Аққулар

Аққулар (лат. Cygnus) — қазтәрізділер отряды, үйрек тұқымдасының жеке туысына жататын өте сымбатты құстар. Қазақстанда аққудың (Cugnus) үш түрі: сұңқылдақ аққу, сыбырлақ аққу, кіші аққу кездеседі. Мойны мен денесінің ұзындығы тең әрі иіліп келген. Денесі созылыңқы, басы онша үлкен емес, тұмсығы тік әрі жалпақтау келеді. Қысқа сирағы денесінің арт жағында орналасқан. Қауырсыны тығыз әрі үлпілдек мамықты шымқай ақ түсті (тек Австралия мен Тасманияда кездесетін бір түрі ғана шымқай қара). Салмағы 5 . 10 кг, ең ірісі 13 кг.ға жетеді. Қанатының ұзындығы 150 . 180 см. Тіршілігінің көп уақытын суда өткізеді, жақсы жүзеді, бірақ сүңги алмайды, құрлыққа сирек шығады. Аққу . жұп құрып тіршілік етеді. Ұясына (су жағалауындағы өсімдіктердің арасындағы) 3 . 7.ге дейін жұмыртқа салады, оны көбіне аналығы басады. 29 . 40 күнде ширақ балапандар шығады, оларға жұптасып қамқорлық жасайды. Жылына бір рет түлейді. Ересектері су өсімдіктерімен, кейде судағы омыртқасыз жәндіктермен, ал балапандары су жәндіктерімен қоректенеді. Аққу . жыл құсы. Қыс жылы кезде аққудың біраз тобы Каспий теңізінің солтүстік.шығыс жағалауында . Ақтау қаласының маңында қыстап шығады.
Аққуды қазақ халқы ежелден қастерлеп, бақыттың бастамасы, жақсылықтың жаршысы, пәктіктің, сұлулықтың белгісі деп есептейді әрі киелі құс төресі санап, оған ешуақытта оқ атпайды. Аққудың аталығын «сапар», балапанын «көгілдір», мойнын «сұңғақ» деп дәріптейді. Сәкен Сейфуллиннің «Аққудың айырылысуы», Мұқағали Мақатаевтың «Аққулар ұйықтағанда», Қорқыт бабаның, Қожеке Назарұлының, Тоқа Шоңмаңұлының, Ықылас Дүкенұлының, Нұрғиса Тілендиевтің «Аққу» күйлері, Болат Аюхановтың «Аққу биі» халқымыздың аққуға деген сүйіспеншілігінің белгісі болып есептелінеді. Аспан әлеміндегі шоқжұлдыздың бірі «Аққу жұлдызы» деп аталады. Халқымыздың ауыз әдебиетінде аққуға байланысты даналық ұғымдар, аңыз.әңгімелер, мақал.мәтелдер, теңеулер жиі кездеседі: «Аққу . құстың төресі, жалғыз жатып оттамас», «Сүйріктей аққу мойын», «Аққудай ару», т.б. Аққудың қауырсыны әсемдік үшін пайдаланылады.[1]
Аққудың алты.жеті түрі бар, оның бесеуі Солтүстік жартышарды мекендесе, біреуі экватордың оңтүстік бетін қоныс етеді. Қазақстанды мекендейтін екеуі . сыбырлақ және сұңқылдақ аққулар. Кіші аққу тундрадан қыстайтын жерлеріне ұшқан кезде Қазақстанда кездеседі.
Қазақтар аққуды киелі құс деген:
        
        Аққулар (лат. Cygnus) — қазтәрізділер отряды, үйрек тұқымдасының жеке
туысына жататын өте сымбатты құстар. ... ... (Cugnus) үш ... ... сыбырлақ аққу, кіші аққу кездеседі. Мойны мен денесінің
ұзындығы тең әрі иіліп келген. Денесі ... басы онша ... ... тік әрі ... ... Қысқа сирағы денесінің арт жағында
орналасқан. Қауырсыны тығыз әрі ... ... ... ақ ... ... мен Тасманияда кездесетін бір түрі ғана шымқай қара). Салмағы 5 –
10 кг, ең ірісі 13 кг-ға жетеді. ... ... 150 – 180 ... көп уақытын суда өткізеді, жақсы жүзеді, бірақ сүңги алмайды,
құрлыққа сирек шығады. Аққу – жұп ... ... ... Ұясына (су
жағалауындағы өсімдіктердің арасындағы) 3 – 7-ге дейін жұмыртқа салады, оны
көбіне аналығы басады. 29 – 40 күнде ... ... ... ... ... жасайды. Жылына бір рет түлейді. Ересектері су
өсімдіктерімен, кейде судағы омыртқасыз жәндіктермен, ал ... ... ... Аққу – жыл ... Қыс жылы ... аққудың біраз
тобы Каспий теңізінің солтүстік-шығыс жағалауында – Ақтау қаласының маңында
қыстап шығады.
Аққуды ... ... ... ... ... ... жақсылықтың
жаршысы, пәктіктің, сұлулықтың белгісі деп есептейді әрі киелі құс төресі
санап, оған ешуақытта оқ ... ... ... ... ... ... «сұңғақ» деп дәріптейді. Сәкен Сейфуллиннің «Аққудың
айырылысуы», Мұқағали Мақатаевтың «Аққулар ... ... ... ... Тоқа ... ... Дүкенұлының, Нұрғиса
Тілендиевтің «Аққу» күйлері, Болат Аюхановтың «Аққу биі» халқымыздың аққуға
деген сүйіспеншілігінің белгісі болып есептелінеді. Аспан әлеміндегі
шоқжұлдыздың бірі ... ... деп ... Халқымыздың ауыз әдебиетінде
аққуға байланысты даналық ұғымдар, аңыз-әңгімелер, мақал-мәтелдер, теңеулер
жиі кездеседі: «Аққу – құстың төресі, жалғыз жатып оттамас», «Сүйріктей
аққу мойын», ... ... т.б. ... ... ... ... ... түрі бар, оның бесеуі Солтүстік жартышарды мекендесе,
біреуі экватордың оңтүстік бетін қоныс етеді. Қазақстанды мекендейтін екеуі
– сыбырлақ және ... ... Кіші аққу ... қыстайтын жерлеріне
ұшқан кезде Қазақстанда кездеседі.
Қазақтар аққуды киелі құс деген:
• Аққу құсы әдемі құс ... ... ақ ... ... ... ... ... Қазақтың әдемі қыздарын аққуға теңеген.
• Құстардың ішінен жұптасып өмір ... ... ... Егер Жұбынан айырылып қалса, не біреуі қаза болса, екіншісі адамша
қайғырып,ауырып өлуге барған. Осы жағдайдан кейін екінші аққуға
қосылмайтын ... ... ... ... ... болмайды", "Махаббаттарың айдында жүзген
қос аққудай болсын" -деген дана сөздер қалдырған.
Аққу үш-төрт жасқа дейін аққа емес, сұр қу (егер ... айту ... ... ... Түсі ... көгілдірден гөрі күлге не шаңға аунатып алғандай
сұрғылттанып тұрады. “Бесік баласы бес түлейді” деген мақалға сай ол да үш-
төрт түлеп ... шын ... ... басы мен ... ... ... қазан айларында ұшып кетеді.
Қазақстанда дыбыс шығару ерекшелігіне байланысты сұңқылдақ, сыбырлақ ... түрі ... ... жиегінде үлкенді- кішілі тісшелері
болғандықтан тұмсығы жалпақ әрі сүзгі қызметін атқарады. Негізінен, су
өсімдігінің жапырағымен, тамырымен, кейде ұсақ ... де ... ... ... қамысы нулы, суы таза, тұщы көл жағасында салады. 3-7
жұмыртқаны 35-40 күн басып шығарады. Балапандары ширақ келеді. Ал аталығы
ұясын, ... ... Бір ... ... өлгенше жазбайды.
Халқымыз жас жұбайларды қос аққуға осы себептен теңеген
Ғашық болған, асық болған ... ... ... ... ... құсым, сен.
Жаным, маған өмірімдей бол,
Айнымайтын сенімімдей бол.
Аққу көлі – арман көліндей,
Мөлдіреген көңілдей.
Жүзелік өмірге
Аппақ аққу ... ... ... бұл өмірде-ай,
Тербете бер аққу көлдей жүрегімді-ай.
Бірге жүзер арман құсым, сен,
Бірге ұшар самғар құсым, сен.
Аққу көлі – ... ... ... ... аққу ... еді тату ... аққуды өпкен,
Барады баурап үні «гаккулеткен».
Сарыарқа сырнайлатып сәні келді,
Жыл құсы жылы жақтан аққу жеткен.
Аққу, қаздар саңқылдайды,
Қамыс, қоға ән тыңдайды, «гаккулеткен».
Осы екен ғой ... ... аққу ... ... ... көрінгенің,
Айдынның жан саяхат төріндемін.
Махаббат қуанышқа шомылғанда,
Көрдің бе ән нөсері төгілгенін.
Аққу, қаздар саңқылдайды,
Қамыс, қоға ән ... ... екен ғой ... ... аққу жеткен.
Қуансам бақытыма тап болардай,
Толғандым ару құсқа ат қоя алмай.
Ей қалқа! Таң мезгілде сырласайық,
Толқынға тербетіліп ... ... ... ... қоға ән ... ... екен ғой ... көлге аққу жеткен.

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 3 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Мақатаев мұқағали (мұқаметқали) сүлейменұлы4 бет
Мақатаев, Мұқағали Сүлейменұлы17 бет
Мұқағали Мақатаев Сүлейменұлы5 бет
Мұқағали Мақатаев – ғасыр ақыны8 бет
Оқушыларға поэманы оқыту16 бет
Үлбір ішкі заттарын консервілеу әдістері6 бет
«Аққу» концептінің лингвомәдени ерекшелігі59 бет
Бақылау аккумуляторы батареяны таңдау және есепте21 бет
Литий-ионды аккумуляторлар13 бет
Сүгір (шалқыма), (наз қоңыр), (аққу), (қаратау шертпесі) күйлеріне талдау жасау8 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь