Өсімдіктер мен жануарлар әлемі

Жер шарының түпкір-түпкірінде кездесетін тірі ағзалар түрінің саны екі милионнан асады.
Осы тұста "ағза" туралы өз пікірімді айта кетуді жөн көрдім. Біз ағзаны организмге баламалап отырмыз. Организм — латынша: "organismus — тірі дене, тірі мақұлық ", ал французша: "organisms —ретке келтіремін, сымбатты бейнеге келтіремін " дегенді білдіреді. Біз ұсынған "ағза " — араб сөзі, Абай атамыздың "Отыз сегізінші сөзіндегі" пайымдауына зер сала қарасақ, "тән тірлігін"баламалайтынын айқын түсінуге болады. Онда былай делінген: "... сыртымды да пак етемін һәм көзге көрінбейтін агзаларынды да пак етемін ". Егер сөз сыртқы және ішкі мушелер туралы болса, "көзге көрінбейтін " және "сыртымды " сөздері пайдаланылмаған болар еді. Демек "ағза " сөзі — адамның сыртк,ы және ішкі мушелерімен үйлесімді қызмет атқаратын, олардың тірі денеге айналуын қамтамасыз ететін, тіршіліктің жаратылу деңгейіндегі біртұтас бөлік. Сондықтан оны тірі денелер жөнінде қолданылып, тіршілік иесі бола алатын майда заттарға (өте ұсақ тірі мақұлықтарға да) бағышталган деп ұғынуға болады.
Қазақта бір сөздің бірнеше мағыналы болатыны мәлім ғой. Олай болса, "организм " сөзін "мүше " дen me, "агза " дen me қабылдаса, несі айып! Мәселен, орган —грекше: "organon —құрап, аспап "; орысша: "үлен " дen me аталады, міне бұл — "мүше " сөзіне балама бола алады. Ал жоғарыда берілген "организм "сөзінің латынша және французша мәніне зер салып көріңізші. Қазақ тілінде "ағза "сөзін мүшедегі физиологиялық байланысты жүзеге асырып, мүше қызметінің біртұтастығын ретке келтіретін тәнінің тірілігі ретінде неге пайдалануға болмайды? Бұдан біз ұтпасақ, ұтылмаймыз! Содан орай химияда жиі кездесетін "органический" және "неорганический " сөздерін де "ағзалық " және "бейағзалық "деген сөздермен алмастыруға әбден мүмкіндік болар еді. Біздің пікірімізше, бұл сөздерді термин ретінде
        
        АҒЗА ЖӘНЕ ОРТА
ӨСІМДІКТЕР МЕН ЖАНУАРЛАР ӘЛЕМІ
Жер шарының түпкір-түпкірінде кездесетін тірі ... ... саны ... ... ... "ағза" туралы өз пікірімді айта кетуді жөн көрдім. Біз
ағзаны организмге баламалап отырмыз. Организм — ... ...... тірі мақұлық ", ал французша: "organisms —ретке келтіремін, сымбатты
бейнеге келтіремін " дегенді білдіреді. Біз ұсынған "ағза " — араб ... ... ... ... сөзіндегі" пайымдауына зер сала қарасақ,
"тән тірлігін"баламалайтынын айқын түсінуге болады. Онда ... ... ... да пак ... һәм ... ... ... да пак етемін
". Егер сөз сыртқы және ішкі ... ... ... ... ... ... "сыртымды " сөздері пайдаланылмаған болар еді. Демек "ағза " сөзі ... ... және ішкі ... ... ... атқаратын, олардың
тірі денеге айналуын қамтамасыз ... ... ... деңгейіндегі
біртұтас бөлік. Сондықтан оны тірі денелер жөнінде қолданылып, ... бола ... ... ... (өте ұсақ тірі ... да) ... ... болады.
Қазақта бір сөздің бірнеше мағыналы болатыны мәлім ғой. Олай болса,
"организм " сөзін "мүше " дen me, ... " дen me ... несі ... ... ... "organon ... ... "; орысша: "үлен " дen me
аталады, міне бұл — ... " ... ... бола ... Ал ... берілген
"организм "сөзінің латынша және французша мәніне зер салып көріңізші. Қазақ
тілінде "ағза "сөзін мүшедегі физиологиялық байланысты ... ... ... ... ретке келтіретін тәнінің тірілігі ретінде неге
пайдалануға болмайды? Бұдан біз ұтпасақ, ұтылмаймыз! Содан орай ... ... ... және ... " ... де ... "
және "бейағзалық "деген сөздермен алмастыруға әбден мүмкіндік ... ... ... бұл ... термин ретінде қабылдап, тұрақтандырған
жөн.
Тірі ағзалар ... ұзақ ... ... ... кезендерде
бірте-бірте қалыптасқан. Белгілі аумақта тарихи мерзімде ... ... ... түрі фауна (мақұлықат) деп аталады. Ал ... ... ... ... ... мен ... құрамын флора (нәубетат) дейміз. Жануарлар мен өсімдіктер жер ... ... бір ... ... ... не сирек өсіп,
жануарлар түрлерінің аз немесе көп болуы ... ... ... ... ... ... ... тікелей тәуелді болады, осыған
орай ол аймақтың жануарлар түрі де өзгеріске ұшырайды.Осы ... ... тірі ... ... ... сан алуан биоценоздардың таралу
заңдылығына байланысты 5 биогеографиялық аймақ бар деи ... ... ... ... қоса ... ... ... Исландия, Корея, Жапония және Солтүстік Африка).
2.Палеотропиктік аймақ (Сахараның оңтүстігін ала Африка, Мадагаскар,
Үндістан, Үіндіқытай).
3.Австралиялык, аймақ ... Жаңа ... Жаңа ... ... ... ... және ... Америка).
5.Антарктидалык, аймақ (Антаркгида).
Бұл аймақтарда тірішлік ететін тірі ағзалар бірімен-бірі ғана ... ... ... де ... байланыста болады. Тірі ... және ... ... ... өзара байланысын зерттейтін
ғылым экология (грекше: "oikos — тұрғынжай, ... ... + logos — ... деп аталады. Сыртқы ортаның жеке ... ... ... ... ... ... ... ұсынған (1866) неміс биологы,
дарвинизмнің филогенетикалық негізін қалаушы Эрнст Геккелъ.
ЭКОЛОГИЯЛЫҚ ФАКТОРЛАР. Тірі және өлі ... ... ұзақ ... ... ... сақталуын қоршаған орта деуге болады. Қоршаған
орта ағзалардың, популяциялардың, ... ... ... ... тікелей немесе жанама ықпал етеді. Мұндай әсердің жағымды да,
жағымсыз да болуы мүмкін. Қоршаған орта ... ... ... ... факторлар деп аталады. Экологиялық факторлардың табиғи әр түрлі
үш ... атап ... Өлі ... ... ... ... ... "а —
бей, теріс + bioticos — тірі — тірі емес, өлі" факторлар") — а) ... ... ... ... ауа температурасы, жарық
мөлшері, күн мен түннің ұзақтығы, желдің әсері, физикалық және механикалық
әсері); ә) ... ... (су ... ... ластануы, т.б.); б)
жер бедерінің әсері (күн сәулесінің түсу ерекшелігі, беткейлік, еңістік,
т.б.).
2. Тірі табиғаттың экологиялық ... ... ... ... ... ... арқылы тіршілік етуі, арамтамақтық ... және ... ... Бұл ... а) ... ... — өсімдік — genos — туу, шығу ...... ... ә)
зоогенді (грекше: "zoon —жануар + genos — туу, шығу тегі") — ... ... ... екі ... ... ... ... мен
өсімдіктер, саңырауқұлақтар мен бактерериялар ... ... ... ... ... Адамның іс-әрекетіне байланысты факторлар антропогендік факторлар)
— адамның алуан ... ... ... тірі ... мекен ортасы
ретіндегі табиғатты өзгертуге ұшыратады немесе олардың тікелей тіршілігіне
әсер етеді.
БИОЦЕНОЗ ЖӘНЕ ЭКОЖҮЙЕ. ... ... ... сан ... ... бірлікте болады. Құрлықтың немесе суқойманың үлесін ... ... ... ... және ұсақ ... ... (грекше: "bios—тіршілік + koinos — жалпы, ... ... ... ... айтарлықтай тұрақты биологиялық
түзіліс, өйткені мұнда өзінің табиғи ... мен ... ... әдетте
климаттық немесе басқа факторлардың өзгеруінен ... ... ... өзі ... қалады. "Биоценоз" терминін (1877) неміс гидробиологы
Карл Август Мебиус ұсынды.
Бірлестік ... — оны ... ... ... ғана ... ... ... қарым-қатынастың бірлестік. Егер бірлестік өсімдіктерден
түзілсе — фитоценоз, ал жануарлардан түзілсе, зооценоз деп ... алып ... ... тіршілік кеңістігін биотоп (грекше: "bios —
тіршілік + topos — ... ... ... пен ... ... ... (грекше: "oikos — тұрғынжай, тұрақтану орны + systema —
үйлестіру, ... 1935 жылы ... ... ... ... ... Экожүйе — кең мағыналы ұғым, оны ... ... ... мұхит),
сондай-ақ жасанды (мысалы, аквариум) кешендерге қолдануға ... ... "bios — ... + ge — Жер + koinos — ... — Жер ... ... ... — жер беті үлескісіңце ... ... ... мен өлі ... ұзақ мерзімде қалыптасқан жиынтығы.
Биогеоценоз туралы ұғымды (1940) орыс ботанигі, ағаш өсіруші ... ... ... ... ... шегі оның ... құрам бөлігі —
өсімдік бірлестігінің шегімен анықталады.
Биогеоценоздың (географиялық ... ... ... ... ... табиғат эожүйе деп аталады да, қарапайым табиғи
экожүйенің экологиясын ... үшін ... ... ... ... ... тән ... куаттаңдырудың алмасу типі сай
келеді.
Биогеоценоз — ... ... ... ... ... ... алғанда ашық жүйе болғандықтан, оның жүзеге асуы
үшін үнемі қуат (энергия) келіп тұруы қажет. ... жеке жүйе өз ... зат ... жүзеге асырып, айналым қозғаушы күші ретіңде сырттан
қуат алып тұрады. Экожүйедегі сан алуан ағза түрлерінің барлығын негізгі үш
топқа ... ... ... Түзушілер (продуценттер)—жасын өсімдіктерде болатын ... олар ... ... ... қуатын пайдаланыи, пайда болған
қарапайым ағзалық заттарды қорекке жаратады.
2. Тутынушылар (консументтер) - бұлар даяр ... ... ... ... "hetero - ... бөгде + trophe -қорек, қоректену")
ағзалар. Бұлар түзушілердің жинақтаған күрделі ағзалық заттарын ... ... ... ... ... (редуцентгер) - өлі ағзалық заттармен
қоректеніп, оны түзушілер қоректене ... ... ... ... ... лаіъшньщ ілік сешіктегі reducentis
- қалыптастыру, қалпына келтіру, кері ығыстыру мағынасындағы сөзінен
алынған. Бұл терминді кейде ... ... ... ... қалыпты құрылымды бұзу) сөзімен де алмастырады.
Биогеоценозды және онда өтетін үдерістерді ... үшін мына ... білу ... ... ... түрлілігі - белгілі биогеоценозды құрайтын
ұсақағзалар, өсімдіктер және жануарлар түрлерінің ... ... ... ... - ... түр ... аудан немесе көлем
бірлігіне келетін мөлшері.
3. ... - түр ... ағза ... ... немесе
бірлестіктерінің жиынтық массасы. Бұл әдетте кез келген мекен орнының ... ... ... ... құрғақ немесе дымқыл заттар массасы
бірлігімен өлшенеді.
Бірлестіктегі ... ... және қуат ... ... тіршілік
иелерінің қай-қайсысы болсын ұзақ өмір сүру үшін қоршаған ортамен ... ... ... ... ... ... дегеніміз ағзалардың
алдыңғы буыны кейінгі буынға қорек болатын тірі ағзалар ... ... және т.б.) ... ... ... қарапайым мысал
келтіруімізге болады: өсімдіктер жабыны -----> өсімдіктермен қоректенетін
бунақденелілер —>- ... ... ... ... ... ... құстар-----►
жыртқыш құстар.
Міне, бұл тізбекте ағзалар тобының біреуінен екіншісіне бір бағытта
заттар мен қуат ағыны ... ... ... қоректік тізбек қуатты
тасымалдайтын ... арна ... ... ... ... әр ... орналасқан тірі ағзалардың саны немесе биомассаның қатынасы сандық
пирамида немесе биамасса деп аталады. (Бұл экологиялық пирамида ұғымына ... ... үш muni ... Сан — ... ... жеке ... ... есепке алады;
2. Биомасса — әр түрлі деңгейдегі ... ... ... және ... сипатталады;
3. Қуат (энергия) — әрбір келесі деңгейлердегі куат ... ... ... ... ... қатынасының мөлшерін көрсететін ... ... ... ... ... Экологиялық жүйедегі
қоректенудің әр турлі деңгейі ... ... "trophe — ... ... қоректік деңгей деп аталады. Кез келген бірлестікті сол
бірлестіктегі түрлер ... ... ... ... ... ... ... түрлер арасындағы мұндай байланысын қоректік байланыс ... ... ... ... бірнеше қоректік тізбектен тұрады, олардың
әрқайсысы зат пен қуат берілетін жеке арна болып табылады.
Биогеоценоздың ауысуы. Табиғатта еш уақытта ... ... ... оның ... үшін ... ұзақ ... қажет.
Эволюция барысында тірі ағзалар мекен ету ... ... ... ... ... бір ағза іспеттес болғандықтан, бір
қалыптан екінші ... ... ... ... ... бір ... алып, бір түрге жататын дарақтар (популяция) ұзақ уақыт тіршілік.
еткен кезде ... ету ... ... Мұны өсімдіктер мысалында
түсіндіретін болсақ, суда өсетін өсімдіктердің қалдықтары жағаға жинала-
жинала — ... ... ал ... ағып ... құм және ... ... ... терең сулардағы планктон қалдықтары тұнып, майда түйіршікті
лай түзеді. ... ... ... көл, ... ... ал ... тірі
ағзалар тіршілігін жояды. Енді бұл маңнан батпаққа төзімді ... ... ғана көре ... ... Бұл ... кері ... асуы ... Жер бетіндегі бір үлескіде бірлестіктердің біреуінің екіншісімен
бірте-бірте ауысуы ... ... ...... тұқым
қуалау, орын басушылық") деп аталады, ол өтпелі қалыпты даму сатысы болып
табылады.

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Мұнайдың төгілуі және оның өсімдіктер мен жануарлар әлеміне әсері7 бет
ХІХ ғасырда экологиямен айналысқан ғалымдарды атаңыздар. Қазіргі заман экологиясының негізгі мәселелерін түйіндеп айтыңыздар. Өсімдіктер мен жануарлар әлемінің түрлігі7 бет
Өсімдіктер және жануарлар әлемінің әртүрлілігі. Негізгі жербетілік және су экожүйелері6 бет
Өсімдіктер мен жануарлар әлеміне антропогендік әсер53 бет
Өсімдіктер мен жануарлар әлеміне антропогендік әсер ету10 бет
Алматы облысының туристік рекреациялық географиясы61 бет
Ақсу-жабағылы мeмлeкeттік табиғи қoры туралы55 бет
Биосфераны автокөлік әсерінен қорғау57 бет
Ерекше қорғалатын табиғи аумақтардың жалпы сипаттамасы76 бет
Каспий теңізінің экологиясы мен құқықтық мәртебесі9 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь