Таным философиясы. Ғылыми таным әдiснамасы

1.Танымның философиялық тұғырнамалары
2. Ойлау және тiл
3. Интуиция, оның таным мен шығармашылық процесiндегi ролi
4. Бiлiм түрлерi. Сенiм, пiкiр, түсiнiк
5. Ақиқат мәселесi
6. Ғылыми таным және оның спецификалық ерекшiлiктерi
7. Бiлiм алу танымның ерекше формасы ретiнде
8. Қорытынды
9. Пайдаланылған әдебиеттер
        
        Таным философиясы. Ғылыми таным әдiснамасы
 
1.Танымның философиялық тұғырнамалары
2. Ойлау және ... ... оның ... мен ... процесiндегi ролi
4. Бiлiм түрлерi. Сенiм, пiкiр, түсiнiк
5. Ақиқат мәселесi
6. Ғылыми таным және оның спецификалық ерекшiлiктерi
7. Бiлiм алу танымның ... ... ... ... ... әдебиеттер
      
1. Таным теориясы немесе гносеология философияның алғашқы даму ... ... (гр. ... ... iлiм).
Гносеология- адамның танымдық iзденiстерiнiн табиғатың, бiлiмнiң шындыққа
қатынасың, оның мәдениет  және ... ... ... даму ... ақиқат өлшемiн және ... ... ... жету заңдылықтарың мен әдiс-тәсiлдерiн қарастырады.
Одан кейiн, кең тараған эпистемология термины ... ... ... ... Бұл терминмен әдеттей ғылыми ... ... ... ... ... ... “субъект-объект”
арақатынасы негiзiнде қарастырып келе жатыр. Таным субъектiсi деп арнайы
мақсатқа негiзделген, белсендi пәндiк-практикалық ... ... ... оны ... ... мұда жеке индивид, ұжым, әлеуметтiк топ, жалпы
қоғам ... ... деп бiз ... ... ... неге бағытталынады
соны айтамыз. Танымның ... ... және ... құбылыстар,
сондай-ақ  субъектiнiң өзi де кiредi.
Танымның субъектiсi мен ... ... ... ... ... субъектiсiз объект жоқ, объектiсiз субъектiнiң де болуы мүмкiн
емес.
Таным процесiнде субъект және объект ... ... ... ... объектiсiн тандауының өзi субъектiнiң болуын қажет ... Ал ... ... iс-әрекеттер мiнезiмен және оның рухани ... ... өнер ... ... ... объектiсi болса,
екiншiсiне ол өнертанымдық анализ жасау объектiсi.
Қазырғы заманда ... ... ... объектiмен субъектiнiң арасында
басқада “делдал”(посреднтчество) қызметiн ... ... ... мен
техникалық құрылымдар байқалады. Мысалы, атомдық физика саласында,
микробиология және т.б. бiлiм ... ... ... ... ... ... өмiр ... жатпайды, өйткенi олар
әр-түрлi құралдардың ... ... ... , ... ... ... субъектiнiң өзiнiң табиғаты жағынан әлеуметтiлiкке негiзделгендiк тен,
ол да таза ... ... даму ... ... болады. Сондықтан
да, қазырғы гносеологияда бiлiмдi сараптаудың түпкi пунктi индивидуалды
субъект және оған қарсы тұрған ... ... ... қоғамдық жүйелер
дамуы мен қызметi және субъект ... ... ... түсiндiруде философтар әр түрлi пiкiрде болды.
*Себептiлiк тұғырнама (Гоббс, Локк т.б.)- ... екi ... ... ... деп түсiнiп, ал бiлiм ... ... ... мүшелерiне тигiзетiн объектiнiң белсендi де ... ... ... тұғырнама (Выготский, Копнин, Лекторский т.б.)- әлеуметтiк
таным теориясынның бейнесi ретiнде ... ... ... ... ... дәне ... ... деп қарастырылады, бiрақ субъектiнiң
белсендiлiгi, әлеуметтiкмәдени ортаға ... ... ... деп ... ... ... ... “Баланың тiлi мен ойлау
қабiлетi”, “Логика ... ... ... ... ... ... негiзiн қалаушы, интелектiн
дамуында төрт сатыны бөлдi:сенсомоторлық, операцияға ... ... ... ... ... ... ал ... деп
субъектiнiң iшкi әрекетi мен сыртқы заттық әрекетiнiң ттуындысыңтүсiндi)
танымды ... мен ... ... жасаушы табиғи (биологиялық)
субъектiнiң ... деп ... Осы ... негiзiнде,
“субъектi объектiнi тану және оның мәнiң ... ... ... оның интелект және ойлау операцияларын ... ... ... ... ... ... т.б.) ... негiзi ретiнде “орташа
өлшемдегi әлем”, “мезокосм”, тек ол ғана ... ... ... ... ғана адам ... ала ... Ал танымның нәтижелерi мен
танылатың әлемге сәйкестiгi психиканың қабiлетiне, эволюциялық ... ... ... ... байланысты болады.
Жоғарыда аталған тұғырнамалар мен қатар басқада теориялар бар, олардың
арасындағы сындарлы ... ... ... ... ... гносеологияның дамуына ықпалың тигiзетiн.
Танымның философиялық тұғырнамаларда дәстүрлi екi түрiн ... және ... ... Олар ... ... ... және әр қайсысы өзiнiң формаларына ие.
Түйсiк (ощущения)- адамның сезiм мушелерiне тiкелей әсер ... ... ... ... мен нәрселерiнiң жеке қасиеттерi мен
сапаларының қарапайым, ... ... ... ... ... жiктелмеген (дифференциациалған емес) және затталған емес әсерлер,
дабылдық (белгi) және бағыттау қызметтерiн атқаратың. ... ... ... ... мен бейненiң бiрлiгi болып табылады. ... ... ... ... ... объектiлердiн
элементтерi (форма жағынан) түйсiктер таңба-белгi болап келедi ... ... ... ... ... ... Ал, қоздырғыштың
көлемiне қарай, олардың кеңiстiк пен уақытта оқшаулауына (локализация),
объектiнiң микроқұрылымына (мән ... ... олар ... болып табылады
(материалды объектiнiң идеалды нұсқасы).
Қабылдау (восприятие)- адамның ... ... ... әсер ... ... ... заттар пен нәрсенiң бiртұтас бейнесi
қалыптасатың, сезiмдiк танымның ерекшк формасы. ... ... ... ... ... ... байланыс орнатқан сәтте, түйсiктер
негiзiнде пайда болады. Ол да ... ... ... ... мәлiмдемелердi әр түрлi қабылдау мүмкiн, бiр ... ... ... ... ... ... жағдайларда сана объектiлердi
дұрыс (адекватты) қабылдайды. Қабылдаудың бұл қасиетi ... ... деп ... ... ... және тұрақтылық
қасиеттерiнен басқа, тандалмалы қасиетiне де ие, ол бiр объектiнi басқа
объектiмен ... ... оны ... ... бiлу және ... ... шешу: Соқыр боп туған адамдар, көздерiне дұрыс операция ... ... ... ... бiрiншi көрген кезде,  көп |
|уақытқа дейiн ... ... мен ... олардың бiр-бiрiнең |
|алыс тұрғаның ажырата алмайтыны белгiлi. ... ... ... ... ... ... қабылдау негiзiнде қалыптасқан, ... ... ... ... ... ... мен ... көрнекi бейнесiн
сезiм мүшелерi арқылы қайта жаңғырту ... ... ... байкау
(созерцание) мен абстрактiлiойлау арасында дәнекерлiк қызметтi ... ... ... сезiмдiк-тiкелей және абстрактiлi-жаңама
формаларын бiрiктiретiн, сезiмдiк танымның жоғары формасы болып ... ... ... ... ... ... затымен тiкелей арақатынаста болмаған
сәтте де, санада жаңғыртылады;
*оның ерекше белгiлерiнiң бiрi, ... және ... ... жеке
қасиеттерi мен оның ерекше белгiлерiн жоғалту);
*адам санасында бейнеленген, қабылданған бейнелер, шығармашылық тұрғыдан
бiрiктiрiлiп, шындықта жоқ жаңа ... ... ... ... бейне-жоспар) жасауға әкеледi, бұл процесс- қиял деп ... ... ... ... болуы мүмкiн емес.
Сезiмдiк таным барлық формаларының бiртұтастығы ретiнде адам өмiрiнде үлкен
орын алады. Сезiмдiк таным арқылы адам ... ... ... және ... алғашқы бiлiмдерге ие болады, оның ... ... ... (картинасы) қалыптасады, оның ... ... ... ... ... ... ... және жан-жақты танып бiлу үшiн, ... ... ... бiр ... құбылыстарды түсiну үшiн т.б. жалғыз
ғана сезiмдiк ... ... Мiне, ... ... ... ... ... ой деп аталатың  таным келедi. Танымның бұл нысаңы ... ... ... пiкiр ... ой ... және т.б.
логикалық операциялармен  тығыз байланысты.
Оның бiрiншi формасы ұғым-  ... мен ... ... олардың
топтарының жалпы, ... және ... ... мен ... ... ... ... заттардың саны әр түрлi болу
мүмкiн. Ұғым бiр ғана ... ... ... ... (Жердiң табиғи серiгi)
немесе бiркелкi топ ... ... ... ... ... ... бар (апейрон, мәнгi қозғауыш). Ұғымдарда жалпылау ... болу ... ... ... ... бiр саласында қолданылады
(жеке ғылымдардың ұғымдары), келесiлерi бiр қатар ... ... ... жалпы бәрiнеде қатысты (философиялық).    Ойлаудың
қандай түрi ... ол ... ұғым ... ... ... Ұғым мазмұны
жағынан объективтi, логикалық формасы жағынан ... ... ... үлкен түрлерге бөлiнедi: а) күнделiктi тұрмыстық ұғымдар- нәрселердiн
көбiнесе сыртқы ұқсас белгiлерiн бейнелендiрсе; в) ... ... ... ... ... және ... ... бейнелендiредi (категориялар).
Ұғымның тiлдiк формасы сөз және сөздер болып табылады.
Пiкiр ұғымдардың логикалық байланысынаң құрылады. Пiкiр арқылы адам ... ... мен ... ... ... ... ... адамның ойлау қабiлетi  деуге болады.  Пiкiр-ұғымның байланысының
көмегiмен бiрдене жайында не қостайтын не ... ... ... ... ... ұғым болып табылады, өйпкенi пiкiр ұғымның мiнiң
ашып бередi. ... ... ... ... түсiнуге көмектеседi.
Мысалы: оқыту-ұғым, оқыту- диалектика заңдарына сай келетiн ... ... жаңа бiлiм алу ... пiкiр.     Пiкiрдiң тiлдiк формасы
граматтикалық сөйлем болып табылады. ... ... ... ... ... ... ... бiлдiрмейтiн пiкiр болмайды.
Абстрактiлi ойдың ең маңызды формаларының бiрi ... ... ... Ол-
белгiлi бiр нәтижеге, жаңа бiлiмге әкелетiн- пiкiр  болып ... екi ... одан да көп ... ... ... жаңа пiкiр
тұжырымдап шығарудың логикалық тәсiлi болып табылады  Ойқортындының маңызды
белгiсi: ол ... адам ... ... ... мен ... ... ... ақ, ол туралы бiлiм ала алады, пайымдау арқылы, ... ... ... сөз ... ... ... және ... (разум)
өзара қатынасын да анықтау кажет. Антика кезеңiнде, адамның танымдық
қабiлеттерiнде, ... ... ... ақыл ой ... ... ... ... беретiн десе, ал зерде пiкiр ... ... ... логикалық операциаларды саналы түрде бiртiндеп жүргiзу
қабiлетiне жатқызған. Және де, зерде адамның ... ... ... ... ... ... тек ол ғана ... ... ... ... ... ... олардын негiзгi принциптерiн, заңдылқтарын,
бастапқы негiздерiн ... ... ... ... Ол ... ... түпкi мақсаты.
Пайым мен зерденiн өзара қатынасын түсiндiруге И.Кант та өз үлесiн қосты.
Оның пiкiрiнше, ... бiлiм ... ... да, ... сон ол ... және зердеде аяқталады, бiзде  одан жоғары ештене жоқ”.  Канттың
айтуынша пайым- пiкiр айту, ойлау қабiлетi, ... ... Ол ... ... таным нагiзiнде алыңған материал. Бұл “материалдан”
логикалық операциялар жүргiзу арқылы, ол жаңа ... ... ... ... тәжiрибеден алған мәлiметтердi классификациялап,
жүйелейдi, субъектiге таныс жағдайларда тез ... ... ... iшiнде ұғымдар мен принциптердiн қайнары бар. Зерде оларды
ақылдан да, сезiмнен де алмайды. Ол өзi ұғымдар мен ... ... егер ... бар ... шеңберiнең шықпайтың болса, ал зерде олардан
тыс шығып бiздiн бiлiмдерiмiздi ... ... мен ... ... ... Кант ... ... қасиеттерiн
дамыту жолдарың ұсынды: 1) жалпыны тану, пайымдау қабiлетiн қалыптастыру,
ережелер құруға үйрету; 2) пiкiр қалыптастыру, ... ... ... 3) ... ерекшенi белгiлеу, принциптердiн өзiң ... ... ... шешу: Канттың негiзгi принциптерi (максималары) даналыққа әкеледi:
· өзiнiң пiкiрiн болуы;
· өзiн басқаның бәрiнде көре бiлу, өзiн ... ... ... ... ... ... ... данышпан болуға жеткiлiктi деп ойлайсындарма?
Қандай максималарды, даналыққы әкелетiн, сендер ұсына аласындар?
 Қазырғы педогогика мен ... ... ... ... ... ... болмайтының көрсетедi. Бұл қабiлет тек нақты практикалық
және теориялық әрекет ... ... екi ... ... мен зерденi ғылым да мойындайды: сол жақ ... ... ... ойға ... ол ... ... ... тұрғыдан реттелген болып келедi; оң жақ жарты шарлық ойлау- ... ... ойға ... ... ... ... ... келедi, бұл шығармашылық-құрылымдық ойлау, нақтылықтын жалпы бейнесiн
бiртұтас күйде қамтитын.
 Таным процесiнде маңызды орынды сезiмдiк және ... ... ... ... Бұл мәселемен байланысты екi қарама қарсы пiкiрлер
қалыптасты: ... ... ... ... ... арттыра
бағалайды; ал рационалистер- керiсiнше абстрактiлi ойлау формаларына шешушi
орын бередi. Ал сонғы кездерi бұл танымның екi ... ... ... ... ... қарастыруға, ажыратуға болмайтының дәлелдедi,
өйткенi олар бiрi-бiрiнен өтiп жатады.     
2. Адамға дүниенiн iшкi ... ... ... ... ... ... ... бiлуге, адам санасының ең жоғары бейнелеу формасы-
ғылыми абстракциялық, теориялық ... ... ... ... ... қалыптасады, ойдың табиғаты ... ... оны ... ... ... ... есте бар образдардың қарапайым үйлесiмдiлiгiне әкелiп саяды,
ұқсаттық, ... ... ... ... ... ... ... деп, бейне тек қана ойдын туындысы деп, ... алып ... ... ... ... ойлау жалпы
бейне түрiнде ... ... ... ... жоқ; ... ... ... сананың тұйықты құрылымдарында ойдың
қозғалысы, сондықтан да бейне мен ой ... ... ... және ... ... ... ... жүргiзу қабiлетi ретiнде түсiнуге болады. Баланың психикасын
зерттеушiлер, ... ... ... оның ... ... (көрнекi-
iскерлiк және көрнекi-бейнелеу)  қалыптасатының дәлелдейдi.
Ойлау бұл адам ... ... ... Ол ... ... ... Бiр
адамның ойлауы  басқа адамның ойынаң мүлдем басқаша, бөлек ... ... ... ... ... алады. Ойлау процесiнiн нәтижесi идеалдықтан
материалдыққа өтуiнде. Адамның ... ... ... ... ... ойдың сөзге немесе затқа, сөздiн
заттық ойға ... ... ... ... “тәртiпке” келтiредi, яғни
сезiмдiк қабылдау бере алмайтын жаңа бiлiм бередi. Бұл ... ... ... ... өту- диалектикалық секiрiс болып ... ... ... ... iске асады: нақты сезiмдiк материалдан
терең мазмұнды ... ... ... мен ... мәндi
қасиеттерi мен қатынастарын мақсатқа сай абстрактiлi, жанама және жалпылау
формасында бейнелендiру ... ... ... ... ... қою, шешу арқылы ақиқатқа жетуге талпыну.
Таным объектiсi iшкi және ... ... және мән, ... және ... ... сыртқы, құбылысты және жекенi  бейнелеу болып келсе, ... ... және ... ... ... ... табылады. Ойлау процесi
(күнделiктi- практикалық, ғылыми-теориялық, ... де) ... ... ... жасау арқылы жүзеге асады. Ойлау
таным формаларымен жанама ... ... ... ... бейнелер,
тiл, таңба-белгiлер жүйесi, өнер тiлi. Бұл жүйелердiн элементтерi ойлаудың
абстракциялау және ... ... ... операцияларың қамтамасыз
етедi. Жалпылау деп ... ... ... ... жекеше заттар мен
құбылыстардың мәндi қасиеттерi мен белгiлерiнiн сол топқа ... ... ойша ... айтады. Абстракциялау-нәрселердiң мәндi белгi,
қасиеттерiн ойша ... ... ... ... мен ... ... аудармау.
Ойлау мен тiл генетикалық тұрғыда адамның заттық ... ... ... тiл ... қызметтердi атқарады: 1) бiздiн ойларымызды
жеткiзу формасы, ойдың идеалды мәнi ... ғана ... бұл ... ... ... ... ... адам басқа адмдармен қарым-қатынас ... ... ... ... және ... ... ... алады- коммуникативтi;
3)тiл, ойды жеткiзу құралы болғанымен қатар жаңа бiлiм алу құралы да болып
табылады- гносеологиялық, 4) тiл ... ... ... ... ... ... мен ... келесi ұрпақтарға
жеткiзiледi, мұнда ұрпақтарды ... бiлiм беру iске ... ... ... ... мен дамуында, таным мен ойлау процесiнде тiл
маңызды және ... роль ... Ол ... ... ... ... “адам” етедi. Көптеген ойшылдар адамның танымдық және практикалық
әрек барысында әлемнiң ... ... тiл ... байланысты
дейдi. Мысалы: Гумбольт- тiл туралы ойды дамытып, оны “халық ... ... деп ... Кассирер- тiлдi адамның туғаннаң бар,
символдармен қолдану  қабiлетi деп түсiндi; Бергсон мен Гуссерль- ... ... ... ... ... ... ... туралы
идеяны усынады, Айдукевич- ұғымдық аппаратты өзгерту жолымен жалпы әлемнiң
беәнесiн де соған сай өзгертуге болады деп, тiлдi ... тiл- ... ... адам санасында бейнеленуiнiң қажеттi құралы
болып ... еш ... ... ... ... ... ... адамның бiлiмi мен практикалық әрекетiне тiкелей байланысты
болатынның да ... ... ... ... ... ... ... және оны жеткiзу, сондай-ақ адамды
басқарудың құралы қызметiн атқаратың, ... ... ... ... табылады.
Әр таңба- бұл материалды ... ол ... пен ... басқа
объектiнi алмастырады. Сондықтан, нақты объектiлердi алмастыру қасиетi тiл
таңбалары, бiзге ... ... ... ... ... мүмкiндiк
бередi. Көптеген тiл таңбалары үш топқа бөлiнедi: а)таңба-индекстер-олармен
белгiленетiн заттар өзара себептiлiк қатынаста болады, оттың орынына түтiн,
уақытты ... үшiн ... ... ... ... в)таңба-
бейнелер бұл нақты заттарды алмастыратын бейнелер, ... ... ... ... ... ... ... жоқ, светофор, теарт маскалары, көгершiн.
Екi түрлi таңба бiр объектiнi белгiлеу мүмкiн, ... әр ... ... болу ... емес. Мысалы: “Дүниеде ең терен көл ” және ... 300 өзен ... ал одан тек ... өзен өз ... алып ағады”-
Байкал.
Тiлдiн мән-мағынасың түсiну және оның ойлау процесiмен өзара арқатынасын
анықтау, көп ... ... ... ... ашып ... ... ... (тiлдiн пайда болу негiзi) байланысты әр түрлi түсiнiктер
бар:1)дiни түсiнiк- тiл ... ... мен ... ... ... ... мен құстарды адам алдына әкелдi, ол оларға ат беру үшiн; ... мен ... ... аудармашы қызметiн атқарды);
2)конвенциональды теория- ... ... ... ... ... ... ... алдын-ала келiсiп алды деп есептеу;  3)еңбек теориясы-
тiлдiн пайда болуын табиғи, аяқ-астынан пайда болған ... ... деп ... оның ... болуын ойлау мен қоғамдық еңбекпен
байланыстыру.
Қазырғы философияда тiлдiн ... ... ... аспектiлерде қарастырады:
1)  әлеуметтiк-мәдени шеңберде, мұнда тiл болмыс ... ... аса ... белгiсi болып қаралады, ал белгiлi бiр ... оның ... ... ... тiл диалог, сухбат жүргiзу мүмкiндiк
ретiнде түсiндiрiледi, өз ойын жеткiзу  және басқаны түсiну ... ... ... ... ... бiрiктiру, ал жеке индивидуалдықты- жалпы
ойлауға ... ... ... ... ... ... типтерi мен
(заттық, образдық, таңбалы, символдық) және ... ... ... ... ... ... және теориалық) сараптап,
олардың ерекшелiктерiн айқындап, екi жүелердiн ... ... 3) ... аспектiде, тiл болуы мүмкiн әлемдердiн
бiрi ретiнде көрiнедi, оған белгiлi бiр ... және ... ... тән. Мұнда логикалық заңдардың универсалдылығы және тiлдiн  заттық
аймағымен өзара байланысы маңызды болып келедi.     
3.Логика…дәлелдiң қаруы болып табылады, ал ... ... ... ... және теориялық әрекеттер барысында адам ... ... ... ... ... шешу үшiн адам ... ойланып
толғанады, өзiнiн барлық интелектуалды ... ... ... ... аяқ ... өзiмен-өзi шешiлгендей болады. Бұл ... ... ... жөң. Интуицианың келесi ... ... ... және ... қарапайым және профессионалды (техникалық,
ғылыми, медециналық, көркемдiк, педагогикалық т.б.). Тарихтан ... ... ... ... ... (бензольного кольца), Рассел
шешiм түсте келген, немесе Пуанкаре математикада автоморфты функциялардың
болуы мүмкiн емес ... екi апта ... ... ... ... ... көптеген ойлардың екеуi қосылып мұндай функциялардың бар екенiн
дәлелдемесi ... ... ... бұл ... ... ... ... миға аяқ-астынан, тоспаған жерде кенет (внезапго) шешiмнiң пайда болуы;
* шешiмдi тiкелей көру және оған ... ... ... ... жаңа ... ... ... болмаған, ештенеге ұқсамайды
(субъектiнiң өзiне);
* шешiмдi табу ... ... шiшiм табу ... ... ... қайталамбастығы.
Егер айтылған факторларды есепке ... ... ... ... ... ... шындықтан шығармай және тек сыртқы сезiмдермен
қабылдамай, жанама түрде ... ... тану ... ... ... Ал егер, интуиция бiлiмдi тiкелей сезiм мүшелерi арқылы ... онда бұл ... ... ... ... осылай, әр түрлi түсiну антика кезенiнең келе ... ... ... iшкi ... ... ... қасиетi”, аяқ-астынан жанама
бiлiм алу деп түсiндi. ... ... ... ... ... ... ... және ашық түсiнiгi деп жариялады. Фейербах шы интуицияны
сезiмдiк феномен деп ... ... ... ... ... да ... ... инстинктi сияқты, З.Фрейд   шығармашылықтың
жасырын негiзгi принципы деп түсiндi. “Құдiреттi анық” деп түсiнуде бар.
Қазырғы заман ... ... ... ... ... бұл ... ... емес, оны тiкелей көрiп өту ... ... ... Мұны ... ... ... қана ... олардың
механизмiнде ашып көрсетедi. Бастапқы кезенде, адам психикасында санасыздық
деңгейiнде белгiлi түрде ... ... және ... ... ... сон, осы санасыздық деңгейде интелектуалды операциялар
арқылы сол бейнелердi “өндеу” ... ... ... бейнелер логикалық
бейнелерге және керiсiнше өтуi болады. Дәл осы сәтте адам ... ... ... ... түсiну процесi өтедi, нәтижесiнде мәселе айқын да,
нақты шешiлу мүмкiн. Интуицияның ең ... ... ... ... жалпы бiртұтас сезiмдiк-логикалық бейненiң қалыптасуы, ... ... ең ... ... ... саналық деңгейiне шығуымен
байланысты болу мүмкiн. ... ... бұл ... ұзақ ... тез,
жылдам да болуы мүмкiн.
Интуиция адамның шығармашылық әрекеттерiмен де тығыз байланысты, өйткенi ол
белгiлi бiр ... ... ... жаңа ... ... өзiндiк шығармасы т.б. Шығармашылық- дегенiмiз үнемi бiр ... ... ... ... дәстүрлi, үйреншiктiнiң шекарасын
бұзуды бiлдiредi. ... ... ... сапасы жаңа
материалды және рухани ... ... ... емес әрекеттерiнiң
нәтижесiнде пайда болған  дүниеде аналогы жоқты айтады. Нағыз шығармашылық
интуициясыз мүмкiн емес, мұнда саналы мен ... ... ... ... ... қиынға түседi. Сондықтан да, таным мен өнерде интуицианың
маңызың жоғарлату ... ... ... ... ... ... ... пен, адамның практикалық қызметiмен ... ... ... ... бола ... ... ... рационалды
әректтерiн ынталандарады, кейбiр жағдайларда жаңа бiлiмдерге әкелiп. 
 
 
|Техникалық ... ... ... ... ... ... ... |ғылыми шығармашылық |
|Техникалық ... ... ... табу, зерттеу |
|қайшылықтарды |тұжырымдау | ... ... ... ... мен |
| ... әдет |сұрақтарды |
| ... ... ... |
| ... | ... ... ... ... |Информациялар жинақтап,|
|тұжырымдау ... ... |
| ... ... |
| | ... ... ... ... ... ... ... шешу ... |
| ... ... ... жаңа идеяны |
| ... ... ... ... ... шешiмге |Жаңа идеяның “тууы”, |
|жасау ... ... |
| ... ... ... ашу |
|Жаңа нұсқаны iсте ... ... ... ... | ... ... ... және | ... ... ... | ... ... Бiлiм бұл еске ... ... күш. Бэкон.
Бiлiм- ең бiрiншiден танымның нәтижесi, бұл процесте ... ... ... ... ... ... адам ... жайында өз
пiкiрiн айтып, объетивтi дүниенiң идеалды ... ... ... немесе теория ретiнде. Бiлiм ... ... ... оның ... (эффективность) қаншалықты адам нақты ... ... ... ... болады.
Әдеттей бiлiмнiң үш түрiн анықтайды: түрмыстық (күнделiктi), көркемдiк-
бейнелi, ғылыми. Бiрiншiсi, адамның ақыл ой ... ... ... ... ... ... бұл бiлiмдер жиi саяз
болып, ... ... тез ... үшiн, ... ... ... қарым-қатынас орнату үшiн қажет. ... ... ... ... ... мен ... жүйесi, бiр
құбылысты екiншi құбылыс арқылы түсiндiру. Ол өзiнiң ... ... ... ... оның ... дамуына әкеледi, эстетикалық және
өнегелiлiк құндылықтарың қалыптастырады. ... ... бiлiм ... жүйесi болып табылады. Ол жоғарғы деңгейдегi жалпылығы мен және
абстракцияланау мен, фактiлердi терең ... мен ... ... ... бойлаумен (проникновением) ерекшеленедi. Ғылыми бiлiмде
объектiлер арасындағы себеп-салдық қатынастар ... ... ... ... ... Ғылыми бiлiм жүйелердiн дамуының
нәтижелерiн ... да, ... та ... ... ... теориясында дихтомия “нақты және нақты емес бiлiмдер” де орын алады.
Нақты бiлiмдер тiлде ұғымдар мен ... ... ... ... ... және оны онай айыруға болады (эксплицитировать). Бұл бiлiм
объективтендiрiлген, интериориалған, ... ... ... ... және ... ... онай қолдануға болады, өйкенi ол
рационалды, мәлiмденген (декларативно) және ... ... ... ... белгiлi бiр мәлiметтердi бар болуымен шектелмейдi, сонымен
қатар объектiнi қалай және қандай ғып ... ... ... емес бiлiмдер
(неявные) рефлективтi болып келедi. Бұл жеке тұлғалық бiлiм, тiл арқылы
жеткiзiлмейдi. Бұл бiлiм ... ... ... оны тек сол ... мен ... ... орнатып қана алуға болады. Нақты емес бiлiм
шеткiшекаралық бiлiм, ол ... пен ... ... Ол ... бiлiм болып шығады, оның мәнiн белгiлi бiр адамдар
қауымдастықтарына тән келетiн, тұлғаның жұрыс-тұрыс моделi ... ... т.б.). ... емес бiлiм ... ... негiзiнде жатыр, көп
жағдайда адамның тiршiлiгiн айқындайтың.
Бiлiмдi ұстаным-пiкiрден (мнение) айыра бiлу қажет. Өйткенi, ... мен ... ... ... ... Егер бiлiм ... ... қиырларда (предел) тұрақты болып келсе, пiкiр қысқа мерзiмде өзгерiп
отырады. Егер бiлiм ... ... ... болса, пiкiр- нақты
емес, рас емес те болады. Дихтомия “бiлiм-пiкiр”  ... ... оны екi ... ... ... ... 1) пiкiр (шынайы емес
бiлiм ретiнде)  адамға тән деп ... ... оның ... ... Бiлiм шi, тек ... ... құдайларға
тән. 2) болмыс пен бейболмыс қарама-қарсы ... бiлiм ... те ... қойылады. Пiкiр бiлiм де, бiлмегендiк те емес,
ол екеуiнiң арасындағы орналасқанның өзi. ... жаңа ... ... бiлiм. Платон: “пiкiр қалыптасуға қатысты, аойлау- мәңге
қатысты. Және қалай пiкiр ... ... ... ... ... ... . ... заманда, екiншi тәсiлге жақын, бiлiм- растылықпен
теңдестiрiледi, пiкiр- расталған емес, дәлелдеудi қажет ететiн мен. ... iшкi ... ... ... ... ... болып табылатын субъективтi сенiмдiлiкке негiзделген болып ... да, бiр ... ... ... ... ... мүмкiн. Пiкiр
үнемi тұлғалық “түсте” , сипатта болады. Ол, әлi ... ... ... ... ... баға деп қаралады.
Философияда дихтомиядаң басқа да “бiлiм-сенiм”  деген ... бар. ... не, оның ... ... ... ... көзқарас
бойынша сенiм- эмпирикалық және ... ... ... ... бiр ... ... қабылдау.
Адам “Мен ананы, мынаны бiлемiн” деп бекiткенде- бұл, айтқаның растылығы
эмпирикалық жолмен дәлелденген, немесе бұрын расталынып ... ... ... ... бiр пiкiрлердiн салдарың бiлдiредi. Егер айталған
жайында бiреу күмәнданса, оны тексеру ... ... ... Бiрақ мұнда
келесi мәселе туады: егер рационалды қайта-қарау (переработка) барысында
алынған бiлiм басқа ... ... ... онда ... ... өзi де ... бiлiммен дәйектелiну керек. Басқаша айтқанда, әр
бiлiмнiң нақты расталған дәйектемесi басы болу ... ... бұл ... ... ... Оның ... ... не болады? Жауап бiр:
бұл “бастаманың” растылығын тек “бастаманың бастамасы” дәлелдейдi. Солай ол
шексiздiкке кетедi. Бұл ... ... тек ... бiр, ... ... ... арқылы ғана шешуге болады, оңы ... ... егер ... растылығына күмәндәнуға болу мүмкiн десек және
оны дәйектеу процестерi ... ... ... (ол ... ... десек, онда сенiм оның ахуалдарың (положения) еш күмәнсiз
қабылдауды қажет етедi, мүмкiн ... ... өзiн алып ... ... ... етпейдi. Мұнда сенiм бiлiмге қарама-қарсы болып келедi. Тағы
бiр олардың айырмашылықтары, сенiм ... ... ... ... ... (контекст) өте тығыз байланысты.
|Мәселе: “Мен ештене бiлмейтiнiмдi бiлемiн”  деген нақыл сөз|
|(афоризм) бәрiне де ... ... ... ... не болып табылады: бiлiм, пiкiр немесе сенiм бе?|
|Өз жауаптарынды дәлелдендер. ... ... ... ... ... түсiнiктерi де бар, онда бұл
рухани феномен дiни көзқарастардың негiзi ретiнде ... бұл ... дiни ... ... ... ... Құдайға берiлiп қызмет
ету, дiни жол-жораларды бұлжытпай орындауды ... Дiни ... ... мүдделерiмен, оның өнегелiлiк сезiмдерiмен және эстетикалық
ұайымдарымен байланысты; ол бiлiмнiң ақиқаттылығына индифференттi.
Сенiм адамның бүкiл өмiрiнiң серiгi. ... ... ... ... ... ... ... iстеуге үйренуде, ол үнемi еңбектiн
жақсы нәтижесiне, оның практикалық құндылығына сенедi.  Адамның “заттық
әлем” бар ... ... ол көп ... ... ... оны ... бiлуге
итермелейдi, өз болмысын жақсартып, игiлiгiне ... ... ... ... ... да ... болып табылады. Бiлiмнiң бастамасы
ретiнде кейбiр жайларды сенiмге алу қажет. Математика үшiн бұл- аксиомалар,
физикада- қағидаттар ... ... ... алғы ... ... ... ... Евклидтiң классикалық ... ... ... ... ал Лобачевский, Больяи,
Риманның аксиомасы- евклидтi емес геометрияға әкелiп, Ньютонның ... ... ... ... адам ... ... ... бiрақ ол әрдайым ... ... ? ... әр адам ... ... қай кнопкасына
басу керек екенiң ... ал әр адам бұл ... ... ... бiлеме? Немесе студен белгiлi бiр ... ... ... ... ... қолдана алмайды, өйткенi ол оны ... ... ... ... терминiң кейбiр бiлiмдерге қатысты қолданған
орынсыз, мысалы адам өз ... ... ... т.б. ... ... ... бiлiм ... айтқан жөн бе?
Соымен, “бiлу” және ... ... бiр ұғым ... ... ең
бiрiншiден мәнге терең үнiлу, ол бiлiмге әкеледi. Ал мәннiң өзiн түсiну әр
қилы ... ... ... ... ... ғылыми текстi түсiнуден айрықша.
Түсiну- дегенiмiз бұл процесс те, сол сәтте бiрдененiң мән-мағынасын тану
да. ... ... ... оны екi ... ... мүмкiндiк
бередi: 1) табиғи және (формальное) нысаншылдық тiлдердi логикалық және
семантикалық тұрғыдан ... дi ... бұл ... ... ... ... модельдерi арқылы; 2) текстер мен ... ... ... ... оның мақсаты шындық дүниенi және
адамның танымының ерекшелiктерiн түсiну, бұл герменевтикаға тән, ... ... ... ... ... ... ... тәсiлдер
(процедуралар): интерпритация-түсiнiктемелеу (граматикалық- сөздер ... ... ... ... ... ... ... текстiн, автордың пайда болу ... ... ... ... ... ... конвергенция,
дивергенция т.б.
 
 
Философияда түсiнудiн келесi анықтамасы бар- ... ... ... ... ... түсiну процедурасы. Мұнда
түсiну адамның ... ... ... деп ... да ... әлеуметтiк процесс болып табылады және онда тұлғанын
белсендi қатысуы қажет. 
 5. Адамның алған бiлiмдерi оныс есiнде “жүк” ретiнде ... ол ... ... ... қолданады. Қоршаған әлем туралы алған
бiлiмдерiне сүене отарып, адам бағдар ... ... бұл ... ... ... оны ... сай өзгертедi. Бiрақ әр бiлiм
адамның көмекшiсi бола бермейдi. ... бiлiм ... ... ... ... да ... Онда ол бiлiм керi әсерiн тигiзiп, адамның өмiрiнде қауып
тудыруда мүмкiн.
Танымның мақсаты шынайы ... ... ... ... не? Бұл сұрак
гносеологияның iргелi мәселелерiнiң бiрi. ... бұл ... ... қалыпты түсiнiк жоқ. Бiреулер, бiлiмнiң шындыққа сай келуi деп
түсiнедi, бұл ... ... ... ... ... деген тәжiрибеде дәлелденгеннiң өзi дейдi, бұл ... ... ... бұл ... шарт деп ... ... ... ақиқат бұл бiлiмнiң
өзiндiккелiсiмдiлiгi- когеренция теориясы. ... бiлiм тек ... ... ... ... ғана ... болады деп есептейдi-
прагматикалық тұғырнама.  ... ... ... ... ... ... ... байланысты. Ол көне замандарда пайда болды.
Аристотель “үзiлгендi үзiлгендеп, байланыстыны байланысты ... ... ... ... ... Фома Аквинский “ақиқат дегенiмiз
интелект пен заттың арасындағы келiсiммен айқындалады”. ... ... ... ойдың затқа үйлесiмдiлiгi”. Бұл ... де, ... де; ... мен ... ... мен ... де келiстi. Қазырғы заманда корреспонденция теориясы
негiзiнде келесi түсiнiк қалыптасты: 1) ақиқатты түсiну объективтi ... ... бар ... мойындауды бiлдiредi; 2) ақиқат таным
объектiсiмен, субъектiсiмен және оның ... ... ... 3) ... нақты болып табылады, оның мазмұны танымның
нәтижелерiне баға берiлетiн нақты ... және ... ... ... ... ... ... табылады, онда бiлмеуден бiлiмге, толық емес
бiлiмнен толық бiлiмге өту болып жатады.
Сонымен, ақиқат- таным субъектiсiнiң практикалық бiлiмде ... ... ... Әр бiр ... ... ... жағынан субъективтi: ол
субъектiнiң әрекетiнiң нәтижесi және ... тыс өмiр ... ... ... сақтайды, өйткенi ол өзiнiн әлеуметтiк-тарихи тәжiрибесiне
сүйенедi. Ал, мазмұны жағынан ақиқат объективтi: адам санасынан  тыс, одан
тәуелсiз ... ... адам ... ... Мұнда, ақиқат тұланың
ерекшелiктерiне, танымның тәсiлдерiне тәуелдi ... ол ... ... (общезначима).
Адамның және адамзаттың дамуымен ... ... ... бiлiмдер де
өзгередi, өркениеттiн жаңа сатысына көтерiлуiмен бiлiм алу құралдары ... ... ... танылмаған, танылады, белгiсiз болған белгiлi
болады. ... ... ... ... ... ол екi аспектiде
көрiнедi: 1) салыстармалы ақиқат қоғамның дамуының белгiлi бiр деңгейiне
лайықты, сол бiлiмдердi ... ... ... ... ... нақты емес бiлiмдер; 2) оларды алу шарттарына, орыны мен
уақытына байланысты, ... ... ... ... ... анықтамасына сай келесi мысалды ретiнде кез келген ... ... Әр ... осы ... ... ... ... аяқталған бiлiм
емес болып келедi. Екiншi мағынасына сай мысал келесi қағиданы келтiруге
долады “Зорлық бұл ... бұл ... ... ... мақсатта
қолданған кезде ақиқат, ал қылмыскерлермен күрес жүргiзу ... ... ... ... кезiнде ол зұлымдық болмайды.  Және бұл мысал
ақиқаттың салыстырмалығы мен ... ... ... ... әкеледi: абстрактiлi ақиқат болмайды, ол үнемi нақты.  Абсолюттi
ақиқат бұл 1) шексiз дүниенi тұтас ... ... мен ... ... сарқылған бiлiм; 2) келешекте терiстелмейтiн бiлiмдер. Бiрiншi
жайда жалпы әлем және оның жеке ... ... ... жетiлген бiлiмдi
аламыз, оған жету мүмкiн емес ... ... ... ... ... шексiзде, алуан түрлi дүние өзгермелi. Екiншi жайда еш
уақытта терiстелмейтiн, тек ... ... ... ... ... ... ... шынайы болып қала беретiн ... ... ... ... кез келген өзгерiс болып табылады”,
“Қоғам- табиғаттың ерекше бөлiгi”.
Таным процесiнде абсолюттi және ... ... ... ... ақиқат салыстырмалыдан ... ... ... ... ... ... бөлшектерi бар. Сонда абсолюттi
және салыстырмалы ақиқаттар бiр бiлiмнiң әр түрлi қырлары болып ... ... ... ... ... ол ... күмән келтiредi скептизм, немесе объективтi бiлiмдi алу
мүмкiндiгiн терiстейдi- ... ... ... ... ойдың мүмкiндiктерiмен шектеулi, сондықтан бiлiм сыртқы, мәндi
емес, терен емес; Кант-“өзiндiк затты”танп бiлу мүмкiн ... ... ... ал ... “өзiндi зат”-ноумен). Абсолюттi
бiлiмдi ... ... ... ... ... шешу барысында келесi ұғымдарға көңiл бөлу қажет:
расталған және расталмаған ... ... ... ... және ... ... ... бұл объективтi, шынайы бiлiм.
Және олар шынайы болып ... ... ... де, ... ... ... ... кезде есептеледi. Мысалы,
Абай 1845-1904 ж. өмiр ... ... ... ... ... немесi
“Сократ пенде (смертный)” логика бойынша “бәр  адамдар пенделi” ... ... Ал ... бiлiм ... ... ... ... әлi практикада өз көрiнiсiн таппаған бiлiмдер. Мұндай
бiлiмдер күмән тудырады және қосымша дәлелдемелердi қажет ... ... ... ... планеталарда тiршiлiктiн болуы;  ... ... кобi ... ... ... ” бiрнеше
топтардаң пiкiртерiм негiзiнде алыңған.  ... ... түрi, ... ... ... ол  белгiсiз бiрдене туралы бiлiмдер, олар
көбiнесе өз көрiнiстерiн мәселе ретiнде табады. ... ... ... өлiм ... ... пен еркiндiк мәселелерi т.б. гносеологияның
спецификалық феноменi адасушылық болып табылады. Егер ... – бұл ... ... ... жалған бiлiмдердi шынайы бiлiм деп көрсетiге тырысқан
пиғыл (намерение) болып табылады, онда ... ... емес ... ... келедi. Адасушылық- бұл қателiк. Адасушылық- бұл шынайы деп
қабылданған дұрыс емес, немесе керiсiнше қаралатың ... ... мен ... ... ... бойынша геоцентiрлiк теория
қолданды, ... ... ... ... ... ... ... қосындылары алады беп есептелдi (бiрақ сонғы он жылда
клеткаларға дейiн тiршiлiктiн алғышарттары ... ... ... ... ... кiшi ... ... ойындары”, ол кейбiр
металдардың (темiр, мырыш-цинк, алюминий, никель, мыс-медь) ... ... ... азоттың қосындылары, және ... ... ... ... ... молекулалары).  Адасушылықтың
себептерi әр түрлi болады: психологиялық (жеке тұлға ұстанымдары, таптаурын-
стереотиптер); логикалық ... ... ... бiлмей бұзу);
гносеологиялық (танылатын объектi ... ... ... субъективтi
пiкiр, сынаржақтылық және фрагментарлы бiлiм); әлеуметтiкмәдени (қоғамдық
пiкiрге немесе идеологияға бағытталыну) т.б.
Ақиқаттың өлшемдерiне қоғамдық ... ... 1) ол ... ... ... оның дамуын айқындайды және ... ... мен ... ... ... 2) ... ... (адам басқа
өлшемдердi тапқан жоқ), салыстырмалы ... ... ... ... барлық бiлiмдердi дәлелдей алмайды), универсалды ... ... ... ... ... мен ... ... 3)
объективтi (өзгерiлетiн объект) және субъективтi (адамның белсендi-саналы
әрекеттерi) жақтары бар; 4) ... ... ... ... ... шындықты қамтиды.
Маркстiн философиясында практика кең мағынада қарастырылады, дүниенi және
адамды  өзгертуге ... ... ... ... ... Практиканың мұндай жалпы түсiнiгi теориялық танымның басқа
салаларында ақиқаттың жеке өлшемдерiн қлдануды ... ... ... ... және ... өнер ... мен
айналысатың ғылымдар- жалпы мәдени, эстетикалық, этикалық өлшемдерге бой
бұрады, ... ... ... өте ... ... ... олардың
қағидаларың тiкелей тексеру мүмкiн емес- теориялардың “қолданбалығы”, басқа
ғылымдарда, техникада, өндiрiсте көрiн табуы мен қатар ... ... ... ... ... қолданады.
Соңғы кездерде ақиқат критерилерiмен байланысты жаңа концепциялар пайда
болды:
1.ақиқаттың ... ... ... ... ... Гемпель,
Нейрат) бiлiмнiң байланыстылығын, жүйелiлiгiн, бiртұтастығын мойындайды.
Мұнда логикалық ... ... ... ... жүйеде бiр-бiрiмен
байланысты үйлесiмдiлiкте пiкiрлердiн болуы, көп бұынды логикалық құрылым.
Бұл тұғырнама нормативтi болып ... ... ... алшақ болып,
бiрiншi орынға танымдық процедуралармен бiлiмнiң өзiне бередi.
2. ... ... ... ... ... ғылыми
теориялар және онда қолданылатың ұғымдар объективтi шындықтың бейнесi ... ... ... ... болу ... ... ... прагматикалық тұғырнамасы (көне Қытай және антика
философияда өз ... ... ... ... құндылығын мойындау,
маркстiк философияға да тән- ақиқаттың өлшемi практиак болып есептелдi,
Джемс, ... Пирс т.б. ... ... ... ... ... мүмкiндiк
беретiн пайдалық. Олар өздерiнiң назарын ақиқаттың әлеуметтiк маңызына,
оның комуникативтiлiгiне және қоғам мен ... ... ... ... деп бiз ... танымдық әрекетi неге бағытталынады
соны айтамыз. Танымның объектiсiне материалдық және рухани ... ... өзi де ... ... мен ... ... себебi болып табылады,
өйткенi субъектiсiз объект жоқ, ... ... де ... ... ... ... және объект бiр-бiрiне едәуiр әсерiн тигiзедi.
Таным объектiсiн тандауының өзi субъектiнiң ... ... ... Ал ... ... ... мiнезiмен және оның рухани қажеттiлiктерiмен
айқындалады: ... өнер ... ... ... ... ... ол ... анализ жасау объектiсi.
Қазырғы заманда ғылыми таным саласында объектiмен субъектiнiң ... ... ... ... әр-түрлi құралдар мен
техникалық құрылымдар байқалады. ... ... ... саласында,
микробиология және т.б. бiлiм ... ... ... ... ... ... өмiр сүретiнге жатпайды, өйткенi олар
әр-түрлi құралдардың ықпалымен алыңған болғандықтан , ... ... ... әдебиеттер
   
Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Әлеуметтану және саясаттану бойынша /
Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д., профессор Е. Арын - Павлодар: ... 2006. - 569 ... ... ... біліы беретін мектептің коғамдык-
гуманитарлык бағытындағы 10-сыныбына арналған окулык / Ә.Нысанбаев, Ғ.Есім,
М.Изотов, К.Жүкешев, т.б. - Алматы: "Мектеп" баспасы, 2006.

Пән: Философия
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 25 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Педагогикалық әдіснама бойынша теориялық және практикалық материалдармен жұмыс.Библиографиялық көрсеткіш7 бет
Нарықтық экономикадағы инновация13 бет
Ғылыми зерттеу жұмыстарын жүргізудің дайындық кезеңі5 бет
Қазақ әдеби тілі функционалдық стильдер жүйесі29 бет
Ғылыми педагогикалық зерттеу және оның әдіснамалық принциптері6 бет
Қаржылық бақылау мен аудит әдіснамасының негізгі элементтері6 бет
RAD әдіснамасы15 бет
Банктің қаржылық күйін талдаудың әдіснамасы28 бет
Геоботаника негіздері, мақсаты мен міндеттері. Геоботаниканың анықтамасы. Геоботаниканың басқа ғылымдармен байланысы. Геоботаника әдіснамасы4 бет
Педагогикалық технологияны жобалаудың әдіснамасы6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь