әдбиеттер
тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
... .
Зерттеу жұмысының көкейкестілігі. Қазіргі таңда білім беру жүйелерінің алдында тұрған негізгі міндет адамның бүкіл өмір бойы тұрақты түрде жаңа білімдерді ала алуларына және соған сәйкес оларды қолдана алу іскерліктерін игерулеріне, яғни шығармашылық тұлға ретінде қалыптасуына негіз қалау болып табылады. Бұл міндетті жүзеге асыру орта білім беру жүйесінде оқушыларды өз бетімен білім алуға ынталы ету, оларға жаңа білімді тек репродуктивтік қана емес ізденіс жүргізу және зерттеушілік қызметтерін дамыту арқылы игерту мәселелерінің практикада нақты шешімін табумен тығыз байланысты. Зерттеушілік қызмет оқушыларды жаңа білімді игеруге ғана бағыттап қоймай, жаңа ақыл-ой қызметінің қалыптасуына көмектеседі. Ал, бұл оқушылардың арнайы шығармашылық қабілетінің ғана емес, жалпы алғанда теориялық ой-пікірлерінің дамуына да зор ықпал етеді[1, 6-б.].
Әр түрлі салалардағы кең көлемді жүргізілген зерттеулерге қарамастан «зерттеу әрекеті» ұғымының ортақ қабылданған анықтамасы жоқ. Зерттеу әрекетінің, мысалы, мәліметтер іздестіруге бағытталған әрекет ретіндегі когнитивті анықтамасы бар. Зерттеу әрекетін қарастырудың негізін қалаушылардың бірі Д. Берлайннің физиологиялық бағыттылық тұрғысынан берген анықтамасында ол – беймәлімділіктің туындауынан ынтаны бәсеңдетпеуге бағытталған әрекет. Ал, А.Н. Поддьяков зерттеу әрекетін сырттай қоршаған ортадан жаңа мәліметтер іздестіру мен оларды табуға бағытталған әрекет ретінде анықтады.
А.С. Обухов байқағандай бастапқыда зерттеу әрекетінің уәжі қызығушылық немесе И.П. Павловтың айтуы бойынша, «бұл не?», - деген сұраққа туындайтын рефлекс. Адамға да жануарларға да зерттеу белсенділігі, зерттеу әрекеті, риясыз қызығушылық тән. Зерттеу қызметі зерттеу белсенділігіне және зерттеу әрекетіне негізделеді, бірақ олардан айырмашылығы – мәдени құралдармен ұғынықты, бағытты жүйеленуінде.
Зерттеу күнделікті қолданыста адамның танымдық әрекет түрлерінің бірі ретінде жаңа білімді игеру қабілетімен түсіндіріледі.
Оқыту үрдісінде оқушыларға зерттеу іс-әрекетін игертуді – баланың қоршаған ортасын өз бетінше танып білуге деген табиғи ынтасы негізінде құрылған оқытудың негізгі тәсілі деп қарауға болады. Оқушыларды зерттеушілік әрекетке баулудың негізгі мақсаты – оқушының, адамзаттық мәдениеттің қай саласында болмасын, өз бетімен шығармашылық жаңа іс-әрекет тәсілдерін игеруге дайындығы мен қабілетін қалыптастыру. Зерттеу алдын ала жоспарланған нысанды құруды көздемейді. Ол – белгісізді іздеу, яғни жаңа білімді іздеу үрдісі. Бұл – адамның танымдық әрекеттерінің бірі.
Жалпы, аталған мәселеге байланысты, оны өзінің зерттеу объектісі немесе зерттеуінің «өзегі» етіп алмағанымен де, оқушыларда зерттеушілік біліктілік қалыптастыру жайлы белгілі бір деңгейде тұжырымдар айтқан, ой-пікір білдірген ғалым-әдіскерлер А.Е. Әбілқасымова, Ә.І. Сембаев, Қ.Б.
1 Қазақстан Республикасының «Білім туралы» Заңы / баптары бойынша түсіндірмелері және оны жүзеге асыру жөніндегі негізгі құжаттар. Астана, 2007 ж. 15 тамыз
2 Қазақстан Республикасының 2015 жылға дейінгі білім беруді дамыту тұжырымдамасы // Қазақстан мектебі, №1, 2004.
3 Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаевтың «Қазақстан-2030» Жолдауы. Алматы, 1997ж.
4 Эльконин Д7Б7Психология развитие детских возрастах// под ред Д.И.Фельдшет М- Воронеж 1995 г
5 Орманова З.Қ. Қазіргі балаларды мектеп оқуына бейімдеу. Педагогика психология Алматы 2001ж. автореф.
6 Асылханова М.А. Танымдық іс-әрекет мектепке бейімдеудің басты фактісі. Психология ғыл. кандид. диссерт. ғыл. Жетек С.М.Жақыпов Алматы, 1999ж.
7 Оқушының тұлғасын зерттеу технологиясы // Қазіргі кезеңдегі педагогикалық және психологиялық ғылымның өзекті мәселелері: Аймақтық ғылыми конф. материалдары Қарағанды 2004 ж.
8 Маженова М.С. Мектептің педагогикалық процесінде оқушылардың танымдық қызығушылығын өлкетану негізінде дамыту. Қарағанда 2004.
9 А.Б.Мырзабаев.тОқушылардың шығармашылығын дамытуда белсенді оқытудың дидактикалық мүмкіншілігі.Қарағанды 2005ж.
10 Ш.Қ.Есмағамбетова.Оқушылардың танымдақ іс-әрекетін қалыптастыру:- Алматы-Ғылым, 2003ж.
11 Асмолов А.Г. Личность как предмет психология исследования. М-МГУ-1984г.
12 С.Қ.Серімбетова: Оқушылардың шығармашылық қабілетін дамыту// Бастауыш мектеп- 2003жыл №7.
13 М.М.Байбекова. Бастауыш мектепте оқушылардың танымдық іс-әрекетінің негізінде оқыту процесіндегі бағалаудың психологиялық ерекшеліктері. Алматы- 2005ж.
14 Трайнев В.А. Учебные деловые игры.-М., Владос, 2005 ж.
15 Жарықбаев Қ. Жантану негіздері.-Алматы, 2002 ж.
16 Момынбаев Б. Кәсіптік педагогика: ЖОО-на арналған оқулық. – Алматы, 2006 ж.
17 Беспалько В.П. Слагаемые педагогической технологии. – М., Педагогика, 1989 ж.
18 Кларин Н.В. Педогогическая технология в учебном процессе: Анализ зарубежного опыта. – М., Знание, 1989 г.
19 Өстеміров К. Қазіргі білім беру технологиялары: колледж, университет студенттеріне арналған оқулық. - Алматы, Наз-9 ЖШС, 2006 ж.
20 Селевко Г.К. Современные образовательные технологии: Учебное пособие. - М., Народное образование, 1998 ж.
21 Өстеміров К., Шәметов Н., Васильев И. Кәсіптік педагогика: колледж, университет студенттеріне арналған оқулық. – Алматы, Наз-9 ЖШС, 2006 ж.
22 Кукушиннің В.С. жалпы редакциясымен. Педагогические технологии.-Москва-Ростов-на-Дону, «МарТ» баспа орталығы, 2004ж.
23 Матирко В.И. редакциясымен. Сборник деловых игр, конкретных ситуаций и практических задач.-М., «Высшая школа», 1991 ж.
24 Қоянбаев Ж.Б., Қоянбаев Р.М. Педагогика.-Астана, 1998 ж.
25 Педагогика және психология. Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі.-Алматы, «Мектеп», 2002 ж.Леонтьев А.Н. Деятельность. Сознание личности. М., Мысль, 1975. -291 бет.
26 Выгодский А.С. Педагогическая психология. М., Педагогика, 1991.
27 Пидкасистый П.И., ХайдаровЖ.С., Ахметов Н.К. Игра как средство активизации учебного процесса//Вестник высшей школы.-1985.-№3.
28 Занков Л.В. Наглядность и активизация учащихся в обучении. М., 1969 ж.
29 Тұрғынбаев А.Х. Философия. Алматы. Білім, 2001ж. Кішібаев Д., Сыдықов Ұ. Философия. Алматы. Атамұра, 1994ж.
30 Омарова Р. Шығармашылық ізденіске жетелейді//Қазақстан мектебі,-2006. №4,-47-48 беттер.
31 Баженова А.И. Раскрывая тайны экономики //Читаем, учимся, играем,-2003. №5.
32 Кайзер Ф-Й., Камински X. Методика преподавания экономических дисциплин. Основы концепции, направленной на активизацию процесса обучения с примерами. - СПб, 2002.
33 Пузакова Е.П. Международные экономические отношения. - Ростов-на-Дону: Издательский центр "МарТ", 2000.
34 Керімбаева Р. Ойынның психологиялық-педагогикалық мәні// Қазақстан мектебі,-2008. №2.
35 Ермекбаев М., Нарқұлова Б. Дидактикалық ойындарыды қолданудың философиялық негіздері//Қазақстан мектебі,-2008. №3, -56-58 беттер.
36 Наурызбаева Р. Жеке тұлғаны шығармышылыққа баулу//Қазақстан мектебі,-2007. №2.
37 Пазылова Г. Іскерлік ойындар-оқу-тәрбие үрдісінде//Қазақстан мектебі,-2006. №11.
38 Шеденов Ө.Қ., Сағындықов Е.Н., Жүнісов Б.А., Байжомартов У.С., Бомегин Б.И. Жалпы экономикалық теория, - Ақтөбе, 2004 ж.
39 Қазақстан президентінің халқына Жолдауы, 2007ж.
40 Қазақстан Республикасының экологиялық Кодексі, 2007 жыл 9 қаңтар, №212-III
41 Қазақстан Республикасының 2004-2015 жылдарға арналған экологиялық қауіпсіздік тұжырымдамасы // Егемен Қазақстан, 10- желтоқсан - 2003 ж.
42 Аубакирова Н. Экологиялық білім беру // Ұлт тағылымы, - 2004. №4,
43 Әлімбетов Қ.Ә., Оспанова Г.С., Мейірбеков А.Қ. Табиғатты қорғау және оны пайдалану негіздері. – Алматы, Экономика, 2003 ж. – 387 бет
44 ҚР Конституциясы, 24 бап. – 2007ж.
45 ҚР Еңбек Кодексі. 12.07.2007ж.
46 Луковников А.В., Шкрабак В.С. Охрана труда: Учебники для ВУЗ-ов – Москва, Агропромиздат, 1991 г Конарева Ф.М. Охрана труда. - Москва, 1998 г. Қазақстан Республикасы Білім Министрлігінің С.Сейфуллин атындағы Ақмола Университеті Тіршілік әрекеті қауіпсіздігі кафедрасы, Еңбек қорғау пәні бойынша әдістемелік нұсқаулар, - Ақмола, 1996 ж.
        
        Мазмұны
Нормативтік
сілтемелер..................................................................
.................
Анықтамалар.................................................................
......................................
Қысқартулар.................................................................
...........................................
Кіріспе.....................................................................
...................................................
1 Жалпы білім беретін мектеп оқушылардың оқу-зерттеушілік
іс - әрекетін ... ... ... ... ... іс-әрекетін қалыптастырудың ғылыми -
теориялық негіздері………………………………………………………………
1.2. Арнайы пәндерді оқыту барысында зерттеу элементтерін ... ... ... ... ... ... кезінде зерттеу элементтері
бар тапсырмаларды қолдану технологиясы……………………………………
2 Экономикалық пәндерді ... ... ... ... ... ... ... Орта мектепте экономиканы оқыту ... ... ... ... белсендіру мәселелері………………………………………………
2. 2 Экономикалық пәндерді оқып үйрену үрдісінде зерттеу элементі бар
тапсырмаларды қолдану технологиясы………………………………………….
2.3 ... ... ... ... оқушылардың зерттеу іс-әрекеттерін
ұйымдастыру…………………………………………………………
3
Экономика...................................................................
.......................................
4 Қоршаған ортаны
қорғау......................................................................
..........
5 Еңбек
қорғау......................................................................
................................
Қорытынды...................................................................
.........................................
Қолданылған әдбиеттер
тізімі......................................................................
.....
Нормативтік ... ... ... ... нормативтік құжаттардың сілтемелері
қолданылған:
1. 1995 жылы 30 тамызда шыққан ҚР Конституциясы;
2. 1999 жылы ... ҚР ... ... ... Қауіпсіздік және еңбекті қорғау туралы кодекс;
4. 1997 жылы 15 ... ... ... ... қорғау туралы заң;
5. 2007 жылы 15 мамырда «Еңбек қорғау туралы» кодекс
6. Еңбек қауіпсіздігі Жүйесінің стандарттары;
7. Салалық стандарттар;
8. Кәсіпорын ... 2001 жылы 3 ... № 326 ... ҚР ... ... ... және ... зардаптарға душар болуын зерттеу
және ескеру ережелері).
10. 2030 стратегиясы.
Анықтамалар
Білім беру – ... ... ... ... ... және ... мен кәсіби біліктілігінің жоғары деңгейіне қол жеткізудімақсат ететін
үздіксіз тәрбиелеу мен оқыту процесі.
Оқыту – білім, білік, әрекет дағдыларын ... мен ... ... мен ... бейімді етіп даярлаудың негізгі құралы.
Өздігінен білімін жетілдіру – жеке ... өзі ... ... іс-әрекеті, ғылымның, техниканың, мәдениеттің, саяси өмірдің және
тағы басқа қандай да бір саласынан жүйелі түрде білім алу.
Өздігінен оқу – ... өз ... ... ... ... және осыған қажет болатын құралдарды таңдау ... ... ... алу ... әдісі – білім мазмұнын, меңгеруді қамтамасыз ететін мұғалім мен
оқушының өзара байланысты жүйелі әрекет жүйесі.
Қысқартылған сөздер
ҚР – ... ...... оқу орны
ОМ – орта мектеп
ҰБТ – ұлттық бірыңғай тестілеу
АҚ – ... ...... ... ... ... – еңбек қауіпсіздігінің стандарттары Жүйесінің стандарттары
МЕСТ – ... ...... ...... ... ... көкейкестілігі. Қазіргі таңда білім беру жүйелерінің
алдында тұрған ... ... ... ... өмір бойы ... ... жаңа
білімдерді ала алуларына және соған сәйкес оларды қолдана алу іскерліктерін
игерулеріне, яғни шығармашылық тұлға ретінде ... ... ... ... Бұл ... жүзеге асыру орта білім беру жүйесінде оқушыларды өз
бетімен білім алуға ынталы ету, ... жаңа ... тек ... ... ... ... және ... қызметтерін дамыту арқылы игерту
мәселелерінің практикада ... ... ... ... ... ... ... жаңа білімді игеруге ғана бағыттап қоймай,
жаңа ақыл-ой ... ... ... Ал, бұл ... ... ... ғана емес, жалпы алғанда теориялық ой-
пікірлерінің дамуына да зор ... ... ... түрлі салалардағы кең көлемді жүргізілген зерттеулерге қарамастан
«зерттеу әрекеті» ұғымының ортақ ... ... жоқ. ... мысалы, мәліметтер іздестіруге бағытталған әрекет ретіндегі
когнитивті анықтамасы бар. Зерттеу ... ... ... бірі Д. Берлайннің физиологиялық бағыттылық тұрғысынан ... ол – ... ... ... ... ... Ал, А.Н. ... зерттеу әрекетін сырттай қоршаған
ортадан жаңа ... ... мен ... ... ... ... ... Обухов байқағандай бастапқыда зерттеу әрекетінің уәжі қызығушылық
немесе И.П. Павловтың айтуы бойынша, «бұл не?», - деген сұраққа ... ... да ... да ... белсенділігі, зерттеу әрекеті,
риясыз қызығушылық тән. Зерттеу қызметі зерттеу белсенділігіне және ... ... ... олардан айырмашылығы – мәдени ... ... ... ... қолданыста адамның танымдық әрекет түрлерінің бірі
ретінде жаңа білімді игеру қабілетімен түсіндіріледі.
Оқыту үрдісінде ... ... ... ...... ... өз бетінше танып білуге деген ... ... ... ... ... ... деп қарауға болады. Оқушыларды
зерттеушілік әрекетке баулудың ... ...... адамзаттық
мәдениеттің қай саласында болмасын, өз бетімен шығармашылық жаңа іс-әрекет
тәсілдерін игеруге ... мен ... ... ... алдын ала
жоспарланған нысанды құруды көздемейді. Ол – белгісізді іздеу, яғни жаңа
білімді іздеу ... Бұл – ... ... ... бірі.
Жалпы, аталған мәселеге байланысты, оны өзінің зерттеу объектісі немесе
зерттеуінің ... етіп ... де, ... зерттеушілік біліктілік
қалыптастыру жайлы белгілі бір деңгейде тұжырымдар ... ... ... А.Е. ... Ә.І. ... Қ.Б. Жарықбаев,
Ю.К.Бабанский, И.Я. Лернер, Ж.И. Икрамов, М.И. Махмутов, М.Н. Скаткин, ... В.И. ... В.А. ... және т.б. ... ... ... танымдық қызмет субъектісі ... ... ... Сол ... ... мәселе, педагогика-психологиялық
тұрғыдан алғанда, диссертациялық зерттеу ... әр ... ... ... ... ... − М.З. ... М.В. Таранова,
Н.А. Меньшикова, Л.В. Шоркина, М.Ө. Мұсабеков, Н.Ғ. ... ... ... − Р.С. ... ... ... ... барысында
оқушыларды зерттеу іс-әрекетіне баулу қажеттілігі ... М. ... И.Б. ... Ә.К. ... А.М.
Мүбәраков, Л.Т. Искакова, Е.Ж. Смағұлов, Д. Рахымбек.
Сондай-ақ аталған ... ... ... А.Г. Сон, ... А.С. ... С.М. ... С.Т. Мухамбетжанова, Ж.А.
Умбетова, М.Ө. Мұқашева және т.б. ғалымдар еңбектері[2, 6-б.].
Бұл зерттеулерде ... ... ... ... жеке ... ... ... зерттеу қызметіне үйрету мәселесін, жекелеген сыныптар
бойынша емес, жалпы тұрғыдан пайымдайды. Ал, бұл ... ... ... ... жеке ... ... ... зерттеу жұмыстары онша
көп емес (мысалы, Р.И. Кадырбаева, Б.Д. Дыбыспаев, Т.А. Каражигитова).
Теориялық және практикалық тұрғыдан талдау ... ... ... ... жүйесіндегі негізгі бағыттардың бірі – оқушыларда зерттеушілік
біліктілік ... және ... ... мен оның ... білім
беретін негізгі мектеп экономика негіздері (әсіресе 7-9 сыныптардың) оқыту
барысында іске асыру ... ... ... өз ... әлі ... ... Осы ... шешу біздің зерттеуіміздің
негізгі проблемасы ретінде алынып, зерттеу тақырыбын ... ... ... ... оқу - зерттеушілік іс-әрекетін қалыптастыру», - деп
тұжырымдауға негіз ... ... ... ... ... ... ... экономиканы
оқыту барысында оқушылардың зерттеушілік іс -әрекетін қалыптастыру
мәселесін ... ... ... мен ... тұрғыдан қамтамасыз
ету.
Зерттеу нысаны: жалпы білім беретін негізгі ... ... ... пәні: негізгі мектепте экономиканы ... ... іс ... ... әдістемесі.
Зерттеудің ғылыми болжамы: егер негізгі мектепте ... ... ... ... зерттеушілік іс -әрекетін қалыптастыру мәселесі
теориялық және практикалық тұрғыдан негізделген әдістемемен ... және ол ... ... ... онда ... білім алуға деген
қызығушылықтары, танымдық ... ... ... ... ... ... және ... тәрбиелік маңыздылығы
жоғарылайды.
Зерттеудің міндеттері:
1) қазіргі кезең талаптары тұрғысынан оқушыларды зерттеу жұмысына баулу
мәселесінің маңыздылығын негіздеу;
2) ... ... ... ... іс ... ... ... және әдістемелік тұрғыдан зерделеу,
арнайы зерттеу жұмыстарына ... ... және ... ... ... ... білім беретін мектепте экономиканы оқыту барысында оқушыларды
зерттеу іс-әрекетіне үйретудің ... ... ... және ... ... ... ... оқушылардың зерттеушілік іс -әрекетін
қалыптастыру жолдарын айқындау;
4) негізгі мектепте «Экономика» ... ... ... ... іс ... ... ... құру және оны теориялық
және практикалық тұрғыдан негіздеу;
5) негізгі мектепте экономиканы оқыту барысында оқушыларда зерттеушілік
іс -әрекетін қалыптастыру әдістемесін эксперименттік ... ... ... ... әдістемелік ұсыныстар дайындау.
Зерттеудің жетекші идеясы: негізгі мектепте экономиканы оқытуда
оқушылардың ... іс ... ... арқылы оқушылардың
білім, білік және дағдыларының деңгейін көтеруді ... ... жүйе ... ... әдіснамалық және теориялық негіздері: жеткіншек
ұрпақты оқыту мен ... ... ... ... педагогикалық-
психологиялық және әдістемелік тұжырымдамалар, нормативтік құжаттар, озық
педагогикалық тәжірибелер.
Зерттеу жұмысының базасы: ... ... ... ... ... ... зерттеушілік іс -әрекетін қалыптастыру мен дамыту
әдістемесі бойынша тәжірибелік эксперимент Астана ... № 53 ... ... ... жүргізіліп, нәтижелері оқу үрдісіне енгізілді.
Зерттеу нәтижелерінің дәлелділігі мен ... ... ... зерттеу нысаны мен міндеттеріне, пәнді ... ... ... ... ... ... және оқу-
әдістемелік әдебиеттерге, оқыту әдістері мен құралдарына ... ... және ... нәтижелерін зерттеу барысында негізге алумен; құрылған
әдістеменің теориялық және практикалық тұрғыдан негізделуімен; тәжірибелік-
эксперименттік жұмысқа ... ... ... ... ... нәтижелерін өңдеуде ... ... ... ... ... ... ... жұмыс кіріспеден, .... бөлімнен,
жалпы қорытындыдан, пайдаланған әдебиеттер тізімінен және ... ... ... ... ... ... оқу-зерттеушілік іс - әрекетін
қалыптастырудың теориялық негіздері
1.1 Оқушылардың оқу-зерттеушілік ... ... ... -
теориялық негіздері
Қазіргі таңда білім беру үрдісінде оқушыларға білімді жаттанды түрде
игерту емес, шығармашылық түрде меңгерту ... ... ... ... отыр. Яғни, жаңа дәуірдің мұғалімдерінен ... ... ... өз бетімен білім ала алуын дамыту
арқылы олардың ... ... ... ... көтеру талап етіледі.
Ал, бұл мәселені шешудің бірден-бір тиімді жолы ... ... ... арқылы оларға білімді зерттеушілік іс-әрекет деңгейінде игерту
болып табылады.
Оқушылардың оқу-танымдық, ... ... яғни ... ... ... танымдық белсенділіктерін дамыту олардың пәнге
деген қызығушылықтарын арттырумен, өздігінен білім алуға деген ... ... ... ... ... ... ... алушылардың танымдық ізденімпаздық қабілеттерін
арттыруға көп көңіл бөлініп отыр (Л.В. ... А.Е. ... Т.И. ... П.И. ... және ... ... ... деңгейіне – оқушылардың танымдық
есептерді анықтай және тани білуі, яғни ойша математикалық ... ... ... ... тез бейімделуі; ... ... ... алуы мен ... ... ... қажетсінбеуі
жатқызылады[3, 16-б.].
Оқушылар тұлғасының психологиялық моделін жасаудағы зерттеу жұмыстарына
талдау жасау, зерттеу ... ... ... ... ... ... ... талаптарды ескеру ... ... ... ... ... ... алуы үшін оның оқу
дайындығының жоғары деңгейде болуы; ... және ... ... өз ... ... ... отыруына, зерттеу іс-
әрекетін ұйымдастыру ұстанымын ... ... ... ... ... ... ... қасиеттер қалыптастырылуы тиіс: байқағыштық;
жоғары дәрежедегі танымдық белсенділік, ... ... ... ... ... ... адамгершілік, сезгіштік, мақсаткерлік, шешімпаздық.
3. «Зерттеуші оқушы» зерттеу логикасын, әдістерді ... ... және ... ... ... ... ... білуі
тиіс. Сонымен қатар ол:
а) игерген білімі мен біліктерін оқу, ... ... ... ... ... және ... тәжірибелерін талдай, жалпылай
алуы; ғылымның теориялық ақпаратының элементтерін, формалары мен ... ... ... ... ... өңдеу) білуі; өз бетімен
зерттеу мәселесін ... ... ... ... ізденіс тәсілдерін
таңдауды, сақтауды және ақпаратты ... ... ... ... алуы, кітапхана қорымен жұмыс істей білуі қажет;
б) ... ... ... әрекетін жалпы эвристикалық ізденіс
ережелерімен сәйкес құра отырып, келесідей мәселелерді ... ... ... ... ... ... қоя білуді); бастапқы мәліметтерді нәтижемен
салыстыра отырып жобалай, болжай алуды; білімді игеру үрдісін жүзеге асыра
алуды; ... ... ... ... жаңа ... қоя алуды.
Сонымен, оқушының белсенділігін, ізденімпаздығын және шығармашылық
қабілеттерін бағытты дамыту олардың зерттеушілік қызметін ... ... ...... ... деген өте белсендi ақыл – ой
әрекетi. Ол танымдық қажеттiлiктен, мақсаттан, ... ... ... ... ... ... ... iзденiмпаздық
қалыптасады.
Танымдық зертеушілік ұғымы және оны қалыптастыру ... ... ... мен ... зерттеп, ғылыми еңбектер жазды. Бұл
проблеманың түп тамыры сонау көне замандардан бастау алады.
Құл иеленушiлiк ... ... ... ... мен Римде басқа
мемлекеттермен ... ... даму ... ... ... ... де ... тәрбие беру iсiне мемлекет тарапынан айрықша көңiл
бөледi. Құл ... ... ... ... ... қажет кезiнде
жаугершiлiк ұрыстарға шалымды, күштi, жiгерлi де ... ... ... нәтижесiнде ежелгi грек тәрбие теориясы пайда болып, бұл идеялар
Платон, Аристотель, ... – ақ ... Рим ... ... Тацит,
Квинтилиан еңбектерiнде одан ары дами түстi.
Бұл теорияда ақыл – ой ... көп ... ... ... ... ой тұжырымын дамытуға ерекше мән берiлдi. Сократтың өзi – ақ ... ... ... ... мен iзденiмпаздығын арнайы
басқарудың маңыздылығын атап ... – дi. Ол ... ... ... арнайы оқыту әдiсiн – эвристикалық әңгiмелесудi
алғашқылардың бiрi болып ... ... ... жай ғана бере ... ... қоя отырып, олардың ойлау қабiлетiн, қызығушылығын
арттырып, өз ой тұжырымдарын жасай бiлуге ... ... ... – ала ... ... ... ... оқыту құралы ретiнде
қарастырады[4, 25-б.].
Кейiнiрек осы iзденiмпаздықтың ... ... Рим ... үлес
қосты. Олар бiлiмдi игеруде шәкiрттердiң белсендi танымдық iзденiмпаздығы
айтарлықтай роль ... ... пiкiр ... ... дәуiрдiң өзiнде – ақ педагогтар оқушылардың өзiндiк ой
... ... оны ... үшiн ... және ... ... қолдану мәселесiне көңiл бөлген.
Орта ғасырлық тәрбиелеу процессiнде дiннiң ерекше роль атқарғанын
байқауға ... ... ... ... адамды алдағы келетiн «о
дүниелiк» өмiрге дайындау мәселесiне мән ... ... ... дәуiрдегi әдеби және ғылыми мұраларды ... ... ... ... ... отырды. Мысалы, ҮI ғасырдың соңында Папа
Григорий I ... ... ... үйреткен епископты жазалауға
үкiм шығарған.
Жалпы, орта ғасырдағы оқу жүйесi догмалық жағдайда болды, мағынасын
түсiнбей жаттап алу жиi ... ... ... ... алыс, бұлдыр
тiлде берiлдi. Сондай – ақ бiлiмдi жеткiзу ...... ... ... ... ... ... танымдық iзденiмпаздық туралы сөз қозғауға
болмайтыны белгiлi.
Оқытудың мұндай догмалық жүйесi шәкiрттiң жалпы дамуын ... ... ... ... ... балта шапты. Бұл жүйе бiрнеше ғасырға
созылды[5, 13-б.].
Қайта өрлеу дәуiрiнде капиталистiк ... ... ... ... жүйесiн сынап, шәкiрттiң ой – ... ... ... ... бола бастады. Қоғамға «о дүниеге» дайындалып ... ... ... белсендi, ой – өрiсi кең, қоғамның ... ... ... ... ... құралы ретiнде танымдық iзденiмпаздық туралы құнды
пiкiрлер Ф. Бэкон, Ф. Рабле, М. ... Д. ... Я.А. ... ... К. ... Д. Дидро, А. Лавуазье, И.Г. Песталоцци, И. Кант және
т.б. еңбектерiнде айтылды.
Қайта өрлеу дәуiрiнiң ұлы ойшылы, ХҮI ... өмiр ... ... ... ... оқытудағы танымдық әрекеттiң маңыздылығын ерекше атап
көрсеттi: «Тәрбиешi баланы бастан – ақ оның ... ... ... ... ... ... дәмi мен олардың ерекшелiктерiн ажыратуда
өз бетiнше әрекет етуiн, кейде оған жол көрсетiп, ... ... ... ... ... ... ... әрекетiнде оқушының басшылық ролiнiң
маңыздылығын түсiндi. Ол: «Оқушы мұғалiмнен алған бiлiмiн ... ... өз ... ... ... ... ... нәтижесiнде оның бiлуге
құштарлығы дами түсетiнi сөзсiз», - деп жазған болатын.
Демек, Монтень пiкiрлерiнде оқушының танымдық ... ... ... кейiн iзденiмпаздық ұғымы мен ондағы мұғалiмнiң ролi туралы
идеяның маңыздылығын Я.А. ... Ж.Ж. ... И.Г. ... және ... ... ... iзденiмпаздықты дамытудағы оқыту әдiстемесiнiң негiзiн Я.А.
Коменский қалады. Ол: «Таным бастамасы – сезiмнен, бала ... ... ой – ... ... ... болмайды. Оқытуды зат туралы сөзбен
емес, сол затты бақылау арқылы шәкiрттiң ойын ... ... - деп ... өз ... ... өз бетiнше бақылауын, практикада
өздiгiнен тұжырым жасауын дамытуды – бiлiм берудегi ... ... ... ... ... - ... болатын.
Коменский оқытудың мақсаты ғылыми бiлiмдi меңгеру және өмiрге пайда
келтiру деп бiлдi. Ол «Ұлы дидактика» еңбегiнде: ... не ... ... ... ... қабiлетiн дамыту, оны шынайы түсiну және ... ... - деп ... атап ... ... iзденiмпаздығы туралы пiкiрiн Д. Локк одан
әрi дамытып, оқу ... ... пен ... туралы сөз ете отырып,
баланы дамытудағы iзденiмпаздықтың қажеттiгiн атап көрсеттi.
Ж.Ж.Руссо тәрбие мақсатын сөз ете ... ... ... ... ... айтты. Ол алғаш рет оқытудағы белсендiлiк пен
өзбеттiлiк, ... ... ... ... ... ... әрi ... дамытты. Ол баланың
iзденiмпаздығын дамытудағы ... ... ... атап ... – ХIХ ... ... ... теориясының дамуына И.Г.
Песталоцци еңбектерiнiң маңызы зор болды.
И.Г. Песталоций оқыту әдiстемесiнiң жалпы психологиялық қайнар ... сол ... ғана ... ... ... ... болады деп есептедi.
Қазiргi таңда әрбiр жеке тұлғаның құндылық қасиеттерiн дамытып,
қалыптастыруға аса мән ... ... ... ... ...... ... келе жатқан салт – дәстүр, әдет – ғұрыптар, тарихи – ... ... ... жеке бас ... дамыту мүмкiндiгiне барынша
көңiл бөлiнгенiн ғылыми – зерттеу еңбектерден аңғарамыз.
Көп ... ... ... ... ... ...... сынып
оқушысының есте сақтау мен танымдық қызығушылық қабiлетi жақсы болады. ... ... ... ... ... ... ... баланың даму
үрдiсi шапшандайды. Бiз бұл жерде Л.В. ... ... ... ... ... қоғамдық өмiрдiң әртүрлi жақтарымен еркiн араластыру керек, әртүрлi
баланың дамуы үшiн туындайтын шегiнiстерден қашпауымыз керек, ... ... ... ... ықпал еткенiн айқындай ... ... ... ұсынысын зерттеуiмiзге басшылыққа алдық. Тарихи ескерткiш
мұраларға жүргiзiлген саяхат – сабақтар мен ... ... ... ... орын ... ... барысында айқын байқадық.
Әртүрлi жүргiзiлген саяхат жұмыстары бастауыш сынып оқушыларының
ынтымақтастығын жетiлдiре түседi. Бұл ... ... ... «Дербес
жұмыс iстегеннен гөрi бала ынтымақтастықта күштiрек әрi ... ... ... шеше ... ... қиындықтар деңгейi жөнiнен биiкке
көтерiледi…», - дейдi[7, 5-б.].
Жалпы жеке тұлғаның бойындағы ... ... ... ... ...... ... зерделеу барысында бастауыш
сынып оқушыларының қалыптасуы, ... ... ... ... ... сараланып, жүйеленгенiн байқадық.
Мәселен, С.Төрениязова «Бастауыш мектеп оқушыларын сыныптан тыс оқу –
тәрбие жұмысы ... ... ... ... атты ғылыми –
зерттеу жұмысында оқушыны дамытуда бiлiм мен ... ... орын ... көрсете келе, дамудың бес жағдайын нақтылайды:
- психикалық дамуға – оқушының мiнез – құлқының, ерiк – ... ... ... ... – дене ... өз жасына сай болуы;
- рухани дамуға - оқушының iшкi жан дүниесiнiң сырттан әсер ететiн
күшпе өзара ... ... ...... өмiр ... отырған қоғамдық ортаға үйлесе
дамуы;
- жалпы дамуға – оқушының жан – ... ... ... - деп
қорытындылай келе, сыныптан тыс уақытта бастауыш сынып оқушыларын ...... ... ... ... ... сынып оқушыларымен
жүргiзiлетiн жұмыстардың тиiмдiлiгiн арттыруға, үйiрме ... ... ... ... ... ... ... тәжiрибелiк –
эксперименттiк жұмыстардың тиiмдiлiгiн нақтылайды.
Тәуелсiз Қазақстан мемлекетiнiң қазiргi кезеңiндегi қоғамның түрлi
сфераларының ... мен ... ... ... ... ... ... Осыған байланысты балалардың танымдық әрекетiн
белсендiлендiру, оны тиiмдi басқару және ... ... және ...... ... қамтамасыз ету
күрделi педагогикалық мәселе ғана ... ... ... мәселе болып
табылады.
Психологиялық – педагогикалық әдебиеттердегi талдауда ... ... ... ... белсендiлiк жөнiнде түсiнiк
жатыр. Ол әр түрлi салада талдауды талап ... көп ... ... ... ... В.М. ... ... А.Илиади, И.М.
Сеченок т.б.);
- психологиялық (Б.Г. Ананьев, М.Я. Басов, Л.С. Выготский, Б.Ф. ... ... (Ш.А. ... Я.А. ... Д. ... Ж.Ж. Руссо,
К.Д. Ушинский, Г.И. Щукина т.б.).
Биологиялық ...... ... ... ... ... адамда энергияның жиналуының нәтижесi болып табылатындығы
жөнiнде түсiнiкпен тығыз байланысты. ол өзiн – өзi ... ... ... ... ... ортаға бейiмделуiн қамтамасыз
ететiн оған тән тұқым қуалау қасиетi. Оны өзара қарым – ... ... мен оның ... ету шарттарымен аралығында туатын қарама ... ... ... ... ... ғана туып қоймайды,
сонымен қатар осы әсердi жоюға мүмкiндiк беретiн және ...... ... ... емес, алдағы оқиғаға бағытталған ... ... ... де туып отырады (П.К. Анохин). Белсендiлiк бейне
белгiсiн тұрақтандырушы сапа ... ... бұл тiрi ... ... iс – ... бiр түрi болып табылады. Адам өзiндiк
табиғи сапаларының күшiмен, әлеуметтiк мәндiлiк күшiмен де белсендi келедi.
Психологиялық ... - ... ... С.Л. ... жалпы психика жөнiндегi детерминистiк түсiнiк беру сұрағының
бiр бөлiгi ретiнде қарастырылады. Мұнда белсендiлiк iшкi ... ... ... ... әрекетiнде көрiнедi, сыртқы шарттардың нәтижесi
және ол iшкi сапаларға ... Iшкi мен ... ... – қатынасы
өзбеттiлiктiң және сыртқы әсер жауап беру белсендiлiгiнiң өсуiнде көрiнетiн
күрделi шарттардың жоғарылауына сай өзгерiп ... ... ... ... – қатынасына айналады, бұл – адам жеке тұлға ретiнде көрiнгенде
және белсендi әрекет қарым – қатынас иесi болған ... ... ... ... ... ... ... мен сыртқы әсерлер әрқашан iшкi шарттар ... ... ... ... ... қатынасын қарастырады. Ол қатынас мына
сәттердiң болуын қалайды:
- объектiлерге бағытталған ыңғайлы таңдаушылық,
- объектiнi таңдаудан кейiнгi мақсаты,
- ... ... iс – ... ... ... ... ... бағытталуы.
Практикалық әрекеттiң жүру барысында субъект қоршаған әлемге ... ... өз ... ... ... ... тұлғалық аспект мәселелерi iс – әрекет кезiндегi тұлғаның
белсендiлiгiн зерттеумен байланысты. тұлғалық белсендiлiк – ... ... ... ғана емес ... ... 67-б.].
Бұл орайда субъект белсендiлiгi сыртқы материалды iшкi психикалық
әрекетi өз ... ... iс - ... ... ... ... табылады
(Б.Г. Ананьев, В.М. Бехтерев, Л.С. Выготский, С.Л. Рубенштейн). тұлға
белсендiлiктiң өзiне ғана тән ... ие – ... ... ... ... ... әрекетке жетедi. Бұл әрекет өз жеке тұлғасының өзгеруiмен және
әлеуметтiк ортаның өзгеруiмен ... ... ... ... ... ... деп ... оны әрекеттiң
қысқа сипаттамасында қарастырып көрген дұрыс. Әрекет бұл ... ... ... және ... бiр түрi. Жеке ... ... барысында
қалыптасады, дамиды. Тұлғаның әрекетке қарым – қатынасына байланысты,
әрекет мақсатқа жете алуы ... ... ... мүмкiн. Белсендiлiк
болмыстық қоғам формаларын құруға және адамның ... ... ... ... ... ... ... табылады.
Педагогикалық аспектiдегi белсендiлiк мәселесiн зерттеу берiлген түрлi
түсiндiрумен байланысты:
- белсендiлiк баланың таным iс – әрекетiне (мақсатқа ... ... ... ... ... жүзеге асыру) ... ... ... бiр ... ... түсiндiредi
- белсендiлiк субъектiнiң iс – әрекетке қатынасын (қажеттiлiк, мотив,
ерiк күшi, ... ... ... ... ... тұлғаның
сипаттамасы ретiнде түсiндiрiледi.
- Белсендiлiк жөнiндегi қысқаша сипаттамадағы таным мақсаты ... ... ... ... ... ... Әйтседе,
белсендiлiк танымның ерекшелiгi немесе байланысты екенiн түсiну үшiн, таным
процессiнiң болуымен, бiр – ... ... бар ... ... атты ... шындық әлемiнiң көрiнiсi ретiнде субъект санасында
екi деңгейге ие ... ... ... ... дамуы репродуктивтi
деңгейден iздеу – орындау ... ... ... ... тұлғалық даму
процесi қамти отырып жүзеге асады[9, 9-б.].
Репродуктивтi таным деңгейiнде объект (оқу ... ... сол ... ... Т.И.Шамова репродуктивтi танымның
мәнiн мақсатқа бағытталған iс – әрекет ... ... ... ...... ... белсендi таным болып табылады.
Педагогикалық аспект тұрғысынан белсендiлiктiң үш түрiн бөлiп қарауға
болады: ақыл – ой белсендiлiгi, интелектуалды және ... ... – ой ... ... iс – ... бастап
шығармашылықтың күрделi түрiне дейiнгi барлық деңгейдегi нағыз әмбебап iс –
әрекет шарты болып табылады. Ол ... ... ... мүмкiн:
- ынталандыру жаңалығынан туған зейiн белсендiлiгi және ... ... iс – ... бағытталған зерттеу белсендiлiгi ретiнде;
- интелектуальды ынталандыру түрiндегi (Д.Б. Богоявленская) көрiнетiн
тұлғалық белсендiлiк ... – ой ... ... ядросын когнитивтi функциялар мен
процесстер құрайды. Н.С.Лейтес ... ... әр ... - ... ... сапалы сатысы» деген қорытындыға келдi.
Интелектуальды белсендiлiк өзiндiк шарттарға сай ой әрекетi ретiнде
түсiндiрiледi. Бұл терминнiң кең өрiс ... жиi ... ... ... ... оның ... бойынша,
интелектуальды белсендiлiк ... және ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Танымдық белсендiлiк – жалпы танымдық белсендiлiк феноменiнiң маңызды
саласы, оның ... ... ... ең ... ... ... табылады:
қоршаған әлемдi тек шындықтағы биологиялық және ... ... ... ... ... ... ... әлемге деген ең мәндi қарым – қатынасымен,
яғни оның алуан түрлiлiгiне енуге ... ... ... ... ...... ... заңдылықтар, қайшылықтармен
түсiндiрiледi.
Танымдық белсендiлiк адамға өте маңызды және күрделi құрылым ... ... ... ... ... ие. ... ... байланысты әр еңбектерде ... ... ... оның құрамды белгiлерi бөлшектенiп, мазмұны мен көлемi
анықталынады. Таным белсендiлiгiнiң мәселесi – педагогикалық ... ... ... атап өту ... Оның зерттелуiне маңызды ... ... ... ... ... ... т.б. Маңызды әлеуметтi күшiне байланысты бұл ... ... беру ... мен тәрбиеде негiзгi ... ... ...... әдебиеттерге белсендiлiкке төмендегiдей
анықтамалар берiледi:
- Адам зейiнiнiң белсендiлiгiнiң тағдаулы бағыттылығы (Н.Ф. Добрынин,
Т. Рибо).
- ... ... ақыл – ой ... ... ... ... сезiмдердi белсендiргiш (Д. Фрейер).
- Адамның iс – ... мен ... ... ... ... ... және ақыл – ой ... ерекше қорытпасы (А.Г. Ковалев).
- Бiлiмдi қарқынды меңгеруге әзiрлiк, яғни ... пен ... ... Субъектiнiң қоршаған заттар мен құбылыстарға қатысты қайта құрылу
әрекетiнiң көрiнуi (Л.П. Аристова).
- Тұлғаның күшейтiлген ... ... ... ... ... ... ... өмiрлiк күшiнiң әсерлiгi (Г.И. Щукина).
- Таным мақсатына жетудегi құлықтық – ерiктiк әрекеттi жиюға ... бiлiм беру ... ... ... ... тұлғасының
айқындалуы, әрекет сапасы (Т.И. Шамова) [10, 67-б.].
Танымдық белсендiлiк көп түрлi тұлғалық ... ... ... ... ... ... бiр ғылым саласымен таңдаулы
қатынасы, танымдық әрекетi, оларға қатысу және қатыскшылармен ...... ... келедi. Сонымен бiрге, адамның барлық жоғарғы
таным процесстерiн өзiнiң даму деңгейiнен белсендiруде танымдық белсендiлiк
тұлғаның ... ... құру ... ... ұдайы iзденiске жетелейдi.
Балалардың жеке тұлғасында танымдық белсендiлiгiнiң дамуы бес – алты
жас аралығында қарқынды келедi. Бұл әсiресе баланың ... ... ... ... кiлтiн табуға ширақ келуi, бiлуге деген ұмтылысы
танымдық ойындар ... оқу ... ... ... айқын көрiнедi
Оқушылардың білім, білік және дағдыларды меңгеру үрдісінде ... ... ... белсенді түрде оған жетекшілік етуі маңызды
орын алады. Оқу үрдісі мұғалім тарапынан ... және ... ... ... ... ... үрдісінде жаңа ақпаратты беру формасына
негізгі көңіл аударылады, ал ... алу ... ... үшін ... ... Бұл жағдайда бірінші орынға білім алудың репродуктивтік ... ... ... ... ... ... ... және берік біліммен
қамтамасыз етуге, кері байланысты күшейтуге ... ... ... ерекшеліктерін есепке алу, оқу үрдісін модельдеу, оны болжамдау, нақты
жоспарлау, әрбір оқушының оқу мен ... ... ... ... 16-б.].
Оқу үрдісінде оқушылар да енжарлы және белсенді ... ... ... ... ... түсінігіне әр түрлі көзқарастар бар:
1 Б.П.Ешпов пікірі бойынша, танымдық іс-әрекетті белсендіру – білім,
білік және дағдыларды меңгеру үшін ... ... ... дене ... мақсатты орындалуы.
2 Т.М.Лебедев «Танымдық белсенділік – бұл оқушылардың ... ... ... ... ... және де ... алуда қызығушылықтың,
дербестіктің және ерік күшінің байқалуы» - деп көрсеткен. Бірінші жағдайда
мұғалім мен оқушының дербес іс-әрекеті туралы, ал ...... ... ... Екінші жағдайда автор танымдық белсенділік
түсінігіне оқушылардың қызығушылығын, дербестігін және ерік ... ... оқу ... белсенді рөл атқарады. Оның мәні – оқу
әрекеті ... ... жеке ... ... ... жасау барысында практикалық және теориялық кедергілерді ... ... оқу ... ... мәселелері қазіргі педагогикалық
ғылым мен практиканың көкейкесті ... ... ... Оқуда
белсенділік принципін жүзеге асыру белгілі бір мәнге ие, ... оқу ... ... сипаты бар және оқушылардың оқып үйренуі, дамуы және
тәрбиесі ... ... оқу ... байланысты.
Оқушылардың танымдық іс-әрекетін белсендіру мәселесінің ерекше мәні
мынада – оқу, бейнелеу-түрлендіру іс-әрекеті бола отырып, оқу ... ғана ... ... іс-әрекеті өзіне деген оқушының ... ... ... ... ... ... ... байланысты. Дайын түрде ... ... ... ... және ... ... шешуде оларды
қолдану барысында оқушыларға қиындық ... ... ... елеулі
кемшіліктерінің бірі жалаңдық болып отыр. Ол оқушылардың жаттанды ... оны ... ... білу ... байқалады[12, 11-б.].
Оқу үрдісінің тиімділігін көтеру мәселесін шешу практика жүзінде
тексерілген жағдайлар мен ... ... ... ғылыми мәнін
түсінуді қажет етеді.
Оқу үрдісінде оқушылардың ... ... оқу ... де, және ... ... ... дидактикалық құралдар мен
жағдайлар, оларды ұйымдастыру формалары арқылы ... ... ... ... ... ары қарай жетілдіру оқушылардың танымдық
белсенділігі мен дербестігін қамтамасыз ететін педагогикалық ... ... ... ... ... ... бірі ... кәсіптік
бағыттылығы болып табылады. Ол оқушылардың оқу іс-әрекетін белсендірудің
аса тиімді құралы болып табылатын, пәндер жүйесі мен ... ... ... ... ... ... ... өзіндік зерттеу жұмыстары туралы бірнеше көзқарас бар.
Бір ... ол ... ... ... және сондықтан
дәрісханалық – практикалық сабақтар жүйесінде оқытушы ... ... ... және өз бетінше мәнін түсінуі ретінде қарастырылады.
Басқа жағынан, өзіндік ... ... ... мұғалімнің көмегінсіз оқу
материалын талдағанда және қорытындылағанда, өз ... мен ... ғана ... Және бұл немесе басқа көзқарасқа сәйкес педагог-
практиктер оқушылардың ... ... ... оқу ... ... ... ... дидактикалық мақсатын анықтау арқылы ашады.
Көбінесе, мұның бәрі ... ... оқу ... ... мен оны ... ... ... қиыншылыққа соқтырады.
Өзіндік жұмыстың әр типі мен түрін пайдалану барысында оқушылар оқу
үрдісінде оларды ... ... ... білімге қарай ауысуының ... ... ... және ... ... ғана меңгермей, ойлау іс-
әрекетінің төменгі деңгейінен жоғары деңгейіне жылжуын ... ... оқу ... ұйымдастырудың негізгі құрылымында түрлендіруші
әрекеттер шығармашылыққа қатысты негіз ретінде, ал ... ... ... ... ... ... ... түрлендіруші және
шығармашыл үрдістердің ара қатынасы болып табылады.
Оқушылардың білімдері ықпалды, ал білік және дағдылары аса икемді ... ... ... ... ... деңгейлі белсенділігі мен
дербестігін көрсетуіне итермелейтін әр түрлі ақыл-ой және ... ... ... ... ... ... ... ішкі өзара байланысты
әрекеттерден қаланады. Олардың логикалық тізбегі оның ... ... ... ... Жаңа таным қажеттілігін танып білуге жетелейтін әрекеттер:
А) белгілі теориялық білімдердің, жаңа фактілер, құбылыстар, үрдістерді
түсіндірудің жетіспеушілігін танып білуге жетелейтін ... ... ... сызбалар, тәжірибелер, мысалдар);
Б) зерттелетін мәселенің практикалық және теориялық мәнін танып білу
бойынша әрекеттер;
В) ... ... ... және ... ... ... гипотеза ұсыну және оларды негіздеу үшін оқушыларда бар ... ... Ары ... ... ... шығаруүшін нақты база құру бойынша
әрекеттер:
А) белгілі фактілерді көкейкестендіру;
Б) жаңа фактілерді жинау
3 Нақты материалды қорытып жинақтау ... ... ... ... ... қорытындылар (фактілерді теңестіру және
қарама-қарсы қою);
Б) алдыңғы ... ... жаңа ... ... ... ... қорытындылар). Қорытындылардың бұл қатары сабақ, тақырыптың
соңғы қорытындысына әкеледі.
4 Нақты болмыстың әр түрлілігімен қорытындыны ... ... ... ... ... ... жаңа оқиғасын табу;
Б) Жалпының нақты түрде байқалудың жаңа ... ... ... ситуацияларда қорытындыларды қолдану[13, 8-б.].
Оқуда зерттеу іс-әрекетін табысты жүзеге асыруда шығармашылық сипаттағы
өзіндік жұмыстар, әр ... ... ... ... ... ... ... іс-әрекеті әрекетті күшейту емес, мұғалімнің
оқыту мен ... ... ... ... ... ... ... құлықтық-еріктік және дене күштері көмегімен жұмылдыру ретінде
қарастырылады.
Зерттеушілік іс-әрекеттің физиологиялық негізі нақты ситуация мен өткен
тәжірибе арасындағы ... ... ... Оқушыларды белсенді танымдық іс-
әрекетке кіргізукезеңінде сыртқы ортадағы күрделі өзгерістерге ... ... ... ... ... мәні бар.
Зерттеушілік рефлекс мидың үлкен жарты шарлар қабатын әрекеттік жағдайға
апарады. Зерттеушілік рефлекстің ...... ... қажетті
жағдайы.
Оқушылардың зерттеу іс-әрекетінің деңгейлері:
Бірінші деңгей – түрлендіруші ... ... ... ... сақтауға және қайта жаңғыртуға, үлгі бойынша оны қолдану тәсілін
меңгеруге ... ... Бұл ... ... ерік күшінің
тұрақсыздығымен, білімді тереңдетуге деген қызығушылықтың ... ... ... ... ерекшеленеді.
Екінші деңгей – түсіндіру іс-әрекеті, оқушының оқылып жатқан білім
мазмұнының мәнін анықтауға талпынумен, ... мен ... ... ... ... ... жағдайда білімді қолдану ... ... ... ... ... ... істі ... дейін
апаруға талпынады, қиналған жағдайда тапсырманы орындаудан бас тартпайды,
шешу жолдарын іздейді.
Үшінші ...... ... мәні мен оның ... байланысына
терең кіруге қызығушылық пен талпыну ғана емес, бұл ... жаңа ... ... Бұл ... тән ...... жоғары ерікті
сапаларының байқалуы, мақсатқа жетуде табандылық пен қажырлық, кең және
табанды танымдық қызығушылықтар. Осы ... ... ... ... ... ... мен жаңа ... жаңа құбылыстар арасындағы
келісімнің жоғарғы дәрежесінің қазуымен ... ... ... ... ... ... ... оқыту принципін жүзеге асырудың
ажырамас жағдайы мен көрсеткіші болып табылады[14, 10-б.].
Оқытуды ... ... ... ... ... оқушылар
зерттеу жүргізу үшін мазмұнды негіз болып табылады, ... ... ... барысында ғана жүзеге асырылатын оқытудың өмірден артта
қалуын жеңеді.
Ғылымилық принципі оқушылардың баяндалатын ... ... ... ... ... ғана ... оны ... талдау үшін де зерттеу іс-
әрекетіне негіз ... ... ... ... құбылыстардың мәніне ену
оқушылардың сапалы зерттеу іс-әрекетімен тығыз байланысты.
Білімдерді меңгерудің сапалылығы мен ... ... ... ... ... ғана жүзеге асырылуы мүмкін.
Көрнекілік принципі, негізінен, нақтылық пен ... ... ... ... саналылығымен тығыз байланысқан, оқушылардың
белсенді ойлауы ... ... ... ... ... өту ... ... керісінше, абстрактіліктен нақтылыққа
оқытудың ұжымдық жағдайында ... жеке ... ... ... ... оқу ... ... болжайды. Бұл уақытта белсенділік деңгейі
оқушылардың нақты нақты оқу мүмкіндіктерін есепке алуға ... ... ... ... ... ... принципі бұл жүйеде
барлық принциптермен қоса ... ... ... ... белсендіру құралдары:
1 оқу мазмұны;
2 оқыту формасы;
3 оқыту әдістері мен тәсілдері.
Оқытушының міндеті зерттеу іс-әрекетінде ... ... ... емес, іс-әрекеттің басты білімдері мен тәсілдерін меңгеруге бағытталған
олардың белсенділігіне қамтамасыз ету ... ... ...... оқу ... танып білуге және шешуге
бағытталған оқушылардың әрекеттерін ұйымдастыру болады.
Зерттеу іс-әрекеті – заттық және танымдық іс-әрекеттерді, ... ... ... ... ... адам ... түрлерінің бірі. “Зерттеу іс-әрекеті” түсінігі ”оқу” түсінігіне
қарағанда аса кеңрек қарастырылады, өйткені ол ... ... ... де ... ... 66-б.].
Зерттеу іс -әрекет тәсілдерін, меңгеру, және бекіту үрдүсі, олар:
А) Саналы және практикалық іс-әрекеттің бірде бір ... ... үшін ... ... маңызды сапалары туралы ақпаратты
меңгеру үрдісі (бұл үрдістің өнімі –білім);
Б) Барлық осы іс-әрекет ... ... ... мен ... ... ( бұл үрдістің өнімі-дағды);
В) Міндеттер жағдайы мен ... ... ... ... мен
оператцияларды дұрыс таңдау және бақылау үшін ... ... ... ... ... (бұл үрдістің өнімі - білік).
Осылай оқушының ... ... бір ... ... ... ... ... басқарылған жерде зерттеу орын алады.
Зерттеушілік іс- әрекеті оқушыларды қоғамдык пайдалы белсенділіктен ... ... ... ... ... қаруландырыды, сонымен біргіе
шешілетін міндетке сәйкес өз ... ... ... ... ... ... және бағыттау білігін қалыптастырады.
Осылай ол оқушыларды енбекке, өзіндік іс әрекетке дайындайды, шартты ... ... ... екі ... бөліп көрсетуге болады. Оның
біреу сабақ барысында немесе басты рөлді мүғалім жүзеге ... ... ... ... ... ал екіншісі оқушылардың өзіндік жұмыс
кезінде, үй жұмысын орындау барысында, өзіндік жұмыс жазу барысында ... ... ... ... іс-әрекеті өткен жағдайда,
оқушылардың келесі әрекеттерін бөліп көрсетуге болады:
- оқытушы ұсынған оқу міндеттері мен әрекет жоспарын ... ... ... шешу бойынша оқу әрекеттері мен операцияларын
жүзеге асыру;
- оқытушының бақылау мен өзін - өзі ... ... ... іс-
әрекеттін реттеу;
- оқытушы басшылығымен жүзеге асырылатын зерттеу іс-әрекетін нәтижесін
талдау.
Жәрдемсіз басшылықпен жүзеге асырылатын ... ... ... ... ... әрекеттер көрсетіледі:
- өз оқу іс-әрекетінде міндеттерді жоспарлау немесе нақтылау, оқу ... ... ... мен формаларын жоспарлау;
- оқу іс -әрекетін өз бетінше ұйымдастыру;
- оқуды өзбетінше реттеу;
- оқу іс-әрекеті ... өз ... ... ... ... ... шешелетін оқу міндеттеріне,
осының барысында колданылатын басты әдістеріне ... ... ... іс-әрекеті құрылымы ... ... ... жалпы оқытушы әрекетінің құрылымымен келіседі. Егер ... ... ... оқу ... ... ... онда ... педагогтың ынталандыру әсерінен пайда болатын
себептерге сүйене отырып, бұл ... ... және ... ... ... Егер ... ... әрекетін бақыласа және
өзінен оқыту әрекеттерін реттесе, онда оқушылар да оқытушының әсерімен ... ... Дәл ... ... ... ... ... оларды өз бетінше талдаумен өзара байланыста өтеді. Осыдан оқытушы
мен оқушылар әрекеттері ... ... ... мен оқу ... Оны тек ... ... деп ... Қарастырылған оқыту мен
оқудың өзара әрекеті, мұғалімнің қатысуынсыз оқушы өзіндік оқыту-зерттеу іс-
әрекетімен шұғылданса немесе сабақтарда өзіндік жұмысты ... ... 6-б.]. Бұл ... ... ... ... өйткені ол одан бұрын олардың алдында міндет ... ... ... 1 – ... ... үрдісінде оқытушы мен оқушылардың өзара
әрекеттесуі.
Оқушылардың белсенділік деңгейі мұғалімнің жұмыс ... ... ... ... ... өз ... оның ... көрсеткіші болып табылады.
Белсенді оқыту әдістері деп оқушылардың зерттеу іс-әрекеті деңгейін
максималды көтеретін, оларды тырысып оқуға ... ... ... ... ... ... ережесін, олардың тексерілуін,
оларды қолданудың шекарасын іздеуді бейнелейтін оқушылардың ... ... бірі ... ... оқу ... ... ең жоғарғы деңгейі
шығармашылық жұмыстарды орындау ... ... ... ... ... ... Оларды орындау барысында ... ... ... ... ... ой ... және ... операциялар
жиынтығы ретінде байқалатын ақыл – ой әрекеттерінен құралады.
Оқушылардың ... ... ... пәнаралық және пәнішілік
байланыстар қаланса, жаңа сипатқа ие болады. ... ... ... ... ... зерттеу жұмысын ұйымдастыру оның
үш факторда сипатталуын пайымдауға мүмкіңдік береді:
1 оқытылатын тақырыптың оқу ... ... ... ... сабақтардың дидактикалық міндеттері;
3 оқушының таным міндеті мен оқу іс-әрекеті сипаты.
Оқытушының зерттеу әдісін қолданудың арқасында ... ... ... ... және ... оқып үйренеді, зерттелетін
проблеманың тақырыбы бойынша әдебиетті зерттейді, зерттеу жоспарын құрады,
гипотезаны тексереді және алынған нәтижелерді бағалайды.
Педагогтар мен ... ... ... ... ... оқушылардың танымдық және практикалық белсенділігін көтеретін
маңызды факторлардың бірі болып табылады. ... ... ... бір ... ... да бір ... жауап алуға, қажетті нәтижеге
жетуге деген талпыныстың, тапсырманы орындау үшін қажетті бар жағдайлар мен
талаптарды есепке ... осы ... ... ... және ... ... мақсатқа жетудің әдістері мен ... ... ... жаңа білімдерді меңгеру, қайталау және ... ... яғни ... ... ... ... үшін ... алуан түрі қолданылады.
Оқушылардың зерттеу іс-әрекетінің кезеңдерін қарастырайық, оларға
жататындар:
1 оқу ситуациясында оқушылар назарын жұмылдыру;
2 ақпарат алу және іс ... ... ... оқушылардың іс-әрекет мақсатын жасауы;
4 мәселені зерттеу бойынша әрекеттерді жүзеге асыру;
5 оқушылардың жаңа ақпарат алуы;
6 ... ... ... ... орындау үшін оқушылар өз назарын зерттейтін
мәселеге, ситуацияға шоғырландыру қажет, оған өз қызығушылықтарын, ... ... ... ... ... ... кедергі жасайтын теріс
қылықтарды жою керек. Әрбір оқушы алдағы іс-әрекеттен маңызын сезіну қажет,
сонда ғана онда ... ... ... ... ... ... және ... іс-әрекетке кіріседі.
Көңіл бөлу оқушылардың іс-әрекетте бағдарлануға көмектеседі және оған
танымдық қажеттілік заты туралы ақпарат алуға ... ... ... ... ... ... білмге деген қажеттілікті танып білуі
үшін білімді өзі ... оның ... ... ... үшін ... көрсету
қажет.
Алған ақпарат нәтижесінде оның санасында ... ... заты ... ... білімдер).
Тәжірибиелі оқытушылар әрқашан жұмыс барысында оқушыларға алдағы іс-
әрекеттің маңызын ашып береді, зерттеуді жүргізу барысында қандай ... ... ... ... ... ... не істеу қажет және бұл
неге қажет екені туралы айтады. Ол үшін оқушыларға алатын білім, ... ... ... практикалық және әлеуметтік маңызын ашу керек, ... ... ... ... ... ол үшін ең маңызды қажеттілікті қанағаттандыра
алатын нақты заттық бейнесі пайда ... ол ... ... ... ... ... мақсатын қояды және оған жетуге тырысады. Ол
өзінің зерттеу іс-әрекеті барысында танымдық қажеттілікті ... ... ... ... ... ... бұл ... барлығын екінші орынға жылжыта отырып көкейкестендіру ... бұл ... ғана оқу ... ... отырып және оған өз
назарын жұмылдыра отырып, оқу мақсатын қояды және оған ... ... ... ... ... білімді игеру керек, қандай ... ... ... ... ... ... және тағы басқа) не алуы
қажет екенін және ол үшін не ... ... ... ... саналы түрде
елестету керек. Оқу міндеттерін шешуге немесе ... ... ... ... ... ... оқушының ынтасы қалыптасатын
немесе қалыптасқан ... оқу және ... ... ... ... ... әдістеріне бағытталған: біреу репродуктивтік әрекеттерді
орындай отырып мақсатқа ... ... ... бұл ... ... ... әрекет етуі мүмкін.
Қойылған мақсатқа жету үшін оқушылар өз іс-әрекеттерінің ... болу ... ... ... ... ... ... және
бағалап отыруы қажет. Егер жоспарлар жүзеге асырыласа, егер ... ... және ... қанағаттанса, онда іс-әрекетке деген ынта
күшейеді. Қажеттіліқтің қанағаттанбауы оның ... ... ... ... үшін, оларды жұмыс нәтижесімен эмоционалды қанағатану
арқылы күшейту қажет, сонымен бірге бұл ... әр бір ... ... ету ... Ол үшін ... шамалап зерттеулік
сипаттағы нақты тапсырмалар беру қажет және ... ... ... ... ... беру қажет, яғни оқушылар жедел ақпараттық
байланыспен қамтамасыз етулері керек[18, 78-б.].
Ұйымдастырушылық ... ... ... ... ... ... ... тұлғаның жеке сапасы ретінде қарастырады.
Экономикалық ұйымдастырушылық қабілеттіліктер ұйымдастырушылық ... ... ... ... және ... ... ... өндірісті
ұйымдастыру тәсілдерін құруға және өнімді сатуға өзіндік ерекше
сезімділіктен ... ... жеке ... сапасы ретінде анықталады.
Ұйымдастырушылық кабілеттіліктің екі үлкен тобын бөлуге болады.
- перцептивті-рефлективті (перцепция-қабылдау) қабілеттілік ... ... ... ... ... экономикалық процеске әсер ету білігі мен байланысты жобалық,
консруктивті, басқарушылық қабілеттер.
Перцептивті – рефлексивті ... ... ... зеріттеу қабілеті,
бәсекелестің көзқарасын мойындау және өз қызметіне жан – жақтан ... Бұл ... тобы ... ... табылады. Ол болмаған жағдайда
орны аз мөлшерде толтырылады. Бұл, атап айтсақ, менеджер еңбегіне тән
өйткені оның ... ... ... ... қабілетке кіретіндер: объектінің экономикалық қызметінің
жеке нәтижесінде және оның жалпы өнімділігіне әсер ету, бәсекелестің ... ... ... мен сол ... оның қылығын алдын алу ... ... ... жеке ... үшін ... ... Тағы да оның емес жасырын ұйымдастырушылық ... ... орны ... және ... қабілеттер бөлінеді.
Барлық мамандықтарда жалпы және арнайы қабілет бар деп ... өз ... ... ... қабілетке олар алдымен ақыл-ой
қабілеттерін жатқызады: жақсы есте ... ... ... ... Арнайы қабілеттерге қызметтің арныйы түрлерін табысты орындау
үшін қажетті қабілеттерді жатқызады.
Мысала, техник – менеджердің жалпы қабілеттілік ... ... ... мектеп пен арнайы оқу орында жаратылыс пәндер бойынша оқу жетістігі
болып табылады. Бірақ егерде шеберлікті меңгеру үшін мынадай ... ... ... оқу орында өте жақсы оқыса, ол солай да өзіндік экономикалық
қызметті жетістікпен игереді ... ... ... байқалып отыр: егер адам
өте жақсы оқыса да, ... өз ... ... ... ... қарама –
қайшы жағдайларда жиі болады: оқушылар ерекше табыспен оқымайды, өз бетінше
жұмыстарда тез ...... ... ... ... біліммен толықтырады. Осыдан мамандықты ... ... ... ... ... ұйымдастырушылық қабілет деңгейі ақпаратты терең жан –
жақтылығынан ... Оны ... ... өнеркәсібі нарығын дамыту
ерекшеліктерінен; өз іс - әрекетін қайта ... ... ... ... ... ... және өз қызметі
объектісіне деген қос айналымы бар. Олардың бәрінде гностикалық ... ... ... ... тану білігі және шығармашылық элемент – объект ... өзін - өзі ... ... жасау білігі.
Арнайы қабілеттіліктерге егжей – тегжейлі тоқталайық, оларға ... ... ... өз ... таңдау,өндірісті және сатуды
ұйымдастырудың оңтайлы құралдары мен ... ... ... ... – бір ... ... қажетті нәтиже алу мақсатымен әр
түрлі қатынас жасау қабілеті;
- ... ... алып ... ... ... алу
қабілеті (бұл жағдайда тамақ өнеркәсібі);
- салыстырмалы түрде ... ... ... – экономикалық
инновацияны өндіру қабілеті;
- инновациялық технологияларды үлгі ретінде қабылдау мен оларды өз
қызмет объектісіне ... алу ... ... ... ақпаратты іздеу мен практикалық өңдеуді қоса
отырып, өзін - өзі ... ... ... ... оны ... тікелей қолдану қабілеті.
Арнайы қабілеттік онтогенезде қалай және қашан құрыла бастайтыныңжәне
қандай заң бойынша ... айту ... ... ... тумасынан болады
және формасында болады, бірақ осы уақытқа дейін бұл мәселе бойынша ғылым
нақты ... айта ... ... қабілеттер сияқты ұйымдастырушылық
–экономикалық қабілеттер тәрбиеленеді, және оларды ... ... ... ... ... ... ... ситуатцияларды салыстыру мен топтастыру, оларды себеп -
салдар байланысты табу барысында сырттай ... ... ... ... ... ... ... да өріс алады.
Осында практикалық ойлау ерекше қызықтырады. Бұл ... ... ... ... ... және оның ... шешімді қабылдау. Практикалық ойлау – бұл ... ... ... ... қайта жасауға дайындық. Практикалық ойлау
көбінесе уақыт жетіспеушілігі жағдайында жүзеге асырылады.
Практикалық ... ... ... ... қабілеті болып
табылады – жеке процестерді талдау және оларды нарық дамуын болжам дау ды
есепке алып ... ... ... ... ... үшін оның екі ... салыстыру
қажет: аналитикалық, дискурсивті, уақытта дамыған айқын кезендері ... ... ... ... Ол өту ... анық ... болмауымен, минималды саналығымен сипатталады.
Кәсіптік интуиция – бұл ... ... ... ... ... ... ... есепке алып ұйымдастырушылық шешімді тез, ... Егер ... ... ... бұл ... негізін дамытса, онда
аса жоғары деңгейлі интуитция туралы айтуға болады, егер де ... ... онда ... ... орын ... ойлаудың интуитивті тәсілі маманға өте қажет. Өйткені өмірлік
ситуатцияның көп алуан және қайталанбайтын болғандықтан, шешімді ... ... үшін ... ... дәл ... жүргізу мүмкін болмайды, ал
интуитивті іс - әрекеттер, түйсік логикалық ойдан дәлірек болады, маманның
аналитикалық ойының орны босады, ... ... тез ... ... ... ... ... ерекшелігі кәсіби импровизатция болып
табылады. Кәсіби импровизация – бұл ... ... ... және оның дер кезінде орындалуы, құру мен қолдану процесінің
олардың минималды үзіліс барысында ... орта ... ... пәні ... сабақты ардайым
бұл тақырыпты ... ... ... ... қолдану қажет.
Материалды түсіндіру барысында ұйымның мысалдарын және кез – ... ... ... ... жоспарын келтіруге болады.
Сабақты жүргізу барысында нақты тамақ өнеркәсібі бойынша мысал келтіріп
тақырыпты бекіту қажет. Қолдауынша білімді бекітудің дамытушылық әдістерін
қолдану қажет: ... ... ... талқылау, дебат, ойындар,
баяндамалар талқылау өндірістік есептерді шешу бойынша жарыстар және ... ... ... ... ... бір ... ... жене
басқару, ал басқа жағынан, мектептегі оқу үрдісінде оқушылардың ... ... ... ... құралы ретінде қарастырылады.
1.3 «Экономика негіздері» пәнін ... ... ... ... бар ... ... технологиясы
«Баланың шығармашылық қабілеттерін дамыту, өзін-өзі жүзеге ... ... ... ... ... сияқты міндеттерді шешуді
көздейтін «Балаға бағдарланған Қазақстан Республикасының білім беру саласын
реформалаудың стратегиялық мақсатына» жету үшін ... ... ... ... ... ... мемлекеттік деңгейде көзі
жеткізілді.
Бүгінгі таңда жоғары сынып оқушыларын зерттеушілік жұмысқа дайындау
мақсатында ... ... ... шешу ... мен ... ... зерттеушілік тапсырмаларды жеке орындаумен аяқталатын
оқыту мен ... ... ... мен ... ... арқылы
мектептің жасайтын қызметін күшейту қажет.
Жоғары сынып оқушыларының экономика саласындағы зерттеушілік жұмыстары
оқу үрдісі үстінде жүргізілсе де, ... ... ... зерттеу
жұмыстарынан ерекше болады. Оқушылардың экономика саласындағы зерттеу
жұмыстарының ... ... ... ... және «жаңаша»
қасиеттерге ие болады.
Жоғары сынып оқушыларының зерттеушілік жұмысқа ... ... мәні бар ...... ... қалыптасуына көмектеседі.
Экономика сабағында зерттеушілік жұмысын ұйымдастыру арқылы ... ... ... асыру – оларды микроэкономиканы түсінуге
дайындау.
Оқушылардың экономика саласындағы зерттеушілік жұмыстарына дайын болуын
мотивациялық-қажеттіліктік, ... және ... ... ... ... ... құрылым ретінде
қарастыру керек.
Оқу үрдісіне ... ... ... ... оқу ... ... енгізудің жақсы нәтижесі қазіргі заманғы материалдық-
техникалық негізі, белсенді түрде ... ... ... жоғары
біліктілікті педагогикалық құрамы бар орындарда ғана ... ... ... ... кезінде оқытушының өзі оқушылардың
зерттеу жүргізетін құбылыстары мен процестерін түсінуі керек. Экономика
мұғаліміне осы ... ... ... және ... техниканы оқыту
процесінде зерттеушілік жұмыстарын ... ... ... ... ... ... мұғалім зерттеу негізделетін негізгі ережелерді,
тұжырымдамаларды, заңдылықтарды, ... оқып ... ... ... ... бар ... ... зерттелетін құбылыстар
мен процестерді, олардың өзара байланысын ... ... ... ... үшіншіден, экономика сабағында оқушыларға зерттелетін құбылыстар мен
процестер туралы өзіндік түсінік қалыптастыруға, ... және ... ... ... ... ... дамытуға көмектесетін
тұжырымдамалық сызбалар таратылып берілуі керек;
- төртіншіден, ... ... және ... ... өз ... кең ... тапсырмалар аясында қолдана білу дағдысы
қалыптастырылғанда ғана ... ... жаңа ... ... өз ... ... білу үшін жағдай жасау мұғалімге ұсынылады.
Оқушылардың экономиканы түсінуінің негізгі элементтері:
1) экономикалық білімнің негізін, яғни экономика негіздерін ... ... ... ... ... ... ... тиісті өз
құралы, тілі болады, Ал ол үшін осы ... ... олар ... тиіс.
Мұғалім осы мақсатта сабаққа экономика саласының мамандарын шақыруы керек;
2) негізгі ұғымдардың бір-бірімен қалай үйлесетіндігін бағалау. Осындай
бағалау оқушылардың өз зерттеу ... ... ... ... береді;
3) үйретілетін пәнді түсіну. Бұл түсінік экономиканың құрамды бөліктері
мен секторлары ... ... ... ... ... ... ... кезінде қандай да бір негізге сүйенген ... ... ... және ... ... ең ... алуға үйретуі керек.
Зерттеу жұмыстарын ұйымдастыру үшін экономикаға үйрету процесі келесі
нақты жағдарлайды қанағаттандыруы керек:
1)оқыту процесінің өзіне ... ... ... ... ... ... ... жүргізу үшін қажетті
жағдайлармен қамсыздандырылуы керек;
3)оқушылар өз білімін, біліктілігін қолдана ... ... ... ... ... ... 67-б.].
Оқу орны өмір талабын, әлеуметтік-экономикалық болашақты ескере отырып,
қоғамда өтіп жатқан процестерді бейнелеу, ... ... ... ... ... ұрпақты оқуға және тәрбиелеуге шақырып отыруы керек. Оқыту
және тәрбиелеу жөнінде жүргізілетін жүйелі жұмыстар оқу-тәрбиелік ... ... ... және жеке ... формаларын қолдану керек.
Зерттеу жұмыстарын ұйымдастыру кезінде мұғалім осы зерттеудің оқушының
өзі ... ... ... ... үшін қандай мәні, ... , ... ... үшін ... жағдайды жасауы керек.
Оқушылар ақпараттық технология саласында болып ... ... ... ... ... ... тиімді шешімін анықтауды
үйренуі қажет. Ол үшін ... ... ... қатынастарда,
кәсіпорындарға, фирмаларға жасалатын саяхаттарға, ақпараттық технологиялар
саласындағы мамандармен кездесуге қатысуын, оқушылардың өз ... ... ... және т.б. ... қажет.
Оқушылардың зерттеу жұмыстарының формалары болып практикалық және
лабораториялық жұмыстары, семинарлар, ... ... ... ... және т.б. ... ... ... жұмыстарының
ұйымдастыру формаларын осы зерттеу кезінде көздейтін мақсатқа, оқушылардың
білімі мен біліктілігінің деңгейіне байланысты қолданады.
Оқу орындарының ... беру ... ... ... ... беру
тәжірибесінде оқытудың тұлғалық-бағдарлық үлгісін толығырақ жүзеге ... ... ... ... тапсырмаларын қолдану мәселесін өзекті
етті. Бүгінгі таңдағы білім беру ... ... жеке ... ... ... және оның ... және қазіргі уақыттағы бейімділігі мен
қабілеттілігін барынша жүзеге асыру мен дамыту үшін ең ... ... ... ... ... зерттеу арқылы оқыту
әдістерін қолданудың ...... ... ... және ... ... ... үшін оңтайлы жағдай құруға негізделген
оқытуды жекешелендіру.
Әлеуметтік тұрғыда мұндай оқытудың мақсаты – қоғамның ... ... ... ... мүшесінің социуммен қарым-қатынас ... ... ... және ... қолдануға тырысуынан туындайтын
қоғамның шығармашыл, ойшыл, кәсіпті тұлғасын қалыптастыруға ... ... ... ... ... ... зерттеу әдістерін қолданудың
мақсаты – басқа ынталандырушы негізде қаланған ... ... ... жүйесін құру көмегімен білім беру мекемелерінің алдында тұрған
мәселелерін шешу.
Зерттеушілердің көпшілігі оқушылардың танымдық ... мен ... ... ... оқу ... ... роліне көңіл аударады[23, 36-б.].
Оқытудың тұлғалық-бағдарлық үлгісін жүзеге асыруда зерттеу арқылы оқыту
мәселесін шешудің маңызы өте зор. Білім беру ... ... ... қатар, шығармашылық ойлауды, ... ... ... ... ... және оқу ... ... яғни танымдық
белсенділікті, дербестікті және ынталылықты ... ... ... ... ... оқушының белсенділігін, дербестігі ... ... ... жүзеге асады.
Оқу мазмұны тұрғысынан алғанда тұлғалық-бағдарлық оқытуды жүзеге асыру
үшін төмендегілер қажет болады:
- бірыңғай негізді білімдер ... ... ... ... және ... мүмкіндік беретін
дидактикалық материалдардың, оқулықтар мен бағдарламалардың
әртүрлі нұсқалары;
- оқушылардың шығармашылық тәжірибесін ... оның ... мен ... ... жасау мақсатында топтық және жеке
сабақтарды жүргізудің жаңа ... ... ... жұмысының нәтижесімен қатар осы жұмысты
түсінуге себепші болатын әдістерді талдау мен ... ... ... ... ... ... ... жүргізуге мұғалімнің ерекше
дайындылуы;
- өзінің жұмыс әдістерін ой елегінен өткізе білуді ... ... ... ... ... ... ... қорыта келіп, оқыту процесінде зерттеу
әдістерін ... ... ... ... беру ісі ... ... бірі ... табылады. Бұл зерттеудің білім беру жүйесінің
көптүрлілігі жүзеге ... ... ... ... ... ... ... дамытуда,
оқушылардың оқу жүктемесін нормалдауда және т.б. алатын рөлімен анықталады.
«Экономика негіздері» пән ... осы ... ... ... ... пән мазмұнына енгізілген оқу ... ... ... ... өте кең пәнаралық байланыстарымен,
үшіншіден, зерттеушілік оқытудың табиғи өрісін білдіретін ... ... ... ... ... ... ... ерекше
мүмкіндіктер береді.
Жоғары сыныптарда оқытылатын экономика курсынан ... орта ... ... ... оқытуға ауысу экономиканың арнайы оқу
орнының пәні ... ... ... беру ... ... жылдары экономика пәнін оқыту әдістемесінде экономика курсын
оқыту экономика құбылыстарымен оқушыларды ... ғана ... ... ... курсының міндеті болып оқушыларды тәжірибелік қызмет пен
еңбекке дайындау мәселелерімен ғана шектелмейтінді деген ... ... ... Мектептегі экономика курсының ... ... ... ... тыс ... ... ... уақыттағы ақпарат көлемі қарқынды дамығандықтан, әр адам оны
толық көлемде меңгере алмайды, сондықтан оны ... бір ... ... ... ... ... ... бар оқыту әдісін пайдалану
барысында ... ... ... мен ... ала ... ... мамандығын өз еркімен таңдауына, оқу мен кәсіби
шеберлікті үйрену нәтижелеріне ... ... Ал бұл ... жеке
топтарына қатысты дербестік тәсілді жүзеге асыруға бағытталған[24, 66-б.].
Орта мектептердегі ... ... ... ... оқыту
ерекшелігін қарастырайық.
Қазіргі уақытта ақпараттандыру толқынының әсерінен жаңа қоғамдық
құрылым – ақпараттық ... ... Оның ... ... беру ... ... ... түрде әсер етеді, оқыту әдістері мен ... ... ... болады.
Қазіргі заманғы өндіріс талаптарына жауап бере алатын оқушылардың ойлау
қабілетін дамыту мен өзіндік ... ... ... ... ... ролі өте ... ... зерттеулері толып жатқан жалпыбілімдік,
интеллектуалдық ... ... ... ... ... ... мен координациялау, түпкі шарттар мен ... ... ... ... үлгі ... және т.б.) қалыптасуыменде
байланысты болады. Сонымен ... ... ... ... қызметі
оқушыларды нақты өмір тәжірибесіндегі еңбекке дайындау мәселелерін шешумен
байланысты ... ... ... ... негізгі мәселелерін шешу, оқушы
тұлғасының маңызды компоненттер тізімін қалыптастыру, ... ... және ... ... ... оқу орындарында кәсіби білім алуы үшін
оқытудың зерттеушілік әдістерінің мәнісін талдау осы әдістің міндетті түрде
пайдалану қажеттілігін көрсетеді.
2 ... ... ... ... ... ... ... әдістемелік нұсқаулар
2.1 Орта мектепте экономиканы оқыту барысында оқушылардың зерттеу іс-
әрекетін белсендіру ... ... ... ... жетілдіру көпшіліктің назарында.
Оқытушылар оқушылардың білік және дағдыларын қалыптастыруға ерекше ... ... ... ... ... ... оқу материалының
мазмұнын меңгеруге деген бір жақты ... ... ... ... ... ... еске сақтауға негізгі көңіл бөлінеді. Осы
мақсатпен жиі оқушылардан оқулықтағы мәтінді толық ... ... беру ... Негізінен сабақта ережені, заңды құрастыруды, формула жазуды,
бірде-бір экономикалық құбылыс негізінде қандай ... ... ... талап ететін сұрақтар қолданылады. Жалпы оқу біліктері ... ... ... ... ... ... ... берген үлгі бойынша оқушылардың әрекеттері басым болады.
Оқу іс-әрекет тәсілдерін ... ... ... ... ... ... ... бірдеңгейлі және жалаң. Онда сабақ
бөліктері үлгі ... ... ... ... ... ... баяндау және бекіту.
Қоғам дамуының қазіргі деңгейінде әрбір ... ... ... ... ... ... ... талап етеді. Осыдан,
экономикалық пәндерді оқып-үйрену ерекшеліктеріне көңіл аудару керек.
Пәндерді оқыту ... ... ... ... ... ... ... жұмысты пәннің дидактикалық ерекшеліктерін ескермей атқарған,
және оқушылардың іс-әрекеттерін белсендіруде және зерттеу ... ... ... Оқу үрдісін ұйымдастырудың негізгі
формасы – сабақ. Оқытушылар ... ... ... қолданбайды,
көрнекіліктерді пайдалану тақтадағы суреттермен шектеледі, ... ... Бұл ... ... ... ... жалпы
экономикалық ғылымға деген қызығушылықтарына теріс әсер етеді.
Зерттеу нәтижесі және нақты өмір еңбек нарығында бәсекеге қабілетті
болуға ... ... ... ... ... ... ... экономикалық сана мен ... ... ... сана мен ойлауды қалыптастыру мәселесін өмір өзі қойды.
Қазіргі жағдайда үздіксіз экономикалық білім беру ... ... ... ... ... ... қосылған ұрпаққа мақсатты көмекті ұйымдастыру
міндеті тұр. Ол үшін ... мен ... ... ... тұрақты байланыс
орнату қажет[25, 11-б.].
Экономикалық сауаттылық әлеуметтік ... сапа ... ... ... ... ... жоғары өнімді еңбекке қызығушылық жағдайын
туғызады, отбасы қаражатын дұрыс ... және үй ... ... ... ... ... қалыптастыруда тұлғаның жалпы мәдениетінің
құрама бөлігі ретінде мектепте оқытудың бірінші жылынан бастап жүзеге асыру
қажет. Бұл ... ... ... рөл бастапқы сынып мұғаліміне жүктеледі.
Ол үшін бастапқы ... ... ... ... ... ... ... оқушыларға экономикалық білім беру
әдістемесін теориялық және практикалық түрде меңгерген болу ... ... ... оқу ... ... оқушыларға
экономикалық білім беруге дайындау жүйесі жоқ, сондықтан педагогтар бұл
мәселені шеше алмайды. Елдегі қайта құру ... ... ... ғана ... оқу ... ... ... нарық жағдайында оқушыларға
экономикалық білім беруді жүзеге асыруға жеткілікті түрде дайын емес.
Оқушыларға ... ... ... ... ... үрдісін
жаңғырту келесі қазіргі басты тенденцияларды талдамайынша жүзеге асыру
мүмкін емес: полимәдениеттілік, этноаймақтық бағыттылық, ... ... ... оның ... ... ... талаптарға сәйкес келтіру үшін педагогикалық кадрлар дайындау
жүйесінде ... ... ... ... ... ішінде педагог алдында
тұрған ... ... ... лицей оқушыларының экономикалық
дайындығының жаңа ... ... және бұл ... ... ... Бұл модель экономикалық білім берудің мақсаттары мен
міндеттерін, мазмұнын, ... мен ... ... ... ... экономикалық білім беру бұл оқушылардың жас ... ... ... ... мен ... ... экономикалық
мақсатты іс-әрекетпен байланысты білік пен ... ... ... педагогикалық іс-әрекет.
Ақпараттық технологиялар саласында оқушының білімін қалыптастыруда
мұғалімдердің өз тәрбиеленушілерін қазіргі заманғы экономикалық ... ... ... көрініс болып табылады.
Зерттеу іс-әрекетін ұйымдастыру барысында мұғалім ... ... ... мен ... түсінүі қажет. Осымен бірге
информатика және есептеуіш техника оқытушысына осы ... ... ... және ... ... ... барысында зерттеу іс-әрекетін
ұйымдастыру бойынша келесі нұсқаулар беруге ... ... ... ... ережелер, тұжырымдар, заңдылықтар,
принциптерді оқып ... ... ... ... ... ... керек;
- екіншіден, оқытушы бар күшін оқушының зерттеп жатқан құбылыс ... ... ... ... анық ... көмек беру үшін
жұмсау керек;
- үшіншіден, информатика және ... ... ... ... және ... ... ... құрылған концептуалды схемалар
берілуі керек. Олар зерттеліп жатқан ... мен ... ... ... ... ... ... дамытуға көмек
береді;
- төртіншіден, оқушылардың ақпараттық сауаттылықтарының түпкі ... ... ... өз ... ... ... ... білігін қалыптастырғанда ғана көрінеді. Сондықтан
оқытушы оқушылар ... ... ... үшін ... құру ... жасау керек[26, 22-б.].
Оқушылардың экономиканы түсінудің қайнаркөз элементтері:
1) Экономикалық білім негіздерін, яғни экономика негіздерін меңгеру,
экономиканың басқа да ... ... ... ... ... ... ... тілі бар. Ал оны олар сол тілде ғана қарым-қатынаста ... ... ... ол үшін сабаққа экономист мамандарды ... ... ... арнайы терминдер мен түсініктерді қолданумен кәсіптік тілде
тікелей қарым-қатынас жасау үшін барлық ... ... ... ... түсініктердіңбір-бірінің арақатынасын бағалау. Мұндай
бағалау оқушыларға ... ... ... ... кездескен
мәселелерді түсінуге мүмкіндік береді;
3) Оқып-үйреніп жатқан пәннің құрылымын түсіну. Мұндай түсінікке
информатиканың ... ... мен ... ... ... ... білім беру керек;
4) Зерттеу іс-әрекеті барысында негізделген қатынасты қолдану. Оқытушы
оқушы көптеген альтернативаның ішінен ... ... ... үшін ... ... ... ... ұйымдастыру үшін экономиканы оқыту үрдісін белгілі
бір жағдайлармен қамтамасыз ету қажет:
1) оқыту үрдісі сәйкес материалды-техникалық базамен ... ... ... ... зерттеу жұмыстарын жүзеге асыру үшін жағдай
жасалуы тиіс;
3) ... өз ... мен ... ... алу ... ... ... және т.б. қарым-қатынас
орнатылуы қажет.
Оқу орны нақты өмірлік талаптар негізінде өсіп келе ... ... және ... ... ... Осымен бірге білім беру мен тәрбиелеу
бойынша жүйелік жұмыстар оқушылармен топтық, көпшілік және жеке ... ... ... процесс барысында жүргізілуі тиіс.
Зерттеу іс-әрекетін ұйымдастыру барысында оқытушы оқушылардың өздері
үшін де, қоршаған адамдар, қоғам үшін де бұл ... ... ... ... түсіну үшін мүмкіндігінше барлығын жасау қажет. Оқушылар ақпараттық
технология саласында болып жатқан әр ... ... ... ... ... ... ... бірде-бір мәселені шешу бойынша тиімді
шешім қабылдауға үйрену ... Бұл үшін ... ... ... ... кәсіпорында, фирмада экскурсия, ақпараттық технология
саласындағы мамандармен ... ... ... ... ... ... және т.б. ... қажет[27, 26-б.].
Оқушылардың зерттеу іс-әрекеті формалары практикалық және зертханалық
сабақтар, ... ... ... үй ... экскурсия және т.б.
болуы мүмкін. Яғни оқытушы зерттеуді ұйымдастыру формасын бұл ... ... ... және ... ... мен ... деңгейіне
байланысты қолданады.
2. 2 Экономикалық пәндерді оқып үйрену ... ... ... ... ... ... экономикалық жағдайындағы оқыту процесі жеке тұлға теориясына
сүйенеді, өйткені кез келген оқыту әрбіржеке ... ... ... ... ... отырған мәселеміз, яғни ... ... ... ... ерекшеліктеріне тоқталып отырамыз. Өйткені әрбір жеке
тұлға бірегейлі. Ол өзінің қоршаған ортаға ... жеке ... ... ... ... ... ... сатысымен және
сонымен қатар басқа көптеген маңызды ... ... ... ... мен ... ... іс-әрекетінсіз,
олардың дидактикалық өзара байланысынсыз мүмкін емес. Мұғалім ... ... ... егер ... меңгеруге оқушылардың ... ... егер ... бұл ... ... ... оқыту процесі нақты жүрмейді - дидактикалық өзара қарым-қатынаста
болмайды. Сондықтан да, оқыту процесінде ... ... ... тек ... ... ... емес, педагогтың жеке тұлғаға әсері, ішкі жан
дүниесінің бейнесі, оқушының білімді, іскерлікті, ... ... ... ... бір ... өз ... ... талпынысы
олардың өзара бірлескен іс- әрекеті нәтижесінде ғана пайда болады. Оқыту
процесі барысында сабақ беру - ... ... ... ... табылады.
Оқыту құрылымында сабақ беру дегеніміз мұғалімнің іс-әрекеті, ол оқушымен
тікелей, сондай-ақ сырттай ... ... ... ... ... ... зерттеу қызметінің қалыптасуы педагогикалық мәселе ретінде
қазіргі қоғамда мұғалімнің ... ... ... ... Өйткені мұғалім өзінің әдістемесін ұйымдастыру арқылы
оқушының зерттеу қабілетін қалыптастыру мүмкін.
Оқу орындарының әр ... ... ... ... ... ... ... бағыттылық моделінің аса толық жүзеге асырылуы оқыту ... ... ... ... ... ... Қазіргі
уақыттағы білім беру мекемелері баланың тұлғасына, оның дербестігіне көңіл
аударуға, қазір және ... ... ... мен ... мен ... жүзеге асыру үшін ең жақсы жағдай жасауға талаптанып
жатыр[28, 60-б.].
Психологиялық-педагогикалық ... ... ... ... ... мақсаты - әрбір оқушының келешегін ... мен ... ... үшін ... ... ... ... дербестендіру болып табылады.
Әлеуметтік көзқарас бойынша мұндай оқытудың мақсаты – қоғамның ... ... ... ... ... аса толық және
рационалды қолдануға итермелейтін қоғамның шығармашылық, интеллектуалды,
кәсіптік ... ... ... әсер ... ... бойынша оқытудың зерттеу әдістерін ...... беру ... мәселелерін басқа мотивапциялық негізде
қаланған білім берудің жаңа әдістемелік жүйесін жасау жолымен шешу ... ... оқу ... ... ... ... танымдық белсенділігін қалыптастыру мен дамыту факторы ретінде
ерекше атап көрсетеді.
Зерттеушілік оқытудың мәселелерінің шешімі оқытудың ... ... ... ... рөл ... Білім беру мекемелері білім
негіздерін қалыптастырып қана ... ... ... ... өз
бетінше алуға, оларды оқуда және өмірлік ситуацияларда қолдануға үйрету
керек, яғни таным белсенділігін, өз ... ... ... ... ... ... белсенділігін, өз бетіншелігін,
бастамашылдығын жүзеге асыру барысында іске асырылады.
Оқыту мазмұны бойынша ... ... іске ... ... ... ... базалық мазмұнында оқыту үрдісін дербестендіруге
мүмкіндік беретін бағдарламаның, оқулықтардың, ... әр ... ... ... оқушылардың тәжірибесін белсендіру мақсатында топтық және
жеке сабақтар жүргізудің жаңа ... оны ... ... ... ... өз ... ... ғана емес, және де жұмыс үрдісін
түсінуге ... оқу ... ... талдау мен бағалауға
үздіксіз көңіл бөлу; Оқушылар ... ... ... ... ... және өз танымдық іс-әрекетін қалай ұйымдастырғандары
жайлы айтып бере алуы қажет;
- мұндай жұмысты жүйелі іске ... ... ... ... ... ... ... тәсілдеріне рефлексияның дамуы, құрбылардың әрекеттерімен
салыстыру қажет.
Жоғарыда айтылғандарды ... ... ... ... ... ... ... білім беруді дамытудың маңызды
бағыттарының бірі ... Бұл ... ... беру жүйесінде әр алуандықты
жүзеге асыруда, оқытуды дербестендіруде, ... ... ... белсенділіктерін дамытуда, оқушылардың оқу
жүктемесін оңтайландыруда және т.б. ... ... ... ... ... жүзеге асыру үшін экономика, оқу пәні ретінде ерекше
жоғары мүмкіндіктер ұсынады. Олар, біріншіден, экономиканың оқу ... ... ... ... бұл оқу ... кең ... үшіншіден, экономикаға оқыту мазмұны құрылымының қолданбалы
маңыздылығымен шартталады. Олар ... ... ... ... оқу ... ... сыныпта оқылатын экономика курсының
үздіксіз оқыту ... ... ... оқу ... оқу пәні ... ... ... беру әлеуетін күшейтеді.
Экономика курсын оқып үйренудің бірінші кезеңі экономиканың қолданбалы
қорларын меңгерумен байланысты, ... ... мен ... экономика
негіздерін ары қарай оқып үйренуде де, ... ... оқып ... ... мүмкіндік беретін экономикалық сауаттылықтың кейбір деңгейіне
жетуге бағытталған.
Екінші кезең экономика негіздерін оқып үйренуге арналған. Ол ... ... ... ретінде оқушылардың ғылыми дүниетанымын
қалыптастырумен ... ... ... ... ... ... қызығушылық бойынша дифференциалдануы және оқушылардың кәсіптік
дайындығына бағытталуы мүмкін.
Соңғы жылдары экономика курсы ... ... ... ғана ... емес ... ... пайда болды. Экономика курсы
міндеттері оқушыларды ... ... ... ... ... ... ... алдында экономикалық сауаттылықты
қалыптастырудың қолданбалы міндеттер шеңберінен шығатын оқу-тәрбиелік
міндеттер кешені ... ... ... іс-әрекеттері барысында ақпараттық
технология саласында зерттеулер жүргізіп, оның ... бұл ... ... ... ... ... онда ... білім
алуды жалғастыру үрдісі аса оңтайлы болады.
Қазіргі уақытта ақпарат көлемінің ... өсуі ... ... оны толық
көлемде игеруге мүмкіндігі болмайды. Ол белгілі бір салада оны мамандануға
қажет етеді.
Оқыту ... ... ... бар ... әдісін қолдану барысында
оқушылардың танымдық қызығушылықтары, қабілеттері, ... ... ... ... ... шыға ... ... оқу саласын өз бетінше
таңдауларына жол беру керек. Ол оқушылардың жеке ... ... ... ... ... ... ... талаптарына жауап бере алатын оқушылардың ойлау
қабілеттілігін ... өз ... ... ... дағдыларын қалыптастыруда
зерттеушілік оқытудың рөлі зор[31, 8-б.].
Оқушылар жүргізетін ... ... ... ... оқу,
интелектуалды біліктердің қалыптасуымен байланысты ... ... ... ... мен ... ... ... құрастыру және т.б.).
Сонымен бірге зерттеудің білім беру функциясы оқушыларды ... ... ... дайындау мәселесін шешумен байланысты.
Оқытудың зерттеу әдісінің маңызын талдау барысында, оның ... ... ... ... ... тұлғасының бірқатар маңызды
компоненттерін қалыптастыруда, жастарды еңбекке дайындаудағы ... оқу ... ... кәсіптік білім алуда, бұл әдісті ... ... ... ... ... ... негіздері» пәнін оқытуда оқушылардың зерттеу ... ... ... ... беру ... ... білімді жаттанды түрде
игерту емес, шығармашылық түрде меңгерту ... ... ... ... ... ... жаңа ... мұғалімдерінен оқушылардың
шығармашылық іс-әрекеттерін, оқушылардың өз бетімен білім ала алуын ... ... ... сапасын арттыру, деңгейін көтеру талап етіледі.
Ал, бұл мәселені шешудің бірден-бір тиімді жолы ... ... ... ... ... білімді зерттеушілік іс-әрекет деңгейінде игерту
болып табылады.
Оқушылардың ... ... ... яғни ... ... ... ... белсенділіктерін дамыту олардың пәнге
деген қызығушылықтарын арттырумен, өздігінен білім алуға ... ... ... ... ... байланысты.
Соңғы кезде білім алушылардың ... ... ... көп ... ... отыр (Л.В. ... А.Е. ... Т.И. Шамова, П.И. Пидкасистый және т.б.).
Ізденімпаздықтың қалыптасуының жоғары деңгейіне – оқушылардың танымдық
есептерді анықтай және тани ... яғни ойша ... ... ... ... етуге тез бейімделуі; іс-әрекетін жоғары ... алуы мен ... ... ... ... жатқызылады.
Оқушылар тұлғасының психологиялық моделін жасаудағы зерттеу жұмыстарына
талдау жасау, зерттеу іс-әрекетін жүзеге асыра ... ... ... психологиялық-педагогикалық талаптарды ескеру ... ... ... ... ... ... алуы үшін оның ... ... ... ... ... және практикалық
даярлығының ұштастырылуы; өз білімін үнемі жетілдіріп ... ... ... ... ... практикада қолдана білуге ынталы ... ... ... ... ... ... байқағыштық;
жоғары дәрежедегі танымдық ... ... ... ... ... шығармашылық-ізденуде бағыттылық,
жаңашылдық, ... ... ... ... «Зерттеуші оқушы» зерттеу логикасын, ... ... ... және ... ... ... ... қолдана білуі
тиіс. Сонымен қатар ол:
а) игерген білімі мен біліктерін оқу, ... ... ... алуы; өзінің және замандастарының тәжірибелерін талдай, ... ... ... ... ... ... мен ... әрекеттерді (суреттеу, түсіндіру, қайта өңдеу) білуі; өз бетімен
зерттеу мәселесін табуды, әдістерін меңгеруі; ... ... ... ... және ... ... ... қосымша әдебиеттерді
қолдана алуы, кітапхана қорымен жұмыс істей білуі қажет;
б) ғылыми ізденісте ... ... ... ... ... ... құра отырып, келесідей мәселелерді жүзеге асыра алуы
керек: ... ... ... қоя ... ... ... нәтижемен
салыстыра отырып жобалай, болжай алуды; білімді игеру үрдісін жүзеге асыра
алуды; ... ... ... ... жаңа міндеттерді қоя алуды[32,
34-б.].
Сонымен, ... ... ... және ... ... ... ... зерттеушілік қызметін дамытумен тығыз
байланысты.
Экономика сабағында ... ... ... ... ... ... басты мәселе болып табылады.
Проблемалық ахуал туғызудың дидактикалық негіздерін келесідей ережелер
құрайды: проблемалық сұрақтарды сыныптағы оқушылардың көпшілігінің білмеуі;
проблемалық ... ... ... ой-саналарында қалыптасқан білім
қорын пайдалану; ол жетіспеген жағдайда жаңа ... ... ... ... ... шешуге қажетті ахуалдар оқу
материалдарындағы теориялық мәселелер мен өмір ... ... ... ... ... ... жағдайда туындайды. Нақтылап
айтқанда, проблемалық ахуалдар келесідей ... ... ... ... ... ... ... есептерді шешу кезінде; ә)
есепті шешудің ... ... ... б) эксперимент жасау кезінде; в)
көрнекі құралдарды пайдалануда; г) ... ... ... ... ... ... және т.б.); ғ) ... шолу жасауда; д) лабораториялық
және өлшеу жұмыстарын жүргізуде; е) қызықты сюжеттерді пайдалануда; ... ... ... ... құрастыру кезінде.
Мұғалім оқушыларға проблеманы зерттеулер жүргізу негізінде өз бетінше
шешулері үшін оларға теориялық және ... ... ... ... ... ... ... бірақ оларға таныс емес
проблемаларды шешу жолдарын іздестіреді. Бұл ... ... ... ... шындықты ашатын ғалымдардың зерттеу іс-әрекеттеріне
жақындайды, яғни ... ... ... ... ... қызметтері
сияқты келесідей кезеңдерге бөлінеді: бақылау, фактілерді ... және ... ... жинақтау және т.б. Қандай да бір проблеманы шешу үшін оқушыда
зерттеушілік білік болуы керек, ал оны ... ... ... ... ... жүйе ... ... асырылатыны
сөзсіз[33, 16-б.].
Сондықтан да, оқушылардың шығармашылық және ... ... ... ... ... формасы сабақтың ең
басты мақсаты болуы керек. Экономиканы дәстүрлі ... ... ... ... ... ... ... қалыптасқан жүйе. Бірақ бұл
жолмен оқушының шығармашылық ... ... ... ... ... ... ұйымдастырудың басты құралдарының
бірі – арнайы дайындалған тапсырмалар (экономикалық есептер) топтамалары
мен жүйелері ... ... ... есеп – бұл оқу мен ... ... ... ... көрсететін, оқушыға оқудың маңызын, ... және де ең ... оның ... ... ... ... педагог-математик Дж. Пойаның айтуынша математиканы білу
деген – есептерді шығара білу, яғни ... ... ғана ... ... ... салауаттылығын, өзіндік болмысты, тапқырлықты
керек ететін есептерді шығару. Ол өзінің «Математические открытия», - деген
еңбегінде ... ... ... ... ... ... есептерге
тән үш сәтті салыстырмалы түрде атап көрсетті:
1. Әдетте оқушы есепті ... ... ... ... ... алады
әрі мұғалім есептің қаншалықты оқушыларды қызықтыратынына мән бермейді. Ал,
зерттеуге баулу ... ... ... ... қарастыруда,
математик үшін есептерді таңдап алу аса ... ... (ол ... және еңбегіне тұратын, сонымен қатар, оны шығара ... ... ... ... ... ... ... есептерді қоюда, есептерді
құруда оқушыларды да оған қатыстыратындай әрекет жасайды.
2. Мектеп оқулықтары мен есептер ... ... ... байланысы аз: олар көбінесе қандай да бір нақты ... үшін ... және оны ... тәжірибесін игеруге ғана
мүмкіндік береді. Ал, ондай есептерге ... ... ... ... жаңа ... есептер пайда болатын сұрақтарды туындатады, бұл үрдіс
өз жалғасын алдында қойылған есептің тармағы ... ... ... ... ... «ойлап табу» мәселесіне көп мән берілмейді, ал
кез келген зерттеуде «алдымен ойлап тап, ... соң ... - ... ... деуге болады. Зерттеу қызметіне баулитын есептерде ... ... ... ... ... және т.б. сол ... бар ... атқарады[34, 63-б.].
Біз, бірінші пікірдің де (экономикалық есептерді құруға қатысудың)
маңыздылығын ... ... ... және ... пікірлердің сабақтастығын
зерттеушілік қызметті дамытуға ... ... ... ... ... ретінде қарастыруға болады деп есептейміз.
Біздің зерттеулерімізде негізгі мектепте «Экономика негізері» курсын
оқыту барысында ... ... ... дамытуға оқыту
бағдарламасы деңгейіндегі есептерді танымдық іс-әрекеттің деңгейлік-
репродуктивтік-ізденушілік-зерттеушілік ...... ... ... ... ... өңдеу арқылы қол жеткізілді.
Сурет 2 - Танымдық іс-әрекет деңгейлері.
Оқушылардың «Экономика негізері» курсын оқыту барысында зерттеушілік
қызметтерін дамытуды ұйымдастырудың ... ... ... ... ... ... көрсеткіштер.
Бұл тақырып материалдарын зерттеу тұрғысынан ... ... ... ... ... меңгеруін (соның ішінде
формулалармен жұмыс барысын жеңілдететіні туралы ... ... ... ... жаңа ... алу ... ... арқылы
олардың білімдерін тереңдетуді қамтамасыз ету, ал ... ... ... ... ... ... қызметін дамыту үрдісі бірнеше кезеңдерге
бөлінеді:
1-кезең. Макроэкономикалық көрсеткіштер формулаларын қорытып ... ... ... ... шығару екі деңгейде
жүзеге асырылып, формулаларды бекіту жұмысына ... ... ... ... ... ... ... іздеп
табу) арқылы жаңа мәліметтер алуға үйрету.
Мысалы, игерген білімдерін макроэкономикалық көрсеткіштер формулаларын
табуда оқу-зерттеу ... ... ... ... ... ... кезеңде жүргізілген жұмыстың тағы бір ерекшелігі оқушыларды ... ... ... ... ... бірі ... саналды.
1. Проблемалық ахуал тудыратын сұрақтар беріле отырып ... ... ... Келесі кезекте оқушылардың зерттеушілік қызметін дамыту мақсатында
макроэкономикалық ... ... ... ... өз бетінше
орындауға ұсынылды (әрине мұғалімнің бақылаумен, бағдар беруімен).
3-кезең. Оқушыларға осы ... ... ... ... ... анықтата отырып, жалпылау әдісі негізінде жаңа ... ... ... ... ... үй ... ретінде беріліп, қорытындысы
келесі сабақта талқыланды.
Кесте 1- Оқушылардың зерттеу жұмыстарын ұйымдастыруға арналған
материалдарды таңдау критерийлері
|№ |Зерттеу ... ... ... бойынша деңгейлер |
| ... ... тобы |
| ... | |
| ... ... | |
| ... тобы | |
|1 ... бір ... |1) ... қызметтің (іс-әрекеттің) үш |
| |қатысты жүргізілетін |кезеңін нақты бөліп көрсету ... бар |
| ... ... ... |
| ... ... |2) ... объектісінің бірнеше ерекшелігінің |
| |критерийлері ... |
| | |3) ... ... көпсатылы болуы: |
| | ... ... ... ... ... |
| | ... ... ... |
| | |4) ... жетудің көпсатылы болуы: оқушылар |
| | ... ... ... және ... | |5) ... ... ... басқа |
| | ... ... және ... |
| | ... материалдарымен байланыстарының бар |
| | ... |
|2 ... ... бір |1) Жаңа ... түсіндіру кезеңі: а) материалды |
| |құрылымдық ... ... ... үш ... ... |кезеңдеріне қатысты |бөліп көрсету мүмкіндігінің болуы; ә) мұғалім |
| |немесе сабақтың ... ... ... ... |
| |типіне байланысты ... ... ... ... ... |
| ... таңдау |білімдері негізінде олардың өздерін қатыстыра |
| |критерийлері ... ... ... ... ... болуы.|
| | |2) Жаңа ... ... ... жаңа материалды |
| | ... ... ... жаңа ... |
| | ... ... және ... негізделген |
| | ... ... ... ... ... |
| | |3) ... ... ... ... |
| | ... кезеңі: материалдарды софизм, |
| | ... ... ... ... |
| | ... ... ... ... жаңа ... ... ... ... қажеттігін түсінулері; оларды ... алу ... ... табу ... ... ... тәсілдерін, ғылыми таным
әдістерін қолданудың білімдер арасындағы байланыстарды, жаңа заңдылықтарды
айқындаудағы тиімділігіне өздерінің ... ... көз ... т.с.с.) танымдық іс-әрекеттің деңгейлік сатыларының (репродуктивтік-
ізденушілік-зерттеушілік ... ... ... ... сұрақтарға жауап іздеуді ұйымдастыру арқылы жүзеге асырылды[35,
26-б.].
Тақырып бойынша оқушылардың білімдерін бекітуге, қолдануға үш деңгейлік
тапсырмалар топтамалары құрастырылды.
Оқушылардың оқу-зерттеу жұмыстарын ... ... ... сабақ кезеңдері бойынша) таңдау келесідей критерийлерге сүйеніп
жүзеге асырылды ... ... ... ... зерттеушілік қызметін
дамытуға арналған материалдардың (тапсырмалар мен есептердің) және оларды
пайдалану ... ... ... ... ... ... ... эксперимент жүргізу арқылы жүзеге асырылды.
Педагогикалық-тәжірибелік эксперимент жұмысы Астана қаласының № ... ... ... ... ... Экспериментке барлығы 231 оқушы
қатысты, оның ішінде эксперимент тобының оқушылар саны – 118; ... ... саны – ... ... екі ... ... І ... – анықтау
эксперименті және ІІ кезең – қалыптастыру эксперименті.
І ... ... ... ... ... 9-сынып оқушыларының
зерттеушілік қызметінің қалыптасу жағдайын анықтау ... ... ... ... ... ... бағдарлама талаптары
шеңберінде құрылған есептердің көмегімен бақылау жұмыстарын ... ... ... ... нәтижелері келесідей қорытынды жасауға мүмкіндік
берді: ... және ... ... ... ... қызметке (ізденіс жұмысын жүргізуге деген) ... ... ... ... ... мен формаларының практикада басым
қолданылуы оларды белгілі ... ... ... қол ... әдісін
таңдауға итермелейді. Олай ... ... ... ... ... ұйымдастыру жолдарын іздестірудің маңыздылығы артады.
Анықтау эксперименті кезеңінде (сол ... ... ... де) алынған бақылау жұмысы оқушылардың зерттеушілік қызметінің
қалыптасу деңгейлерін анықтауға бағытталды және ... ... ... және ... деп белгіленді (3-сурет).
Сурет 3 – Оқушыларда зерттеушілік қызметтің қалыптасу деңгейлері.
Алынған бақылау жұмысының алғашқы үш ... ... ... ... ... ал төртінші және бесінші тапсырмалар ғылыми таным
әдістерін (бақылау, салыстыру, аналогия, индукция) қолдану ... ... ... ... жұмысын орындау нәтижелерінің
пайыздық ... 2 - ... ... 2- ... ... ... және ... топтарынан алынған
бақылау жұмысының нәтижелері
|№ |Деңгейлер |Эксперимент тобы |Бақылау тобы |
|1 ... |44 (37,3%) |51 (45,1%) |
|2 ... |29 (24,6%) |24 (21,2%) |
|3 ... |45 (38,1%) |38 (33,7%) ... |118 |113 |
2 - ... ... нөлдік гипотезаны Н0: Pэі = Pбі ... С= ... үшін ... альтернативті гипотеза Н1: Pэі ≠ Pбі кем дегенде
бір категория үшін бар деп ... ... ... ... ... – эксперимент тобы оқушыларының жұмысты і бағасына орындау
ықтималдығы; Pбі –бақылау тобы ... ... і ... ... ... Н0, Н1 ... тексеру статистикалық өңдеудің
екі жақты χ2 критерийі бойынша жүзеге асырылды:
Мұндағы Оэі – і ... ... ... ... тобы
оқушыларының жалпы саны; Обі – і (і=1,2,3) ... ... ... оқушыларының жалпы саны.
Эксперимент басындағы (7-сынып) нәтижелердің статистикалық өңдеуі:
сенімділік мәні мен еркін таңдау саны ( ... ... үшін ... ... ... мәні Ткр=13,82. Яғни
1,5< 13,82, онда Тбақ< Ткр . Олай болса H0 қабылданады, яғни екі ... ... ... ... ... ... ... 6-б.].
Анықтау экспериментінің нәтижесін қорытындылай келе мынадай жалпы
тұжырым жасалды:
- эксперимент және ... ... ... ... қызметке деген қызығушылықтары бар және эксперимент ... ... ... ... жоғары емес, ... тобы ... ... алынған нәтижелер зерттеу болжамын құруға, оқушылардың зерттеушілік
қызметін ... ... ... ... бола ... ... ... кезеңі - қалыптастыру эксперименті
барысында оқушылардың зерттеушілік қызметін дамыту әдістемесінің (арнайы
құрылған тапсырмалар (есептер) топтамаларының және жаңа ... ... ... ... ... анықтау жүзеге асырылды, әрі
ол эксперимент кезінде кездескен қиыншылықтарды шешу арқылы ... ... ... ... ... тақырыптар
бойынша жаңа білімді игерту бағытты әдістеме бойынша (танымдық іс-әрекеттің
деңгейлері сабақтастығы негізінде құрылған) ... және ... ... ... ... ... арқылы жүзеге
асырылды, ал бақылау тобында оқыту дәстүрлі түрде жүргізілді. Жалпы жұмыс
нәтижелері 7 ... ... ... алу ... ... (3 -
кесте, 3 - сурет).
Кесте 3 - ... ... ... салыстырмалы
көрсеткіштері:
|№ |Деңгейлер |9-сынып |
| | ... оқу жылы |
| | |ЭТ (n=118) |БТ (n=113) |
|1 ... n /(%) |73 |62 |40 |35,4 |
|2 ... n /(%) |18 |15,2 |26 |23 |
|3 ... n /(%) |27 |22,8 |47 |41,6 ... 4 − ... ... ... ... ... алынған мәліметтерді статистикалық өңдеу үшін
екі жақты χ2 критериясы ... - ... ... ... ... ... Pэі ≠ Pбі кем
дегенде бір категория үшін орындалуын ... ... ... Мұнда
Pэі(і=1,2,3) эксперимент тобы оқушыларының жұмысты і бағасына орындау
ықтималдығы; Pбі –бақылау тобы ... ... і ... ... білдіреді.
Қалыптастыру экспериментінің соңғы (9-сынып бойынша) ... ... мәні мен ... ... саны ( ... ... үшін ... өңдеудің кризистік мәні Ткр=13,82. Олай
болса, 16,4>13,82, демек Тбақ > Ткр.
Олай ... Н1 ... ... яғни ... ... білім деңгейлері бақылау ... ... ... ... ... ... бұл ... зерттеушілік
қызметін дамытуға бағытталған ... ... ... ... ... ... ... бойынша ұйымдастырылған ... ... ... ... ... ... ... нәтижелері зерттеу жұмысын
ұйымдастыруға арналған материалдарының тиімділігін ... және ... ... ... қазіргі таңдағы жағдайларда тіршілік етуі жұмыс күші
нарығында бәсекеге ... мен ... ... ... ... ... пәндерді оқыту үрдісінде зерттеу әрекетін
ұйымдастыру өте маңызды роль атқарады. Ол ... ... ... мен оқу ... ... кейін бейімделуде көмек беруі тиіс.
Оқушылар тек зерттеу әрекеті үрдісінде қиындықтарды ... ... ... мен ... ... ... арасында пайда болған
қарама-қайшылықтарды шешеді, білімнің жаңа элементтері мен ... ... жаңа ... ... ... ... мәселелерді шешу
мүмкіндігін кеңейтетін таным әдістерін меңгереді.
Оқытудың зерттеу ... ... ... ... ... оқу ... меңгеру барысында, ... ... ... біріктіруді үйрету, тек технологиялық білімдермен шектелмей,
ғылыми негіздері бойынша білімдерді бағалау, яғни ... ... мен ... әрекетін біріктіре отырып, тиімді жұмыс істеуі үшін өзінің
практикалық ... ... кең ... ... ... білімі мен білігін қалыптастырумен қатар оларды тәрбиелеу
мен дамытуға байланысты педагогикалық мәселелерді шешу барысында ... яғни ... ... жұмыстары басым болатынын мұғалім ескеру
қажет. ... ... ... әрекетінің дамуына проблемалық сипаттағы
тапсырмалар себепші болады, бірақ ең маңыздысы – сұрақтар ... ... ... ... ... мен ... ойынша зерттеушілік тапсырмалары оқыту
процесінде оқушылардың танымдық және тәрбиелік белсенділігін арттырудың
маңызды факторларының бірі ... ... ... ... барысында оқытушы оқушылардың өздері
үшін де, қоршаған адамдар, қоғам үшін де бұл зерттеудің мәні, ... ... ... үшін ... ... ... ... Оқушылар ақпараттық
технология саласында болып жатқан әр ... ... ... үйрену керек, сонымен бірге бірде-бір мәселені шешу бойынша тиімді
шешім қабылдауға үйрену қажет. Бұл үшін ... ... ... ... ... ... ... ақпараттық технология
саласындағы мамандармен кездесулерді, оқушылардың нақты мәселелердің өз
бетінше шешуін және т.б. ұйымдастыру ... ... ... ... ... және ... ... пікірталасқа дайындық, үй жұмысы, экскурсия және т.б.
болуы мүмкін. Яғни оқытушы ... ... ... бұл ... ... ... және оқушының білімі мен біліктері ... ... ... ... ... бар ... ... қолдану барысында
оқушылардың танымдық қызығушылықтары, қабілеттері, оқуда жеткен нәтижелері
мен кәсіптік таңдауларынан шыға ... ... оқу ... өз ... жол беру керек. Ол оқушылардың жеке ... ... ... жүзеге асыруға бағытталған.
Қазіргі өндіріс талаптарына жауап бере алатын ... ... ... өз ... ... жасау дағдыларын қалыптастыруда
зерттеушілік оқытудың рөлі зор.
Оқушылар жүргізетін зерттеулер бірқатар ... ... ... ... ... ... ... мақсат
қалыптастыру, басты жағдай мен құралды талдау, модель құрастыру және т.б.).
Сонымен бірге зерттеудің білім беру ... ... ... ... ... ... ... шешумен байланысты.
Оқытудың зерттеу әдісінің маңызын талдау барысында, оның ... ... ... ... ... ... бірқатар маңызды
компоненттерін қалыптастыруда, ... ... ... ... оқу ... ... ... білім алуда, бұл әдісті міндетті
түрде қолдану қажеттілігін нақты көрсетеді.
Экономика негіздері сабағында ... ... ... ... ... ... мен ... және оларды
пайдалану әдістемесінің тиімділігін анықтау, ғылыми болжамның дұрыстығын
тексеру педагогикалық эксперимент жүргізу ... ... ... ... ... ... қаласының № ? жалпы
білім беретін мектебінде өткізілді. Экспериментке барлығы 231 ... оның ... ... тобының оқушылар саны – 118; ... ... саны – ... эксперимент екі кезеңнен тұрады: І ...... және ІІ ...... ... экспериментінің нәтижесін қорытындылай келе ... ... ... ... және ... топтары оқушыларының көпшілігінің
зерттеушілік қызметке деген қызығушылықтары бар және ... ... ... тобының көрсеткіштерінен жоғары ... ... тобы ... ... алынған нәтижелер зерттеу болжамын құруға, оқушылардың зерттеушілік
қызметін ... ... ... ... бола ... экспериментінің соңғы (9-сынып бойынша) мәліметтерін
өңдеу нәтижесі ... Н1 ... ... яғни ... ... ... деңгейлері бақылау тобындағы оқушылардың білім
деңгейлерінен жоғары. Басқаша айтқанда, бұл ... ... ... ... ... (жаңа материалдарды игерту
жолдарын, ... ... ... ... ұйымдастырылған оқыту
әдістемесінің тиімді ... ... ... ... ... ... ... арналған материалдарының тиімділігін көрсетті және теориялық
болжамның дұрыстығын дәлелдеді.
Қоланылған әдебиеттер тізімі
1. Қазақстан Республикасының «Білім ... Заңы / ... ... және оны жүзеге асыру жөніндегі
негізгі құжаттар. ... 2007 ж. 15 ... ... ... 2015 жылға дейінгі білім беруді
дамыту тұжырымдамасы // Қазақстан мектебі, №1, 2004.
3. Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... Д7Б7Психология развитие детских возрастах// под ред
Д.И.Фельдшет М- Воронеж 1995 г
5. Орманова З.Қ. Қазіргі балаларды мектеп ... ... ... ... 2001ж. ... ... М.А. ... іс-әрекет мектепке бейімдеудің басты
фактісі. Психология ғыл. кандид. диссерт. ғыл. ... ... ... ... ... зерттеу технологиясы // Қазіргі кезеңдегі
педагогикалық және психологиялық ғылымның өзекті мәселелері:
Аймақтық ғылыми конф. материалдары Қарағанды 2004 ж.
8. ... М.С. ... ... ... оқушылардың
танымдық қызығушылығын өлкетану негізінде дамыту. Қарағанда
2004.
9. А.Б.Мырзабаев.тОқушылардың шығармашылығын дамытуда белсенді
оқытудың дидактикалық мүмкіншілігі.Қарағанды ... ... ... ... Алматы-Ғылым, 2003ж.
11. Асмолов А.Г. Личность как предмет психология исследования. М-
МГУ-1984г.
12. С.Қ.Серімбетова: Оқушылардың шығармашылық қабілетін ... ... ... ... ... ... мектепте оқушылардың танымдық ... ... ... ... ... ... ... 2005ж.
14. Трайнев В.А. Учебные деловые игры.-М., Владос, 2005 ж.
15. Жарықбаев Қ. Жантану ... 2002 ... ... Б. ... педагогика: ЖОО-на арналған оқулық. –
Алматы, 2006 ж.
17. Беспалько В.П. Слагаемые педагогической технологии. – ... 1989 ... ... Н.В. ... ... в ... процессе:
Анализ зарубежного опыта. – М., Знание, 1989 г.
19. ... К. ... ... беру ... ... студенттеріне арналған оқулық. - Алматы, ... 2006 ... ... Г.К. ... ... ... ... - М., Народное образование, 1998 ж.
21. Өстеміров К., ... Н., ... И. ... ... ... ... арналған оқулық. – Алматы,
Наз-9 ЖШС, 2006 ж.
22. Кукушиннің В.С. ... ... ... «МарТ» баспа орталығы,
2004ж.
23. Матирко В.И. ... ... ... игр, ... и ... ... ... школа», 1991 ж.
24. Қоянбаев Ж.Б., Қоянбаев Р.М. Педагогика.-Астана, 1998 ж.
25. Педагогика және психология. ... тілі ... ... ... ... ... 2002 ... Деятельность. Сознание личности. М., Мысль, 1975. -291
бет.
26. Выгодский А.С. Педагогическая психология. М., Педагогика,
1991.
27. ... П.И., ... ... Н.К. Игра ... активизации учебного процесса//Вестник высшей школы.-
1985.-№3.
28. Занков Л.В. Наглядность и активизация учащихся в ... 1969 ... ... А.Х. ... ... ... 2001ж. Кішібаев Д.,
Сыдықов Ұ. Философия. Алматы. Атамұра, 1994ж.
30. Омарова Р. Шығармашылық ізденіске ... ... ... ... А.И. ... тайны экономики //Читаем, учимся,
играем,-2003. №5.
32. Кайзер Ф-Й., Камински X. Методика преподавания экономических
дисциплин. Основы ... ... на ... ... с ... - СПб, 2002.
33. Пузакова Е.П. Международные экономические отношения. - Ростов-
на-Дону: ... ... ... ... ... Р. ... психологиялық-педагогикалық мәні//
Қазақстан мектебі,-2008. №2.
35. Ермекбаев М., ... Б. ... ... қолданудың
философиялық негіздері//Қазақстан мектебі,-2008. №3, -56-58
беттер.
36. Наурызбаева Р. Жеке тұлғаны шығармышылыққа баулу//Қазақстан
мектебі,-2007. ... ... Г. ... ... ... ... ... Ө.Қ., Сағындықов Е.Н., Жүнісов Б.А., Байжомартов
У.С., Бомегин Б.И. Жалпы ... ... - ... ... ... ... ... Жолдауы, 2007ж.
40. Қазақстан Республикасының экологиялық Кодексі, 2007 жыл 9
қаңтар, №212-III
41. ... ... ... жылдарға арналған
экологиялық қауіпсіздік тұжырымдамасы // ... ... ... - 2003 ... ... Н. ... ... беру // Ұлт тағылымы, - 2004.
№4,
43. Әлімбетов Қ.Ә., Оспанова Г.С., Мейірбеков А.Қ. ... және оны ... ...... ... ж. – 387 ... ҚР ... 24 бап. – 2007ж.
45. ҚР Еңбек Кодексі. 12.07.2007ж.
46. ... А.В., ... В.С. ... ... ... для ... – Москва, Агропромиздат, 1991 г ... Ф.М. ... - ... 1998 г. ... Республикасы Білім
Министрлігінің С.Сейфуллин атындағы ... ... ... ... ... ... қорғау пәні
бойынша әдістемелік нұсқаулар, - Ақмола, 1996 ж.
-----------------------
Оқытушы
Оқушылар
Оқушының іс-әрекеті
Тікелей байланыс
Кері байланыс
Оқу-зерттеу іс-әрекеттерінің қалыптасу деңгейлері
Бағдарламалық материалдарды игеруге және ... ... ... ... ... ... тек ... іс-әрекетке ғана
сүйенеді, өздігінен ізденіс жұмыстарын ... ... ... ... ... және қолдануға арналған тапсырмаларды
орындауда оқушы ... ... ... де ... ... қызыметін атқаруға ынталы, проблемаларды қоя алады және оларды шешу
тәсілдері мен әдістерін игерген.
Бағдарламалық материалдарды ... және ... ... ... ... ізденушілік (жартылай эвристикалық) іс-әрекетке
сүйенеді, өздігінен ізденіс жасауға ынталы. Бірақ ... қою және ... ... мен ... толық игермеген.
эвристикалық
проблемалық
жартылай эвристикалық
алгоритмдік
Зерттеушілік
(шығармашылық)
Ізденушілік
Репродуктивтік

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 44 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазіргі кездегі білім беру жүйесіндегі концепциялары мен теориялар7 бет
Бастауыш сынып оқушылардың таным процестерін дамыту жолдары13 бет
Информатикадан оқушылардың іс-әрекетін бақылау мен бағалау негіздері58 бет
Бастауыш сыныптағы ғылыми жұмыс27 бет
Зерттеушілік әдісті қолданудың тиімділігін педагогикалық және әдістемелік тұрғыдан негіздеу. Мектеп биология пәндерін оқыту үдерісіндегі ғылыми-зерттеушілік әдістер63 бет
Математиканы оқытуда жаңа технологияларды пайдалану40 бет
Психологиялық-педагогикалық зерттеудің ұйымдастыру логикасы4 бет
"шжбм жағдайында оқушылардың іс-әрекетін ұйымдастырудың өзіндік ерекшеліктері"5 бет
«Ақсай» ХБК ЖШС-нің маркетингтік іс-әрекетін бақылау61 бет
«Қоқыс жағатын және жылу беретін зауыт»13 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь