Абай жолы романы


Жоспар


І. Кіріспе
Мұхтар Әуезовтың «Абай жолы» роман.эпопеясының жазудағы ізденісі 3.5

ІІ. Негізгі бөлім
а) Мұхтар Әуезовке әдебиетші ғалымдар мен ақын жазушылардың бағасы 6.7
ә) «Абай жолы . Халық жолы». 8.11
б) «Абай жолы» роман.эпопеясын зерттеген әдебиетші ғалымдардың пікірі. 12.14

ІІІ. Қорытынды 15

IV. Пайдаланған әдебиеттер 16

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 12 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге


Қазақстан Республикасы Білім және Ғылым министрлігі
Ақтау қаласы Шетел тілдері колледжі









Реферат


Пәні: Қазақ әдебиеті
Тақырыбы:







Орындаған: Мүсіров Ғ.
Тексерген: Сариева Г.








Ақтау -2010 жыл

Жоспар
І. Кіріспе
Мұхтар Әуезовтың роман-эпопеясының жазудағы ізденісі 3-5
ІІ. Негізгі бөлім
а) Мұхтар Әуезовке әдебиетші ғалымдар мен ақын жазушылардың бағасы 6-7
ә) . 8-11
б) роман-эпопеясын зерттеген әдебиетші ғалымдардың пікірі. 12-14
ІІІ. Қорытынды 15
IV. Пайдаланған әдебиеттер 16

Мұхтар Әуезовтың роман-эпопеясының жазудағы ізденісі
Жүрегіңнің түбіне терең бойла,
Мен бір жұмбақ адаммын, оны да ойла.
Соқтықпалы, соқпақсыз жерде өстім,
Мыңмен жалғыз алыстым, кінә қойма.

Кемеңгер Абай болашақ ұрпаққа өз сөзін осылай арнады. Бұл өткеннің құлазыған ғасырларынан өзіне бейтаныс, басқа, бірақ жарқын болашаққа сенімді жол салған ақынның айтқан сөзі еді. Осылайша, асқақ рухты жазушыларымыздың бірі Мұхтар Әуезов кейінгіге өз еңбектері мен ізденістерін астар етіп, Ұлы ақын Абай өмірін өзінің басты шығармашылығының басты өзегі етіп алды.
Әлемдік мәдениетке қазақ халқы қандай көркемдік игіліктер қосты дегенде, ауызға алынар тұлғалардың бірі де - М.Әуезов. Ауыз әдебиетіндегі сарындар, мотив, идея, тіл өрнектері, бояулар Әуезов дүниесінде қайта жаңғырды. Қазақтың реалистік әдебиетіндегі халықтық арнадан, ұлы Абай айдынынан нәр алған М.Әуезов қазақ әдебиетіне реалистік дәстүрледің тереңдеп сіңгенін танытты.
М.Әуезов 1987 жылы дүниеге келген. . Абай топырағы жазушы қаламына айрықша әсер еткені баршамызға мәлім. Семейде Ресейге жер аударылғандар мол болды. Бұл жерде орыстың атанған Достоевский де тұрды. Қабілетті жас Мұхтар өнерлі, өнерді дәстүріне бай ортада өсті. Ол жақта ұзатылған қызға жасау ретінде Абай өлеңдерін көшіріп беретін болған. Мұхтар атасы Әуездің қолында өседі. Әуез - Шығыс әдебиетінен хабардар адам. Атасы Әуез бен әжесі Дінәсыл Мұхтарды деп атаған. Кейін Мұхтар бұны бүркеніш ат етіп алды. Абай мен Мұхтардың балалық шағы ұқсас. Мұхтар тоғыз жасында алғаш рет ауылынан алыс сапарға аттанады. Бұл - оның тұманды сапары еді. Ер жігіт Семейдегі орыс мектебіне оқуға түседі. Қаладағы бес кластық училищені бітірген соң семинарияға түсіп оқиды. Мұхтардың студенттік шағы - қарама-қарсы контрасты өтеді.
Уақыт толқыны көптеген байлықтардың көзін ашты. Сол асыл қазынаның бірі - Мұхтар Әуезов.
Мұхтар Әуезов- шығармалары ұлттық шеңбердеен шығандап көтеріліп, әлемдік мәдениеттің қымбат қазынасын толымды қор болып қосылған ұлы суреткер. Сондықтан да бүгінгі таңда туған байсалды еңбектерге қарамастан, оның мұрасы әлі ұзақ уақыт жан-жақты, сан алуан, әр бағыттағы зерттеулердің объектісі болуы қажет. Табысына таңдай қағып, тапшысына бас шайқау - әдебиеттанудың марқайған кезіне жараспайтын мінез. Қазақ әсемдік ойы тарихында ерекше құбылыс - М.Әуезов туындылары идеялық-көркемдік, бейнелік, жанрлық ретпен де, ізденіс өрістері, қаламгерлік эволюция тұрғысынан да ақтара қарап, саралауды талап етеді.
М.Әуезов көп уақыт театрда істеді. Осы тәжірибе оған сахна сырын жете үйретті. Асқақ ақын қаламынан отыздан аса драмалық шығарма туды. Жеке пьесалардың ватианттарын қоссақ, елуден асады. Бұларды тақырыптық материалдарына қарап шартты түрде бірнеше салаларға бөлуге болада:
а) аңызды, эпосты тарихи оқиғаны арқау еткен шығармалар: , , , , .
ә) тарихи - революциялық тақырыпқа жазылғандар: , , .
б) советтік өмір кезеңдерін бейнелейтін шығармалар: , , , , .
в) Ұлы Отан соғыс тақырыбына арналғандар: , , .
г) фантастикалық пьсалар: , .
ғ) ақындар өмірі туралы: , , .
д) сценарийлер: , , .
1918 жылы Әуезов тұңғыш рет Абай жайлы мақала жазып, Абай заманы туралы білген, естігендерін қағаз бетіне түсірген. Л.Соболевпен бірлесіп жазған пьесасы кейінгі эпопеяның барлауы еді.
Мұхтар Әуезов философиялық қабілетті, ойшыл жазушы. Оқушыға ой сала жазады, қызығып жазады, қызықтыра жазады, қуанта жазады, қайғырта жазады, кектендіре жазады. Мұхтар жасаған бейнелерге не досы, не қасы болмай оқи алмайсың. Мұхтар шығармаларынан асқан шеберлік, көркемдігімен қатар драмалық арқаудың шебер есілгенін көресің. Сондықтан Мұхтардың бір туындысынан екінші, үшінші перзенттер туып жатады.
М.Әуезов Абай мұрасынан ерте кезден-ақ зер салды. 1918 жылы , журналдарында ұлы ақынның шығармаларын , сөздері деген атпен бастырылған болатын. Арада жылдар өткен сайын жазушы Абай мұрасына тереңірек үңіле бастайды. Отызыншы жылдарда Абай мұрасына әр қилы баға беріліп, қым-қиғаш пікірлер айтылып жүргенде, ақын мұрасының құндылығын тани білген М.Әуезов болатын. Ол Л.Соболевпен бірігіп жазған трагедиясын 1939 жылы Мәскеуде бастырды, кейін ұлы ақын өмірін бейнелейтін опера либреттосын, киносценарий жазды.
Жазушы өз шығармасында Абайдың Пушкинмен рухани жақындасуын көрсетуден бастайды. Баспасөзде жариялаған бұл әңгімені оқушылар жылы қабылданады. Көп ұзамай жазушы өз ойын жүзеге асыруға тікелей кірісті. Алғашқыда романға деген ат бермек еді. Автордың алғашқы ойыншы, роман үш кітаптан құралмақшы еді, жұмыс барысында оның мөлшері кең түсті. Әуезов алғашында екі кітаптан тұратын , онан кейін мұның жалғасы болып табылатын романын жазды.Алғашқы екі кітаптан тұратын , романы үшін жазушыға Мемлекеттік сыйлық беріліп, төрт томдық .
бірінші кітабы басылғанда, М.Әуезов қырықтың ішінде болатын. Ал тұңғыш әңгімесін 24 жасында жариялады. Яғни 20 жыл бойы прозаның шағын формаларымен айналысқан. Қазақ әдебиетінде алғаш рет реалистік проза жазған-Аймауытов, Майлин, Әуезов болды.
, әсіресе жазылып жатқан екінші кітабына тың деректердің қажеттігін қатты сезінген жазушы 1943 жылыдың жазында ақын ауылын аралауға аттанады. Сонда сапарды Аягөз жақтан бастағанының дұрыстығын жолындаған Сыбан, Тобықты, Мырза-Жөкең, Мамай, Көкше, Сақ-Тоғалаққа қоныс, өріс болған адырлар мен қырқалар, таула, талай талас-тартыс, шабыс-керіс, келіс-бітімнің шешімін таптырған өлкелерді аралап өткенде сезінді.
Шыңғыстың нулы саллалары мен қойын-қойнауларындағы өзен, бұлақ, бастаулар, Аққойтас, Пұшантай, Керегетас, Шақпақ, Балашақпақ, Ботақан ошағы, Дөңгелек қоныс, Байқошқар, Сарыкөл, Шоттың аузы, Тоңаша, Барлыбай жазығы, Арқат, Байжан тасы көп-көп оқиғаларды елестетеді. Романның жазылып жатқан тарауларынан орын алар көріністер мен әңгіме-хикаяларды жазушы ерекше бағалады. Оладың ішінде атанған әңгімелері мен Базаралының жиырмалар шамасындағы кезінде қырықтығы Барақты күресте жеңіп, сауытын тонап алыпжөнеле бергенде: ; айдаудан қайтқанда айғырлы үйір жылқы беріп, бір қаракөк ат мінгенің көрген жұрт: десе, ; Бөдей Жамансарының жұртты сабай беретініне ашуланып, іздеп барғанда, ол деп шабады, Базаралы найзамен түйреп тастап: дегені сияқты әңгімелері бар.
Әрхам Ысқақұлынан алғашқы деректі 1835 жылы алса, бұл жолғы естігендері де аз болған жоқ. Оның айтуына , 1898 жылы Оразбай жылқысының алынуы (үш мың десе, енді бір тұста бес мың) , Еркежанға әмеңгерлік жолмен туысқандардың таласы, сонда Абайдың ауылына ауыл мен Кәкеңнің (Кәкітай) себеп болуы, Кәкітайдың он екі жасында Абай қолына келуі, Ниязбек молданың өзін-өзі ажуа еткен әңгімесі, Абайдың сыбызғышы, домбырашы, құмалақшы, дойбышыларды сүйреп, ісмерлікті қостауы, Бейсенбайдың Оразбаймен құда болуы, Әзімханның қонақта болғанынан кейін Абайдың дегені, Оспанның Ысқақты шақыртып алып, қайнына жіберіп, Тектіні(Мәніке) алдырғаны сияқты деректер жатады.
, , , дегендей мақал мәтелдерді, Төлеу айтты деген сөздерді жазып алады. Бұларды жазуының өз балалық, жастық шағының қимас еске алуы, толғануы, толқуы одан да әрі байыта, әрі түрлендіре түседі.

а) Мұхтар Әуезовке әдебиетші ғалымдар мен ақын жазушылардың бағасы

. (Луи Арагон).
. (З.Қабдолов).
деген ұғым Абайды қайталау деген сөз емес. дейтін көне нақыл көркемөнер дүниесіне заң емес екенін туған әдебиетіміздің тірі классигі, Социалистік Еңбек Ері Ғабит Мүсірепов Мұхтар-ағамен қоштасып тұрып өте орынды ескертті. Демек, Мұхтар Әуезов - Абайдың ізін басушы емес, өнер жолын жалғастырушы: Мұхтар (өз әріптестерімен бірге, әрине) қазақ әдебиетін Абай көтерген биіктен әрі қарай өрлетіп, бүкіл дүние жүзілік классиканың күнес кеудесіне шырқатып шығарды. Абай мен Мұхтардың творчестволық туыстығын, екі алыптың өзара ұқсастығын, міне, дәл осы ерекшеліктен іздеген жөн>>. (Ғ.Мүсірепов).
.(Университет студенттерінің сұрағынан).
романының деген тарауы естеріңізде бар ма? Абай кітап оқып отырады:
Профессор Әуезовтың лекциясын тыңдаған шәкірт әрқашан дәл осы халде - шежіре сырына үңілген Абайдың халінде отырады десем, артық айтқаным емес>>.(З.Қабдолов).
. (Б.Майтанов).
. (Б.Майтанов).
. (Т.Әкім).
. (Н.Погодин).















ә)

Заманымыздың ойшылы М.Әуезов Абай нәр алған рухани үш қайнар көз бар деген-ді. Олар: біріншісі - қазақ халқының көнеден келе жатқан мәдениетті мен өнері, екіншісі - орыс мәдениеті сол арқылы келген Батыс мәдениеті, үшінші - Шығыс мәдениеті мен өнері.
Абайдың ата тегі түгел санасақ, алысқа кетеді.Бұ күнге шейін ел ішіндегі қай қазақ болса да, өзінің тегін, кем қойса, жеті атаға шейін біледі. Абай жанына келгенде де өзге мағлұмат шала-шарпа, ала-құла болса да, дәл атасының атын санауға келгенде, тобықтының арғы атасы - Арғынға шейін де жетуге болады. Бірақ бұл тізім құр саннан басқа түк бермейді. Шұбырып тізілген аттан басқа көңілге де, ешбір жаңа дүниенің мәнін ашпайды.
Абай 1845 жылы әкесі Құнанбайдың 41 жасында Ұлжан деген бәйбешесінен туған. Өз заманында көпке жайылған салт бойынша, Құнанбай да көп қатынды болған. Бұл кісінің үлкен жамағаты қыздай алған Күңке деген кісі. Бұдан туған баласы Құдайберді. Екінші әйелі Ұлжан. Інісі Құттымұхамбетке айттырылған қалыңдық. Інісі өлген соң келін алған. Бұдан туған балалары: Тәңірберді, Ыбырай (Абай), Ысқақ, Оспан. Үшінші әйелі Айғыз. Одан: Халиолла, Ысмағұл деген балалары болған. Төртінші әйелі жасы ұлғайып қартайып келген кезде алған Нұрғаным. Бұдан бала болмаған.
Ұлжан мен Айғыз бір ауыл болып, Құнанбай осылармен тұрған уақытта, екі шешенің ортасындағы тел баласы кішкене Ыбрай болады. Бұл екі шешесінен кейінірек Оспан, Ысмағұл деген екі бала туған. Бірақ бұлардың жасы Абайдан едәуір кіші. Айғыздың үлкен баласы Халиолла болса, оқуда жүрген. Сондықтан Абай алғашқы балалық шағын екі шешенің ортасындағы жалғыз баланың қалпында өткізген. Екі шешеге бірдей бала болып жүргендіктен, сол кезде үлкендер Абайға деп ат қойыпты. Кейін Абай ер жеткен уақытта бірталай жеңгелері ертеде қойылған атпен дейді екен.
Абай, жоғарыда айтылғандай, екі шешенің төл баласы болып жүрген кішкене кезінде мінез жағына аңқау, нанғыш және тентектеу де бала болса керек. Бірақ сол кішкене қонақтың әлдеқалай айтқан ертегі сияқты әңгімелерін құлайтыңдайды екен. Жай өмірде пысық, ширақ емес, аңқау болғандықтан, өз шешесінің ауылындағы көрші-қолаңшының үлкеендері Құнанбайдың бұл баласынан да Күңкенің қолындағы Ысқақтан көбірек дәме қылған.Ол Абайға қарағанда жас күнінен тықылдаған пысық, ширақ болса керек.
Құнанбайдың орнын басып, кісілікке ие болатын баласы кім деп жас балаларды сынағанда, жұрттың көбі әлгі белгілеріне қарап, Абайдан Ысқақты артық санаған, Абай 10 жасқа келгенде әкесі Семей қаласына әкеліп оқуға береді.
Семейде алғашқы берген молдасы Ғабдұлжапар деген татар иманы. Артынан бұдан шығарып, Ахмет Риза деген имамға тапсырған. Бұ да татар имамы. Екеуі де мешіттерінің жанында медреселері болған.
Абай осы медреседе үш жыл оқиды. Оқуға өзімен бірге оқыған үлкен, кіші балалардың барлығынан сонағұрлым зейінді,ұғымтал және ерекше ықылысты болған.
Өзі оқымаса да, балаларын оқытып, оқу-білімге ынтық болған Құнанбай бір баласы Халиолланы орысша оқытып, Абайды мұсылманша оқытып жүргенде, соңғы баласына сопы Алдияр сияқты ақындарды көп оқытқан.
13 жасқа толғанда әкесі Құнанбай оқудан шығарып алып, ел белеу жұмысында өзіне серік қылмақ болып, жаңа міндетке арнап, сол жол баули бастайды.
Баласын оқудан ерте шығарып алуына себеп болған нәрсе: ел жұмысына өзіне серік болатын іні-баланың Абайдан қолайлысы болғандығы, бала болса да сол кезде Абай әкесі дәме қыларлық белгілерді көрсете бастаған сияқты. Барлық балаларына қатал суық тұрып қатты сыншы болған Құнанбай Абайдың өзгелеріне артық екенін ертеде сезген деуге болады.
Абайдың жас шағында Құнанбайдың досы азайып, дұшпаны көбейеді. Абайды оқудан алып, ел жұмысына салу, әкесінің басындағы осындай еріксіздік халынан туған. Сонымен 13 жастағы Абай әкесі берген бетпен ел сөзіне кіріседі. Әрине, жас бала алғашқы аяқ басқан жерден келелі кеңеске кіріп кеткен жоқ. Ел жұмысын шет жағалап ептеп бастауына керек. Сондықтан ең алғашқы жылдарында әкесінің жүреді.
Абайдың аналарына /Зире, Ұлжан/, бауырларына /Оспан, Шәке, Кәкітай/, достарына /Ербол, Базаралы, Дәрікенбай/, балаларына /Әбіш, Мағауия/ деген ыстық ықылас, қымбат пейілін биік адамгершілік тұрғысынан өмірдің сан қиылы кезеңіне лайық қалыпта суреттеген жазушының ерекше ден қойып, зор шабытпен, ақындық, ғаламат қуатпеен бейнелеген психологиялық сезімі - ғашықтық сырлар, махаббат әуездері. Бұл күй, бұл ең алдымен Абай басына тән.
Табиғатынан ерекше сезімтал, рухы таза, бала күнінеен халық әдебиетінен сусындап, жадында тұтып, шығыс поэзиясының ғашық жырларын оқып, тәрбие алған жас бозбаланың сұлулыққа, пәктікке, әсемдікке құлауы - Тоғжанмен тұңғыш танысуымен дөп келеді. Бұл - бір ақынға, асқақ тұлғаға жарасып келіскен романтикалық, ғажайып махаббат.
Түптеп келгенде, Тоғжан тазалығы, сұлулығы, пәктігі Абайдың әсемдік мұратының биік нысанасына секілденіп кетеді, ол қанша ұсынса қолы жетпес алып тұғыр, мәңгі тарқамас ұлы сағыныш, орны толмас арман секілді. Бұл күйлердің жалғасы, жаңа замандағы соны көрінісі болып Әмір - Үмітей, Әбіш- Мағыш, Дәрмен - Мәкен махаббат хикаялары, сол сапардағы трагедиялық халдер, романтикалық серпіндер ішкі толқынды әлемді жайып салған, биік адамгершілік тұғырлардан шырқалған қымбат, асыл, жалынды ән болып төгіліп, мол сарынды ... жалғасы







Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Абай жолы» романындағы тарихи шындық эволюциясы7 бет
«Абай жолы» романындағы тұрақты тіркестер38 бет
«Абай жолы» романындағы Құнанбай бейнесі34 бет
Абай жолы романындағы Абай бейнесі8 бет
Абай жолы романындағы антропонимдер38 бет
Көшпелі халықтың «ғарыш» әлемі «Абай жолы» романының жаңа аудармасы туралы5 бет
М. әуезовтың «абай жолы» романы3 бет
М. әуезовтың «абай жолы» романы жайлы12 бет
Шериаздан елеукеновтің «абай жолы» романына қосқан ой - пікірі13 бет
Алаштың бас шығармасы13 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь