Құқық нысаны

Мазмұны

Кіріспе

1. Құқықтың қайнар көздері
1.1 Құқықтың қайнар көздерінің түсінігі, түрлері
1.2 Әдет және әдет құқығы
1.3 Заң прецеденті. Нормативтік келісім шарттар және заңды доктрина
2 Нормативтік құқықтық актілердің жалпы сипаттамысы
2.1 Норамтивтік құқықтық актілер түсінігі
2.2. Нормативтік құқықтық актілердің түрлері
Қорытынды

Қолданылған әдебиеттер тізімі
        
        Мазмұны
Кіріспе
1. Құқықтың қайнар көздері
1.1 Құқықтың қайнар көздерінің түсінігі, түрлері
2. Әдет және әдет құқығы
3. Заң прецеденті. Нормативтік ... ... және ... ... ... ... актілердің жалпы сипаттамысы
2.1 Норамтивтік құқықтық актілер түсінігі
2.2. Нормативтік құқықтық актілердің түрлері
Қорытынды
Қолданылған әдебиеттер тізімі
Кіріспе
Қазақстан егеменді, дербес, тәуелсіз ... ... ... ... өзіндік құқық жүйесі қалыптаса бастады. ... ... ... тән. ... ... ... ... жолдары мен тәсілдері бар. Оның бастаулары қандай екені
Қазақстан Республикасының 1995 ... ... ... ... ... былай деп жазылған: «Қазақстан
Республикасында қолданылатын құқық Конституцияның, соған сәйкес заңдардың,
өзге де нормативтік ... ... ... шарттық және өзге
де міндеттемелерінің, сондай-ақ Республика Конституциялық Кеңеснің және
Жоғарғы Соты нормативтік ... ... ... ... Республикасы Конституциясында «қолданыстағы құқық» аталымы
келтірілген. Мұның себебі Конституция нормаларының жай ғана ... ... ... ... ... арнайы атап көрсетуі керек
екендігін, сондай-ақ осы нормаға сай «қолданыстағы құқық» деп тек Қазақстан
Республикасы Конституциясына сәйкес ... ... ... ... ... ерекше көңіл аударып көрсету мақсаты еске алынады.
Қазақстан Республикасының ұлттық құқығы тек Республиканың мемлекеттік
органдары қабылдаған нормативтік актілерден ғана ... ... ... ... халықаралық шарттары мен ... ... ... ... Республикасының құқықтық жүйесі құқықтық іс-әрекеттің
(мінез-құлықтың) абстрактілі – ... ... ... ... деп
ұғынуға негізделеді.
Сондай – ақ ... ... ... жүйесінің ерекшелік
белгісіне адамның табиғи құқықтары мен ... ... ... және ... ... ... қайнар көздері – бұл құқық нормаларының бекітілу және көрініс
табуының мемлекет шығарған немесе ол таныған ресми-құжаттық ... ... ... ... ... беру.
Құқықтың қайнар көздері дегеніміз құқық мазмұнының белгілі мемлекеттік
органандарың актілерінде, сот шешімдерінде, ... ... ... ... ... ... түрде бекітілуі және айқындалуы. Құқықтың
әлеуметтік институт ретіндегі ... ... ... ұзақ ... бойы ... ... дамыды және өзгерді. Бұл қоғамдық дамудың, және ... ... сол не ... бір кезеңінің әрқандай қажеттіліктері
мен жағдайларына байланысты болды.
Бұған байланысты кейбір ғалымдар екі ... ... ... ... ... деп ...... және ішкі. Олардың пікірінше сыртқы
нысан – бұл ... және ... ... көздерде бекітілген объективті
тәртіп ережелері, ал ішкі - бостандық шегін, тәртіп ... ... ... құқық жүйесіндегі оның иерархиясын белгілейтін, және
құқық құралының жүйе ретіндегі басқа да аспектілерін көрсететін ... кету ... ... ... ... құқық нысанын анықтауға
байланысты тағыда бір көзқарас дамуда – ақпараттық.
Осылай құқықтың қайнар көздерін анықтауда әрқандай көзқарастар ... ... ... ... бұл ... ... ... мәселелер
туындамайды. Ең кең таралған қорытынды құқық ... ...... қайнар
көзі ұғымының синонимі болып табылады.
Сонымен қандай құқықтың қайнар көздері болған және бар? Бір ... ... ... қайнар көздерін атап өту өте қиын, ... ... және кең ... ... ... ... Бұлар құқықтық
дәстүрлер; нормативтік құқықтық актілер; құқықтық шарттар; прецеденттер;
құқықтық доктриналар.
Тақырыптың өзектілігі құқықтың қайнар көздерінің, оның ... ... ... құқықтық актілердің қазіргі Қазақстанда жеткілікті
түрде қабылданып, ... ... ... ... ... ... ... және сипатын елеулі өзгертетін жүздеген және
мыңдаған жаңа нормативтік актілер қабылданады. Құқыққорғаушылар, заңгерлер,
адвокаттар, және де заң ... ... де ... ... ... ... ... тез таба алмайды. Бір ғана мәселені
зерттеу үшін көптеген ... ... ... тура ... бір ... ... әрқандай нормативтік актілерде шашылған.
Қойылған мақсатқа сатылы және аргументті түрде жету үшін, міндеттердің
келесі шеңберін шешу қажет:
- Құқықтың ... ... ... ... зерделеу, сондай-
ақ қазіргі Қазақстандық құқықтың қайнар көздерін жетілдіру үшін
осы процесстің маңызын анықтау;
- осы ... ... ... бойынша Қазақстан Республикасының
мемлекеттік органдары мен басқа ұйымдардың тәжірбиелік ... етіп ... ... ... ... ... құқық қайнар көздерінің түрлерін қарастыру және біздің
мемлекетіміздің құқық қолдану тәжірбиесі үшін ... ... ... тақырыптың тәжірбиелік маңызы өте зор, өйткені,
құқықтың ... ... оның ... ... ... ... нормативтік материалдарды өңдеу және квалификациялық белгілер
бойынша орналастыру жолымен оларды ... және ... ... ... ... ... ... қайнар көздерінің түсінігі, түрлері
Заң ғылымында түрлі философиялық – нысан (форма), мән, қызмет, мазмұн
деген сияқты санаттар жиі қолданылады. ... ... деп ... ... ішкі ... білдіретін сыртқы көрінісі айтылады.
Мән – пәннің, заттың, құбылыстың ... ... оның не үшін ... қандай пайдаға асыруға болатындығының көрсеткіші.
Қызмет – сан алуан пәннің, заттың, немесе құбылыстың негізгі тағайыны,
оның іс-әрекетінің негізгі бағыттары.
Мазмұн пәннің, заттың немесе ... осы ... ... аясының
ішіндегісі, ішкі жағындағы бары-нәрі.
Құқықтың сыртқы насын деп формальды түрде құқықтық құбылыстарды баянды
ететін заңдық негіздердің кешені ... Осы ... ... ... нормалардың адресаттарына олардың нақты мазмұнымен танысуына және
оларды пайдалануына мүмкіндік туғызады.
«Құқықтың қайнар көздері» және «Құқық негіздері» деген ... ... ... байланысты, бірақ біріне – бірі дәл ... ... ... ... ... ... қалай құрылғанына және
білдірілгенін көрсеткен болса, онда ... ... ... ... ... оның ... алдын ала анықтайтын қозғаушы күштер
жүйесі мен жазылу нысанын көрсетеді [2, 245].
Қазақстан егеменді, дербес, ... ... ... ... ... ... құқық жүйесі ... ... ... интернационалдық қасиеттер тән. Қазақстан құқығының өзіне
тән қалыптасу жолдары мен ... бар. Оның ... ... ... ... 1995 жылғы ... ... ... ... ... деп ... «Қазақстан
Республикасында қолданылатын құқық Конституцияның, соған сәйкес заңдардың,
өзге де нормативтік актілердің, Республиканың халықаралық шарттық және өзге
де міндеттемелерінің, ... ... ... ... ... Соты ... қаулыларының нормалары болып табылады».
Әдетте, құқықтың қалыптасуының үш жолы бар: 1) ... 2) үлгі ... ... 3) құқықтық әдеттер. өз кезінде қазақ
мемлекеттілігінің құқығы осы үш жолмен қалыптасқан. Оған дәлел ... ... ... ... ескі ... ... ханның «Жеті
жарғысы» (ХVІІІ ғ.). Сонымен қатар қазақ қоғамында билердің үлгі шешімдері
де ... ... ... ... ... ... қиыстырып тапқан
билердің шешімдері ұқсас істерді қарағанда күші бар құқықтық норма ретінде
пайдаланылған [3, 120]. ХІХ ғасырда билер ... ... ... ... ... нормативтік актілер ретінде пайдаланылған.
Солармен қатар қазақ қоғамында ежелден қалыптасқан ... ... ... ... ... ... ... «Құқық қайнар көзі»
атауына берілетін мағыналардың әртүрлілігіне, соңғы қортындыны Шершневич
жасаған, оны ... ... ... ... атауымен ауыстыруға
қажеттілігі туындайды.
«Құқық нысаны» терминиінің аталғандардан ... ... да ... ... ... ... ... «құқық қайнар көзі» ретінде қандай да бір нормативтік құқықтық
актілерді, ... ... ... ... ... ... және
толықтырудың объективті түрде қажеттілігін туындататын материалдық,
әлеуметтік және қоғамның ... да өмір сүру ... ... ... не ... бір құқықтық жүйенің негізінде ... ... ... (либералдық, консервативтік және т.б.) жатқанын
көрсететін “құқық қайнар” көзі терминінің ... ... да ... бұл ... ... ... [4, 421].
Құқық нысаны дегеніміз құқық мазмұнының ... ... ... сот шешімдерінде, шарттарда, дәстүрлерде және
басқа қайнар ... ... ... бекітілуі және айқындалуы. Құқықтың
әлеуметтік институт ретіндегі пайда болғанан бергі ұзақ тарихы бойы құқық
нысанына көзқарастар дамыды және ... Бұл ... ... және ... ... сол не ... бір ... әрқандай қажеттіліктері
мен жағдайларына байланысты болды.
Ежелгі Рим заңгерлері барлық халықтың құқықтарындағы барлық жүйелерге
тән ортақ бірнәрсені ... және ... ... ... пен құқық
жүйелеріне тән болған құқық белгілерді.
XVIII-XIX ғасырларда ... және ... (заң ... ... ... пікірталастар кенеттен күшейді. Дегенмен XX ғасырда
құқық ... ... ... ... бар болуынан туындайтын (оның негізгі
құқықтары мен бостандықтары) ... ... мен ... ... ... ... жойылды [5, 184]. Насан барлық құқық
салалары үшін бірдей болады - ... және ... ... ... ... бекітуге барлық тәртіп ережелері жатады.
Бұған байланысты кейбір ғалымдар екі құқық нысаны туралы айтуға болады
деп есептейді – сыртқы және ішкі. ... ... ... ...... және басқа қайнар көздерде ... ... ... ал ішкі - ... ... тәртіп масштабын белгілі нормада
бекітетін, құқық ... оның ... ... және ... жүйе ... ... да аспектілерін көрсететін формальды
анықтылық.
Айта кету қажет отандық ... ... ... ... анықтауға
байланысты тағыда бір көзқарас дамуда – ақпараттық.
Осылай құқық нысанын анықтауда әрқандай көзқарастар бар, Бірақ қазіргі
құқық териясында бұл ... ... ... ... ... Ең
кең таралған қорытынды құқық нысаны ұғымы – құқық қайнар көзі ... ... ... қандай құқықтың қайнар көздері болған және бар? Бір ... ... ... қайнар көздері атап өту өте қиын, ... ... және кең ... ... ... ... ... құқықтық
дәстүрлер; нормативтік құқықтық актілер; құқықтық шарттар; прецеденттер;
құқықтық доктриналар.
Рим құқығының маңызды қайнар ... ...... және ... да ... ... ... ресми
тәжірбиесінен қалыптасатын ережелер. Романо-германдық құқыққа ұзақ уақыт
бойы (XIII-XIX ғасырлар) тән ... ... ... көз ... ... ... ең маңызды нысаны (қайнар ... ... ... байланысты исламның қасиетті кітабы - Құран, ... ... ... біртұтас ортақ келісімі”, және қияс, немесе ұқсастық
бойынша ойлау [13, ... ... ... құқық қайнар көздері туралы, сондай-ақ
олардың түрлері туралы пікірлер ... ... ... жоқ. ... (құқықтық дәстүр, заң, прецедент), ежелгі уақыттан бергі
маңызды эволюциясын жасап, қазіргі ... де ... ... сақталды.
Басқалары ізсіз жоғалып кетті. Үшіншілері қандай да бір тәжірбиелік маңызын
жоғалтып, тек қана тарихи құндылығын ... ... ... ... үшін ... күші ... және іс ... заң ретінде қолданылған
рим заңгерлерінің ... ... ... ... жиналыспен және
сенатпен қабылдынған құқықтық актілер – сенатусконсульттарды мысалға алуға
болады.
Есепсіз құқықтың қайнар ... ... ... ... құқықтық актілері маңызды орын алады.
Құқықтың бір белгісі оның формалді ... ... ... түрде объектіленіп, сыртай көрінуі керек, қандай да бір нысанда
болуы керек. Бұлсыз құқық ... ... ... ... ... міндеттін атқара алмайды.
Оны құрайтын нормалар заңдарда немесе мемлекетпен танылатын басқа да
қайнар ... ... ... ... ... ... міндетті болып
танылуы мүмкін.
Құқықтың қайнар көздері – бұл мемлекет ... заңи ... ... ... ... ... көздерінің түрлеріне талдау ... ... ... құқықтық нысаны, құқықтық қайнар көзі ұғымдарының ара ... ... ... ... деп, ... ... ... реттеуде
қолданылатын барлық заңи құралдар болса, онда ... ...... ... ... жүйе [6, ... әдебиеттерінде құқық нысаны мен құқық қайнар көзі ұғымдарының ара
қатынасы даулы. Бірінші көзқарас ... бұл екі ұғым ... ... бойынша, құқық қайнар көзі ұғымы құқық нысаны ұғымына қарағанда
кеңірек.
Соңғы көзқарас бүгінгі күні де үстем. Шынында да, ... көз ... не ... ... себебі сияқты қарастыратын болсақ, онда заңи
құбылыстарға қатысты құқықтың қайнар көзі деп, келесі үш ... ... ... ... ... көзі (қоғам өмірінің ... ... ... ... ... идеологиялық мағынадағы қайнар көзі (әр түрлі құқықтық ілімдер және
доктриналар, құқықтық сана);
- ... заңи ... ... көзі (бұл ... ... ... ... – бұл құқық нормаларының бекітілу және көрініс
табуының мемлекет шығарған немесе ол ... ... ... заңды, жалпыға міндетті мағына беру.
Құқықтың қайнар көздеріне ресми сипат тән, оларды ... ... ... ... ... қолдаудын қамтамасыз етеді. ... ... ... ... екі ... беріледі:
1) құқықшығармашылық жолы арқылы; бұл жағдайда нормативтік ... ... ... ... ... ... ... шығарады.
2) санкциялау жолы арқылы; бұл жағдайда мемлекетік органдар белгілі
бір түрде әлеуметтік нормаларды ... ... ... ... ... күш ... [7, ... Қазақстан Республикасында ұлттық құқық тек қана ... ... ... ... нәр ... ... – Қазақстан
Республикасының Конституциясы. Конституцияның ең ... ... күші ... ... ... ... ол ... қолданылады. Одан төмен –
конституциялық заңдар. Ондай заңдар ерекше ... ... ... – жай ... ... өзгерістер мен қосымшаларды
республикалық референдум ... ... ... ... ... және жай ... Парламент қабылдайды.
1.2 Әдет және әдет құқығы
Құқықтық әдеттер – құық нысандарының ... ... ол ... ... ... дағдыға айналған , ұрпақтан-ұрпаққа ауысып
отыратын мінез-құлық ережелері. Бұл құқықтың ... ... ... ... ... ... келген құқық нысаны.
Әдет-ғұрып нормалары адамдардың қарым-қатынастарында ... ... ... ... ... ... ... Мысал, Ману
заңы, орыс правдасы, «Қасымханның қасқа жолы», «Есімханның ескі ... ... ... ... т.б. ... ... ... қоғамында билердің
үлгі шешімдері де қазақтың ұлттық әдеттерін ... ... ... ... билердің шешімдері ұқсас істерді қарағанда, күші бар құқықтық
норма ... ... ... ... ... ... ежелден
қалыптасқан құқықтық әдеттер де қоғамдық қатынасардың реттеушісі болып
отырған [8, 217]. Әдет – ... ... ... ... ... ... ... әдет нормалары адамдардың санасынан орын алған және көп
рет қолданылуының нәтижесінде әдетке айналған, тарихи ... ... ... ... жалпыға міндетті мән беріп, оларды орындауды
өзінің мәжбүрлеу күші арқылы кепілдеуі. ... ... ... ... ... санкциясы екі түрлі жолмен беріледі:
а) нормативтік актілерде әдет нормаларына сілтеме жасау ... ... сот ... және ... да мемлекеттік  органдар
актілерінде іс жүзінде тану арқылы.
Әдет-ғұрып - қауымдағы адамдардың ... ... ... географиялық, ұлттық, экономикалық факторларға байланысты тарихи
қалыптасқан, жазылмаған мінез-құлық қағидасы. Әдеттер ру тұрмысының ... ру ... ... ... ... ... реттеу үшін,
олардың өсіп-өніп, өмір сүруін қамтамасыз ету үшін қажетті құрал ретінде
қолданылады. Олар ... ... ... ру ... ... сүтімен, қауым өмірінің үлгісімен сіңіп, олардың ... алға ... ... Ру ... ... ру ... еркін
білдіріп, мүдделерін қорғайтын қағидалар деп танылып, оны мүлтіксіз орындау
әрбір ру мүшелерінің дағдысына ... Ру ... ... ... ... пе әлде құқық па деген сауал ру мүшелерінің ойына кіріп ... [9, 198]. ... ... ру ... дәстүрлерін бұлжытпай
орындау табиғи, өзінен-өзі түсінікті жағдай болып саналады. Рулық әдеттер,
дәстүрлер қандай ... ... ... тарихынан да көруге болады.
Бұл ережелер мемлекеттің мәжбүрлеу күшімен қорғалып отырады. ... ... ... ... ... мақұлданған әдет-
ғұрыпқа ұласқаны тарихқа мәлім жағдайлар. Рулық қауымда ең көп таралғаны
әдет-ғұрып ішінде жиі ... ... ... жуу» ... ... ... өш алу») және «Жанға - жан», «қанға-қан», ... ... ... ... ... қағидаты» деп аталатында. Бірте-бірте әдет-
ғұрыптар айып төлеумен алмастырыла ... ... ... ... ... ... ... (төлеу, төлету) дифференцияланған
сипатқа ауыса бастайды [10, 208].
Қазақ мемлекетінің хандық дәуір ... ... ... қоғамында әдет
құқық негіздерінің тұғыры қызметін атқарды. Осыған орай көшпелі өмір ... ... ... негізгі нсаны мақұлданған (санкцияланған) құқықтық
әдет-ғұрып болды.
1.3 Заң прецеденті. Нормативтік келісім шарттар және заңды доктрина
Жалпы ... ... ... ... ... және ... басқа
бөліктеріне отаршылдық басып алу әрекеттері барысында тараған еді. ... ... ... ... прецеденттік құқығына негізделген.
Прецеденттік құқық дегенде соттық шешімдерінің жазылған конституцияға
емес, одан гөрі талай ғасырлар ... ... атап ... соттық
істерді қарау үлгілерінде ... ... ... ... ... ... айтамыз. Жалпы құқық бірқатар соттық
шешімдерге негізделсе, прецеденттік ... сол ... ... ... құқық тұтастай алғанда заңдық прецеденттерге бой ... ... ... ... ... ... прецеденттерді
пайдалану және түсіндіру арқылы айқындалады. Осыған ... жеке ... ... ... бір ... ... «ұқсас» екендігі туралы сұрақ пайда
болады.
Жалпы құқық жүйелері процессуалдық сот ... ... Екі ... да ... дәлелдеу құқығының қатаң нормаларына
сай өз қисындарын жайып ... ал ... ... ... ... ... – бұл ... істерді шешуде басшылыққа алынатын және
жалпыға міндетті заңды мағынаны иеленетін нақты бір ... істі ... ... ... шешім.
«Заңды прецедент» Англияда, АҚШ-та, Үнді елінде және басқа ... ... ... Мұның өз ұқсас болып келетін басқа
істерді шешуде эталон ... ... ... ... табылатын соттың
сәтті, әділ қабылданған шешімі [11, ... іс» ... та, ... ... те ... мүмкін. Ол судьяға
немес лауазымды тұлғаға дербес шешім қабылдауға жай ғана ... ... ... ... ... ... ... болмаған жердегі жағдай
мен ахуалдың қаншалықты деңгейде ұқсастығын бағалау ... тек ... тән ... ... Және де үлгі ... ... шешімдердің
барлығы бірдей міндетті есе. Тек алғашқы шешімді немесе үкімді ... ... ... ... ғана ... ... ... шарт – бұл екі немесе одан да көп ... ... ... өзі ... ... міндетті болады және мемлекет күшімен
кепілдендіріледі. Нормативтік шарттар бірте-бірте ... ... ... ... ... ... құқық және құқықтың басқа да
салаларында кеңінен таралып, қолданыла бастады. Олар ... ... және ... ... және ... ... ... деген түрлерде болады [12, 162].
Кәсіпорын әкімшілігі мен еңбек ұжымының ... ... ... ... ... ұжымдық шарттың таралған түрін мысалға
келтіруге болады. Бұл шарт ... ... ... ... ... азаматтық құқықтық айналымға қатысушылардың белсенділігінің нақты
нысаны ретінде болады. Айта ... ... ... әлеуметтік – экономикалық
мазмұнының өзгеруіне байланысты, қоғамның тарихи дамуы барысында шаттың
конструкциясы өздігінен ... ... қала ... ... ... ... ... дамуымен қатар уақыт
өте оған қатысушылардың саны да ... жеке ... ... бұл ... ... дербес субъектісі болып табылатын әртүрлі ұжымдық
құрылымдар, яғни, заңды тұлғалар шыға бастады. Заңнамада көзделген ... ... ... ... ... ... ... элементтерде күрделене түсті, ал ... шарт ... ... ... құқықтың әр саласында, атап айтқанда
халықаралық, жария, әкімшілік және тағы ... ... ... ... құқық салаларымен салыстырғанда азаматтық құқықта ол ... ... ... шарт ... не? Шарт көне ... ... Шарттың ғасырлар бойы пайдаланылуы құқықтың икемді түрі
екендігін көрсетеді, ол арқылы әртүрлі қоғамдық ... ... ... ... ... ... заң ... адамдардың
әрекетін реттеу. Ал оларды бұзу заң талаптарын бұзушылықты білдіреді.
Шартты (соntractus) рим ... үш ... ... ... туындауы ретінде; құқықтық қатынастың өзі ... ... ... ... қатынастың нысаны ретінде қарастырылды.
Шарт туралы мұндай көзқарастар ... іс ... ... Азаматтық кодексінде және басқа да елдердің азаматтық
кодекстерінде көрініс ... [13, ... ... ... 1101- ... ... ... деп мәмілені
таниды, ол арқылы бір немесе бірнеше тұлға бір-бірінің алдың өз немесе
бірнеше ... ... ... бір ... ... немесе істемеуге
міндеттенеді». АҚШ-тың Бірынғай сауда ... ... ... ... ... ... ... қолданылатын құқық нормаларына ... ... ... ... ... деп ... 1-201- бапта
«келісімге» анықтама берілген: «...жақтардың іс жүзінде ... ... мен ... да ... ... ... Азаматтық
кодексі кітабында 213-бап: «шарт бір немесе бірнеше жақ өзіне бір немесе
бірнеше жаққа ... ... ... ... мәміле болып
табылады» деп анықтама берілген [14, ... ... ... және бұл ... кейін заңи әдебиеттерде шарт
туралы әртүрлі ... ... ... ... ... орыс ғалымы О.С. Иоффенің зерттеулерінде қарастырылған. Оның
айтуынша шарт азаматтық құқықтық қатынастардың пайда ... ... ... ... екі не ... көп адамдардың арасындағы келісім. Кей кезде
шарт дегеніміз мұндай келісімнен ... ... өзі, ал ... бұл ... оның қатысушыларының барлығының еріктері негізінде
пайда болатын міндеттемені бекітетін құжатты білдіреді [3, 132 б.].
М.К.Сүлейменовтың пікірінше: «Шарт заңи факт ретінде ... ... ... ... ... ретінде шарттың пайда болуының негізі
қызмет етеді. Заңи факт және ... ... ... шарт – бұл ... ... оның дамуының әртүрлі жақтары».
Сонымен қатар заңи әдебиеттерде шарт ... ... ... 1993 жылғы оқулықта шарт екі немесе көпжақты мәміле ретінде
қарастырылды [4, 421 б.]. ... ... ... ... ... ... па?
Мәміле бұл құқықтар мен міндеттерді бекітуге, өзгертуге және ... ... Ал шарт тек ... мен ... белгілеп
қана қоймай, сонымен қатар келісімде бекітілген іс-әрекеттерді жасауды
көздейді. Шарт қандай нақты іс-әрекеттер ... ... ... және ... ... үшін ... ... заңи талаптар қандай ... ... да ... рөлі мен ... ... қарағанда
кеңірек [5, 185 б.].
Айта кететін жайт, «Шарт» термині азаматтық заңнамада әртүрлі мәнде
қолданылады және оны ... ... ... ... ... ... ... факты; екіншіден, сол шарттық міндеттеменің
өзі; үшіншіден, шарттық міндеттемені ресімдеген құжат.
Шарт — құқықтық ... ... ... ... ... болатын заңдық факт. Сондықтан да, шарт ... ... ... ... ... бірі ... ... кодекстің 148-бабының 1-тармағына сәйкес мәмілелер бір жақты
және екі немесе көп ... ... ... ... Сол ... шарт мәміле
болып табылады және шартқа екі және көп ... ... ... ... мәміленің нысаны және оны тіркеу туралы, мәмілені заңсыз деп тану
туралы және тағы басқа ережелер ... «Бір ... және көп ... ұғымын «бір жақты және өзара шарттар» ... ... ... ... ... ... ... себебі мәмілені жасау үшін ... ... ... бір ... ерік ... ... ... басқа
мәмілелерден және басқа заңдық фактілерден айырмашылығы сол, шарт дегөніміз
тараптардың ... ... ... ... ... ... ... шарт жасасу үшін екі таратың (екі жақты мәміле) не ... одан да көп ... (көп ... ... ... ерік ... [6, 90].
Шарттардың басым көпшілігі екі жақты мәміле болып табылады, ... ... ... құқық қатынастары туындайды, ал міндеттеме
үшін мүдделері қарама қарсы екі тарап болуы ... ... ... ... (несие беруші), екіншісінде — сол ... ... ... ... ... ... ... шарт туралы жалпы ережені қолдануға
болады. Дегенмен, көп жақты шарттардың жоғарыда ... ... ... ... ... болмайды. Атап айтқанда, жария шарт
туралы, үшінші жақтың пайдасына шарт туралы ережелерді көп ... ... бола қояр ма ... шарт ... ... ... ... да
қандай да бір ерекшелік болуға тиіс.
«Шарттан ... ... ... ... өзге ... ... мүмкін» деген ережені Қазақстан ... ... ... ... ... болып табылады. Айта кететін
жайт, бұл ереже ... ... ... Ол ... ... мүше басқа елдердің Азаматтық кодекстерінде жоқ.
Азаматтық-құқықтық шарт, әдетте, міндеттемелік ... ... [7, 362]. ... ... да. ... міндеттемелік құқық
қатынастарының ауқымына зорға сиатын құқықтық қатынастар да бар. ... ... ... шарттан ортақ меншік объектісін бірлесіп иелену
және пайдалану жөнінде оның ... ... ... ... ... ... емес ... салыстырмалы құқық қатынастары болып
табылады (ортақ меншіктің қатысушылары мен ... ... ... ... заттық абсолюттікке қарағанда).
2. . Нормативтік құқықтық актілердің жалпы ... ... ... ... ... ... ... функцияларын табысты атқаруы үшін құқықта ... ... ... сыртқы білдірілуі болуға мінндетті. Отандық және
шетелдік заң әдебиеттерінде бұл ... ... ... ... нысан немесе құқық нысаны деп аталады, ал басқаларында – ... ... бір ... нысан да, құқық қайнар көзі де деп аталады.
Бұл ... ... ... күнге бар теориялық және тәжірбиелік
материалдар тұрғысынан, нормативтік ... ... ... құқықтық
актілерден айыруға мүмкіндік беретін ең маңызды бес ... ... ... ... ... акт - тиісті құқық ... және ... ... ... мемлекеттің лауазымды тұлғасымен не
бүкілхалықтық республикалық референдумда қабылданады. Басқа сөздермен – ... және ... ... органдардың нормативтік актілерді әзірлеу
және қабылдау, оларды жетілдіру мен күшін жою бойынша қызметінің нәтижесі.
Қабылданып жатқа ... мен ... ... ... мен тиімділігі
заңшығарушылық техниканың жетілу дәрежесіне, нормативтік акт тілінің
анықтығы мен ... ... ... ... ... түсіндірмелерге дәл анықтама беруге тұтасымен байланысты, сондай-ақ
орындаушылардың кәсіби машығына, біліміне, ... де ... ... ... ... ... ... органдардың және лауазымды
тұлғалардың нормативтік құқықтық нормаларды ... ... ... ... ... өзгерту мен күшін жою бойынша қызметтінің ерекше
түрі.
Құқық шығармашылықтың келесі түрлері ажыратылады:
а) халықтық ... ... ... ... ... ... ... құқық шығармашылығы;
г) қоғамдық ұйымдардың құқықшығармашылығы
2 Нормативтік құқықтық актілердің құрамында тек қана құқық нормалары
бар, яғни мемлекеттік міндеттілікке ие жалпы ... ... ... ... ... келесіден туындайды, норма - бұл қоғамдық қатынастар
реттеушісі, ол қоғамдық қатынастар дамуы үшін қандай ба бір жақтан ... не ... бір ... бұл ... ... басқа жақтарын
есептемей ережені, мүмкіндікті, масштабыты құрады.
Егер құқық нормаларының, заңдардың материалдық астарын алсақ, ... да ... ... ... ... ... даму сатысында,
өндірісті, таратуды, өнімділікті айырбастауды, жалпы ережемен қамту, ... ... ... пен ... ... ережелеріне бағыну
қажеттілігі пайда болады. Бұл ... ... ... ... ... қалыптасады.
3 Құқық қайнар көзі ретінде нормативтік құқықтық актілерден құқықтану
қайнар көздерін ажырата білу керек. Құқықтану қайнар ... – бұл ... ... ... ... Яғни бұл ... ақпараттың қайнар
көздері (заңдардың жиналымы, ғылыми-тәжірбиелік түсіндірме, тарихи құқықтық
ескерткіштер, заңгер ғалымдардың еңбектері). ... ... ... ... болмайды [10, 209].
4 Әрбір нормативтік құқықтық актінің, оның ... ... ... заң ... ... ... ... атрибуттары бар.Ондай
атрибуттарға мыналар жатады:
а) актінің нысанына нұсқау; Қазақстан Республикасының ... ... ... ... Конституциялық заң күші бар
Жарлығы; ... ... ... Заңы; Қазақстан Республикасы
Президентінің заң күші бар ... ... ... ... ... ... ... қаулысы; Қазақстан Республикасы
Президентінің Жарлығы; Қазақстан Республикасы Үкіметінің ... ... ... мемлекеттік орган басшысының бұйрығы; орталық
мемлекеттік органның ... ... ... ... ... ... мәслихаттың шешімі; әкімдіктің қаулысы; әкімнің шешімі
және қолданыстағы ... ... ... құқықтық актінің өзге де
нысаны;
б)осы нормативтік құқықтық актінің ... ... ... ... қысқа, анық, негізделген дәне ең ... ... ... түйінін, онда қарастырылатын сұрақтардың мазмұнын дәл ... ... ... ... ... ... жері мен ... тиісті нормативтік құқықтық актіге қол қоюға уәкілдік берілген
адамның қолы;
Нормативтік құқықтық актілердің ресми ... ... ... ... ... Конституциясына, Конституциялық заңдарына,
кодекстеріне, заңдарына, Қазақстан ... ... оның ... Конституциялық заң немесе Заң күші бар
Жарлықтарына - Қазақстан Республикасының Президенті;
- ... ... ... ... ... ... Республикасы Үкіметінің қаулыларына – ... ... ... ...... ... төрағасы;
- әкімдіктің қаулыларына, әкімнің шешімдеріне - әкім;
- өзге де ... ... – оны ... ... органның
басшысы қол қояды [11, 327].
д) нормативтік ... ... ... ... нормативтік құқықтық актінің Қазақстан Республикасының әділет
органдарында мемлекеттік тірекуден өткен күні мен нөмірін осылай ... ... ... ... ... Нормативтік актілерде құқық нормалары белгілі құрылымдық бөліктер
арқылы ... ... ... ... ... ... арқылы.
Осылай, нормативтік құқықтық акт – бұл құқықтық нормалардың күшін
белгілеуге, өзгертуге ... ... ... ... ... ... бар, жазбаша ресми құқық шығармашылық актісі.
Тәжірбиелік нұсқада әрқандай мемлекеттік органдардың заң нормалары
туралы айтылып отыр. Номативтік ... ... ... ... ... ... көп рет қолдануға көзделген, ... ... ... ... ... ... ... негізі
құқықтық норма болып табылады [12, 163 б.].
Басқа сөзбен, ... ... ... ... ... ... белгілі
тәртіп ережесі болып табылады, оны ... ... ... және ... құралдармен, сондай-ақ заңдық мәжбүрлеу
шараларын (тәртіптік, әкімшілік, материалдық, қылмыстық ... ... ... ... ... ... айырмашылығы:
1) қоғамдық абыройға сүйненетін, сенім мен қоғамдық мәжбүрлеу
әдістеріне негізделген әдет-ғұрып пен мораль нормалары;
2) құқық қолданушы актілердін;
3) ... ... ... ғылымда құқықтың формальдық мағынада қайнар көзі ретінде
заңдық қайнар көздері ұғымы баяғыда ... ... ... ... түсінігінің синонимы ретінде «құқық қайнар
көзі» түсінігі қарастырылады.
Алайда революцияға дейінгі заң ... және ... ... бұл ... ... ... ... жоқ және қолдамайды.
Осылай құқықты білдіретін «әрқандай нысандар» ... ... ... ... ... фактісін танып, дегенмен бұл термин «өзінің көпмағыналы
болуынан, аз жарамды» болып табылады деп санаған.
Бұл ойды ... ол ... ... ... ... ... ... түсініледі:
а) құқықты туғызатын күштер; ... ... ... көзі ... ... халықтық ерікті, құқықтық сананы, әділеттік ... ... ... ... да бір заңнаманың негізі болған материалдар. Бұл ... ... ... ... қолданылады, мысалы, рим құқығы
германдық Азаматтық кодексті ... ... ... көзі ... ... ғылм Потьенің еңбектері Наполеон Колексін әзірлегенде
қолданылды;
в) бір кездері ... ... ... ... ... ... көзі ретіндегі мұндай құқықтық ескерткіштер ... ... civilis, ... ... ... қолданғанда және т.с.с. айтылады
[13, 190].
г) қолданыстағы ... тану ... ... ... тануға болады деп
айтқанда, бұл құқық қайнар көзі мағынасы ... ... ... ... ... құқық нормалары бар,
жазбаша нысанда білдірілген құзыретті ... ... ... ... нормалары белгіленетін, өзгерілетін немесе күшін жоятын құқық
шығармашылық ... ... ... акт ... ... ... көзі
ретінде қоғамдағы әралуан және сансыз әлеуметтік байланыстарды реттейтін,
құқықтық нормалардың барлық көптүрін ... ... ... ... ... топтаудың анық белгілерін табу үшін, оның ... ең ... ... ... ... болуы үшін құқық
теоретиктеріне көп еңбек етуге тура ... [8, 219]. ... ... - бұл ... ... ... ... нормалардан тұратын құқықтық
акт. Нормативтік актіні қатаң белгіленген ... ... ... бар ... ... ... нормативтік актілер мемлекеттік өкілетті ... ... ... ... қабылдаған нормалар;
- нормативтік актілер ерікті орындалмаса, оны еріксіз орындату
мемлекеттік органның міндетті;
- нормативтік ... ... ... заң, қаулы, жарлық ереже түрінде
шығады. Олардың заңды нысаны ... күші ... ... ... заң және ... ... актілер
деп бөлінеді.
Заң – бұл заң шығарушы билік органы немесе референдум ... ... ... ... еркін білдіретін, жоғары заң күшіне ие және
маңызды қоғамдық қатынастарды реттейтін нормативтік акт.
Заңға сәйкес актілер – бұл заң ... ... ... және ... ... ... қабылданған актілер. Оларға
мыналар жатады:
1) ... ... ... ... ... мен ... Парламенттің құзіреті шегінде қаабылданған қаулылар мен өкімдер;
3) мемлекеттік аумақтық және ... ... ... ... пен ... ... ... немесе жергілікті өзін-
өзі басқару органдары қабылдайды және осы аумақта өмір сүріп жатқан барлық
тұлғаларға таралады);
4) ведомстволық ... ... бір ... ... шегінде
қабылданады және осы ұжымның мүшелеріне ғана таралады).
2.2. Нормативтік құқықтық актілердің түрлері
Нормативтік актілер құқық шығарушы субъектісінің ... ... ... келесі түрлерге бөлінеді:
- мемлекет органдардың актілері;
- қоғам бірлестігінің актілері;
- референдумда қабылданған актілер;
- бірлескен сипаттағы актілер.
Нормативтік актілер таралу саласы ... ... ... ... ... жергілікті;
- локальді.
Нормативтік актінің күшінің мерзімі бойынша келесі түрлерге бөлінеді:
- тұрақты;
- уақытша.
Нормативтік ... акт ... ... ... ... уәкілетті органдарымен, олардың ... ... да ... ... ... ... біржақты ерік білдіруімен бекітіледі немесе санкцияланады;
- белгілі жазбаша құжат түріндегі сыртқы нысаны бар;
- жаңа нормаларды қосады немесе қолданыстағыларды ... ... ... ... сәйкес қабылданады;
- басқа құқықтық актілермен арақатынасын, құқықтық ... ... ... орны мен ... ... ... күші бар;
- халқының еркіне ресми сипат береді.
Мемлекеттік органдармен шығарылатын нормативтік құқықтық актілерге
мыналар жатады ... ... ... ... ... мемлекеттік комитет төрағаларының бұйрықтары, жергілікті
мемлекекеттік билік органдарымен қабылданатын шешімдер мен қаулылар ... ... ... ... ... ... ... оның негізінде шығарылған арнайы заңдармен, солар
немесе басқа мемлекеттік органдар туралы ережелермен, үкіметтік қаулылармен
анықталады. Нормативтік ... ... ... өзгерту, күшін жою және
толықтыру тәртібі де, сол немесе басқа нормативтік актіні қабылдайтын ... оны ... ... да ... ... ... қолданыстағы Конституциясына сәйкес
Қазақстан Республикасының жоғары ... және ... ... ... мен ... ... Президент басшы ... мен ... ... ... ... Үкіметі қаулылар
мен өкімдер шығарады. Мәслихаттар өз құзырындағы ... ... ал ...... ... ... ааумағында
орындалуға міндетті шешімдер мен өкімдер қабылдайды.
Конституция әрқандай мемлекеттік органдардың құзыретін, демек олар
бойынша сондай ... ... ... ... әлде ... нормативтік
құқықтық актілер қабылдана алатын сұрақтар ... ... ... ... ... қаулылары мен өкімдерін шығара алатын ... ... ... ... Республикасының Конституциясына ... Олар ... ... ... ... мемлекеттің
әлеуметтік-экономикалық саясатының, оның ... ... ... ... қамтамасыз ету бойыша шаралар; сыртқы
саясат жөнінде шаралар ... ... ... мен ... ... осы сұрақтар
шеңберінен басқа, ол сондай-ақ ... ... және ... ... жүктелген өзге де қызметтерді орындайды. Конституцияда
ерекше ... ... ... ... ... ... ... тәртібі (процедурасы) конституциялық заңмен белгіленеді.
Нормативтік құқықтық актілердің құқық қайнар көздері ретінде басқа
құқық ... ... ... ... және ... бар. Бұл ... ... оларды шығаратын мемлекеттік органдарда ... ... ... тек қана ... ... ... ... мүдделерді де анықтап ... ... үшін ... ... көп.
Енішіден, анық, дәстүрлі қалыптасқан нормативтік құқықтық актінің
мазмұнын баяндау ... ... ол ... ... ең ... ... болып саналады.
Үшіншіден, нормативтік құқықтық актінің өзінің анықтығы ... ... ... ... ... ... «қолдануға» ең
жеңілдісі. Теоретиктер мен практиктер белгілегендей істі ... ... ... оған ... ... оның ... ... жасау оңай
болып табылады. [12, 164б.[.
Нормативтік құқықтық актілер ... ... ... ... ... ... жоқ актілерден анағұрлым ерекшеленеді, ең біріншіден
құқық нормаларын ... ... ... ... жиі ... ... ... актілер де, жеке актілер де өздерінің сипаты
жағынан заңдық болып келеді. Мыналардың барлығынан ... бұл ... ... ... ... байланысты. Бірақ олардың қағидалық
ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... бар және ... қолдануға көзделген, ал екіншілерінің мәні ... ... ... ... ... ... ... және жеке
тұлғалардың кең, нақтырақ айтқанда белгісіз шеңберіне адрестелген, ал ... ... ... ... ... ... ... және әбден
белгілі себеп бойынша шығарылады (жұсқа алу, ... ... ... ... ... өтету және т.б.). Және ақырғысы нормативтік
құқықтық актілермен қоғамдық қатынастардың кең шеңбері қамтылады, ал ... ... ... ... ... ... ғана ... Жеке
актінің қолданылуы нақты қатынастар тоқтатылғаннан кейін күшін жояды
(мысалы, ... ... ... шарт ... ... ... құқықтық актілер болса бұл актімен қарастырылған
нақты қатынастар ... жоқ па оған ... ... ... ... жеке актінің қолданылуы (қолдану актісінің) нақты
қылмыстық іс бойынша сот үкімі ол ... ... ... ... (түзеу
жұмыстарының, түрмеге қамаудың мерзімі аяқталуы және т.с.с.) Алайда бұл
осы сияқты қылмыстырды ... үшін ... да бір ... ... қарастыратын заңның қолданылуы тоқтатылғанын білдірмейді.
Тек қана қылмыстық құқық нормаларын қолданғанда ғана ... ... ... ... да ... ... ... құқықтық актілерді түсініктеме актілерінен немесе құқықтық
нормаларды түсіндіруден ... білу ... ... шығарудың
сипатында, мазмұнында және мақсатында болып табылады. Егер ... ... ... ... ... ... не ... онда
түсініктеме немесе түсіндіру актілері, олардың аты ... ... ... ... ... ... құқықтық актілердің мазмұнын,
мағынасын, сондай-ақ ... ... ... қолдану шегін
түсіндіруге бағытталған [10, 210].
Барлық нормативтік құқықтық актілер екі түрге ... ... ... және ... ... Оларды топтаудың негізі – құқық шығармашылық
мемлекеттік органдардың жалпы жүйесінде, оның құзыретімен және ... ... ... сол ... басқа нормативтік актіні
қабылдаған органның жағдайына байланысты анықталатын заңдық күші.
Осы белгілерге байланысты ... ... ... ... ... ... ... иерархия белгіленеді, яғни нормативтік құқықтық актілердің
өзара бағыныстылықта қатаң орналасу жүйесі.
Бұл иерархияда ... ... ... ... ... нормативтік актілер тұрады, иерархияда жоғарыда - ... ... ... ... нормативтік құқықтық актілер ... және т.б.). Бұл ...... ... ... ... ... қатысты жоғары заң күші бар. Соңғылары қатаң түрде заңға ... заң ... ... және оны ... ... Бұл ... ... заңға тәуелді актілердің ішінде ең жоғары заң күші бар және
басты роль ойнайтын үкімет актілеріне де ... ... және ... ... ... ... ... иерархиясы әрбір елде құқық
шығармашылық және құқық қолданушылық процесстерді реттеу үшін, заңдылық
және ... ... құру және ... үшін өте ... ... ... ... актілер мен мемлекеттік органдардың актілермен
қатар кейбір елдердің құқық нысанының (қайнар ... ... ... ... ... және ұйымдармен шығарылатын нормативтік
құқықтық актілер алады [7, 362].
Белгілі ... ... ... ... ... өздерімен
өздері кез келген партиялық органдардың және ұйымдардың шешімдері сияқты
өздерінде құқық нормаларын құрамайды және заңдық күші ... Оны ... ... ғана ала ... ... ... ... бір сұрақ бойынша шешім
шығарғанда. Мысалы, ... ... және ... ... ең ... бойынша осы сияқты бірлескен актілерді қабылдау ... орын ... Бұл ... оларды қабылдау сәтінен бастап тек қана
қоғамдық-саяси ғана емес, заңдық сипатқа да ие болған.
Екіншіден, ... ... ала ... ... санкциясы (рұқсаты)
берілген жағдайда. Санкция әрқандай нысандарда ... ... ... ... ұйымның әрбір бөлек актісі қажетті жағдайда заңдық
сипатқа ие бола ... ең кең ... ... ... ... ... актілеріне заңдық күш беру бұл үшін шығарылған ... ... ... заңшығарушылық актінің негізінде.
Мысалы, КСРО-да қолданыста болған заңнамаға ... ... ... ... жоғары органдары тұлғасында әлеуметтік сақтандару, санаторлық
қызмет көрсету және басқа мәселелері бойынша заңдық сипаттағы ... ... ... [9, 201]. Осы ... актілерді шығару қажеттілігі
қоғамдық ұйымдарды мемлекеттік және қоғамдық-саяси ... ... ... ... ... процесске тарту талпынысынан туындаған.
Адамзат қауымы әрқашан нақты және жетілген құқықтық шешімдерді,
нәтижесінде ... ... ... мен ұйымдардың тәртіп ережелері
пайда болатын мемлекеттік органдардың сондай ... ... ... ... ... көтеру тиімсіз нормативтік актілердің
санын ең төменгі деңгейге жеткізу заң шығарушының тұрақты міндеті. ... ... ... шығарумен байланысты мәселелерді ... және ... ... түсіндіріледі. Заңдардың «тұтынушылары»
адамдар, заңдар болып табылады, және ... ... ... ... жол ... ... өйткені заң шығарушының кез-
келген қатесі ақталмайтын материалдық шығындарға, азаматтардың ... ... ... құқық қайнар көзі ретінде қарастыруды нормативтік құқықтық
актіні қарастырудан ... Бұд ... ... ... ең кең ... белгіленген немесе танылған, ... ... ... ... ... ... ... құралатын
қайнар көз.
Жалпы құқық теориясында акт ұғымы екі түрлі мағынада ... ... ... ... – акт бұл ... ... ... – акт бұл
ақпараттың материалдық (жазбаша, элетрондық) жеткізушісі ретінде, құжат
ретінде. Нақ осы соңғы ... ... ... көзі ... ... акт ... құқықтық акт ретіндегі, құқықтың осындай ... ... ... шешімін тапқан, басқалары ... ... ... ... прблемаларды туындатады [11, 328].
Ең біріншіден, бұл нормативтік құқықтық актінің құрылымы проблемасы
және оның құқықтың өзімен ара қатынасы.
Нормативтік құқықтық ... ... ... ... ... оны
тиісті түрге жатқызуға мүмкіндік беретін, белгілі реквизиттері, мысалы, бұл
заң ба әлде қаулы ма оны ажыратуға, сондай-ақ ол ... ... ... ... кіммен қабылданғанын, бекітілгенін, қол қойылғанын және
т.б. анықтауға. Ресми ... ... қол ... ... ... ... ... актінің нөмірі және қабылдану күні туралы мәліметтер
болып табылады. Сондай-ақ нормативтік құқықтық ... ... - ...... ... бастама бөлігі болады. Әдетте онда тиісті актінің
қағидалы ... ... ... ... шығару мақсаттары баяндалады.
Преамбула тікелей заңдық күші болмайтын, бірақ актінің басқа жағдайларын
түсіндіргенде ... ... ... және «нормалар-
қағидалардан» құралады. Жекелеп алғанда ... ... ... ... ортақ тарихи тағдыр біріктірген Қазақстан
халқы, байырғы қазақ жерінде мемлекеттілік құра ... ... ... және ... мұраттарына берілген бейбітшіл азаматтық ... ... ... қазіргі және болашақ ұрпақтар ... ... ... ... ... ... ... негізге
ала отырып Қазақстан Республикасының конституциясын қабылдаймыз» міне осы
преамбула болып табылады [1].
Бірақ нормативтік құқықтық актінің ішкі құрылымы да бар: ... ... ... ... бөліктерге,
абзацтарға және т.б. бөлінуі. Нормативтік құқықтық актінің ... ... ... ... ұзақ ... ... және бір жағынан құқықтық
материалдардың актіде дәйекті және анық баяндалуына, екінші ... ... ... болу үшін ... етеді.
Басқа құқық салаларында құқытқы нормаларды нормативтік құқықтық актнің
баптарында баяндаудың әртүрлі әдістерін табамыз – толық сәйкестіктен ... ... ... ... ... әрқандай нормативтік құқықтық
актілерде баяндалғанға дейін.
Келесі мәселе - нормативтік құқықтық актінің заңдық күші туралы мәселе
немесе оның нормативтік ... ... ... ... ... ... заң ғылымының көптеген басқа қалыптасқан сөздері
сияқты білімнің басқа салаларынан кірген және ... ... ... ... ... ұғым «күш» заңдық мағынада төменгі
деңгейдегі ... ... ... ... жоғары деңгейдегі
нормативтік құқықтық актілерге сәйкес келуі тиіс ... ... ... ... ... болатын «заңдар сағысы» саяси зиялы
қауымның, жалпы мемлекеттік және жергілікті мүдделердің күресін ... ... ... ... ... соғысы болмауға міндетті, мәселе
артықшылықтардың пайдасына бір мағыналы ... ... ... ... және қамтамасыз етілуімен [13, 191]. ... ... ... оның ... қирауына әкелуі мүмкін.
Ең жоғары күш Қазақстан Республикасының Конституциясында бар, оны осы
белгі бойынша Негізгі Заң деп ... Жай ... ... ... актілерде
басқа заңдық күш те, Үкімет қаулыларында басқа және ... ... ... ... ... ... ... ішінара азды-көпті «міндетті»
немесе азды-көпті «ықпалды» екендігін білдірмейді. Жоқ, бұл тек ... ... ... ... ... ... иерархиясында «заңға
тәуелділік», «сәйкестік» қағидаларын сақтау талабы ғана.
Нормативтік құқықтық актіні жай ғана құқықтық акт ... ... атап өту ... ... тек қана ... ... өте ... айырмашылық бар. Бұл айырмашылық төмендегі мысалдан түсінікті.
Құрамында құқықтық ... да ... ... бар, ... мысалы
егер ол оларды бұзғанда осы ережелердің нақты ... ... ... ... нұсқауы да бар акт ... ... ... ... ... осы ... ... ішкі еңбек тәртібін
бұзушыға (жұмысқа кешіккені, ... ... ... ... ... үшін) тәртіптік жазаны қолдану туралы бұйрығы құқықтық акт
болып табылады [13, 192]. Бұл ... ... ... ... ... ... ... болмайды. Бұл құқық құраушы ретінде емес, құқық қолданушы
акт ретінде белгіленетін құқықтық актінің екінші түрі. Бұл ... ... ... ... акт ... қайнар көзі ретінде нормативтік құқықтық акт ұғымы көптүрлі және
сансыз – қоғамдағы әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... Құқық теоретиктеріне нормативтік
құқықтық актілерді топтау үшін, бұл топтаудың нақты ... табу ... ... және ең ... тәжірбиелік қолдануға ыңғайлы болу үшін көп
еңбек етуге тура келді.
Сөйтіп: нормативтік құқықтық акт – ... ... ... ... ... ... мемлекеттік органдардың билікті нұсқауы. Ол
Қазақстан Республикасында және еуропалық елдерде ... ... ... ... табылады. Нормативтік құқықтық актілер олардың ... ... ... ... ... ... ... немесе олардың қосылуынан нормативтік құқықтық
актілердің түрлерге бөлінетін ең басты, ... ... ... Бұл келесі белгілер: нормативтік құқықтық ... ... ... ... актіні қабылдайтын орган, оның күші таралатын
тұлғалар шеңбері, актінің қолданылуымен қамтылатын ... және ... ... ... ішкі ... ... кезеңдер және
басқа бірқатар белгілер.
Мазмұны, органы және ... ... ... ең ... ... ... заң ... түрі айқындалады.
Қорытынды
Осы жұмыста қарастырылған мәселерді талдау бірқатар теориялық
қорытындылар мен бұл ... ары ... ... ... ... ... ... береді, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... және ... егемендіктің қалыптасуы
жағдайында құқық нысаны проблемаларын зерделеу жеке өзінің құқықтық жүйесін
және әрқандай тақырыптағы жинақтарды ... ... ... және
Қазақстан Республикасының заңдар Жинағын қағидалы түрде басқа базада шығару
қажеттілігін нақтырақ негіздеуге ... ... ... қайнар көздері оның ішінде әдет-ғұрыптардың, заңды
прецеденттердің және ... ... ... ... ... ... ... көз ретінде қолданылуы қарастырылды. Әрине бұл
жұмыс жоспарланған негізде ғылыми күштерді ... ... ... ... Бұл ... ... ұзақ мерзімге көзделген,
дегенмен біздің нормативтік актілердің ... іске ... ... жоғарылатып оны қазірден бастау қажет.
Сыни талдау жолымен нормативтік құқықтық актілерді әзірлеу ... ... және ... ... ... ... мүмкін. Олардың
шартсыз орындалуын қамтамасыз ететін, нормативтік актілерді ... ... ... ғана ... ... ... жетілдірудің маңызды тәжірбиелік
міндеті заңшығарушылық реттеудегі ... жою ... ... ... ... тағы да бір міндеті бір мәселелерді немесе ұқсас
сұрақтарды ... ... ... ... жою.
Құқықтық мемлекет пен азаматтық қоғамға ұмтылу құқық нормаларының
белсенді және реттеуші әрекетін ... ... ... ... ... мемлекет пен оның ... ... мәні ... және тек қана ... сәйкес әрекет етеді. Құқық зорлық-
зомбылықтың антиподы болып табылады және оның ... ... ... ... пен зорлық-зомбылықтың арасында шек жүргізу біздің ... және ... ... қазіргі мемлекеттің негізгі қайнар көзі
ретінде нормативтік құқықтық актіні түсінуге байланысты.
«Нормативтік құқықтық акт – ... ... не ... немесе мемлекеттің лауазымды адамы қабылдаған, құқықтық нормаларды
белгілейтін, олардың ... ... ... ... тоқтата
тұратын белгіленген нысандағы жазбаша ресми құжат» [10].
Осылай, нормативтік акт термині кең мағынада ... ... ... ... ... ... үшін. Бұл мағынада біз, мысалы, заңдар мен
заңға тәуелді нормативтік құқықтық ... ... ... ... ... ... ... акт түсінігіне сөздің дәлме-дәл мағынасында
әртүрлі деңгейдегі актілер кіреді: жоғары билік пен ... ... ... ... және ... ... ... өзін-өзі
басқару және сәйкесінше жергілікті кәсіпорындар, мекемелер мен ... ... Онда жеке ... оның ... және ... ең ... ... қатынастарды реттейтін көптеген құқықтық
нормалар білдіріледі.
Басқа құқықтың қайнар көздерінің (соттық және әкімшілік прецеденттер,
құқықтық дәстүрлер) В.Н. Хропанюк ... ... ... ... ... Қоғамдық қатынастарды реттеуде олар қосалқы немесе қосымша роль
атқарады. Олар белгілі тәртіп ... ... жеке ... ... бірте-бірте пайда болады. Сондықтан, заң ... ... ... ... және ... анық ... ... сұрақ бойынша бүгінгі күнге бар теориялық және ... ... ... ... ... ... ... айыруға мүмкіндік беретін ең маңызды бес белгіні бөліп ... ... акт - ... ... ... және ... ... немесе мемлекеттің лауазымды тұлғасымен не бүкілхалықтық
республикалық референдумда қабылданады. Құқықтық норма – ... ... ... лауазымды тұлғалар, барлық азаматтар орындауға міндетті
мемлекет белгілеген және ... ... ... ... құлық
ережелері.
Келтірілген міндеттерді жүзеге асыру үшін ең біріншіден, құқық жүйесін
қалыптастыру мен дамытудың жалпы тұжырымдамасын, ... ... ... ... заңнама салаларының ғылыми тұжырымдамаларын әзірлеу
2. экономика, мемлекеттік құрылым, мәдениет, әлеуметтік ... ... ... үшін ... ... ... әкімшілік, қылмыстық заңнамаларды қарқынды дамыту;
3. заңнама салаларын дамытуда және ең ... ... ... институттар мен салалаық базалық заңнамалық актілер туралы
заңдарда жүйелілікті қамтамасыз ... ... ... ... және ... ақ ... конституциясына өзгерістер мен ... ... ... мен ... ... жақын жылдарға заңшығарушылық қызметтің болжамдарын
әзірлеу .
Әрине, соңғы ... ... заң ... ... қол жеткізілген, бірақ жетілудің ұзақ жолы әлі алда. Және бұл
процесс табыстырақ өтсе, ол тезірек ғылыми ... ... ... ... Казақстан Республикасының Констиутциясы. Алматы, 1998ж.
2. Жоламанов Қ.Ж. Мемлекет және құқық ...... ... – 360 ... ... Қ.Ж., ... А.Қ., Тәуекелев А.Н. Мемлекет және құқық
теориясы. – Алматы: бас. Қаз МЗУ, 1999. – 370 ... ... Н.Н. ... ... ... и ... – М. : Юристь, 1999.
– 560 с.
5 Сапарғалиев Ғ.С. Мемлекет және құқық теориясы. – ... Жеті ... – 320 ... Сапарғалиев Ғ.С., Ибраева А.С. Мемлекет және құқық теориясы. –
Алматы: Жеті ... 1997. – 96 ... ... В.Н. ... ... и ... – М. : Бек, 1996. – ... Ашитов З.О., Ашитов Б.З. Қазақстан Республикасының құқық негіздері.
– Алматы: Жеті жарғы, 2003. – 296 б.
9 Д.Жамбылов. Саясаттану ...... Жеті ... 2005. – ... ... ... ... және құқық теориясы. –
Астана. Фолиант, 2007. – 331б.
11. Сапарғалиев Г.С. Қазақстан Республикасының конституциялық құқығы -
Алматы, ... ... Н.И. ... ... и ... - М.: ... ... Алексеев С.С. Проблемы теории права. Курс лекций в 2-х томах. –
Свердловск: Знание, 1998. Т. ... В.В. ... ... теория права и государства. - М.: Юридическая
литература, 2000.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 23 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Мемлекет нысаны түсінігі, түрлері және ерекшелігі»68 бет
«ҚазАгроҚаржы» АҚ-на қарыз нысанында қаржыландыру алуға өтінімдерді қарау үшін ұсынылатын инвестициялық жобаларға арналған бизнес-жоспар12 бет
«Қаржы » пəн бойынша сырттай оқу нысанында оқитын студенттерге өзіндік жұмыстарды орындауға арналған əдістемелік нұсқасы11 бет
«Қаржы менеджмент» пəн бойынша сырттай оқу нысанында оқитын студенттерге өзіндік жұмыстарды орындауға арналған əдістемелік нұсқасы24 бет
«Құрылыс нысанындарындағы өрт қауіпсіздігі»31 бет
Азаматтық-құқықтық шарттар мәміленің құқықтық нысаны ретінде22 бет
Акционерлiк қоғам-заңды тұлғаның ұйымдық-құқықтық нысаны ретiнде42 бет
Жеке кәсіпкерлік - кэсіпкерліктің нысаны ретінде61 бет
Кінәнің абайсыздық нысаны21 бет
Кәсіпкерлік қызметтің мемлекеттік-құқықтық нысанының сипаттамасы11 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь