Кетбұға

Кетбұға (шамамен 1150.1225) . жырау, күйші, аңыз кейіпкері. Орта жүз құрамындағы найман тайпасының бағаналы тармағынан шыққан. 14 ғасырда жазылған «Шаджарат әл.атрак» («Түрік шежіресі») атты кітаптағы деректер мен ел аузындағы аңыздарға қарағанда, Жошы хан аң аулап жүріп қаза тапқанда,
Шыңғыс ханға қаралы хабарды жеткізуге ешкімнің батылы жетпейді. Сонда Кетбұға бас кетер ауыр міндетті өз мойнына алады. Әуелі: «Теңіз бастан былғанды, кім тұндырар, а, ханым, Терек түптен жығылды, кім тұрғызар, а, ханым», . деп толғап, Шыңғыс ханды қаралы хабарға әзірлеп алады да, баласы Жошының өлімін күймен естіртеді. «Ақсақ құлан . Жошы хан» күйі осылай туыпты.мыс.
Бүгінгі күнге Кетбұғаның осы күйі және күй шығарар алдында айтқан бірнеше жол өлеңі ғана жеткен. Басқа әдеби не болмаса музыкалық шығармасы сақталмаған. Алайда, халық жадында Ұлығ (ұлы) жыршы атанған Кетбұғаның өз кезінде шығармалары халық арасына кең тараған, көшпелілер арасында сөз өнерінің дамуына ерекше ықпал еткен көрнекті тұлға болғандығы байқалады.
15 ғасырдың аяғы мен 16 ғасырдың алғашқы ширегінде өмір сүрген Доспанбет жырау Кетбұға биді құрметпен атап, оның сөздерімен өзінің таныстығын білдіреді. Халық өлеңдері мен аңыз әңгімелерінде де Кетбұға ел қамқоры, дана ақсақал ретінде бейнеленген. Ол туралы аңыздар қырғыз фольклорында да бар.
Жалпы “Ақсақ құлан” күрделі күй. Оны бірінші тыңдағанда, қанша ұнағанымен, бірден терең түсіну мүмкін емес. Бәлкім, оны әлі тереңірек зерттеу керек шығар. Құланның шабысын еске салғанымен, тыңдаған құлаққа бір сарындылау болып естілуі мүмкін. Бірақ, ол олай емес. Бұл күй ең кем дегенде екі сарынды. Бұрын оны бөліп.бөліп тартушы еді. Қазір бәрін біріктіріп тартып жүр. Ол дұрыс емес. Қазіргі жігіттердің түсініп жүргеніндей, бұл күйде тек құланның ғана шабысы бейнеленбейді. Мұнда Жошы хан мен құланның ой айтысы беріледі.
Жошының ойлары жоғарыда берілгендей айтылса, құланның ойлары былай: Жошы, сен мені тыңда. Мен саған бүгін әдейі бір өте маңызды жәйді түсіндіруге келдім. Сенің әулетіңе, әкеңнен бастап барлығыңа құландарға тиісуге болмайды. Біз сіздердің
        
        Кетбұға (шамамен 1150-1225) - жырау, күйші, аңыз кейіпкері. Орта жүз
құрамындағы найман тайпасының бағаналы тармағынан шыққан. 14 ғасырда
жазылған «Шаджарат әл-атрак» ... ... атты ... ... ... ... ... қарағанда, Жошы хан аң аулап жүріп қаза тапқанда,
Шыңғыс ханға қаралы хабарды жеткізуге ешкімнің батылы жетпейді. Сонда
Кетбұға бас кетер ауыр ...  өз ... ... Әуелі: «Теңіз бастан
былғанды, кім тұндырар, а, ханым, ... ... ... кім ... ... - деп ... ... ханды қаралы хабарға әзірлеп алады да, баласы
Жошының өлімін күймен естіртеді. «Ақсақ құлан - Жошы хан» күйі осылай
туыпты-мыс.
Бүгінгі күнге Кетбұғаның осы күйі және күй ... ... ... ... өлеңі ғана жеткен. Басқа әдеби не болмаса музыкалық шығармасы
сақталмаған. Алайда, халық ... Ұлығ (ұлы) ... ... ... ... ... ... арасына кең тараған, көшпелілер арасында сөз
өнерінің дамуына ерекше ықпал еткен көрнекті тұлға болғандығы байқалады.
15 ғасырдың аяғы мен 16 ... ... ... өмір ... ... Кетбұға биді құрметпен атап, оның сөздерімен өзінің таныстығын
білдіреді. Халық өлеңдері мен аңыз әңгімелерінде де Кетбұға ел ... ... ... бейнеленген. Ол туралы аңыздар қырғыз фольклорында да
бар.
Жалпы “Ақсақ құлан” күрделі күй. Оны бірінші тыңдағанда, ... ... ... түсіну мүмкін емес. Бәлкім, оны әлі тереңірек зерттеу керек
шығар. Құланның шабысын еске салғанымен, тыңдаған құлаққа бір ... ... ... ... ол олай ... Бұл күй ең кем дегенде екі
сарынды. Бұрын оны бөліп-бөліп ... еді. ... ... ... ... Ол ... емес. Қазіргі жігіттердің түсініп жүргеніндей, бұл күйде тек
құланның ғана шабысы бейнеленбейді. Мұнда Жошы хан мен ... ой ... ... ... ... айтылса, құланның ойлары былай: Жошы,
сен мені тыңда. Мен саған бүгін әдейі бір өте маңызды жәйді түсіндіруге
келдім. Сенің әулетіңе, ... ... ... ... ... Біз ... ... Қайта сіздер құландарға қамқорлық
жасап, бағып-күтулеріңіз керек. Сонда сендердің тұқымдарыңа нұр үстіне нұр
төгіліп, үрім-бұтақтарыңа ... ... ... өмір сүресіңдер. Мұны
сендер неге түсінбейсіңдер, біздер сендерге бірнеше рет ескерттік қой. Егер
мұны ары қарай да тоқтатпасаңдар, мұның арты ... ... ... ... ... түсе ... Біз ... сендердің
қорғаушыларыңызбыз, Алладан тілеу тілеушілеріңізбіз. Айналайын, осыны
түсінсейші, неге естімейсің мені. Мен саған осыны түсіндіру үшін әдейі
кездестім ғой бүгін. Құлағыңды, санаңды аш ... ... не ... ... ... ... көрмейсің, құлағың да тас жабылып ештеңе естімейсің. Жошы енді
қоймасаң ... Іс ... ... ... ... келеді. Айтқанды
істегілерің келмеді, қанша рет ескертіп түсіндіре алмадық. Әй болмадыңдар
ғой, әттеген-ай. Біздің де төзіміміз ... ... енді ... ... Ал ... бұл ... еш болмаса қалғандарыңа соңғы ескертпе болар.
Қош, Жошы, кеш бізді, ақырың сенің осылай болды. Бұл Алланың ... ... ... ... ... ... өзіне қарай бар күшімен атылған.
Міне, бұл іс осылай бітіпті. Алдында әкесі ... да ... ... ... екен. Ол кісі өмірдің желдей есіп тез өтіп бара жатқанын
уайымдап, оны қайтсем ұзартамын деп жолын іздейді. Содан ... ... ... бір көп ... қарт адам бар ... мұның құпиясын сол адам
білер деп естиді. Ол адам дао ... ... ... деген кісі екен. Сол
адамды жеткізіңдер маған деп бұйрық береді. Алдында ол кісі ат-тонын ала
қашып, бас ... ... ... ... қарсы келе алмайтын, айтқан сөзі
жерде жатпайтын адамға кім көнбей тұра алады. Оның үстіне сол елдің
басшылары да бұл кезі ... ... өз ... пайдалана қойғысы
келеді. Барыңыз және басын айналдырып, ол кісіні осы дао дінін қабылдауға
көндіріңіз. Сонда бізге тимейтін болады деп тықылдап, тынышын алады.
Сонымен, амал жоқ, ... деп ... жаңа ... ... ... ... сапардың бір пайдасы ол кісінің қасындағы көмекші хатшылары жолда
көрген-білгендерін хатқа түсіріп отырады. Соның ішінде ол кісі өмірінде
бірінші рет біздің ... ... ... ... оның дүниедегі
барлық жемістердің ішінде тең табылмайтын өте тәтті шырын екендігін әңгіме
етіпті.
Өмірімді ұзартып бере аласың ба ... ... ... жоқ, өмірді ұзарта
алатын тәсіл жоқ, бірақ маңдайға жазылып ... ... ... сақтайтын
тәсілдер бар депті. Сосын өміріңізде соңғы кезде қандай ... ... деп ... ... Ол ... мен бір аң ... атым ... қалдым. Өзім де содан қатты сескендім, – депті. Міне, бұл сізге
жоғарыдан жасалған ескерту екен, енді сіздің аңға шықпағаныңыз ... ... ... ... бере ... соң, басқаның бәрі бос сөз деп Шыңғысхан бұған
мән бермеген сияқты.
Чанг-Чунг ... ... ... дао ілімін қабыл алыңыз деп ұсыныс
жасапты.
Оған Шыңғысхан: жоқ, мен бабаларымның дінін тастап, басқа дінге бара
алмаймын, – депті. Ол ... діні ... дін? – деп ... ... ... деп жауап беріпті.
Сөйтіп, сырт көзге бір-біріне өте риза болғандай түр көрсеткенімен, екеуі
де бір-біріне артқан сенімі ... ... ... ... ... ... бар ... екі-ақ рет кездескен сияқты және олары еш
нәтижесіз аяқталған. Оның басқаша болуы да мүмкін емес еді. ... ... ... ... ... ... қателесті. Бұлай жасамау керек
еді. Сондықтан болар екеуі де ажырасқаннан кейін екі бөлек үйлеріне барып,
көп ұзамай ... бір ... бір ... қатар өмірден озды. Шыңғысхан
өзінің оңтүстік-батыстағы жорықтарын аяқтап, ... ... ... ... бұл ... ... өз империясына қосады. Сонан соң ұзақ
та ауыр, қырғын соғыстардан шаршап, жалыққан ол енді шығыстағы жорықтарын
аяқтау үшін еліне қайтады.
Осы кезде ол ... ... үшін ... ... ... тағы да аңға
шығуды ойлайды. Аңсары сол тағы құлан аулау. Бұрынғы аттан құлағаны, дао
монағының ескертпесі, тіпті Жошыханның өлімі де оған ... ой ... ... ... ... әлі ... еді. Ол ... жүре бергенде,
ұзақ өмір сүруіне барлық мүмкіншілігі бар еді. Бірақ олай болмады, бұл кісі
енді тыйым болса да қайтпай өзі үшін ... іске ... ... мерт ... ... ... ... келетін бір адам табылмаған әкесі мен баласы
бірдей құланның соңына сонша шүйлігіп, ешкім күтпеген жерден өлім тапты.
Адам баласы ... ... ... еді. ... олай ... ... ... сансыз құландарды кейін қырып, халқымыз түгел жойып бітті. Содан
соң өзі де ... ... ... ... ... ... ... ғана
қалып, енді-енді қайта өсе бастады.
Құлан қырылып біткеннен кейін, оларды ұмытып, ... ... деп ... ... ... елу жыл ... Құлан деген жануарға басқа бір ат
беріп, біраз алжастық. Енді, міне, бір айналайын еуропалық немістің азаматы
сонша ... ... ... ... ... ... жер ... құлан аты
түгелдей жойылып кететін еді. Соның арқасында, қаншама уақыттан кейін,
жарықтықтың бір-екеуінің тұяғы туған табиғатына келіп тиді. ... да ... ... ... сақтап көбейтуіміз керек соларды. Құландарымыз
көбейіп, сыртқа шығатын күн туса, ... бір жан ... ... ... ... ... ант етсек, дұрыс болар еді. Жүрсін жануарлар еркін, бір
кездердегі рақат өмірін еске ... ... ... ... ... де ... ... өсімталдығымыз, қуатымыз, күш-қайратымыз қайтып
келер.
Біз енді егеменді елміз. Еркін елдермен тереземіз тең. Бірақ осы жеңіске
дандайсымай, өмірдің ... ... ... ой ... керек сияқты.
Мысалы, ел бір-екі жылда бай бола алады екен. Ал осынша уақытта ол
өркениетті, ... ел бола ала ... ... ауыр ... бізді мейірліден гөрі қатыгездеу етіп
жіберген сияқты. Оны заманның өзгергені деп соған итере салуға болмайды.
Өйткені, әлемдегі бар көп ... әр ... өз ... ... салт-саналары негізінен сақталып қалған.
Әсіресе олардың қоршаған ортаға, жандылар мен жансыздарға ерекше
қамқорлықпен қарауы таң қаларлықтай. ... ... бар ... ... ... нәр ... көріп, тамашалап қуанғаннан гөрі, оларды
өлтіріп, өлгеніне қарап қуанатын адамдар аз емес сияқты. Бұл ... ... ... ... аңға ... ... да деген қатыгездікке
жалғасып кетуі оп-оңай.
Біз енді сол баяғы замандарымыздағыдай осы ... осы ... ... Ол ... сөз, ... ... ... жерде осындағы бар жанды,
жансыздардың барлығы үшін жауапты ... сөз. ... ... ... ба, жоқ, ... өсіріп, гүлдендіріп жібереміз бе? Өзіміздің де
келешекте дамыған ел болып, көтеріліп өсіп, гүлденіп көркеюіміздің өзі де
осыған тығыз байланысты. ... ... ... тағы да опық жейміз.
Сондықтан да осы ұрпақ та, осы айтылған әңгіменің мағынасын терең түсінсе,
келесі ұрпақ та ... ... ... біліп өссе екен дейміз. Неге деген
мақаланың басында тұрған сұрақ сонда айтылмас еді еш ... ... ...

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 5 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жыраулар поэзиясы17 бет
Шежіре шерткен шер мен сыр300 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь