Қазақтың ұлттық салт – дәстүрлері туралы ырымдар

Қазақ – көне дәуірден бастау алатын күрделі де бай тарихы, сан қырлы мәдениеті, өзіндік игі ғұрып – дәстүрі бар, этнографиялық ахуалы әр қилы, пейілі өзінің байтақ даласындай кең де қонақжай халық. Халқымыздың бітім болмысын зерттеген этнограф ғалымдардың атап өткеніндей, қазақ – жайшылықта тәубешіл, жаугершілікте тәуекелшіл, зерделі де ойшыл, сабырлы да төзімді, шыдамды да жомарт, елгезек те еліктегіш, кеңпейіл де кішіпейіл, ерегескенмен ерегесетін, доспен дос бола алатын, әділдікті бағалай білетін халық. Қаз дауысты Қазыбек бидің сөзімен айтқанда:
«Біз қазақ деген мал баққан елміз,
бірақ ешкімге соқтықпай жай жатқан елміз.
Елімізден құт – береке қашпасын деп,
жеріміздің шетін жау баспасын деп,
найзаға үкі таққан елміз.
Ешбір дұшпан басынбаған елміз,
басымыздан сөз асырмаған елміз.
Досымызды сақтай білген елміз,
дәм – тұзды ақтай білген елміз» - деген.
Қазақстан – ұлан – байтақ территориясы бар әлемдегі ең үлкен тоғыз мемлекеттің бірі. Жоңғар шапқыншылығынан бұрын қазақтар ең көп санды түркі халқы болған секілді. «Қазақ көп пе, масақ көп пе» деген түрікмен мәтелі осыны меңзейді. Халықтың өз ата – қонысында азшылыққа айналуы – қазақтар секілді өз тарихында әлденеше рет жойқын қасіретке ұшырап, тағдырдан көп теперіш көрген елде ғана болатын жәйт. Кең – байтақ атамекеннің әрбір қарыс сүйемін сан ғасыр бойы ата – бабамыз сыртқы жаудан сом білектің күшімен, ақ найзаның ұшымен қан төгісіп, жан берісіп қорғап, ұлтжандылық, отансүйгіштік рухын бойға сіңіруді келер ұрпаққа аманаттаған. Алайда тіршілік тезінен өткен, жастарды ұлттық үрдіске тәрбиелеуде маңызы бар көптеген дәстүрімізден де жазып қалғанымыз белгілі. Өмірдегі бар сүреңсіздік,
        
        Қазақтың ұлттық салт – дәстүрлері туралы ырымдар
Қазақ – көне дәуірден бастау алатын күрделі де бай ... сан ... ... игі ...... бар, этнографиялық ахуалы әр қилы,
пейілі өзінің ... ... кең де ... ... ... бітім
болмысын зерттеген этнограф ғалымдардың атап өткеніндей, қазақ – жайшылықта
тәубешіл, жаугершілікте тәуекелшіл, зерделі де ... ... да ... да ... елгезек те еліктегіш, ... де ... ... ... дос бола алатын, әділдікті бағалай білетін
халық. Қаз дауысты Қазыбек бидің сөзімен айтқанда:
«Біз ... ... мал ... ... ... соқтықпай жай жатқан елміз.
Елімізден құт – береке қашпасын деп,
жеріміздің шетін жау баспасын деп,
найзаға үкі таққан елміз.
Ешбір ... ... ... сөз ... елміз.
Досымызды сақтай білген елміз,
дәм – тұзды ақтай білген елміз» - ... – ұлан – ... ... бар әлемдегі ең үлкен тоғыз
мемлекеттің ... ... ... бұрын қазақтар ең көп санды түркі
халқы болған ... ... көп пе, ... көп пе» ... ... мәтелі
осыны меңзейді. Халықтың өз ата – ... ... ...... өз тарихында әлденеше рет жойқын қасіретке ұшырап, тағдырдан көп
теперіш көрген елде ғана ... ... Кең – ... ... ... ... сан ... бойы ата – бабамыз сыртқы жаудан сом білектің ... ... ... қан ... жан ... ... ұлтжандылық, отансүйгіштік
рухын бойға сіңіруді келер ұрпаққа аманаттаған. Алайда тіршілік ... ... ... ... тәрбиелеуде маңызы бар көптеген
дәстүрімізден де жазып қалғанымыз белгілі. ... бар ... ... ... ... ... ... атаулы ата салтына, елдік
дәстүріне ... ... ... болып отыр. Ұлттық тәрбиеден қағажу
қалып бара жатқан жастардың отаншылдық сезіміне де ... ... ... ... «Ата ... – халықтық қалпың» дегендей, өз жұртының қадір
– қасиетінен мәлімет беретін ғұрып ... оған ... ...... елдігімізге сын. Тындар құлаққа, көрер ... ... ... ... елдерде жоқ дәстүр өрнектері, ... ...... ... салт – ... мақтаныш сезімін тудырып,
жұртшылықты жалпы отаншылық пен елжандылыққа тәрбиелеуде маңызды ... ... ... ... тіршілігінде, қарттарды құрметтеу,
үлкендерді сыйлау, балаларға жанашырлық, жастарға қамқорлық ету, ата ... ... ... аялау ізгі дәстүрге ... ... ... адал ... - ... ... ... мінез – құлқы. Қазақ халқында тым
ертеден келе жатқан көптеген әдет – ғұрыптар бар. Солардың әрқайсысына ... жеке ... ... ... ... ... бері өте меймандос халық
болған. Сондықтан меймандостықтан әдет – ғұрыпын айта келсек.
«Меймандостық». Қазақтар үйіне келген әр ... ... ... қайсы
ұлт болуына қарамай) таныса да, танымаса да жылы шыраймен құшақ жая қарсы
алып, сыйлап күтеді. Өзінің ... асын ... ... «Қонақасы –
қазақтың бөлінбеген еншісі» болып есептеледі. ... ... «қой ... ... - ... үшін аса абыройлы іс және жалтартпайтын міндет. ... ... тай ... ... ... ... Сойылатын малды
асаба алдымен қонақтар отырған ... ... ... бата ... бата жасаған соң мал сойылып, ет асылады. Ет піскенше меймандарға
кең дастарқан жайылып, ... ... ... ... ... сары ... ... шай құйылады, шайдан соң ... ... ... ... ... қүрт беріледі. Осы мезгілде әдетте үй иесі жағынан
домбыра шертіліп, күй тартылып, ән ... Ет ... соң ... ... ет ... ... ... қойылған қойдың басы, жамбасы,
сүбесі тағы басқа жіліктерден жасалған табақ тартылады. Қонақтың ең ... оң ... бір ... жеп, оң ... ... табаққа қойып, басты үй
иесіне қос қолдап қайтарады. Бұл асабаның құрметіне белдірген разылық болып
есептеледі. ... ... ... он екі ... өз ... ... ... үлкен сылы қонақтарға бас пен жамбас, күйеу мен келінге асықты жілік
пен төс ... ... тіл, ... ... жүрек беріледі. Тамақ жеп
болған соң ас қайтару, яғни бата ... ... ... су ... ... ... мейман күту дәстүрі осылай.
«Ерулік». Көшпелі қазақ халқы көші – қонды аса келелі іс санады, көшу
– қазақтар үшін салтанат ... ... ... көше алмай жұрттан
қалудан үлкен қорлық жоқ, қазақ қауымы көшкен күні – еруде кимейтін ... ... ... жүк ... ... кілем – кілше, сырмақтарын оң
бетін сыртына ... ... ... ... Еру ... ... ... қонған ауылды жабыла қарсы алып, «қоныс жайлы болсын» ... ... үйін ... және ... ... Бұл ... ... шай апару, сабалап қымыз апару, тіпті қой ... ... ... ... Бұл ... ... келген туыс – жұрағатттарына ... сый ... және ... еді. Бұл ... ... ... ... қару» ретінде
алма – кезек болып ... Мұны ... ... ... деп ... яки ... Қазақ арасында ертеден келе жатқан салттардың бірі
– «үме» яки «асар салу» деп ... Бұл салт ... ... ... бір – ... жұмысына қолқабыс көрсетді. Қауырт күш жұмсауды
талап ететін жұмыс кезінде, яғни қой ... қой ... жүн ... ... үй ... ... күзеп, тай таңбалау, бие байлау, соғым сою, ... шөп шабу және ... үй – жай, той ... ас ... өлім ... ... ... ауылдастар мен руластар жабыла жұмылып, бұл істерді ... Үй ... осы ... ... ... істегендерді тамақпен
сыйлайды, асар салғанда көбінесе мал сойылады, бірақ қолқабыс істеушілер
істеген ... ақы ... Бұл ... ... ... ... бір түрі, яғни еруге – қару жолмен алма – кезек болып отырады. ... ат ... адам өз ... іс түскенде басқалардың көмегінен құр
қалады. «Үме» яки «Асар» қазақ арасында өзара көмектің бір түрі ... ... ... ... ... арасында өзара көмектің осы бір түрі тым ... ... ... ... бері келе ... әдет – ... жатады.
Бұл әдет – ғұрып бойынша: табиғи апатқа – жұтқа, өртке, селге т.б. да дүлей
күш кесіріне ... ... мал – ... ... ... күн
көрісі қиынға соққан адам өзінің туыстары мен руластарынан жылу – жәрдем
сұрайды. Бұған ағайын – ...... мен ... ... ...... ... береді, одан ешкім де бас тартпайды. Бұл ... деп ... ... ... салты бойынша, мүлде панасыз қалған
жетім – жесірлерді және қарайтын адамы жоқ, салт ба ... ... ... туғандары яки руластары асырап, бағып – қағуға міндетті
болған. Халық бұқарасы ішінде мұндай көмектің өмір сүруі қазақ ... ... игі әсер етіп ...... тағы ... жол – ... Мал ... көшпелі қазақ өмірінде жаздың үш ай жайлауы «өмірдің ... Гүл – ... ... ... ... жасыл жайлау үсті
мал тойынып, ақ молайып, бие байланып, елдің жұмыстан қолы ... ... ... Қыс ... ... ... қазақтар жаз жайлауда жадырап
жазылып, барлық той – ... ойын ... сән ... осы ... Қазақтың «қыс қысыл, жаз жазыл» деген сөзі осы ... ... үшін ... тек той ... жеке ... ... ғана ... тіпті
бір тайпа елдің ортақ мерекесі болып есептеледі. Соның үшін, бір ... ... оның ...... ... тіпті бүкіл бір тайпа ел түгел
аттанысқа келіп, үйлерін апарып тігіп, биелерін ... ... ... ... той ... ... Қазақ өміріндегі ұлылы – кішілі той –
томалақ пен ырым – ... ... де сан ... ... ... ... ... өлеңсіз өтпейді. Қазақ тойлары «тойбастар» жырымен және
шашумен ... мен ... ... Бір баланың дүниеге келуі тек сол бала
туған отбасының қуанышы ғана емес, ... ауыл ... ... ... ұл ... тууын қазақтар қатты қастерлеп, «ұл туғанға күн ... ... ... ... ... бала ... күні сол отбасында той
басталып, «қалжа» сойылып, маңайдағы абысын – ажын, тағы ... ... ... бауы ... болсын» айтып құттықтайды. Ал кешке қыз –
бозбала жиналып, түні бойы ән салып, домбыра шертіп, өлең ... ... ... ойын – ... ... ... ... Жаңа туған балаға ат қойып, оны ... ... ... ... тойы» деп аталады. Бұған көбіне сол төңіректегі ... ... ... ... ... ... ... – көншек, тан –
моншақ, үкі, т.б. тойлықтар ... Ат ... ... оң ... рет, сол құлағына үш рет «сенің атың.....» деп айтады. Ұрпақ өсірген
үбірлі – ... ... әйел бір – екі ... ... ... ... не ... түбектің тесігінен балаларға тәтті бауырсақ
үлестіреді. Онан соң әлгі баланы ... рет ... ... ... дастарқаннан дәм татып, баланың өмірі ұзақ, бауы берік, бақытты
болуын тілеп бата беріп тарасады.
«Баланы атқа ... ... ... бес ... ... атқа салт
мінуге жаттығады. Ата – аналары баланың алғаш атқа мінуін қуаныш етіп, ... Атқа ... бала жаңа киім ... ... үкі ... ... ... екі қасы «Х» түрінде айшықталып жасалған ерге мініп, туған –
туысқандары мен руластарын ... ... оған шашу ... айыл ... құйысқан, жырым – шеттік, шыбыртқы – қамшы сияқты ер ... ... ... ... ... қажетіне сай, қазақта адам
баласына бірден ер – ... ... ... ... ат – ... табу ... ер ... табу қиын. Өйткені қазақтың өмірінің көбі ат үстінде өтеді. Қазақтар
«ер атымен, құс қанатымен» деп, атты ер ... ... ... ... ... шарты ер – тоқым, атқа жайдақ ... ... ... ... «ат ... ер ... дейді.
«Сүндет тойы». Ислам денінің жол – жосығы бойынша қазақтар ұл ... ... яки жеті ... ... ... Осыған байланысты той
жасалады. Той қарсаңында сүндеттелетін баланы басына және екі ... ... атқа ... ... ... мен ... аралатады. Барған
жеріндегі туыстары шашу ... ... ... үкі қадайды, кепеш
кигізеді, әл – ауқатына сай лақ, қозы, құлын ... жас ... ... ... ... Қазақ арасындағы бала ... ісін осы ... ... ... Бұл ... ... қауымы «Мұхаммед
пайғамбардың әулеті» деп ардақтайды. Баланы ... ... ... ... ... кейін келе бұл ұлттық ғұрып - ... ... ... ... халық іс жүзінде оның қара ... ... ... бір ... ... деп ... ұзату және келін түсіру дәстүрі». Қазақтың қыз ұзату және келін
түсіру дәстүрі толып жатқан той – томалақ, ырым – ... ... ... бәрі ... ... ... салтқа айналған. Ең алдымен
қыз айттыратын жақ
қыздың ата – анасына кісі ... ... ... ... ... ... соң, ... жақ қалыңдық жаққа өлтірі (қоржын) апарады. Осы
жолы «өлтірі тойы» өткізіледі. Бұл күні ақ ... ақ бата ... ... барған соң, келін түсіру тойы жасалып, жаңа түскен келін
қайын атасының үйіне ... Осы ... ... қызыл – жасыл әлем
байлаған қамшы ұстаған бір жігіт ... ... ... ... жыры
арқылы жаңа түскен келін жиылған жұртқа таныстырылады, келінге ақыл –
насихат айтылады, әзіл – ... ... ... ... отырады, келін
ата – енесіне, қайынағаларына сәлем етеді. Үлкен үйдің отына май салады,
май құйылған от лап етіп ... ... «От – ана, Май ... деп сыйынады. Бұл қазақтардың ислам дініне кіруден бұрынғы отқа
табынатын кезінен қалған ырымдардың бірі екені даусыз. «Неке қию» ... ... ... ... ... ... молла қияды.
«Өлең той». Өлең той бұл күйеудің қайнына ұрын ... ... ... ... ... ... жақ «өлең кәде» аталатын тай, құлын тәрізді
бір малды ала ... бұл ... ... үй ... мен ... ... бір бөлігін шақырып, мал сойып қонақасы ... ... ... Кеш батқанан таң атқанша осы аылда ақындар айтысы болады. Бұл
тойға жиналған жастар домбыра шертіп, ән ... би ... ... – сайран
жасайды. өлең ... ... ... ... ... ... той – ... көптеген ойындар өткізіледі. Бұл ... ашық ... ат ... ойналатын спорттық сипаттағы ойындар.
Олар: «мүше алып қашу», «Қыз қуар», «Көкпар тарту», ... ... ... «Ат ... «Ат қарғыту», «Жорға салу», «Аударыспақ ойнау», т.б.
Қазақ халқының көнеден келе жатқан салт – ... ... ... ... ... ... атын осы кезге дейін қазақи салт - дәстүрлерімен,
ырымдарымен, той – ... тағы ... да жол – ... ... елді
таң қалдырып келеді. Ата- ... ... асыл ... қадірлеп,
жоғалғанды жаңғыртып, қайта жаңартатын ендігі болашақ ұрпақтың өз ... ... ... Қани «Қазақтың көне тарихы».
2. Халел Арғынбаев «Қазақтың отбасылық дәстүрлері».
3. Сейдін Бизақов «Түбі бір түркілер».

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бала тәрбиесі - бесіктен53 бет
Бала тәрбиесіндегі халықтық ұстанымдар жайлы5 бет
Этнопедагогикалық түсiнiктерге анықтамалар6 бет
Қазақтың салт-дәстүрлері мен әдет-ғұрыптарының тәрбиелік мәні14 бет
Киімнің негізгі түрлері4 бет
Халық педагогикасы – этнопедагогиканың зерттеу объектісі21 бет
Қазақ халқының салт-дәстүрлері21 бет
Халықтық педагогикадағы ән-жырлар5 бет
"Қазақтың салт-дәстүрлері."35 бет
19-20 басындағы қарақалпақтардың отбасылық некелік қарым-қатынастарына байланысты әдет-ғұрыптары мен салт дәстүрлері жүйесі44 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь