Тілдің қоғамдық-әлеуметтік мәні мен қызметі

Тілдің пайда болуы туралы әртүрлі теориялар бар, олар тілдің қалай шыққанын, қалай пайда болғанын өзінше дәлелдейді. Тіл білімінде оларды екіге бөліп қарайды.
1. Биологиялық теориялар тілдің пайда болу себебін адам организмі мен психикасының ерекшеліктерінен іздейді.
а) Еліктеу теориялары, оның ішінде кең таралған «дыбысқа еліктеу қағидасы» бойынша алғашқы адамдар қоршаған ортадағы дыбыстарға, көрініс, бейнелерге еліктеп, олады белгілеу үшін әртүрлі дыбыстар шығарудан бастайды (Х. Штейнталь).
б) «Одағай теориясы» бойынша адамдардың өздеріндегі көңіл-күй әсері бойынша еріксіз, оқыс дауыстар шығаруы қазірге тілге негіз болады.
в) Ымдау теориясы бойынша алғашқы кезде тілде «сөздермен» бірге мимикалар мен жестілер көп болған. Жалпы тілдің қажеттігі адамдардың рухани әрекетімен, әрекет құралы болуымен байланыстырылады. Бұл көзқарастардың қалыптасуына Г. В. Ф. Гегель мен В. Фон Гумбольдттің пікірлерінің ықпалы зор болды.
1. Қоғамдық теориялар бойынша тілдің пайда болуы әлеуметтік себептерден ізделеді.
а) «Қоғамдық келісім теориясы» бойынша адамдар белгілі бір заттарды белгілеу үшін оларды бірдей атауға келіседі.
б) Еңбек теориясы бойынша тіл адамдардың бірлесіп еңбек етуі кезіндегі байланыс жасау қажеттігінен пайда болған. Оның ішінде «еңбек айқайы теориясы» (Л. Нуаре, К. Бюхер) мен Ф. Энгельстің еңбек теориясы таралаған. Соңғы теория бойынша тіл, еңбек пен бірге «адамды адам еткен» факторларға енеді.
Қоғамдық теориялардың дұрыстығы – тілдің қоғамдық қажеттіліктен пайда болғаны шындық және ол қоғамдық құбылыс ретінде қоғамда пайда болып, онымен бірге дамиды.
Тілдің алғашқы негіздерін адамның пайда болуы процесімен байланыстыра қараған дұрыс екеніне көз жеткізуге болады. Ендеше тілдің қалыптасуы да адамның қалыптасуы тәрізді миллиондаған жылдарға
        
        Тілдің қоғамдық-әлеуметтік мәні мен қызметі
Тілдің шығуы туралы
Тіл мен қоғам бірлігі.
Тілдің әлеуметтік ... ... ... ... әртүрлі теориялар бар, олар тілдің қалай
шыққанын, қалай пайда ... ... ... Тіл ... ... ... ... Биологиялық теориялар тілдің пайда болу себебін адам организмі мен
психикасының ерекшеліктерінен іздейді.
а) Еліктеу теориялары, оның ішінде кең ... ... ... ... алғашқы адамдар қоршаған ортадағы дыбыстарға, көрініс,
бейнелерге еліктеп, олады белгілеу үшін әртүрлі ... ... ... ... ... ... бойынша адамдардың өздеріндегі көңіл-күй ... ... оқыс ... ... ... ... негіз болады.
в) Ымдау теориясы бойынша ... ... ... «сөздермен» бірге
мимикалар мен жестілер көп болған. Жалпы тілдің қажеттігі адамдардың рухани
әрекетімен, әрекет құралы болуымен ... Бұл ... Г. В. Ф. ... мен В. Фон ... ... ... болды.
1. Қоғамдық теориялар бойынша тілдің пайда болуы әлеуметтік
себептерден ... ... ... ... ... ... белгілі бір заттарды
белгілеу үшін оларды бірдей атауға келіседі.
б) Еңбек теориясы бойынша тіл адамдардың бірлесіп ... етуі ... ... ... ... ... Оның ішінде «еңбек айқайы
теориясы» (Л. Нуаре, К. Бюхер) мен Ф. ... ... ... ... ... ... тіл, еңбек пен бірге «адамды адам ... ... ... ... – тілдің қоғамдық қажеттіліктен пайда
болғаны шындық және ол ... ... ... ... пайда болып, онымен
бірге дамиды.
Тілдің алғашқы негіздерін адамның пайда болуы процесімен байланыстыра
қараған дұрыс екеніне көз ... ... ... ... ... ... қалыптасуы тәрізді миллиондаған жылдарға ... ... ... ... ... түр ... ... бірге жүріп, бұл жолда
жетекшілік қызмет атқарғаны да рас. Тілдің пайда болып ... ... деп. ... ... ... ... ... даму жолы төмендегідей.
Қазіргі адамдар (гомо сапиенс сапиенс) бұдан 150-200 жыл ... ... ... ... ... Танзания) пайда болған. Олар Еуразия
құрылығына алғаш рет бұдан 70-80 мың жыл бұрын аяқ басқан, бұл аймақта ... адам ... ... ... ... ... ... бере алмай жойыла бастайды. Ал 40-60 мың жыл бұрын ... Азия мен ... ... ... ... Одан ... бұдан 20-
30 мың жыл бұрын адамдардың оңтүстікте Австралия мен аралдарға, солтүстікте
Сібір мен Америкаға қарай таралуы ... Яғни ... ... ... ... бұдан 200 мың жыл бұрынғы ... әрі деп, ал ... ... ... болған ең көне тілді бұдан 50 мың жыл бұрын ... деп ... ... ... көне ... ... ... елеулі айырмасы болмаған: яғни
дыбыстардан сөздер ... ... ... ... ... ... кезде адамдардың саны әлемде аз болғанымен тілдердің саны
өте көп болған деп ... ... ... ... ... дәуірдің
басталуына байланысты. Тайпа мемлекеттіліктің бастауы, ондағы ... бір ... ... ... Бұл ... бір ... шығаруы және тоғысуы түрінде жүрген. Ал қазіргі салыстырмалы-
тарихи зерттеулер бойынша барлық тілдер бұдан 15 мың жыл ... өмір ... ата ... ... Олардың ішіндегі ең ірісі нострат тілдері. Оның
ұрпақтары кейін Еуропаға түгелдей, Солтүстік Африкаға және ... ... ... Шығысынан басқа) таралады.
Адамзат тілінің қазіргі күйінен алдындағы тілдің түрін «диффузды тіл»
деп атайды. Бұл ... ... ... ... ... Бұл ... мен ... гөрі мағына білдіруде интонациялар және ымдаулар
маңызды орын алған. Бізді ... үй ... ... ... ... ... айға дейінгі) қандай да бір жолмен (сол диффузды түрде, яғни дауыс
әуеніне, көзге, қимылдарға ... ... ... ... ең ... ... ... мен инстинктілерден іздеу үрдісі қазір басты
қағидаларға өзек ... ... ... ... басты бір методологиялық
талап—шындықтың кез ... ... ... ... ... ... шын ... табиғатын шындыққа дәл сәйкестік тұрғысынан бейнелендіру.
Мұнсыз ... ... ... ... еді. Бұл ... ... ... ғылымдарына да, қоғамдық-әлеуметтік ғылымдарға да, қойылатын
бірінші талапты тілтану ғылымына қолдансақ, тілдің табиғаты, ... ... ... мен қоғамдық сипаты, атқаратын қызметі қандай деген
сұрақтарды объективтік ... ... ... қажеттігі келіп шығады.
Бірақ бұл мәселе жайлы сөз қозғағанда, ең ... ... ... ... ... алу қажет: оның бірі — бүкіл адамзат
баласына тән жалпы сөйлеу құралы болып ... ... ... жалпы
ұғым, ал екіншісі — жеке халықтардың сөйлеу кұралы болатын жеке (нақты)
тілді ... ... ... екі ... ... бір-бірімен шатастырмау керек. Өйткені бұлардың
арасындағы логикалық қатынас жалпы мен жекеше категорияларының ара-сындағы
қатынас тәрізді.
Адамның ... ... ... ... шығу ... өте көне ... ... жануарлар дүниесінен бөлініп шығу заманына барып тірелсе, жеке-
дара нақты тілдердің шығуы мен дамуы жалпы адамзат тілінің ... ... ... ... ... ... Сондықтан нақты жеке
тілдердің, мысалы, қазақ, орыс, ағылшын ... ... ... ... ... ғылымдары тікелей зерттеп, айқындай алатын
болса, ал жалпы ... ... ... адамдар о баста қалай сөйлеп
үйренгенін айқындау үшін тек ... ... ... бір ... ... ... тілдің шығу проблемасы жалпы ... ... ... және ... коғамының пайда болуы (сопогелез) сияқты
күрделі проблемалармен іштей тығыз байланысты. Сол ... ... о ... ... тарих пен лингвистика ғана емес, сондай-ақ философия ... ... мен ... физиология мен антропология және
басқа ғылымдар бірлесе зерттейтін, аса күрделі проблема болып ... ... ... жеке ... бар. ... ... бір-бірінен
толып жатқан айырмашылықтарымен қатар ... ... ... ... ... ... де бар. ... тіл белгілі бір жеке ... ... ... ... және сонымен бірге ол — қоғамдық-
тарихи ... ... ... ... ... ... өзара қарым-
қатынас орнатудың, ой-сананың қалыптасуы мен дамуының кұралы. Бұлар ... ... ... да ... ... ... ... объектісі болумен
қатар философиялық проблемалар болып табылады.
Философия тілді ең ... ... ... ... болған табиғи-әлеуметтік құбылыс деп қарастырады, өйткені ... ... тілі жоқ, ... емес және ... да. ... жағынан алғанда,
тіл жоқ жерде қоғамдасу да прогреске жету де жоқ. Тіл мен ... ... Тіл - ... ... ... материалдық игіліктер
өндірісінде белгілі бір табысқа жетуді, көздеген мақсатқа қол жеткізу ... ... ... ... ... ... құралы. Демек, тіл ... ... ... диалектикалық қарым-қатынасында әрине
өндіріс алғашқылық, айқындаушы, шешуші фактор болып табылады. ... адам ... ... ... ... ... табиғат
жағдайларына және қоғамдық қатынастарға саналы түрде әсер ету үшін ... ... және ... ... ... яғни ... тілін қажет етеді,
ал бұл қажеттілік тілді тудырды.
Олай болса, материалдық ... ... тіл ... ... ... бір ... ... бәріне түсінікті ортақ тілдің
болуын қажетті түрде ... ... ... тілінің пайда болу ... ... ... пен ... бұл жөнінде былай деп жазды: "Тіл ... ... ... келе ... ... тіл, дәл ... (іс ... басқалар үшін және тек осының арқасында ғана мен өзім үшін де ... шын ... сана ... ... ... сана ... тіл ... адамдармен қатынас жасау қажеттігінен және мұқтаждығьнан туады".
Тілдің шығуы туралы Маркстік көзқарасқа ... де бір ... ... ... ... ... және олар ... де бар. Енді солардың
кейбіреулерін қарастырып көрейік.
Ежелгі грек философиясынан бастау алатын “дыбысқа ... ... деп ... ... ... ... ... болатын
түрліше дыбыстарға еліктеудің нәтижесі деп түсіндіреді.
Әсіресе 18-19 ... ... өріс ... бұл теорияны
жақтаушылардың бірі неміс философы Г. Лейбниц (1646-1716) алғашқы ... мен ... ... ... мысалы, құстардың
сайрауын, қасқырдың ұлуын, өзен суының сылдырын т.б. ... ... ... ... шығарды дейді.
Бірақ табиғатта дыбыс шығармайтын да заттар мен құбылыстар көп екені,
олардың атау сөздері де мол екені ... Бұл ... ... ... ... еліктеуден іздеп, тілдің әлеуметтік себептерін ескерусіз
қалдырады, өйткені бұл ... ... ... ... ... табиғат
құбылысы, "табиғаттың адамға тартқан сыйы" деғен логикалық қорытынды
шығаруға жетелейді.
Тілдің ... ... тағы бір ... емес ...... шарт"
теориясы. Бұл теория бойынша, алғашқы адамдар тілдегі сөздерді өзара келісу
арқылы ... ... ... ... ... жасау үшін келісімнен бұрын бір
тіл болуы керек қой, өйткені ондай тілсіз тіл ... ... ... ... Бұл ... ... "қоғамдық шарт" теориясының
шындыққа жанаспайтындығын дәлелдеп жатудың қажеті жоқ екендігін өзінен-өзі
көрсетіп ... ... ... айқайы ("Трудовые выкрики") деп аталатын тұрпайы
материалистік теория пайда болды. Оның өкілдері Людвиг Нуаре, Карл ... ... ... ... ету кезінде шығарған рефлексті айқайларының
негізінде пайда ... бұл ... ең ... ... ... ... болды деп пайымдады. Бұл теорияны жақтаушылардың қателігі сол, ... ... ... ... ... ... тек еңбек процесін
қостаушы көмекші кұрал деп түсінді.
Олардың тілдің шығуының себепшісі болған алғашқы сөздер ... ... ... ешқандай ғылыми негізі жоқ. Тілді ... ... ... ... ... жөне басқа таза биологиялық ағым немесе
тілдің шығуы мен дамуын кұдайдың ... ... ... ... ... теориялар т.б. бұрында да бар еді, қазірде де
жоқ емес. Бірақ ... ... ... ... ғылыми емес теориялар
екендігін атап айтпасқа болмайды.
Тіл философиясының ғылыми түсінігін кезіндегі ... ... ... мен ... т.б. ... сүйене
отырып жасап берген К.Маркс пен Ф.Энгельс ... ... ... ... табиғи қалыптасуына бірден-бір ... ... адам ... адамға айналу процесінің барысынла туған қоғамдық қажеттілік -
алғашқы адамдардың бірлескен тіршілік іс-әрекеттерін үйлестіру қажетті еді.
Демек, адам ... ... адам ... шығу, қалыптасу проблемасына барып
тіреледі екен, өйткені біріншісі ... яғни ... ... ... ... ... болып табылады.
Сонымен, адамның санасы мен сөйлеу тілінің шығуы қоғамдық
өндірістің және ... ... ... ... ... мен
қажеттіліктердің ұзақ уакыт бойы қалыптасып, адам тектес маймылдардың
үйірлерінің алғашқы әлеуметтік адам ... ... және ... ... ... дене ... өзгеруінің нәтижесі болып табылды.
Сонымен қатар, ру-тайпалар арасында ... және ... ... іске аса ... ал бұл білімдер мен еңбек ету әдіс-тәсілдері,
дәстүрлері тілдік қатынас құралы арқылы ... ... мен ... ... ... ... тілдің табиғи материясы" да қазіргі заманғы тілдердің
"материясынан" көп өзгеше болған - ... ... ... бірге "ымдау
тілі" де кеңінен пайдаланылған дейді зерттеулердің нәтижелері. Жоғарғы тас
дәуірінде (бұдан шамамен 40 мың ... ... ... ... адам ... немесе "Ното заріегш") келеді. Ол енді жеке құрал
емес, құрамдас еңбек құрал ... сабы бар ... ... алатын болды,
жартастарға көп түсті сурет салуды білді. Оның бас ... ... ... ... ... ... деуге болады. Бұл дәуірде енді нағыз
қатынас құралы, қалыптасып келе жатқан ой ... ... ... ... бола ... ... ... қалыптасуы аяқталды: "...
Адамдардың қажеттері және ... ... ... ... көбейіп, әрі қарай дамыған сайын адамдар нәрселердің тұтас
топтарына жеке атаулар бере ... ... ... ... ... жеке ... ие бола бастады: тұтаскан аралас сөз-сөйлемдерден ... жеке ... - ... ... мен ... түп ... бөлініп
шыға бастады, ал тіл тұтас алғанда өзінің қатынас құралы және ... ... білу ... ... функцияларын (кызметтерін) шын мәнінде
атқара бастады.
Тіл және қоғам. Тіл – қоғамдық құбылыс. Ол ... ... ... және ... пайдаланылатын құрал. Бұжан тілдің келесі ... ... Яғни тіл – ... ... ... ... Бұл кең
түсінік: тіл арқылы хабарды жеткізуге (информативтік және ... ... ... ... ... функциясы) болады. Сонымен бірге
қозғау салуға, бұйыруға, өтінуге (аппелятивтік функциялары) т.б. болады.
Бұлардың хабарлы, ... ... және ... сөйлемдерге сәйкес келетінін
байқауға болады. Келесі мәселе тілдің қоғамдағы жіктелістері. Ол ... ... деп ... Оның ... ... ... әдеттегі кәсіби сөздерді, терминдерді,
жаргондарды береді. Яғни тілде ... ... ... шаруашылық кәсібіне байланысты жіктелулер бар. Терминдер,
арнайы сөздер белгілі бір сала ... ... ... әдетте ғылыми
терминдер, өнер терминдері және спорттық терминдер деп бөледі. ... ... ... ... ... ... де ... адамдардың, өлкенің шаруашылық кәсібіне байланысты, соған тән сөздер.
Мысалы балық, егін, бақша өнімдері, мал ... ... ... ... ... сол ... байланысты ғана қолданылатын
сөздері жатады. Ал жаргондар адамдардың әлеуметтік топтарына байланысты
қолданылатын ... бұл ... ... ... ... қылмыскерлердің жаргоны, компьютерлік жаргон деген ... ... бұл ... тілде молынан ұшырасады, әдеби тілге енбейді.
Жасөспірімдердің тіліндегі сөйлеу ерекшеліктері сленг деп аталады. Бұлар
тілдік «модаға, сәнге» ... ... ... ... ... жинақтап, әлеуметтік дифференция бойынша сөздердің түрлерін социолект
деп атайды.
Бұл атаулар әдеби тілге енбейтіні ... ... ... ... ... ... тілде бір кездегі жаргондар сөздің
ауыспалы мағынасы немесе, лексико-семантикалық варианты, ... ... ... ... ұшырасады.
2. Территориялық дифференция тілдегі диалектілерді, говорларды тілдің
варианттарын береді. Мысалы ағылшын тілінің ... ... ... ... жаңа зеландиялық, оңтүстік
африкалық, канадалық деп аталатын ... бар. Ал ... ... ... ... ... Ол ... (сөздің
айтылуындағы дыбыстық айырмалар), лексикалық (сол аймақта ғана қолданылатын
сөздер) және грамматикалық (аймақтар бойынша сөз ... ... ... ... Говорлар, сөйленістер – деген аймақтың ішіндегі
сөйлеу ерешелігі бар шағын ... ... ... ... ... изогластар бөліп тұрады. Бұл диалектология ғылымының
зерттеу объектісі. Кейде ... мен ... ... ... ... бір ... екі ... бір-бірін түсінбеуі де мүмкін, керісінше
екі басқа тілде сөйлеушілер толық түсініседі. Бұл жағдайларда халықтың ... ... ғана ... ... ... ... ... диалогті, полилогті түрлерде
жарық көреді. Монологті тіл кейінгі деп есептеледі. Себебі тіл, ... ... ... ... және ... ... ... мәртебелері, қолданылу аясы,
мемлекеттік және ресми тіл, ... ... тілі ... ... ... де ... ... әлемде шамамен 6000-ға жуық тірі тіл бар
деп есептеледі. Олардың 70 пайызының жазба тілі жоқ және ... ... тұр. ... ... деген атауды негізінен БҰҰ-ның ресми жұмыс
тілдеріне ... Олар ... ... испан, француз және орыс
тілдері. Тілдің таралуын, көлемділігін сол ... ... ... ... 10 ... аса адам ... тіл лингвистикалық өлшеммен
ірі тіл болып саналады. Жер бетінде ондай тілдердің саны 100-ге ... ана ... қос ... ... көп ... ... де осыған енеді. Тіл халықтың және ... ... ... ... бірі ... ... Сондықтан,
мемлекеттер әрқашан тіл саясатын басты назарда ұстайды.
Тілдің пайда ... ... ... ... ... ... ... мәселелер де тіл және қоғам түсінігіне орайласады. Бұл
бағыттағы барлық мәселелермен тіл білімінің қомақты саласы болып ... ... ... ... ... Ю. С. ... в ... М.,1987.
2. Кодухов В. И. Введение в языкознание. М.,1987.
3. Реформатский А. А. Введение в языковедение. М., 1967.
4. Будагов Р. А. ... ... ... ... Широков О. О. Введение в языковедение. М.,1985.
6. Головин В. А. Введение в ... М., ... ... Ә. Тіл ... ... А., ... ... К. Тіл білімінің негіздері. А., 1978.
9. Степанов Ю. С. Основы языкознания. М.,1992.
10. ... ... ... ... ... М.,1980.
11. Основные направления структурализма. М., 1964
12. Дирингер Д. Алфавит. М.,1963.
13. Вандриес. Ж. Язык М.,1987.
14. Щерба Л. В. ... ... и ... ... М., ... Гумбольдт В фон. Избранные труды по языкознанию. М., 1964.
16. Соссюр Ф. Курс общей лингвистики. М., 1933
17. Аймауытов Ж. Ана ... ... ... ... “Жаңа мектеп” 1925 №2
18. Арапов М. В. Квантивная ... М. ... Даль В. ... ... М., ... ... А. ... тағылымы” А., 1989.
21. Дулатов М. Жаңа жазу ережелері. Қ 1923.
22. Жиенбаев С. ... тілі ... А. ... ... Н. И. ... ... человека и развития речи в школе
М. 1969.
24. Жинкин Н. И. Реч как ... ... М. ... ... Қ: ... тілі ... ... А. 1999.
26. Жұмабаев М. Педагогика. А. 1992.
27. Кеңесбаев С. Жанұзаков Т. Руссо-казахский словарь лингвистических
терминов. А. ... ... Ф. Ш. ... ... ... мен ... А. ... Аймауытов Ж. Комплекс пен оқыту жолдары. 1929.
30. Әлімжанов Д. Маманов Ы. Қазақ тілін оқытук методикасы. А. ... ... А. Тіл ... I, II, III Тіл ... Қ. 1925.
32. Дулатов М. Жаңа жазу ережелері. Қ. ... ... ... ... ... 1-10 ... А. 1980.

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ақша. Несие. Банктер.22 бет
Бүгінгі терминологияның даму сипаты5 бет
Жалпы психология213 бет
Желтоқсан жеңіліс емес, жеміс еді4 бет
Стилистика және оның проблемасы4 бет
Стилистика және оның проблемасы туралы4 бет
Тіл саясаты5 бет
Хіх ғасыр тіл біліміндегі лингвистикалық мектептер мен бағыттар5 бет
Қазіргі қазақ жарнамаларының тілдік ерекшеліктері5 бет
Қазақ–ұйғыр мақал-мәтелдерінің паремиологиялық жүйесі26 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь