Қазақстан тарихының тәрбиелеушілік мүмкіндігін жүзеге асыру жолдары

Жоспар.

Кіріспе.

I. Қазақстан тарихының тәрбиелеушілік мүмкіндігін жүзеге асыру жолдары.
Тарих пәнінің тәрбиелік маңызы.
Адамгершілік тәрбиесі.

II. Тәрбиенің түрлері.
Оқушыларды отаншылдыққа, ұлтжандылыцқа, барлық халықтармен достыққа тәрбиелеу.
Бейбітшілікке тәрбиелеу.
2.3 Тарихты оқыту барысында оқушыларды еңбекке, еңбексүйгіштікке тәрбиелеу.
2.4 Экологиялық тәрбие беру жолдары.
2.5. Діннің адамзат тарихындагы рөлін әділдік тұрғысынан ашып көрсету жолдары.
2.6. Қазақстан тарихын оқыту барысында окушыларга эстетикалық тәрбие беру.

Қорытынды.

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі.
Кіріспе.
Тақырыптың өзектілігі:

Қазақстан Республикасы тәуелсіз даму жолына енді ғана түсті, оның келешегі алда, ол да жақсы дамыған, гүлденген өркениетті елдер қатарына қосылады.
Мұны жүзеге асыратын Қазақстанның қазіргі жас азаматтары, мектеп оқушылары Қазақстанға жан-жақты білімді, осы республикадағы барлық халықтың тілін, тарихын, әдет-ғұрпын сыйлайтын, осы ел үшін, оның халықтарының бақытты келешегі үшін бар білімі мен күш жігерін аянбай жұмсайтын нағыз отаншыл азаматгар керек. Осы міндетті орындауға мектептегі тарих пәні өте зор үлес қосады.

Тақырыпты мақсаты:

Сондықтан да біз қазір (Қазақстан мектептеріндегі) тәрбиенің мақсатын анықтағанда мұндай теріс бағыттарынан бас тартамыз.
Тарих сабақтарында оқушылардың дүниеге ғылыми көзқарасы қалыптастырылады, адамгершілікке, имандылыққа, ізгілікке тәрбиеленеді, отаншылдыққа, халықтарды құрметтеуге,- сыйлауға, яғни халықтар достығына тәрбиеленеді, еңбек-ке, қарт ұрпақтың еңбек және жауынгерлік дәстүріне тәрбиеленеді; діннің қызметін дұрыс түсінуге, оны дұрыс бағалауға, бейбітшілікті сақтауға үлес қосуға, адамзат жасаған құндылықтарды құрметтей білуге тәрбиеленеді; эстетикалық, экологиялық, экономикалық т.б. тәрбие алады.
Оқушылардың дүниеге ғылыми көзқарасын қалыптастыру дегеніміз — табиғаттың да, қоғамның да (соларда болып жататын өзгерістердің де) белгілі бір зандылықпен дамитындығын дәлелдеу. Оларда болып жататьн өзгерістер, жаңалықтар т.б. құдайдың бүйрығымен, немесе басқа бір күштің әсерінен емес, даму зандылығы нәтижесінде болады деген қорытындыға әкелу.

Тақырыптың міндеттері:

-Тәрбиенің маңызын жалпы ғылыми түрде түсінік беру
-Тәрбиенің турлерін толық баяндап өту.
Тәрбиенің түрлерінің арқайсысының қоғамға қажет екендігін кең түрде атап өту.
-Адамгершілік тәрбиесіне оның Қазақстанда алатын орны туралы айтып өту.
- Тарихты оқыту барысында оқушыларды еңбекке, еңбексүйгіштікке тәрбиелеу.
-Оқушыларды отаншылдыққа, ұлтжандылыққа, барлық халықтармен достыққа тәрбиелеу.
-Діни тәрбиенің қазіргі қоғамға қажеттілігін айқындау. Діннің адамзат тарихындагы рөлін әділдік тұрғысынан ашып көрсету жолдарын табу.
Пайдаланылған әдебиеттер
1..Тұрлығұл Тотай Тәжіұлы.
Мектепте Қазақстан тарихын оқытудың құралдары. Оқу әдістемелік құрал. Алматы Ғылым 2003.
2.Жансбекова Г.А.
Тарихты оқыту әдістемесі. Семинарға дайындық құралы. М. Әуезов ОҚМУ Шымкент. 2004.
3.Абдуғулова Бағлан.
Жалпы білім беретін мектептерде Қазақстан тарихын оқытудың дидиктикалық негіздері. Автореферат. Алматы 2004.
4.Тұрлығұл Тотай Тәжіұлы.
Мектепте қазақстан тарихын оқытудың құралдары. Оқу әдістемелік құрал. Алматы Ғылым 2003.
5.Жансбекова Г.А.
Тарихты оқыту әдістемесі. Семинарға дайындық құралы. М. Әуезов ОҚМУ Шымкент. 2004.
6.Абдуғулова Бағлан.
Жалпы білім беретін мектептерде Қазақстан тарихын оқытудың дидиктикалық негіздері. Автореферат. Алматы 2004.
7. Қазақ тарихы.журналы Алматы. 2006. №14
8. Қазақ тарихы.журналы Алматы. 2006. №14
9. Қазақ тарихы.журналы Алматы. 2006. №14
10. Қазақ тарихы.журналы Алматы. 2006. №14
11.Тұрсын Хәзретәлі.
Мектепте тарихты оқыту әдістемесі.(Жоғары оқу орындарының тарих мамандығының студенттеріне арналған дәрісбаяндар жинағы.)Алматы. Дарын 2004.
12.Тұрлығұл Тотай Тәжіұлы.
Мектепте қазақстан тарихын оқытудың құралдары. Оқу әдістемелік құрал. Алматы Ғылым 2003.
13.Жансбекова Г.А.
Тарихты оқыту әдістемесі. Семинарға дайындық құралы. М. Әуезов ОҚМУ Шымкент. 2004.
14.Абдуғулова Бағлан.
Жалпы білім беретін мектептерде Қазақстан тарихын оқытудың дидиктикалық негіздері. Автореферат. Алматы 2004.
15. Қазақ тарихы.журналы Алматы. . 2006. №14
16Тұрлығұл Тотай Тәжіұлы.
Мектепте қазақстан тарихын оқытудың құралдары. Оқу әдістемелік құрал. Алматы Ғылым 2003.
        
        Жоспар.
Кіріспе.
I. Қазақстан тарихының тәрбиелеушілік мүмкіндігін жүзеге асыру
жолдары.
Тарих пәнінің тәрбиелік маңызы.
Адамгершілік ... ... ... ... ... ... ... достыққа
тәрбиелеу.
Бейбітшілікке тәрбиелеу.
3. Тарихты оқыту барысында оқушыларды ... ... ... тәрбие беру жолдары.
5. Діннің адамзат тарихындагы рөлін әділдік тұрғысынан ашып көрсету
жолдары.
6. Қазақстан тарихын оқыту барысында ... ... ... ... ... ... ... тәуелсіз даму жолына енді ғана түсті, ... ... ол да ... ... ... өркениетті елдер қатарына
қосылады.
Мұны жүзеге асыратын Қазақстанның қазіргі жас ... ... ... ... білімді, осы республикадағы барлық
халықтың тілін, ... ... ... осы ел ... ... ... келешегі үшін бар білімі мен күш ... ... ... ... ... ... Осы міндетті орындауға мектептегі
тарих пәні өте зор үлес ... ... да біз ... ... ... тәрбиенің мақсатын
анықтағанда мұндай теріс бағыттарынан бас тартамыз.
Тарих сабақтарында ... ... ... ... адамгершілікке, имандылыққа, ізгілікке тәрбиеленеді,
отаншылдыққа, халықтарды ... ... яғни ... достығына
тәрбиеленеді, еңбек-ке, қарт ұрпақтың еңбек және жауынгерлік дәстүріне
тәрбиеленеді; діннің ... ... ... оны дұрыс бағалауға,
бейбітшілікті сақтауға үлес қосуға, адамзат жасаған құндылықтарды ... ... ... ... экономикалық т.б. тәрбие
алады.
Оқушылардың дүниеге ғылыми көзқарасын қалыптастыру ... ... да, ... да ... ... ... ... де) белгілі
бір зандылықпен дамитындығын дәлелдеу. Оларда болып ... ... т.б. ... ... немесе басқа бір күштің әсерінен емес,
даму зандылығы нәтижесінде болады деген ... ... ... маңызын жалпы ғылыми түрде түсінік беру
-Тәрбиенің турлерін толық баяндап өту.
Тәрбиенің түрлерінің арқайсысының ... ... ... кең ... ... ... оның Қазақстанда алатын орны туралы айтып өту.
- ... ... ... ... ... еңбексүйгіштікке
тәрбиелеу.
-Оқушыларды отаншылдыққа, ұлтжандылыққа, барлық халықтармен достыққа
тәрбиелеу.
-Діни тәрбиенің ... ... ... ... ... тарихындагы рөлін әділдік тұрғысынан ашып көрсету жолдарын
табу.
I.ҚАЗАҚСТАН ... ... ... ... ЖОЛДАРЫ.
1.1.Тарих пәнінің тәрбиелік маңызы.
Тарих пәнінің тәрбиелеушілік мүмкіндігі өте мол. ... ол ... ... ... бойы ... ... ... Ал мектептегі тарих
курсына сол тәжірибенің алдымен ең маңыздылары, құндылары, ... ... ... ... ... ... тарихи оқиғалар да
оқытылады. ... ... ... ... ... елге
шапқыншылық жасап, бейбіт халықты қырғынға ұшыратқан ... ... ... ... ... білім, тәрбие ретінде құнды, өйткені
оларды оқыта отырып оқушыларды келешекте осындай келеңсіз оқиғаларды болдыр-
мау үшін күресуге дайындаймыз. Тарих пәні ... ... ... ... құбылыстарды, жеке тарихи қайраткерлердің халық үшін жасаған
қызметін баяндайды, осылардың бәрі олардың жүрегіне, сезіміне ... ... ... жоғары, саналы азамат болып қалыптасуына үлес қосады.
Қазақстан Республикасы тәуелсіз даму жолына енді ғана ... ... ... ол да ... ... ... өркениетті елдер қатарына
қосылады.
Мұны жүзеге асыратын Қазақстанның қазіргі жас азаматтары, мектеп
оқушылары ... ... ... осы ... ... тілін, тарихын, әдет-ғұрпын сыйлайтын, осы ел ... ... ... ... үшін бар ... мен күш ... ... нағыз отаншыл азаматгар керек. Осы міндетті орындауға мектептегі
тарих пәні өте зор үлес қосады.
Кеңес елі тұсында тарих ... ... ... оқушыларды тәрбиелеудің
ең негізгі бағыттары: марксизм-ленинизм ... ... ... ... ... коммунистік қоғамның салтанат құратынына сендіру,
социалистік ... ... ... ... жек көру, дінді жек
көру рухында тәрбиелеу болды. ... ... ... ... ... өмір тәжірибесі көрсетті.
Сондықтан да біз қазір (Қазақстан мектептеріндегі) тәрбиенің
міндеттерін ... ... ... бағыттарынан бас тартамыз. Тарих
сабақтарында оқушылар-дың дүниеге ғылыми көзқарасы ... ... ... ... отаншылдыққа,
халықтарды құрметтеуге,- сыйлауға, яғни ... ... ... қарт ... ... және ... ... тәрбиеленеді;
діннің қызметін дұрыс түсінуге, оны дұрыс бағалауға, бейбітшілікті сақтауға
үлес қосуға, ... ... ... ... білуге тәрбиеленеді;
эстетикалық, экологиялық, экономикалық т.б. тәрбие алады. (1)
Оқушылардың дүниеге ғылыми көзқарасын ... ... ... да, ... да ... ... ... өзгерістердің де) белгілі
бір зандылықпен дамитындығын ... ... ... ... өзгерістер,
жаңалықтар т.б. құдайдың бүйрығымен, немесе басқа бір күштің ... ... ... ... ... деген қорытындыға әкелу.
Бұған Қазақстан тарихынан нақты мысалдарды көптеп келтіруге болады.
Әңгіме, қоғамда болып ... ... ... ... ... нақты мысалдар келтіре отырып, сенімді түрде
дәлелдеуде.
Ежелгі Қазақстан тарихы оқулығында ... ... ... ... ... мен тұрмысы қарапайым тілмен, бірақ жүйелі баяндалады.
Олар топ болып ... одан руға ... ... тайпаға, одан әрі тайпа
одақтарына бірікті.
Сол ... бәрі ... ... даму зандылығынан туды.
Топ болып жүрмесе жыртқыш андардың шабуылына ұшырайтын болды, күнделікті
тамақ табу үшін де топ ... жүру ... ... ... бар ... ғана ... үй ... болды, мал
жайылымдарын біріктіріп, оларға иелік етті, оларды бірігіп қорғау қажеттігі
туды т.б.
Қазіргі заманғы ... ... ... ... түп-тамыры ежелгі
тас дәуіріндегі адамдардың тасқа ... ... ... белгілері мен
бейнелерінен басталады.
Сол ... осы ... ... 150 ... дейін жететін зәулім үйлер
де өзінің бастауын ежелгі адамдар жасаған күркелер мен жеркепелерден алған.
Адам баласының қол ... ... бәрі ... сол ... ... нәтижесі.
Оқушылардың дүниеге ғылыми көзқарасын қалыптастыру күрделі жұмыс. Осы
мәселеге тікелей қатысты тақырыптарды ... ала ... ... ... ... ... ... мен үжымдарды анықтап,
пайдаланылатын құралдар мен әдіс тәсілдерді белгілеп алса ... ... ... ... қоғамдық сананың бір формасы. Адамның қоғамдық
өмірдегі өз орнын анықтауы, еңбекке, оқуға, ғылымға қатынасы, отбасындағы,
қызметтегі т.б. ... ... ... бәрі оның ... ... ... ... байланысты.
Адамгершілік адамшылық дегеннен шыққан. Яғни адам барлық іс-әрекетінде
нағыз адамшылық ... ... ... ... да қай заманда да, қай
ел болмасын, қай ұлт, отбасы ... ... ... жастарға,
балаларына адамгершілік тәрбиесін беруге, оның бойына адамшылық қасиеттерді
сіңіруге ерекше мән берген. Адамгершілік тәрбиесінің негізіне бүкіл адамзат
жинақтаған, ... ... ... ... ... ... Олар:
адалдық, шыншылдық, кішіпейілділік, қарапайымдылық, сыпайгершілдік,
еңбексүйгіштік, жолдастық, достық, үлкенді, қарт адамдарды, ... мен ... ... сияқты қасиеттер.
Демек адамгершілік тәрбиесі, тәрбиенің басқа салаларымен, ба-ғыттарымен
тығыз байланысты. Алдымен дүниеге ғылыми көзқарасты қалыптастырумен тығыз
байланысты, егер дүниеге ... ... ... ... қасиетгер
де дұрыс, немесе толық қалыптаспайды. Сондықтан да ... ... ... беруге баса назар аударылады. Тәрбиенің бұл ... ... ... ... ... ... қалыптасады. Бұл күрделі
жұмысқа барлық пәндер үлес қосады. өйткені жеке адамның ... ... ... ... ... оның атқаратын қызметі, әсіресе өзіне
тапсырылған міндетті орындауға ... ... ... т.б. бәрі
адамда адамгершілік сапалардың қалыптасуына тікелей байланысты.
Мектеп үлкен де маңызды қоғамдық ... ... ... Оған ... ... тапсырылған. Бұл мекемеде оқушыны 1 ... ... ... ... талаптар да, оларды ... да, ... де ... ... ... жұмысы балада туғаннан бастап
отбасында қалыптасқан адамгершілік қасиеттерін одан әрі ... ... ... ... ... ... әрбір
тәрбиеші ұстаз оқушыны теріс, жағымсыз әдетке үйір болмауға тәрбиелейді.
Тарих бүкіл ... ... бай ... ... ... ... таныстырады. Тарихи оқиғалардың, фактілердің,
тарихи қайраткерлердің өнеге-үлгілерін адамгершілік ... ... ... бар ... ... атақты қайраткерлер мен ғалымдар атап
өткен.
Тарихты оқу барысында оқушылар отаншылдыққа, өз ... ... ... ... ... ... ... сүйгіштікке, Отаны
үшін кез-келген қиындыққа әзір тұруға, халықтар арасындағы ... ... ... ... ... үшін, елі үшін қызмет етуге дайын
болуға, ... ... ... ... өз ... ... Отан ... жоғары қою сияқты
басқа да тамаша ... ... Бұл ... бәрі ... ... адамгершілік сапаны қалыптастырады.
Бұлар тарихты оқыту барысында халық ... ... ... рөлін,
халықтың қалыптасқан әдеті мен ғұрпын, жауынгерлік, еңбек дәстүрін, жеке
қайраткерлердің тамаша қасиеттерін т.б. ашып көрсету ... ... ... барысында адамгершілік тәрбиесін беруді дұрыс ұйымдастыру ... ... ... жасалуы қажет. Әрбір тақырыптың, сабақтың
тәрбиелік міндеттерінің ... ... ... ... ... ... ... алдын ала белгілеу; сабақта
пайдаланылатын тарихи материалдардың анық, сенімді, тартымды болуы; әсіресе
көркем ... ... ... мемуарлық әдебиеттен алынатын
үзінділердің адамгершілік принциптерді, алдынғы қатарлы дәстүрді, ерлікті,
батылдықты, ... ... ... ... ... тамаша
қасиеттерін дәл, шындық тұрғысынан көрсете алуы. Әсіресе жеке тарихи
тұлғаларлың адамгершілік ... ашып ... ... ... аударған
дұрыс. Қайраткерлер қызметімен таныстырғанда олардың мынандай қасиеттерін
ашып көрсету ... сол ... ... ... ... не әсер етті. (мәселен, Ә.Бөкейхановтың, ... т.б.); оның жеке басы ... ... ... ... ... мысалға, Қабанбай және басқа да батырлардың, немесе хандардың);
олардың күнделікті іс-әрекетінен ... ... ... ... т.б); тарихи қайраткерлердің алға қойған мақсатқа жету үшін
жасаған іс-әрекеттері, жүзеге ... ... ... ... ... ... ... қабылдауы (белгілі үш бидің қызметі).
Құндылықты, игілікті, ізгілікті істерді ... білу ... ... Орта Азия мен Қазақстанда ертеде салынған тамаша
қалалар, зәулім ғимараттар, Ұлы Жібек жолы, ол ... ... ... ... мен ... ... жаңалықтарға т.б. оқушылар құрметпен
қарауға, оларды ашушылар мен ... ... ... ... дәріптей білуге тәрбиеленуі тиіс.(4)
Адамгершілік мәселесіне тікелей қатысты ұғымдарды талдап, ... ... ... жаңа ... ... ... ... арқылы
оқушылар білімін толықтырып, кеңейте түскен дұрыс.
Тарих сабақтарында жергілікті материалды тиімді пайдаланудың оқушыларды
адамгершілікке тәрбиелеуге көп ... ... ... оқу ... ... әрі ... болғандықтан оларды қызықтырады. ... ... ... ... ... берілетін
тапсырмалар мен сұрақтардың көбіне оларды ойландыратындай, өз пікірлерін
білдіріп, ... ... ... баға ... ... ... өзінің осы салада жүргізген жұмысының нәтижесін көріп-біліп
отырса өте дұрыс. Мұның өзі күрделі мәселе, оның ... ... ... ... ... ғана ... асты деу қиын. Соған қарамастан мұндай тәрбие
жұмысының нәтижесін ... ... ... ... Егер де ... өз ... ... оқиғаның негізінде халық
бұқарасының, тарихи қайраткерлердің, оқиғаның қатардағы қатысушыларының
адамгершілік ... ... ... ... ... ашып
көрсетіп берсе.
2. Қарастырылып отырган қоғамдық құбылысқа, оқиғаға, фактіге, ... ... ... ... қызметінің нәтижелеріне
жеке өзінің қатынасын білдірсе.
3. Қоғамдық құбылыстарды, ... ... ... ... ... ... баға бергенде оқушы дұрыс бағыт ұстаса.
4. Оқушылардың ұжымға, от ... ... ... ... да адамдарға, табиғатқа, тарихи мәдени ескерткіштерге,
оларды қорғау мәселесіне қатынасы адамгершілік өлшемдерге сәйкес келсе.
5. Оқушы мектепте, ... және ... да ... ... жұмыстарға белсене қатысса, тек қатысуы ғана емес ... ... де ... ... ... ... ... оның кез-келген іс әрекетінен де, сөйлеген
сөзінен де байқалып тұруы тиіс.
II. ... ... ... ... ... ... (грекше рагіоек — отандас, — Отан, туған жер) — ... ... бар ... мен ... Отан ... мен ... жұмсау. Туып-өскен жеріне, ана тіліне, өз халқының, елінің әдет-
ғұрпына, салт-дәстүріне деген сүйіспеншілік ... ерте ... ... ... ...... іпіег — аралық, паііо — ұлт, ... ... ... мен ... ... ... тығыз байланыстьі, екеуі де еліне, халқына, ұлтына, сондай-ақ
басқа елдер мен халықтарға сүйіспеншілікпен, құрметпен қарау деген ... ... ... ... ... оқушыларын тәрбиелеуде
патриоттық, интернационалдық тәрбиеге баса назар аударылып, тәрбиенің бұл
саласы ... өріс ... Бұл ... ... ... тыс уақытта да,
сабақ үстінде де белсенді жүргізілді. Жеке оқу ... ... ... ... ... пәні ... бұл салаларын жүзеге асыруда ... ... та ... ... үстемдік етуі салдарынан Кеңес елі
мектептерінде бұл бағыттағы тәрбие ... ... ... ... ... коммунистік идеология, таптық ұстаным ... ... сөзі — ... ... ... ... ал
интернационализм сөзі — пролетарлық интернационализм, ... ... ... Бұл ... бір жақты тек
кеңестік социалистік патриотизмге, социалистік ... яғни ... ... ... ... елдер мен халықтардың
арасындағы достыққа ... ғана ... ... Оқушьшар басқа қоғамдық
жүйені, әсіресе капиталистік елдерді, олардың ... тап деп ... ... жек көру ... ... Ал ... ... дүние жүзі пролетариатын біріктіріп, коммунистік
қоғам орнатуды көздеді. Мұның өзі дүниежүзілік халық ... ... ... ... оқушыларды адамзат жинаған құндылыққа, ізгілікке
тәрбиелеуге мүлде қайшы келетін еді. ... да ... ... ... ... ... ... беру саласында болған
өзгерістердің бірі — мектептерде орын алып ... ... ... жою. Енді ... пәнінің жаңа бағдарламалары мен оқулықтарында
халықтар тапқа, ал елдер дос, не дүшпан елдерге бөлінбейді. ... ... де, ... ... де ... құрметпен қарауға тәрбиеленеді.
Бұл бағыт Қазақстан Республикасының Конституциясында (Алматы, 1995, І-
бөлім, 2-бап), ... ... ... қабылданған қаулы-қарарларда,
тұжырымдамаларда, Президент Н. ... ... ... көрініс тапқан.
Оқушыларды отаншылдыққа, халықтар достығына тәрбиелеудің мынандай
жолдарын ұсынуға болады. Олар:
- Халықтардың алдыңғы қатарлы ... ... ... мен ... Халықтар тағдырының ортақтығына, әдет-ғұрыптарының, салт-
дәстүрлерінің ортақтығына ... ... ... ... ... ... ... достықты, оған себеп
болған, әсер еткен тарихи жағдайларды ашып көрсету;
- Көрнекті қайраткерлердің де, ... ... ... ... ... ... қызметін, еңбегін көрсету;
- Туған өлке материалын тиімді пайдалану;
- Отаншылдықты, халықтар достығын дамыту ... ... ... байланысты мемлекет пен өкімет тарапынан қабылданған құжаттарды
пайдалану.(6)
Қазақстандық отаншылдыққа, ... ... ... ... ... тәрбиелеу аса маңызды міндет. Республика тәуелсіздік
алғанға дейін "Қазақстандық ... ... ... сөз ... жоқ. Кеңес Одағы елдегі барлық халықтардың Отаны, яғни КСРО —
біздің Отанымыз деп ... ... ... ... Тәуелсіз
Мемлекет. Мұнда көптеген ұлттар мен халықтардың ... ... ... жас ... ойдағыдай дамып, гүлденуі үшін барлық халықтардың
бір-бірімен тату-тәтті, сыйластық, ... ... ... ... ... бәрінің Отаны болғандықтан біздің елді мекендеген барлық
халықтар ... ... ... ... ... ... басшылары барлық ұлттар мен халықтардың ұлттық мүдделеріне сай
келетін көптеген шараларды жүзеге асырды (көшіп-қону, келу-кету; ... ... ... ... ... ұлттық-мәдени орталықтар ашу;
ана тілінде оқуға мүмкіндік жасау, халықтар, ... ... ... ... құру т.б.)- ... да Ел Президентінің сөздерінде,
еңбектерінде бұған айрықша орын берілген. Мемлекет ... ... ... да бұл ... ерекше көңіл аударылады. Мектеп оқушылары
арасында жүргізілген жұмыстарымызда, ... ... ... ... ерекше мән беруіміз керек. ... ... ... бар: бір қатар түркі тілдес халықтар ... ... ... ... т.б. ежелден Орта Азия мен Қазақстан жерін
мекендейді. Славян тілді халықтардың да көбі ... ... ... ... Ал, ... ... отаншылдыққа тәрбиелеуге үлкен
міндетгер жүктеледі. Өйткені — Қазақстанның ... ... ... ... де, ... де ... ... иесі солар. Қазір олар ... ... тең ... көбі — 60 ... ... ... көбі
орыстар — 30 пайыз, ал, қалғандарының ең көбі 8, 6 ... т.б. ... ... кетуі мүмкін, ал қазақтар бірен-сараны болмаса ... да ... ... ... ... ... ерекше маңызды. Қазақ халқы ұлттар арасындағы ынтымақтастықтың
ұйтқысы бола білсе, ... та, ... де, ... ... да ... ... бірақ түрлі оппозициялық топтар бас көтеріп қояды.
Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... ... әдет-ғұрпы үстемдік етуі тиіс. Ол үшін әрбір
қазақта нағыз ұлттық намыс қалыптасуы ... Міне ... ... ... осы
ұлттық намыс. Жеке бастың намысы жеткілікті.
Ұлттық намыс толық қалыптасу үшін ұлттық сана, ұлттық болмыс ... ... ... ... ... ... Сондықтан да мемлекет атынан
"Қазақстан Республикасында ... сана ... ... ... қабылданды. Оның мазмұны: Ел дамудың жаңа тәуелсіз ... ... ... ... жаңа қоғам орнатуға аяқ баса бастағанда оның барлық
азаматтары осы елдің қайта ... ... ... оқып меңгеруі тиіс.
Оқушыларды ерлікке, жауынгерлікке, батылдыққа тәрбиелеу де отаншылдыққа
тәрбиелеумен тікелей байланысты.
Адам қалыпты өмір ... ... ... өзін ... ... ... анықтау үшін көптеген интеллектуалдық қасиеттер қалыптасуы тиіс.
Солардың бірі батылдық, ... ... Осы ... дұрыс, толық
қалыптасқан жас азамат өзі алға қойған мақсатына жетеді, орындаймын деген
істерін жүзеге асырады. Ал, ... ... ... ... адам ... құр ... Тіпті көпшілік алдында шығып сөйлеуге, баяндамамашыға
сұрақ ... да ... ... Бұл ... адамньң жеке өз басы, қала
берді отбасы үшін қажет.(8)
Ал, окушьіларды ... ... ... ... ... ... жауынгерлікке тәрбиелеу әпдеқайда, күрделі міндет. Мұндағы негізгі
мақсат — оқушыларды елін, халқын қорғай алатындай батыл, ер, жауынгер ... Егер ... ... ... ... дарыта алмасақ келешекте
Қазақстанды, оның халқын, қасиетті қазақ жерін сыртқы жаудан кім қорғайды?
Қазіргі Қазақстан ... ... ... ... ... ... қашып жүргендерге Отанын сыртқы жаудан ерлікпен қорғайды
деп сенуге бола ма? ... ... ... ... ... дұрыс
қорытынды жасауы тиіс.
Оқушыларды ерлікке, батырлыққа тәрбиелеуге ... ... ... ... ... алдын ала анықтап, оқыту әдіс, тәсілдерін де
белгілеп алған дұрыс. Мұндай ... ... ... жатады:
1) Қатысушыларының көпшілігі халық бұқарасы болған ... ... ... ... ... отаршыларға қарсы ұлт-азаттық қозғалыстар.
Тұрақты әскері ... ... ... мен ... қарапайым
халық жүздеп, мыңдап қатысты. Бұған ... ... ... ... оқиғалары жатады; 2) халық өзінің аса қаһармандьнын,
өз Отанына берілгендігін, жаппай ерліктің ... ... ... Отырар қаласын қорғаған (1219-1220 ж.ж) әскерлер мен қала ... ... ... ... ... ... қарсы күреске бүкіл халық, елдің әскери
күші бірігіп, ... ... ... тұрғанын көрсететін
материал; халықтардың өзара достығы, олардың ... бір ... ... ... 1941- 1945 жж. КСРО-ның Ұлы Отан ... ... ... ... ... Халық арасынан шыққан ... ... мен ... қаһармандығын сипаттайтын материалдар. Бұған мысал ... ... ... жау ... ... мен жекпе-жегі, қазақ
қолбасшыларының тапқырлығы нақты мысал ... ... ... ... 1844 жылы ... (қазіргі Астана қаласы) әскери бекінісін
тас-талқан ... ... ... ... адам ... тыныштық өмір, бейбіт тұрмыс орнатуға үлес
қосуы тиіс. Бұл жерде әңгіме жәй ... өмір ... ... ... ... жоқ, соғысқа қарсы, соғысты болдырмау ... ... ... тәрбиелеу деп аталуы тектен-тек емес. Дүние жүзіне
белгілі ойшылдар, ғұлама ғалымдар, әрбір зиялы адамдардың ... ... ... ... қарсы болған. Мәселен, Әл-Фараби: өз заманында-ақ
жұртты бейбітшілікке, шапқыншылықтарды тоқтатуға шақырды, ... ... орта ... ... қарсаңында соғыстар көп болған еді.
Соғыстың адам баласына орасан апат екені белгілі. ... ... ... ... болған. Оларда миллиондаған адам қырылып-
жойылды, ... адам ... ... ... адамзат жүздеген жылдар бойы
жасаған игіліктер тас-талқан етіліп қиратылды, тек қана XX ғасырдағы ... ... ... ... апат ... белгілі.
Осыған қарамастан Кеңес кезіндегі оқу-тәрбиеге байланысты жарияланған
әдебиеттерде оқушыларды бейбіткерлікке ... ... күн ... ... ... ... ... — коммунистік идеологияның барлық
мәселеге тап күресі түрғысынан ... және ... тек бір ... ... ... ... ... идеясы болатын.
Кеңес елі ыдырағаннан кейін біздің еліміздің жастарын соғысты
болдырмауға, ... ... ... ... ... ... ежелден
бейбітшілік сүйгіш ел, өз бетімен ешкімге ұрынбаған, соғыс та ... ... ел ... сол ... дәстүрді одан әрі жалғастыруымыз
керек.
Қазіргі мектеп оқушылары келешекте түрлі дәрежелі ... ... ... ықтимал. Сол кезде ел ішінде де, сыртқы елдермен арадағы
қатынастарда да ... ... ... ... әсіресе сыртқы қатынас
саласында қызмет ... үшін аса ... ... қазақ халқына
басқаның жерінің, байлығының да керегі жоқ. Бәрі өз жерінде бар. Он ... жыл ... өмір ... ірі ... фабрикаларда, осы заманғы
технология мен машиналарда, ... ауыл ... да ... ... керек. Соғыс — апат. Соғыс болса — барлық жақсылық ... ... Дәл ... ... ... ірі ... ... соғыс жоқ, бірақ
кейінгі жылдарға дейін ... ...... АҚШ — ... ... — Шешенстан т.б. Ал шағын соғыстар
жетеді: Югославия, Албания, Ауғанстан, ... ......... т.б. Олар адамзат жасаған ізгілікке қанша опат
келтіруде. Ең ...... ... бірақ рет берілетін миллиондаған өмір
қиылады. Оқушыларды бейбіткерлік рухта ... ... ... ... ... асырылады десек? Олар: ... ... ... ... жеке ... сыртқы саясатына баға
бергенде; соғыстардың ... мен ... ... ... тарихы баяндалғанда; соғыстардың салдары мен қорытындысына
тоқталғанда; сырттан ... ... ... ... ... ... ... үшін қозғалыстар туралы
материалды өткенде. Бұлар ұлт-азаттық қозғалыстар, үстем тап ... ... ... оқыту барысында оқушыларды еңбекке, еңбексүйгіштікке
тәрбиелеу.
Адам баласы алғаш пайда болғаннан бастап осы күнге дейін 3 млн. ... ... ... Содан бері жер бетінде, әлемде қанша ... ... ... зәулім гамараттар, өндіріс орындары, неше түрлі машиналар,
ғарыштағы кораблдер, мхиттағы кемелер), ... бәрі ... ... еңбегімен жасалды.
Осыған орай ертеден-ақ ойшыл-ғұлама ғалымдар да, ақын- ... ... да ... ... бәрі де, ... ... ... маңызы, оның адам өмірі мен қоғамдағы орны ... баса ... ... ... бәрі ... ... ... болып тәрбиелене
бермейді, көп адамдар мүлде жалқау, жатып ішер болып шығады. Мұның негізгі
себептері ... от ... ... ... ... ... әсіресе
қазіргі уақытта жалқау жастар өте кеп.(10)
Қазақстан ... ... ... ... ... байланысты жастарды, мектеп оқушыларын ... ... ... мамандықты таңдауға, оның ... ... ... ерекше көңіл бөлініп отыр. ... оқу ... ... ... ... ... 2 ... жылы бойы 22 сағат уақыт бөлініп, 1 сыныптан 11 сыныпты қоса осынша жыл
оқытылатыны тектен — тек ... ... ... ... еңбекті оқытып үйретуге, оқушыларды
еңбекке тәрбиелеуге жауапты міндеттер жүктеледі. Егер де шолу ... ... ... оқытудың мақсаты: қоғамның дамуындағы жеке адамның
қалыпты қалыптасып дамуындағы еңбектің шешуші ... ашып ... ... ... қызығушылығы мен қабілетін дамыту; қандай қоғамда
болмасын еңбек ... ... ... ... ... ... қызметін көрсете отырып оқушыларды еңбек ... ... ... жеке адамның дамып жетілуіндегі
еңбектің маңызын ашып ... ... ... ... ... ... кезінде кәсіби мамандықты тандауына, ата-бабасының ұлттық еңбек,
кәсіптік өнерін одан әрі дамытуға ... т.б. ... ... ... ... ... мекгепте жүргізілетін бүкіл оқу-тәрбие
жұмысы, барлық пәндер белсене қатысады. Сөйтіп ... ... ... ... еңбек сүйгіш етіп тәрбиелеу оқу-ағарту саласының
басты міндеттерінің бірі болып ... ... ... ... ... ... үлкен үлес қосады, өйткені тарих курстарының мазмұнында
қоғамдағы еңбектің рөлін көрсететін материалдар ... ... ... ... ашып ... ... адамның, адамзат
қоғамының қалыптасып дамуында еңбек маңызды рөл атқарды, атқарып та келеді;
қоғамдағы өндірістің, ... ... ... шешуші күш халық
бұқарасының еңбегі; ... ... ... ... ... ... ілгері дамуына ықпал етеді; халықтың еңбегі қоғамның экономикалық
дамуын нығайтып, оның сыртқы жаулардан ойдағыдай қорғана алуына ... ... ... ... дамуының негізіңде халықтың, ғылым мен
өнердің көрнекті қайраткерлерінің еңбегі жатыр т.б.
Бүған Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... көптеген тиімді оқу материалдарын мысалға келтіруге болар еді.
Мәселен, алғашқы адамдардың тек еңбек ... ғана ... ... ... ... салған ғимараттар көрген адамды ... де ... XX ... 20-30 жылдарында Қазақстанда салынған ірі
өнеркәсіп құрылыстары мен ... ... іске ... ... ... ерлік еңбегі, соғыс жылдарындағы әйелдердің, мектеп
оқушыларының, қарттардың қажырлы ... осы ... ... ... оған Қ. И. ... ... ғалымдардың қосқан үлесі туралы фактілерді
тиімді әдіс, тәсілдердің көмегімен оқытсақ оқушыларды еңбек сүйгіштікке
тәрбиелеуге үлес қосамыз.
Тарих ... ... ... оқушыларды еңбек сүйгіш етіп тәрбиелеу де
екі жағдайды ... ... ... ... ... ... ... игіліктің бәрі еңбектің нәтижесі екеніне
үнемі назар аудару;
2) тарихтағы тікелей еңбек үрдісін, ... ... ... ашып-
көрсетіп отыру.
2.4.. Экологиялық тәрбие беру жолдары.
Тарих пәнінің тағы бір ... ... — оны ... барысында
оқушыларға экологиялық тәрбие беру. Бұл міндетті ... ... ... ... бөлініп отыр, өйткені ... ... ... ... ... да ... ... Қазақстан Республикасының
табиғатына, бізді қоршаған ортаға орасан зиян келді. Мәселен Сырдария ... ... суын ... пен ... ... ... ... Арал
теңізінің суы азайып, ақ таңдақ, шаң — тұз жер ... ... ... ... ... етек алды. Немесе тың көтереміз деген
желеумен бүкіл Солтүстік ... мен ... ... ... ... жыл ... жыртқандықтан бұл өңір шаң-тозаңға айналды. ... ... ... ... да ... ... ... Одағы құрамында болған кезде оның жері атом қаруларын
сынайтын аймаққа ... ... Ол ... сол ... ... халқының денсаулығына өлшеусіз залал келтіргені баршаға
мәлім. Бір ғана ... ... ... ... ... ... ... бастап 40 жыл ішінде 470 рет жарылыс болған. Жарылған атом, ... ... ... ... Жапонияның Хиросима қаласына
тасталған бомбалардан 2,5 мың есе артық екен. Осы жарылыстарды жер ... үшін ... ... 170 тей ... ... Әр апанның ені 9,
ұзындығы 1200 метрге дейін барады. 180-200 метр ... ... ... ... Осы жарылыстардың облыстың табиғаты мен шаруашылығына
келтірген зиянын былай қойғанда, адамдардың өміріне, денсаулығына, ... ... жас ... келешегіне өлшеусіз залал болды.(11)
Қазақстанда Семейден басқа да ондаған ... ... ... ... Астрахань облысының жеріндегі Капустин Яр әскери қалашығында
дайындалған ядролық бомбалар ... ... ... ... ... ... ... жерінде жарылған. Мұны Кеңес үкіметі жүргізген
отаршылдық саясаттың бір көрінісі ... ... ... сол ... ... үшін ... жеке ракеталардың бағытынан жаңылысып,
Атырау облысына түсетін фактілері кейінгі жылдары да ... ... ... аралығында осындай "бағыты-нан жаңылысқан" ракеталардың
алтауы Атырау облысының ... ... ... ... ... ... нота тапсырып, ресми жасаған ескертулеріне қарамастан ... ... ... жерінде шаруашылық мақсатқа деп бүрын кіші жа-рылыстар да
жасалып түрды. Олар ... ... ... ... ... ... жерлерінде мүнай — газ кендерін зерттеуге байланысты жасалған.
Халық пен табиғатқа оларда көп зиян келтірді.
Қазақстан тәуелсіздік алғаннан ... ... ... ... ... да, сынау да тоқтатыдды, бүл қарудың қалдықта-ры жойыдды.
Қазақстан ядролық қарулары бар ... ... өз ... ... езі мемлекетіміздің бейбітшілік саясатын ... ... ... ... ... өз жерін ядролық қарудан
тазартқан әлемдегі алғашқы ел болды. Атом ... ... ... ... ақшалай жәрдем беру, адамдардың денсаулығын қадағалау,
тегін дәрігерлік көмек көрсету, мектеп оқушыларына да ... ... ... ... қайту, лагерге тегін орна-ластыру т.б.) сияқты
шаралар жасалуда.
Экологиялық тепе-тендікті сақтау, қоршаған ортаны қорғау бүкіл халықтық
іс, бүған ... ... ... ... оқушы үлес қосуы тиіс. Бүл мәселеге
немкеттілікпен қарап, адамдар салақтық жасаса онда ... ... ... ... ... ... ... заттың қалдығын кез-
келген жерге лақтыра ... ... суды ... шіріген заттар ауаны,
топырақты бұзады. Соңғы уақытта Республикамызда өрт жиілеп кетті. Ол халық
шаруашылығына миллиондаған теңге зиян ... Ал, сол ... ... ... ... немесе қара басының қамын ойлайтындардың
әрекетінен болуы мүмкін.
Еліміздегі зауыт-фабрика, басқа да ... ... ... ... мән ... ... ... орындарынан
шыққан қалдықтарды, қоқыстарды өзен, көлдерге ағызып қаншама таза ... Бұл да ... ... көп зиян ... ... табиғатын қорғау, экологиялық жағдайын жақсарту
баршаға ортақ маңызды іс екен. Мектеп оқушылырына ... ... ... пәні ... үлес ... ... ... пәнінің негізгі
категориялары: кеңістік, уақыт, қозғалыс-үшеуі де, әсіресе ... ... ... ... тәрбие беруге өте тиімді. Мұны дәлелдеу үшін
жоғарыда аталып ... ... ... ... ... ... бәрі де ... бір жағырапиялық аймақта ... ... ... ... ол ... ... сол ... табиғатымен,
кеңістік пен байланыстырылады. Екіншіден, фактіні, оқиғаны жасайтын кім,
адамдар. Олардың іс әрекетінің, қозғалысының нәтижесі сол ... ... ... ... ... ... өндіріс орындары, су қоймалары,
жолдар т.б. салынады, ал соғыс, ... ... ... оқиғалар болса
табиғатты да, қоршаған ортаны да бүлдіреді.
Тарих бағдарламалары мен оқулықтарын мұқият ... ... ... ... ... ... ... осы кезге дейінгі адамзат тарихын
баяндайтын тарих сабақтарында экологиялық ... ... ... өте ... адам пайда болған аймақтардың тамаша табиғатын сипаттап суреттейсіз
бе, алғашқы адамдардың қоректенуіне, тіршілік етуіне жағдай ... ... ... ... бе, ерте орта ... ... ... шаруашылықтың, мәдениет ошақтарының қирап-бүлінгенін
ашып көрсетесіз бе, орта ғасырларда мәдениеттің гүлденіп, сәнді ... ... ... ба ... де ... ... жеткілікті. Ал,
капитализм дәуірінде табиғат байлығы жаппай талан-таражға түскені белгілі.
Бұған дейін айтқанымыздай, ... ... ... ... ... оқытқанда қоршаған ортаның, экологиялық тепе-тендіктің ... ащы ... ... ... да ... мемлекетіміз қоршаған ортаның экологиялық жағдайын
жақсартуға, оған оқу орындары оқушылары мен студенттерін қатыстыруға ерекше
мән беріп отыр. Қазақстан ... ... ... ... туралы
заңының XV тарауындағы 73 бабында былай делінген: ... ... және ... ... ... ... ... мектепке
дейінгі, жалпы орта, кәсіптік-техникалық, арнаулы орта және ... ... ... ... ... қайта даярлау мен олардың біліктілігін
артгыруды ... ... ... мен ... ... жалпыға бірдей және
үздіксіз жүйесі белгіленеді".(12)
Осы айтылғандардың бәрі мұғалімге тарихи материалдың тербиелеушілік
мүмкіндігін тиімді пайдалануды міндеттейді.
Экологиялық ... ... ... ... жұмысының құрамында
жүргізілгенде ғана, тарих пәні басқа да қоғамтану, биология, география,
физика ... ... ... ... ... ғана ... ... көрсетіп отыр. Бұған Алматы қаласындағы А. Байтұрсынов
атындағы экологиялық бағыттағы 139 ... ... ... Осы ... ... пәнінің мұғалімі Ш. М. Аманқұлова бұл бағытта
мектепте жүргізілген ... ... деп ... "...мектеп тұрған
ауданның экологиялық жағдайын жақсарту мәселесін тарих үйірмесінде қарадық,
мектеп ауласына 125 түп ... ... ... да ... ағаш
отырғызып, осы бақты эксперименттік — зерттеу ... ... ... кіші ... ... ... тазарттық. Алматы қаласындағы Израиль
мемлекетінің елшілігімен байланыс жасап, елшілік қызметкерлері өз ... ... ... жөніндегі тәжірибесін ортаға салды, тарих, жағрапия
сабақтарында экологи-ялық білім, тәрбие ... ... ... ... ... ... жері кеше және бүгін" деген сабақ оқушыларға үлкен
әсер етті. Тарихи — ... ... ... ... ... ортаны қорғау бөлімімен тығыз байланыс орнаттық..., осы және басқа
да жұмыстардың нәтижесінде қалалық конкурста бірінші орын алдық..."
Экологиялық ... мен ... ... ... ... ... ... Келешекте басты назар сабақ үстіндегі экологиялық білім мен тәрбие
беруге аударылуы керек. Табиғат байлығын ... ... ... ... ... ... ... өзінің негізгі міндетім деп түсіну
дәрежесіне жеткізуіміз ... Ол үшін ... ... ... ... мен тәрбие беруге қатысты оқу материалын ойдағыдай
түсіндіруге, оны берік ... ... ... ... оларға
түрлі деректермен өздігінше жұмыс істетуге, әсіресе ... ... ... ... қарастырылып отырған мәселеге орай
оқушылардың өздеріне баға бергізуге, қорытынды жасатуға баса ... ... ... ... ... ... әділдік тұрғысынан ашып көрсету
жолдары.
Қазақстанның кеңістік мектептерінде коммунистік идеологияның нұсқауымен
діннің адамзат ... рөлі ... ... Дін адам ... ... ғылымға қарсы, барлық өзгерістердің, табыстардың бәрін
құдай жасап отыр деп түсіндіретін, ... ... ... таптың жоғын
жақтаушы, соның сойылын соғушы т.б., — деп оның ... ... ... ... салдарынан Кеңес елі халықтарының, соның ішінде Қазақстан
халықтарының да бірнеше ұрпағы ... ... ... ... тәрбиеленді.
Қазіргі кездегі еліміз халықтары арасында адамгершілік қалыппен сиыспайтын
өрескел тәртіпсіздіктердің: түрлі ... ... ... ... арақ-құмарлықтың, жезөкшеліктің т.б. көбеюіне сол
дінсіздік тәрбиесінің әсер еткені сөзсіз.(13)
Ал, шындығына келсек, дін ... ... ... ... халықпен
ынтымақтастықта болды, оған көптеген пайдалы қызметтер ... Қай ... ... ... ... имандылыққа, татулыққа,
шыдамдылыққа, еңбекқорлыққа, достыққа шақырды, ... ... ... ... ... үлес ... айтылғандарға ислам діні мысал бола алады. Ислам қазақ тарихында
үнемі өркендетуші рөл ... ... ... — жеке адам мен ... ... бақытқа, шынайы бостандыққа және бірлік-татулыққа
жеткізетін құрал, ізгі жол, ... ... ... ... білген Жүсіп
Баласағұн XI ғасырдың өзінде ислам руханиятын "Құтты білік" деп ... ... зор ... бар екендігін дәлелдеген.
Қазақстан тарихын оқытқанда дін туралы тарихи материал жиі-жиі ... ... да ... ... діннің пайдалы жақтарын,
маңызын ашып ... ... ... ... ... керек.
Мұғалімнің тағы бір ескеретін жағдайы тарихта қай дін болмасын пайда
болғаннан ... оны шын ... ... ... ... ... (эрзац-
дін) таратушылар да болған. Бұған өткен уақыттардан да қазіргі уақыттардан
да мысал ... ... ... екі топқа бөлуге болады. Саналы ... ... ал ... ... ... ... XIX ... қазақтың ғалым ойшылдары Шоқан Уәлиханов, Абай
Қүнанбаев, ... ... ... ... ... молдаларды, дін
бұзарларды қатты сынап-мінегені белгілі. ... да ... мән ... ... олар ... ... ... жоқ, дін бұзарларды сынады. Ал, қазір
Қазақстанда дін бүзудың екі түрі де бар. Ислам дінінің ғылыми негіздерінен
хабары аз ... ... де, ... ... ... ... уағыздап,
оның артықшылығын мадақтап, ислам дінін ... ... ... жасаушылар да жетерлік. Мұғалім бұл жағдайларды үнемі назарында
ұстап, Қазақстан тарихының дін мәселесі әңгіме болатын ... ... ... айтылған фактілерді оқушыларға ескертіп, олардың тиісті, дүрыс
қорытынды жасауына бағыт бергені орынды.
Кейбір зерттеуші — ғалымдардың ... ... ... басқа
халықтардан рухани-психологиялық жағынан артығырақ болды, ... ... ... ер ... ... сол ... ... ойлап-сөйлейтін, ар-
намысын ақшаға сатпайтын асыл ... ... ... ... ... ... руханияты келіп қосылғанда нұр үстіне нұр болып тамаша
нәтиже ... ... ... соқыр сеніммен емес, ақыл-ой елегінен өткізіп, жан-
жүрегімен қабылдап, оны даналық, софылық үлгісінде ұстанған. ... ... діни ... өте ... ... ... ... Тек
осы дәстүрді қалыпқа келтіру ... ... ... және ұлт
тәуелсіздігі. Егемен Қазақстан, 24-тамыз, 2001 ж.).
Тәуелсіз жас мемлекетімізді нығайту үшін де, ұлт және ... ... ... ... ... ... бір ... ұстанымдарын,
құнды тәжірибесін нақты тарихи жағдайға байланысты ұтымды пайдалануға
болады. Олар қазіргі халықаралық нормаларға да, ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасы мен оның өкіметі
тәуелсіздік алғаннан бері ... ... ... ... ... халық
арасында қанат жайуына мүмкіндік жасады. Бұған Қазақстан қалалары мен елді
мекеңдерінде бес мыңнан астам мұсылман ... ... етіп ... та жеткілікті. Оқу орындарында, соның ішінде ... ... ... де дін ... ... ... бөліне бастады. Діннің, соның бірі
исламның адамды адамгершілікке, имандылыққа тәрбиелеудегі пайдасын ... ... ... ... ... ... оқу жылынан
бастап жалпы білім беретін мектептердің 10-сыныбында Дінтану пәні оқытыла
бастады.
Жаңа пәннің бағдарламасы мен ... ... ... ... ... ... ... Пәннің бағдарламасы мен оқулығы негізгі
төрт тараудан тұрады. Оқулықтың III ... ... ... деп ... ол
негізгі үш діннің: Будда, христиан және ислам діндері тарихына арналған.
Келешекте басқа пәндер бойынша шығып ... ... ... сияқты
бұл пән бойынша да қосымша ... ... Міне ... бәрі ... сабақ беретін мұғалімдерге күнделікті сабақтарывда дінге қатысты
мәселелерді дұрыс оқытып үйретуге нақты көмек болып табылады.
Қазақстан тарихы ... ... ... ... ең ... ... Қазақстан тарихының бірінші "Тарихқа саясат" ... ... ... жүзі ... ... ... ... пайда болуы,
дүние жүзіндегі басты басты діндер туралы оқушылардың бұрын алған біліміне
сүйене отырып, оқулықтағы дінге ... ... ... түсіңдіре келіп,
суреттерді тиімді пайдаланып, оқушыларда дін туралы толық түсінік қалыпта-
стыра алады.(14)
Курстың мұнан кейінгі алғашқы адамдардың тұрмыс-тіршілігі, қола ... діни ... ал ... жеке ... ... ... ... кездегі халықтардың діни наным — сенімдерінің қалай пайда болғанын және
оның бірте-бірте дамып, тереңдей ... ашып ... ... ... ... ... ... бөлімдегі "Дүние жүзі діндері тарихынан"
сабағында дін туралы алған білімдері, өздері ... ... ... ... ... ... ... дінге қатысты оқу материалдары басқа
сыныптарға қарағанда ... жиі ... ... ... ерте орта ғасырдағы мемлекеттер тақырыбындағы Қазақстанға
ислам дінінің тарауы және оның ... осы ... ... ... ... діни ғимаратгар, араб жазуы деген тақырьшшалар ... ... ... ... ... ... ашып ... мүмкіндік
береді. Мәселен, алғашқы ... ... ... ... ... ... исламды күштеп ендіргеніне қарамастан, кейінірек
бұл діннің көптеген пайдалы ... ... ... ... ... ... Араб ... туралы тоқталғанда оның Орта Азия, Қазақстан
халықтары үшін үлкен маңызы болғанын, мың жыл бойы осы ... ... ... мен ... ... ... дерлік кітаптар, ғылыми
еңбектер, газет-журналдар осы әріппен жазылғанын ашып ... ... оқып ... ... ... әдіс, тәсілдермен қатар, қосымша
құралдарды да пайдаланып отырған дұрыс. Мысал үшін араб ... ... ... ... оқулықтың 84-85 бетгеріндегі "Медресе" деген
материалды пайдалануға болады. Онда медреселер тек араб тілі мен ... ... ... ... ғана ... ... ... жоқ, философия,
тарих, заң, география, математика сияқты ... ... де ... баяндалды. Осы сыныптағы мәдениеттің дамуы туралы тақырыптардың
бәрінде де ... ... ... ісі мен ... ... тигізген
пайдасы баяңдалды. 7-сыныптағы соңғы тақырып, ХІ-ХІІ ғасырлардағы Қазақстан
мәдениетін өткенде ислам дінінің ... көп ... ... ... көтеруге қосқан үлесіне шолу — қорытынды жасалуы тиіс.
8-9 сыныптарда оқылатын тарихи дәуірде ислам ... ... ... ... ... ... ... бастауы, отарлау саясатының
күшеюі себеп болды. Патша үкіметі ислам ... ... ... ... үшін арапша, ескіше оқытады деген сылтаумен қазақ тілінде ... ... ... ... дін ... ... ... өткенде
және сол кездегі түрлі партиялардың бағдарламаларында ("Алаш" ... ... ... ... ... ... дін бостандығы
берілді, мұның өзі біздің елімізде ислам дінінің тарауына кең жол ... діні ... ... ... ... оның ... алдындағы
қызметін нақты, дәлелді фактілерге сүйене отырып ашып көрсеткен, қоршаған
ортадан, ... ... ... ... ... дұрыс. Діннің
ғылыммен келіспейтін бірғана мәселесі- барлық жаңалықтарды, әсіресе ғылым
ашқан жаңалықтарды ... ісі деп ... Бұл ... ... ... ... ... әкелуі тиіс.
2.6.. Қазақстан тарихын оқыту барысында окушыларга эстетикалық тәрбие
беру.
Оқушыларда бастауыш мектепте-ақ ... ... ... ... ... орта ... эстетикалық тәрбие берудің мүмкіндіктері
кеңейе түседі. Тәрбиенің бүл саласына ... ... ... ... үлес ... ... оқыту барысында эстетикалық тәрбие берудің
міндеті — оқушыларды тарихи ... ... ... оның ... түсіне білу, оны бағалай білу ... ... ... ... ... ... ... үйрету. Тәрбиенің бұл
саласын оқытьп ... ... ... ... ашып ... ... және өнімді еңбектегі қызметіне, ... ... ... ... ... баса назар аударылады. Эстетикалық
тәрбие басқа салалар мен, әсіресе саяси, адамгершілік, еңбек тәрбиесімен
тығыз ... ... ... ... сонау ежелден-ақ қалыптаса
бастаған. Ертедегі адамдар тіршілік ету үшін қолайлы тұрақтар ... бай, өрі ... де ... ... іздеген. Табиғаттың жанға
жайлы құбылыстарына: күннің жылылығы, ашықтығы, ауа райының қолайлылығы
олардың ... ... ... ... ... билеген, ал бұған
керісінше табиғаттың қолайсыз құбылыстары: қатты дауыл, ... ... ... ... Сол ... адамдар атқарған жақсы істер, ерлік пен
батырлық оларды қуанышқа бөлесе, ... ... ... ... ... ... ... адамдардың тасқа салған белгілерінен,
суреттерінен, ... ... аңыз ... ... ... ... болады.(15)
Тарих бағдарламаларындағы оқу материалын алдын-ала мұқият қарап
талдасақ, эстетикалық ... ... ... ... ... іріктеп,
сабақта тиімді әдіс, тәсілдердің ... ... ... ... ... ... сезе ... оны сақтай,
құрметтей білуге, бағалай білуге тәрбиелейміз, оларда ... ... ... лайықты үлес қосамыз. Енді бірнеше нақты мысал
келтірейік.
5-сыныптағы ... ... ... ... "Біздің өлке
Қазақстан республикасы" деген тақырыпша бар. Осы ... ... ... мекені, туған өлкесі, туған Отаны, Ел ордасы — Астана ... ... ... ... ... ... алған біліміне сүйене, жаңа
сабаққа олардың өздерін белсенді қатыстыра, ... ... ... ... ... ... қаласындағы жаңа ... ... ... ... ... ... оның ... те,
білімдік те пайдасы мол болмақ. Оқушылар оқулықтағы көркем бояулы ... ... ... оған ... ... ... ... материалын
қоса баяндайды, қойылған сұрақтарға өзінше жауап береді. Сабақтың осы және
басқа да кезеңдері оларды ... ... ... ... сүйіспеншілікке,
мақтаныш сезімге тәрбиелейді, оларда туып-өскен өлкені, Отанды, көркейткен
еңбек ерлеріне деген құрмет сезімін туғызады. Осы ... ... ... ... ... адамдарының әдет-ғұрпы, өнері" деген тақырыпта
Қазақстан жерін қола дәуірінде мекеңдеген адамдардың ... ... ... ... қатты тас сынығымен ... ... ... суреттерін қашап салғаны, қоладан білезік, сы-рға сияқты
әртүрлі ... ... ... ... Ал ... ... ... өздігінше жұмыс орындайды. Оқулыққа қоса берілген ... 1. ... ... ... жиі кездеседі? 2. Адамдар бұл
суреттерді қандай мақсатпен салған? 3. Суреттерде нелер ... ... ... ... ... ... — деген сұрақтар бар. Адамдардың
осы қиындығына қарамастан тастан қашап сурет салуы, қоладан ... ... ... ... ... ... ... ұмтылған деген
қорытындыға әкеледі.
6-сыныптағы Қазақстан тарихы да эстетикалық ... ... ... өнер ... да ... ... "Ғүңдар" тақырыпшасының
соңыңда "Аттила бейнесі дүние жүзіңдегі мәдениет ... ... ... бар. ... ... ... ... қайсар, жеңімпаз батыр, атақты қолбасшы және басқа да қасиеттерін
айта келіп, аталған қосымша материалына оқушылар назарын ... ... ... ... ... ... ғалымдары, әдебиетшілері, жазушылары
еңбектер, романдар, опералар мен трагедиялар ... ... ... ... ... ... тарихтағы орнын дұрыс түсінуіне
көмектеседі, тарихи ... ... ... ... Ал сол
шыгармалардан қажетті үзінділерді оқушыларға оқыту, ұжым ... ... ... ... Рим ... ... деген суретті
оқушылардың өздеріне талдату шәкіртердің эстетикалық талғамын одан ... ... Дәл ... ... осы ... ... шаруашылығы
мен тұрмысы" тақырыпшасындағы Тәті (диадема) мен Шөккен түйе бейнелі жүзік
суреттері бойынша да ... ... ... ... "Зергер тәтіге
андар мен жануарлардың ... ... ... Сол ... ... ... гүл ұстаған адам түр. Зергердің ойынша — өмірде
қандай бір қиыншылық болса да оны адам ... ... ... ... ... ... мен ... сақинадағы шөгіп жатқан қос өркешті түйе орындау
шеберлігі мен ... ... ... ... да ... Мұны ... дүние жүзілік өнерге қосқан үлесі деуге әбден болады" (88-бет)
деген мәтінмен оқушылардың өздігінше жұмысын ұйымдастыру оларға эстетикалық
тәрбие беруге үлес ... ... мен ... ... ... ... ... ғимараттар, тарихи ескерткіштер, солардың арасындағы
Орхон-Енесей ескерткіштері, ... ... ... өнері, қолданбалы өнер,
діни құрылыстар, тілдің, ғылымның, жазудың дамуы сияқты мәселелердің ... ... ... ... ... ... ... туады.(16)
9-сыныптағы 30-жылдары болған тарихтың трагедиялық беттеріне қарамастан
мәдениеттің дамуыңда үлкен ... ... ... ... ... ... қарамастан ұстаздар қараны ... ақты ақ деп ... ... ... саласыңдағы жетістіктерді ашып кәрсете
отырып, бұл салада да қолжеткен табыстарды, әсіресе өнердің, көркем ... ... ... ... ... ... пайдаланғаны дұрыс.
Осы сыныптағы соңғы Тәуелсіз Қазақстан тақырыбында мәдениет ... 2-3 ... ... ... ... ... ... жылдары болып
жаткан мәдени жаңалықтардың мәнін ашып ... ... ... ... әдеби-көркем туывдыларды (көркем өнер, ән, кинофильм, драмалық
шығармалар, сәулет өнері, әдебиет т.б.) эстетикалық тәрбие беру ... ... ... ... ортада күнделікті болып жатқан
құбылыстарды оқып ... ... ... жасауға, өздігінше баға беруге
оқушылардың мүмкіндігі жеткілікті. Мүндай әдістемелік ... ... ... ... ... ... ... жаңалықтарға
қуана білуге, осындай игілікті іске менде үлес ... ... ... сезімге тәрбиеленді.
Қорытынды.
Қазақстандық тәрбиенің арқауы қазақ ... ... ... ... ... саяси көзқарасы, т.б. қарамастан,
әрбір қазақстандық өзі өмір сүріп, күн көріп отырған мемлекетін - ... ... оның ... ... ... ... ұлтына сыйластық, оның
заңдарына бас ию, ... ... ... ... мақтану,
кемшіліктерін болдырмаудың жолын ... ... ... болуы керек деген ой келіп туады. Қазақстан егемендік алғаннан
кейін мерзімді ... ... ... және ... жайлы сұрақтар жа-рияланып, оған көптеген ... ... өз ... ... болатын. Сол пікірлөрді және басқа
да педагог ғалымдар мен ... ... ... келе ... ... ... ... ұғымы "қазақстандық патриотизм" болуы
керек деп түйдік. Оның туындап, қалыптасып, тәлім-тәрбие айналымына енуі ... ... ... ... ... ... ... іс-
әрекеті, ой-сана сезімдерінің белгілеріне тәрбиелілігіне ... ... ... ... Бұл өз ... жас буындардың көз алдына
нақты мысалдарды көлденең тарту арқылы өнеге көрсетугө шарт ... ... ... тарихына көз жіберсек, отансүйгіштіктің
(патриотизмнің) керемет үлгілерін көреміз. Бүгінгі күні ... ел ... ... ұлт ... ... өзі ... ... жоқ
ерлігінің арқасы. Тарихи ... ... ... кезі мен одан бертіндегі ұлт азаттық көтерілісін алып қарасақ,
ондағы батырлардың ешқайсысы ... ... ... ... ... ... салынбаған. Бірақ елін, жерін, ... ... ... аяп қарап қалмаған. Осындай көптеген тарихи
тәжірибелерден, сол ... ... ... ... ... ата-ана, ауыл аймағының ықпалының күшті болғанын көреміз. Өсіп
келе жатқан жас буындардың бойында отансүйгіштік сезімнің ... ... ... елемей қоюға болмайды.
Қоғамның өз азаматтарына қызмет етуі адамның ... ... ... Бұл - ... ... оның ... азаматына байланысты деген сөз.
Демек, Қазақ Республикасының егемендігі мен тәуелсіздігінің ... ... ... бірі оның ... ... мен
патриотизмі. Адамдар санасындағы бұрынғы ... ... ... ... жаңа қоғамдық жағдайда ... ... ... кешіруде, бірақ, соны құндылықтар әлі қалыптасып бола қойған жоқ.
Жаңа тарихи әлеуметтік жағдайда патриотизм жаңа ... ие ... ... ... өмір сүріп отырған барлық халықтар Қазақ елі атын ... ... ... мемлекетке бірікті. Демек, олардың ... күн ... ... да бір ... ... керек. Міне, осының өзі
бұдан былайғы кезде "қазақстандық патриотизм" ұғымын қалыптастыру мақсатын
қойып ... ... ... ... күш-қуаты
"қазақстандықтәрбиені" орнықтыруға жұмсалуы керек.
Пайдаланылған ... ... ... ... ... ... ... Оқу әдістемелік құрал.
Алматы Ғылым 2003.
2.Жансбекова ... ... ... Семинарға дайындық құралы. М. ... ... ... ... ... беретін мектептерде Қазақстан тарихын оқытудың дидиктикалық
негіздері. Автореферат. Алматы 2004.
4.Тұрлығұл Тотай ... ... ... ... ... Оқу әдістемелік құрал.
Алматы Ғылым 2003.
5.Жансбекова Г.А.
Тарихты оқыту әдістемесі. ... ... ... М. ... ... 2004.
6.Абдуғулова Бағлан.
Жалпы білім беретін мектептерде Қазақстан тарихын ... ... ... ... ... Қазақ тарихы.журналы Алматы. 2006. №14
8. Қазақ тарихы.журналы Алматы. 2006. №14
9. ... ... ... 2006. ... ... тарихы.журналы Алматы. 2006. №14
11.Тұрсын Хәзретәлі.
Мектепте тарихты ... ... оқу ... ... ... арналған дәрісбаяндар жинағы.)Алматы. ... ... ... ... ... ... құралдары. Оқу әдістемелік құрал.
Алматы Ғылым 2003.
13.Жансбекова Г.А.
Тарихты оқыту ... ... ... ... М. ... ОҚМУ
Шымкент. 2004.
14.Абдуғулова Бағлан.
Жалпы білім беретін мектептерде ... ... ... ... Автореферат. Алматы 2004.
15. Қазақ тарихы.журналы Алматы. . 2006. ... ... ... ... ... ... құралдары. Оқу әдістемелік құрал.
Алматы Ғылым 2003.

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 36 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Қазпочта» АҚ құрылымдылық ұйымы30 бет
Банктің корпоративтік клиенттерімен жүргізетін операцияларын басқарудың ақпараттық жүйесін тұрғызу88 бет
Кездейсоқ сигалдар9 бет
Мердігерлік шартының жалпы сипаттамасы 36 бет
Салық әкімшілендіру жүйесін жетілдіру7 бет
Microsoft Access программасы12 бет
PowerPoint программасына жалпы сипаттама13 бет
Unix ОЖ-нің қорғаныс әдісі5 бет
Бағдарламалау тілінің редакторы (IDE)12 бет
Жер асты бұрғылау жабдықтары3 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь