Міржақып Дулатұлының "Қазақ қоғамындағы рөлі"

Жоспар
Кіріспе

Негізгі бөлім

I) Мәңгілік Міржақып
II) М. Дулатұлының «Оян қазақ».тағы азаттық мәселесі
III)«Бақытсыз жамал» романындағы «Әйел теңсіздігі»
IV) М. Дулатұлының «Абай» шығармашылығын зерттеуі

Қортынды

Пайдаланылған әдебиеттер
        
        Жолдасов Аян Темірбекұлы
Міржақып Дулатұлының «Қазақ қоғамындағы рөлі»
Жоспар
Кіріспе
Негізгі бөлім
I) Мәңгілік Міржақып
II) М. Дулатұлының «Оян қазақ»-тағы азаттық ... ... ... ... теңсіздігі»
IV) М. Дулатұлының «Абай» шығармашылығын зерттеуі
Қортынды
Пайдаланылған әдебиеттер
КІРІСПЕ
Жұмыстың жалпы сипаттамасы. Зерттеу жұмысы ХХ ғасыр ... ... мен ... ... ... ... Байтұрсынұлы, Әлихан
Бөкейханұлы, Халел Досмұхамедұлы, Жүсіпбек ... және т.б. ... ... ... ... ... ... еткен
еңбектері қазақ қоғамындағы рөліне арналады. Ғылыми жұмыста ... ... ... қазақ»-тағы азаттық мәселесі мен «Бақытсыз
Жамал» романындағы «Әйел ... ... ... ... қатар
«Абай» шығармаларын зерттеуі» ашық анық айқындай түседі.
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. ХХ ... ... ... ... ... ... рухани, байлығының мұрасына қазақ
қоғамындағы рөліне тарихи сабақтастық биігінен қарап бағалау, болашаққа
ғылыми ... ... ... ... ... ... ... еліне қажырлы қайраттылығымен өз өрнегін сала
білген Міржақып Дулатұлының ... ... рөлі ... ... ел ... үміт күттіретін жастардың білуі міндет.
Зерттеудің мақсаты мен міндеттері. ... ... ... ... ... ерекшелігі мен көркемділік құндылық шеберлігін
анықтау, оған тарихи бойлау зерттеудің мақсаты болып табылады. Жоғарыда
аталған мақсатты ... үшін ... ... ... ... Міржақыптың бастауына негіз болған қоғамдық-саяси дүниетанымы
мен азаматтық көзқарасына көркемдік ... ... ... ... ... қоғамындағы рөліне кезеңдік сараптамалар
жасап, құндылықтарын айқындау;
- қаламгердің шығармаларының жанрлық сипаттарын көрсету;
- М.Дулатұлының ... ... ... ... ашып, түрлерін айқындау;
- ақынның «Оян, қазақ!» өлеңдер жинағындағы азаттық ... ... ... ... ... романының «Әйел ... ... ... ... ... ... ... ашу т.б. көркемдік тәсілдерді қолданудағы
жазушы шеберлігіне талдау жасау;
Зерттеудің дерек ... ... ... жұмысының негізгі дерек
көздері ретінде Гүлнар Міржақыпқызы ... ... ... ... мен алаш ... ... ... және ХХ ғасырдағы қазақ
халқының тарихы қамтылған түрлі материалдар назарға алынды.
Қазақстан Республикасының Ұлттық кітапханасының ... мен ... ... ... ... Республикасының Ғылым
Академиясының Орталық кітапханасындағы ... ... ... ... әдеби және өнер институтының қолжазбалар ... ... ... ... ... үйі» ... ... деректер кеңінен пайдаланылды.
НЕГІЗГІ БӨЛІМ
Ғылыми жұмыстың ... ... ... ... өмірі мен
шығармашылық қызметі» деп аталады.
Міржақып Дулатұлы 1885 жылы қараша ... 25 күні ... ... ... ... ... үшінші ауылында дүниеге келген.
Міржақыптың әкесі Дулат айналасына танымал ... ... ұста ... ... ... ат әбзелдері, саптама етіктері, әйелдердің жұмсақ мәсілері
бүкіл ... ... ... Міржақыптың анасы Дәмеш қарапайым жұмсақ
мінезді, алайда ... жан ... әсем ... атақты әншілерді
таң қалдыратын. Қазақ әдебиетін зерттеуші ... ... ... ... Ахмет Байтұрсыновтың поэзиядағы азаттыққа шақырған рухын
жалғастырушы ғана болған жоқ, «Оян, қазақ!» деп өз ұранын тастады» [7], ... ой ... 12 ... тұл ... ... 1897 жылы ... ... жаңадан қалыптасып қеле жатқан қазақ ... ... бірі ... ... (1865-1938) оны Торғайдағы орыс-қазақ
училищесіне оқуға орналастырады. 1990 жылғы ақталған құжатта сауатсыз ... ... қызы ... апайдың айтуынша, Асқар ... ... ... ... ... адал ... турашыл, өте парасатты адам
ретінде танылған. Міржақып бес жыл ... ... ... ... орыс
тілі мен әдебиетін, араб каллиграфиясын, тарих, жағрафия, мұсылмандардың
дін ... ... ... ... дене шынықтырумен айналысады.
Міржақып Асқар ағасының кітапханасында «Түркістан уалаятының газеті»,
«Дала уалаятының газеті» атты мерзімді ... әлем ... ... Кейіннен өз бетінше білімін жетілдіре жүріп,
классикалық философияны, орыс және әлем ... ... ... ... ... ... ... өмір жолында
үзеңгілес жолдас болған Әлихан Бөкейханұлы, Ахмет Байтұрсынұлының әсері мол
болған. Ол 1904 жылы Омбы ... ... ... қатысады. 1905 жылғы
революция кезеңінде олар Қарқаралы ереуілшілерінің арасында болған.
Міржақып ... ... ... ұлттық санасын ояту жолындағы күрескер
идеясы үшін тұтқындалып, Соловецк лагерінде 1935 жылы 5 қазан күні ... ... ... ... ісі 1988 жылы ... Жоғарғы соты
алқасында қайта қаралып, 1988 жылы 4 қарашада толығымен ақталды. Ал ... 16 ... ... ... ... ... туған жері Торғай
топырағына қайта жерленді.
Міржақып Дулатұлының өмірі мен ... ... ХХ ... ... ... өзіндік қолтаңбасы мен әдеби мұрасын қалдырған ұлы ... ... ... ... ояту ... ... жанрдың
қалыптасуына өнегелі өз өрнегін сала білген Міржақып Дулатұлы қоғам
қайраткері, ... ойлы ... ... ... ... ... «М. Дулатұлының «Оян қазақ»-тағы азаттық
мәселесі» деп аталады. Міржақыптың «Оян қазақ!» ... ... ... ... ... ... болғаны ақиқат. Осы жинақтағы ақынның
бірі жеті бөлімнен тұратын (небәрі 53 ... енді бірі ... ... ... (140 ... ... ... хақында аз мінәжат»,
«Насихат ғұмұмия» атты ұзақ өлеңдерін ... ... ... ... ... ... ... баяндалған монологтар» деп
бағалайды.
Содан кейін М.Дулатов бұл жинаққа енген шығармаларды тақырыбы ... ... үш ... ... ... «1. ... халқының өткен тарихынан
елестер; 2. Қазақ қауымының ғасыр басындағы әлеуметтік хал-ахуалы; 3. Елдің
болашақ тағдырына ... ... ... ... Сол ... ... ... құрсап алған төрт қасірет түгел
көз ... ... ... ... ... ... күй
кештіреді. Елі осындай күйде жатқанда, ақын жүрегі қалай ... ... Елін ... ... ... ақын ... түйінді мәселелерді нақты
айқындап, назар салар тұсты дәл осылай ... Осы төрт ... ... елі мен ... ... көксеген ойшылдығын, келер
ұрпақтың қамын жеген кемелдігін көре аламыз. Болашаққа ... нық ... оның ... ... ... ... мен теңдігі
жолындағы күресімен тығыз байланысты. Оның тағдыры – патша өкіметінің қуғын-
сүргіні мен сталиндік репрессияның зардабын ... ... ... ... ... ... болған қазақ зиялыларына тән ... ... ... ғана ... ... ... деп ұран салған ақынның нәзік жаны,
ішкі сезімін жеткізе білетін шеберлік қыры жарқ етіп бір ... отты ... ... ... ішкі ... ... кететін
кездері Міржақып поэзиясында аз кездеспейді. Ендеше, Міржақып – ұлтына
еңбек етудің ... ... ұлт ... бар ... ғұмырын арнаған,
осы бағытта талай тағдыр талқысына түсіп, соның бәрін туған елі ... ... ... ... шақырған азамат ақын деуге әбден лайық.
Міржақып бір ... ... ... Қазақ!»,- деді. Біз ояндық па осы деген
сұраққа тоқталсақ?!
Біз әлі қалғып отырмыз. Оянған жоқпыз. Неге?! Себебі, ... ... ... ... ана ... әлі ... ... олар өз тілінде сөйлемейді?! Бұл - бір. ... ... аты ... заты ... ... өз ұлттық мүддемізді умытып
басқа мемлекеттердің экономикасын, саясатын қолдап кетуге бармыз. Бұл ... Бұл ... ... бізге сіңген құлдықтың белгісі. Бұл әлі де
кешегі өткен Абылайдың, Кенесарының, Махамбеттің, Абайдың, Міржақыптың ... ... ... ... ... ... - ... нағыз ұлттық
идеясы. Бізге әлі мыңдаған жылдарға азық болары хақ. Біздің ... - ... ... ... ана тілімізді әлем тілдермен
тең дәрежеге көтеріп, қазіргі алпауыт елдермен экономикамыз бен ... бір ... ... ... ғана ояндық деп айта аламын.
Ғылыми жұмыстың үшінші бөлімі «Бақытсыз жамал» романындағы «Әйел
теңсіздігі» мәселесі» деп ... ХХ ... ... ... әдебиетінде
өркен жайып, халықтың тағдырын, елде болып жатқан әділетсіздікті, әйел
құқығын жерге ... ... ... ... 1910 жылы ... ... ... көлемді әрі әйгілі «Бақытсыз Жамал» романын жарыққа
шығарды. М.Дулатұлы осы «Бақытсыз Жамал» романында ... ... ... ... ... халқының өмірінінің сан қырлы әлеуметтік ... өз ... ... өмір ... әйел ... ... ... бақытсыздыққа ұшырамауы үшін теңдікке, бостандыққа
ұмтылуы, сол замандағы салт-дәстүрдің қаталдығының ... ... ... ... ... ... көз ... өмірде кәрі, құтырған шалдарға
күйеуге тиіп, ... ... ... қорлықта өтуін және сол
замандағы ... ... ... ... ... ... ... шығармашылығындағы «Әйел теңдігі» ... келе ... ... ... қарсылық жүйесінен тұрады. Енді осы
М.Дулатұлының «Бақытсыз Жамал» романы туралы айтып ... ... ... сол ... ... ... ... жасаған қиянатына
қарсылық көрсетем деп бақытсыз атанған қыздың, жаңа заманның жаңа ... ... әрі ... ... тән ... пен ... детальдар арқылы сәтті тауып, ақылдылығына ақындығы сай білімді әрі
көркті қыз ретінде орынды қолдана білген.
М.Дулатұлы ... ... ... ... ... ... типтік бейнесін
жасаған, өйткені Жамал тағдыры қазақ қыздарының барлығына ортақ жағдайдың
жиынтық ... ... ... ... бұл ... ... Жамалды
қиындықтан қаймықпайтын, тіпті сүйгені үшін өлімнен де ... ... ... ... ол ... ... әлеуметтік мәселе дәрежесіне
көтереді. Сол арқылы қазақ қыздарының бас еркі, жастардың өз қалауымен өмір
сүру қажеттігі туралы ой ... ... үшін ... бас ... ... қосылып, өмір сүруге мүмкіндік алуы ең бір түйінді мәселе
болды. Ол әйелдің арын ... ... ескі ... ... ... ... Дулатовтың романдағы Жамал бейнесін сомдаудағы жаңалығы да
өзінің осы ... ... ... Ғали — сол ... ... ... ... бейнесі. Сырт келбетіне ... сай ... ... ... ... , ... хаттарынан бұл қасиет айқын
аңғарылады. Ал ... ... бай, оның ... ... ... әкесі Сәрсенбай, үлкен шешесі Қалампыр — ескі психологияның
адамдары. Оларға ... гөрі ... шен ... ... ... "Бақытсыз Жамал" романы сол кездегі ... ... да ... ... авторлық идеяның айқындығымен
өзінен кейінгі қазақ прозасының ... ... жол ... ... ... ... ... «Абай» шығармашылығын зерттеуі» деп
аталады. Дулатұлының Абайға арналған алғашқы қысқа ғана мақаласы ... ... 1908 жылы ... ... ... ... ... жері, шыққан ортасы айтылып, әдеби мурасына ... баға ... орыс ... ... Лермонтовпен үндестігі ескертілді. 1914 жылы
«Қазақ» газетінде басылған «Абай» мақаласы ақынның опат болғанына он ... орай ... ... ... ... оның ... ... тарихында алатын орны айрықша бағаланады. Абайдың қадірін білмеу, оны
елеп ... ... ... ... ... ... әдебиет елдің жаны
деп көрсетіледі. Абайдың ғұмыр жолын ... ... ... ... ... оған Ахмет Байтұрсынов, Әлихан Бөкейханов және ақын ... ... ... ... ... ... ... әдеби кеш туралы сөз
болады. Ең құнарлы ой –
Абай қазақтың жаңа ... ... ... ... ... тұжырым,
алғашқы жарық жұлдыз деген балама. Орыстың бірінші жазушысы Ломоносов деп
санап, Абайдың өз халқының ... орны ... ... ... ... Абай шығармаларын жариялау, насихаттау, оның есімін
мәңгі есте қалдыру үшін ... ... ... ... сөз ... ... халқы тарихындағы мәртебелі орнын ... ... ... алып қарап, дәл тауып, дұрыс бағалап берген
Дулатұлының келешек заманда ұлы ... ... ... ... ... ... табысатынын ерекше әулиелікпен көре білген.
Міржақып Дулатов Абайдың шығармаларын тануда ұлттық, ... таза ... ... мәнін жоймайтын бағалы байламдар жасай
алды. Абай шығармаларындағы сарын-әуезді, ... ... ... ... ... тебірене насихаттай білген. Әдебиеттің барлық
жанрында бірдей қалам тартқан ... ... іске ... ... ... ... ... өмірлік мақсатының биік
нысанасы, тапжылмас темірқазығы - біркүндік даңқ, өтпелі дәулет, баянсыз
шен емес, ... ... ... ... ... ... езгіден
құтылуы, ол қуғын-сүргін көріп, түрмелер азабын тартып жүрген ... ... де, ... демі біткенше бұл жолдан тайған жоқ. Қазақ
жұртының бүгінгі, болашақ буындарына алаш деп ұран ... ... ... ... ... ... ... етіп табыстыратын, айналып
келгенде, осы мәңгілік жасайтын асыл қасиеттер.
ҚОРЫТЫНДЫ
Алты алашқа аты жайылған, өз заманында қоңыраудай күмбірлеп, ... ... ... ... арда ... ... Дулатұлы. Ол, тек
поэзияда ғана ... ... ... қай ... болмасын өзіндік із
қалдырған, «ХХ ғасырдың басында қазақ халқының отаршылдық езгіден құтылып,
рухани оянуына үлкен үлес қосқан тұлғалардың бірі – ... ... ... ... серіктесі, саяси-қоғам қайраткері, ақын, жазушы,
публицист, ... ... ... ... реңкi анық ХХ ғасырдың басындағы ой-
сана ағымын осы бiлiгiмен толықтырды. Оның қайраткерлік және қаламгерлік
мұрасы — ұлтқа ... ... ... ... ... ... ... бар.
Міржақып Дулатұлы XX ғасырдың ... ... ... ... ақ ... ... бipi болды. Аумалы-төкпелі
заманда қазақ елінің болашағы үшін өз ... ... ... ... еді ... ... биыл 127 жылда болды. Алаш қайраткерлерінің
арасындағы орны ерекше. Елі үшін ... ел үшін ... ... ... Ол сол
елдің ертеңінің нұрлы болуы үшін жанталасты. Міржақып, – қазақтың ... ... ... ... екі ... ... он екі жасында айырылып, ағасы
Асқардың қолында ... ... дара ... ... ... ... ... қазағы үшін, қазағының тілі, діні, шұрайлы жері,ел
ертеңі жас ... қамы ... ... қу ... ... ... еркіндігін
аңсап жанын пида еткен Міржақып ... ... ... елім ... әр ... ... ... орын алып, өлмес, өшпес мұрасы
мәңгілік аманатқа қала ... ... деп елін ... ... әр ... ұлы ... біртуар халқының мақтанышы болған Міржақып Дулатұлына
қуана қуана бас иері хақ деп ойлаймын.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. ... ... ... фундаментальных исследований на
2000-2010 годы и программ фундамектальных исследований с ... и ... на ... ... Государственный заказ в
области общественных и гуманитарных наук. (Приложение к ... МО и ... №250. ... ... ... ... Назарбаев Н. Қазақтың бүкіл тарихы - бірігу тарихы, тұтастану тарихы.
Интеллегенцияның өнегелік және саяси таңдауы. //Отан ... ...... 2030».- №1. – Б. ... ... С. Алашорда және «ұлтшылдық» әдебиет. //Ұлт тәуелсіздігі және
әдебиет. – Алматы: «Ғылым», 2001, – Б. 26.
4. Мырзахметов М. ... ... ...... «Атамұра», 1993.
– Б. 128.
5. Назарбаев Н. Тарих толқынында. – Алматы: «Атамұра», 1989. – Б. 156.
6. Сыздықова Р. Міржақып ... ... ... ... 1993. 23 ... ... Т. 20 ... әдеби сын. // 20-30 жылдардағы қазақ
әдебиеті. 1-ші ...... ... 1997. – ... ... М. Ұрпаққа хат (немесе абақты қабырғасынан жеткен аманат).
1929. қаңтар. Сот ... 98-99 ... - 2 том. ... ... - 2-8 ... Кенжебаев Б. Мірдің оғындай еді. //Лениншіл жас - 1989. - 25 ... ... Г. ... өтем әкемді. //Жұлдыз. - 1990. - №6. – Б. 132.
11. Большая советская энциклопедия. – Москва. 1931. Том 1. С.590.
12. ... ... ... ... ... ... ... М. Шығармалары. – Алматы: «Жазушы», 1991. – Б. ... ... Б. ... ... және психологиялық талдау. – Алматы:
«Санат», 1996. –Б.203.
15. Байтұрсынов А. ...... ... 1989. – Б. 320.
16. Әдебиеттану терминдерінің сөздігі (Құраст: ... ... «Ана ... 1996.- 240 ... Мадияр. Қазақ съезі. // «Қазақ» газеті. -1917. №226. -22 апрель.
18. М.Д.Қазақ ауылында ашылған «Уақ қарыз серіктігі». «Қазақ». -1914. ... ... М. ... 1-т. – ... ... 1996. – 280 ... С., Мырзағалиев Қ. Қазақ әдебиеті. Жалпы білім беретін
мектептің 10-сыныбына арналған оқулық / Қирабаев С., ... Қ. ... ... 2001. – 272 ... ... З.Қ. ХХ ғасыр басындағы қазақ романы: Зерттеу. – Алматы:
Өлке, 1997. – 268 б.

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 6 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
М. Дулатов - зерделі сөз зергері42 бет
Міржақып Дулат12 бет
Міржақып дулатов- зерделі сөз зергері28 бет
Міржақып Дулатовтың өмірі13 бет
Міржақып Дулатұлы шығармаларындағы «Ғаламның тілдік бейнесі»24 бет
Міржақып Дулатұлының педагогикалық негіздері11 бет
Азаматтық қоғам дамуының алғышарттары9 бет
Банктік қызмет аясындағы банктік құқықтық қатынастардың кейбр теориялық мәселелері7 бет
Постиндустриялды қоғам концепциясы4 бет
Қоғам және жеке адамның қалыптасуындағы конфликтінің мәні7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь