Нарықтық экономикадағы жұмысссыздықтың себептерi мен түрлерi

ЖОСПАР:

КIРIСПЕ

Нарықтық экономикадағы жұмыссыздықтың мәнi

1.1. Жұмыссыздық: мазмұны және түрлерi

1.2 Жұмыссыздықтың пайда болу себептерi

1.3 Толық жұмыспен қамту, жұмыссыздықтың "табиғи" деңгейi

ҚОРЫТЫНДЫ

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТIЗIМI
КIРIСПЕ

Жұмыссыздық макроэкономикалық мәселелердiң бiрi болып табылады. Жұмыссыздық әр адамға тiкелей және күштi әсер етедi. Жұмысты жоғалту көпшiлiк адамдарға қатты психологиялық зақым тигiзедi және де өмiр деңгейiнiң төмендеуiн бiлдiредi. Сондықтан жұмыссыздық мәселесi саяси талқылауларда жиi кездесетiн тақырыптардың бiрi болып келетiнi таң қаларлық жағдай емес. Көптеген саясатшылар экономиканың жағдайын бағалау немесе экономикалық саясаттың жетiстiктерiн көру үшiн жұмыссыздық пен инфляция деңгейiнiң қосындысын көрсететiн "кедейшiлiк индексiн" пайдаланады.
Экономистер жұмыссыздықтың себептерiн анықтау және жұмыспен қамтуға әсер ететiн мемлекеттiк саясат шараларын жетiлдiру үшiн жұмыссыздықты зерттейдi.
Жұмыссыздықты жою және халықтың жұмыспен толық қамтылуына жету - мемлекеттiң макроэкономикалық саясатының басты мақсаттарының бiрi болып табылады.
Бұл жұмыстың бiрiншi бөлiмiнде жұмыссыздықтың мазмұны, түрлерi және оның себептерi аталып кетiлдi. Әрине, жұмыссыздық басты макроэкономикалық мәселелердiң бiрi болғандықтан, оның бiздiң республикамыздағы ерекшелiктерiн қарастырып кетуге мақсат қойдық. Жұмыссыздықтың өтпелi кезең экономикасында ерекшелiктерi, мәселелерi және қандай жағдайда болатыны қарастырылды. Жұмыссыздық жалпы еңбек ресурстарының толық пайдаланбауы болғандықтан, оның салдары, оған әсер ететiн факторлармен, оның деңгейiн қалай анықтайтындығы көрсетiлген.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТIЗIМI:

1. Кэмпбелл Р. Макконнелл, Стэнли Л.Брю. Экономикс: Принципы, проблемы и политика. Пер. с англ.
2. Казахстан. Отчет о человеческом развитии,1995, 1997.
3. Н. Грегори Мэнкью. Макроэкономика// -М; 1994 г.
4. Теоретическая экономика. Политэкономия// Под редак. Г.П.Журавлевой. -М, 1997 г.
5. С.Фишер, Р.Дорнбуш, Р.Шмалензи. Экономикс// -М; Дело, 1995 г.
6. Экономикалық теория негiздерi. Оқулық// Алматы. "Санат", 1998 ж.
7. Борисов А.С. Теоретическая экономика// -М;1997
8. Камаев В.С. Теоретическая экономика // -М;1998
9. К.Пасс, Б.Лоуз, Л.Дэвис. Словарь по экономике Коллинза// Санкт-Петербург, 1998 г.
10. Краткий статистический ежегодник КАЗАХСТАНА-1998// Нацстатагенство, Алматы, 1999.
11. Егемендi Қазақстан //Қаратаев Ж. Жұмыссыздық сейiле түстi/28 қараша 2000 жыл
12. Статистический пресс-бюллетень // Нацстатагенство, 1999, №1, с.72
13. Региональный статистический сборник ежегодник Казахстана 2001.
14. Е.Б.Жатканбаев, К.С.Мухтарова. Безработица как фактор снижения уровня жизни населения//Вестник КазГУ. Серия экономическая, 1999, №1.
15. Л.М.Сембиева. О социальных аспектах безработицы//Вестник КазГУ. Серия экономическая,1995, №2.
16. Жанайдаров У.А., Байгелова А.И. Рынок труда и занятость в переходном времени//Вестник Казгу. 1999, №2.
17. «Законодательство» версия 4.0
        
        Нарықтық экономикадағы жұмысссыздықтың себептерi мен түрлерi
ЖОСПАР:
КIРIСПЕ
Нарықтық экономикадағы жұмыссыздықтың мәнi
1. Жұмыссыздық: мазмұны және түрлерi
2. ... ... болу ... ... ... ... ... "табиғи" деңгейi
ҚОРЫТЫНДЫ
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТIЗIМI
КIРIСПЕ
Жұмыссыздық макроэкономикалық мәселелердiң бiрi болып ... әр ... ... және ... әсер ... ... ... адамдарға қатты психологиялық зақым тигiзедi және де ... ... ... ... жұмыссыздық мәселесi саяси
талқылауларда жиi кездесетiн тақырыптардың бiрi болып келетiнi таң қаларлық
жағдай емес. Көптеген ... ... ... ... ... ... ... көру үшiн жұмыссыздық пен ... ... ... ... ... ... жұмыссыздықтың себептерiн анықтау және жұмыспен қамтуға
әсер ететiн ... ... ... ... үшiн ... жою және ... жұмыспен толық қамтылуына жету -
мемлекеттiң макроэкономикалық саясатының басты мақсаттарының бiрi ... ... ... ... ... ... түрлерi және
оның себептерi аталып кетiлдi. Әрине, жұмыссыздық басты макроэкономикалық
мәселелердiң бiрi ... оның ... ... қарастырып кетуге мақсат қойдық. Жұмыссыздықтың өтпелi кезең
экономикасында ерекшелiктерi, мәселелерi және қандай ... ... ... жалпы еңбек ресурстарының толық ... оның ... оған әсер ... ... оның деңгейiн
қалай анықтайтындығы көрсетiлген.
I-БӨЛIМ. Нарықтық экономикадағы жұмыссыздықтың мәнi
1. Жұмыссыздық: ... және ... ... ... сүйенсек жұмыссыздыққа мынандай
анықтама беруге болады: Жұмыссыздық - ... ... ... ... ... ... тепе-теңдiктiң бұзылу салдарынан пайда болатын адамдардың
амалсыз жұмыспен қамтылмауы[1].
"Жұмыссыздық" ... ... рет 1911 жылы ... ... Содан кейiн 1915 жылы АҚШ-ның еңбек министрлiгiнiң есеп беруiнде
қолданған. Қазiргi кезде дүние жүзiнiң барлық елдерiнде ... ... ... ... ... ... теорияда жұмыссыздықтың қажеттiгi мен бар болу
мүмкiндiктерiн ... ... ... ... ... ... жеке ... және өндiрiс құралдарына
негiзделген қоғамға тән ... ... ... деп ... ... ... капитал қорланудың циклдық процестерiмен ... ... ... ... құрылысының өсуiмен байланысты.
Неоклассикалық мектеп жұмыссыздықты табиғи құбылыс деп атайды. Бұл
мектеп ... ... ... ... ... ... бөлiгiнiң айналым қызметiн атқарады.
Кейнсиандық мектеп келесi сұрақтарға жауап ... ... ... ... ... ... неге ... қамтылу өндiрiс
көлемi мен инвестициялармен бiрге кей уақытта кенет ... ... ... ... ... еңбек қамтылу деңгейiне жетпейдi? Бұл мектептiң айтуы
бойынша, еңбекпен қамтылудың негiзгi факторы - ... ... ... ... ... ... нақты жалақы
динимикасымен және инфляциямен өзара байланысын зерттеген.
Соңғы жылдары жұмыссыздықтың "табиғи", "нормалы" ... ... аса ... болып жатыр. Бұл концепциялар жұмыссыздықтың
инфляциямен, ақша айналымымен өзара байланысын ... ... үшiн ... ... және ... ... ... Осыған дәлел ретiнде Филлипстiң қисық сызығын
қарастырайық:
Инфляция жұмыспен қамтуға айтарлықтай әсер ... 1958 жылы ... ... оның ... көрсететiн "сұраныс инфляциясы" деген
үлгiнi ұсынды. 1861-1956 жылдардағы ... ... ... ... ол ... ... ... мен жұмыссыздық деңгейiнiң
арасындағы тәуелдiлiктiң керi ... ... ... ... ... ... ... 2,5-3 проценттен артық көбейуi баға мен жалақы
өсуiн күрт баяулататынын дәлелдейдi.
А.Филлипс есебiнiң теориялық негiзiн экономист ... ... ... ... ... П.Самуэльсон және Р.Солау Филлипстiң қисық
сызығына өзгерiстер енгiзiп, жалақы ставкасын ... ... ... ... Үкiмет Филлипстiң қисық сызығын сол күйiнде
экономикалық саясатты жасаудың құралы ... ... ... ол ... ... және ... бағасының тұрақтылығын анықтайтын жағдайда
пайдаланылды.
Абцисса өсiнде жұмыссыздық ... ... ... тауар бағаларының
өсу қарқыны бейнелендi. Қисық сызық
өсi параметiрлердiң көрi -
нiсi. Егер үкiмет жұмыс-
сыздық деңгейi И1(оған
баға өсу ... ... ... ... есептесе онда оны
төмендету үшiн бюджеттiк
және ақша-несие шара-
лары қолданады,олар өз
кезегiнде ... ... Бұл ... ... жаңа ... пайда болуына әкеледi. Жұмыссыздық нормасы И2 мөлшерiне дейiн
төмендейдi, бiрақ дәл сол мезгiлде инфляция ... Р2-ге ... ... ... ... ... кетуiне, дағдарысқа ұшырауына әкелуi
мүмкiн, сондықтан үкiмет несие ... ... ... ... кемiту және т.б. шаралар жүргiзедi. Нәтижесiнде ... ... Р3 ... ... ал ... өсiп, оның нормасы И3 болады.
Филлипстiң концепциясы бойынша инфляцияның өсуi ... ... ... өсуi) ... азайтуы мүмкiн.
Филлипстiң қисық сызығын экономикалық талдау үшiн тек қарқыны төмен,
баяу инфляцияға ғана ... ... ... де ... бар. ... ... ... 70-жылдардағы энергия көздерiне бағаның
кенеттен өсуi) инфляцияның қарқыны кенеттен ... және ол ... ... ... ... ... Филлипстiң қисық сызығы
көрсететiн статистикалық қатынас, ұзақ уақытқа ... ... бола ... ... ... ... ... деген теория шыққан. Ол
1979 жылдан АҚШ-тың (Рейган және Дж.Буштың Республикалық әкiмшiлiгi) және
Англияда ... ... ... ... қолданылды.
Бұл теорияның мәнi мынада: қарқыны баяу, орта, яғни қоғамға қолайлы
инфляция деңгейi тек жұмыссыздықтың табиғи дәрежесiнде ғана ... ... ... ... ... әр түрлi кәсiп иелерiн жұмыспен қамту
жөнiндегi ақпараттарға сүйене отырып, олардың фрикциондық және ... ... ... ... ... табиғи дәрежесi мен
инфляция қарқынын баяулатуға, тұрақтандыруға бағытталған экономикалық
саясат мақсатына жете ... Оның оңды ... ... ... ... ... ... қарқыны едәуiр төмендедi), мынаны атап
өту керек, жұмыссыздық табиғи деңгейiне ... ... ... ... ... да, ... ... оның қарқыны жедел төмендейдi.
Жұмыссыздықтың табиғи деңгейi соңғы онжылдықта ... ... ... өстi (АҚШ-та 60 жылдары 4% болса, 80-жылдары 6-7%-ке дейiн өстi).2
Жұмыссыздықтың ... ... ... ... ... үш ... ... жұмыссыздық: жұмыс күшiнiң аймақтық, кәсiптiк және жасына
қатысты қозғалысымен (жаңа орынға көшуi, басқа кәсiпке бейiмделуi, ... ... ... ... ... жағынан фрикциондық жұмыссыздықты өз
еркiмен болатын жұмыссыздарға жатқызуға ... ... ... iздеп
жатқандар немесе жақын арада жұмысқа қабылданатын адамдарды фрикциондық
жұмыссыздыққа ... ... ... ... ... және
белгiлi бiр мөлшерде қажеттi деп саналады. Неге қажеттi? Себебi, кейбiр
жұмысшылар жалақысы төмен ... ... ... көп жұмысқа ауысады. Бұл
жұмысшының табысы көбiрек болатынын бiлдiредi. ... ... ... жұмысты iздеумен және жұмысты күтумен байланысты
болып келедi.
Құрылымдық ... ... ... ... ... өтедi. Бұндай жұмыссыздықты құрылымдық жұмыссыздық деп ... бiр ... ... ... ... ... ... маңызды өзгерiстер болады. Әрине, бұл өзгерiстер ... ... ... құрылымына әсер тигiзедi. Сондықтан осындай өзгерiстерге
байланысты кейбiр мамандарға сұраныс азаяды немесе тiптi ... ... жаңа ... ... ... ... пайда болады,
себебi жұмыс күшiнiң құрылымы жаңа ... ... ... ... ... ... ... мен халық шаруашылығы салаларының
даму ерекшелiктерiмен байланысты. Экономикалық бiр секторындағы немесе
аймақтағы ... ... ... басқа жерде оның жеткiлiксiз болуымен қатар
жүредi. Төменде құрылымдық ... ... ... ... 1. ... ... ... шыны жасайтын станоктарды ойлап
шығарғанның нәтижесiнде көптеген аса бiлiктi шыны үрлеушiлер ... 2. 1980 ... ... ... ... күрт төмендеген кезде АҚШ-
ның "мұнайлы" ... ... ... ... жұмыссыздар
қатарына қосылды. Мұнай бағасы қатты төмендеген кезде ... ... ... ... ... ... ... босатулар көбейдi.
Фрикциондық және құрылымдық жұмыссыздық арасында айырмашылық өте аз.
Негiзгi айырмашылық "фрикционды" жұмыссыздарда сата ... ... бар, ... ... ... ... қосымша үйренусiз, тiптi тұратын
жерiн ауыстырусыз тез жұмыс таба алмайды. Фрикциондық жұмыссыздық ... ... ... ал ... ... ұзақ ... болып
келедi. Сондықтан құрылымдық жұмыссыздық қиындау болып табылады.
Құрылымдық және фрикциондық жұмыссыздықтар оның "табиғи" деңгейiн
бiлдiредi. Бұл ... ... ... ... ... жұмыссыздық. Бұл жұмыссыздық экономиканың конъюнктураның
өзгеруiмен анықталады. Ол ... ... ... кезiнде азайып,
дағдарыстар тұсында керiсiнше көбейiп отырады.
Жұмыссыздықтың ... түрi бар. Ол ... бiр ... ... ... мен ... арасындағы диспропорцияның нәтижесiнде пайда
болады. Территорияның бiр қалыпты емес ... ... ... ... ... ... ... демографиялық,
тарихи, мәдени және басқа да спецификалық факторлар әсер етедi.
Жұмыссыздықты ұзақтығына қарай үш түрге бөлуге ... ... және ... ... ... ... ... жоғалту мен жаңа
жұмыс орнына тұру арасындағы уақыт аралығымен өлшенедi.
Жасырын жұмыссыздыққа жұмыспен қамту ... ... ... ... ... ... және оған ... жұмыс iздеп жүрген
адамдар жатады. Бұл адамдар ... ... ... ... Егер ... ... ... ретiнде тiркелуге айқын
себептер болмаса (мысалы, жұмыспен қамту қызметiнде ... ... ... жәрдемақы алу), онда жұмыссыздықтың шын деңгейi
ресми мәлiметтерде ... ... ... ... Жұмыссыздықтың пайда болу себептері.
Көптеген экономикалық мектептер ... ... ... ... негiзгiлерiне тоқталып кетейiк.
Ағылшын экономисi Т.Мальтус (XVIII ... ... ... о ... ... жұмыссыздыққа түсiнiктеме бередi. ... ... ... ... байланыстырады. Яғни
халықтың өсу қарқыны өндiрiстiң өсу ... көп ... ... ... ... ... ... "Жұмыссыздық теориясы"
(1932 ж.) атты еңбегiнде еңбек рыногында жетiлдiрiлмеген бәсекелестiк ... дедi. Бұл ... ... ... алып ... ... Пигудiң
айтуы бойынша кәсiпкер 5-6 жалақысы төмен ... ... ... ... ... үлкен жалақы төлеп отырады. Сондықтан жұмыссыздық
арттады.
Жұмыссыздықты туғызатын әртүрлi ... бар. Бұл ... ... ... ... болады:
• Жалпы сұраныстың жеткiлiксiз деңгейi (циклдық жұмыссыздық);
... ... ... ... ... ... ... байланысты жұмыссыздық (табиғи жұмыссыздық)
Еңбек рыногындағы сұраныстың жеткiлiксiз деңгейi болғанда ... орын ... Тағы да ... ... ... болуымен байланысты.
ұсыныс факторларымен байланысты жұмыссыздықтың бiрнеше түрлерi ... түрi - ... ... Жаңа технологияны енгiзгеннен
кейiн жұмыс орындары қысқарады. ... ... ... ... ... ... ... болып табылады. Бұл жұмыссыздық адамдардың
бiр жұмыс орнынан екiншi жұмыс орнына ауысуымен байланысты болады. ... ... ... ... ... ... ... орналасу қиыншылыққа түседi. Осы кезде мәжбүрлi жұмыссыздық пайда
болады. Ұсыныс факторларымен байланысты жұмыссыздықтың тағы бiр түрi ... ... Бұл ... ... ... ... ... тiлегi
жоқ екендiгiн бiлдiредi. Бесiншi түрi - "реалды жалақымен байланысты
жұмыссыздық" немесе "классикалық ... ... ... ... ... ... ... көбеюiмен соқтығысуы мүмкiн. Егер мемлекет азық-
түлiк өнiмдерiн шығаруға көп ресурстарын негiздейтiн болса, әлемдiк сұраныс
өнiмдерге төмендесе немесе жаңа өнiм ... жаңа ... ... мемлекет
көп инвестициялар салуының ... ... ... ... ... ... төмендейдi, импорттық тауарлар үлесi артады.
Кейiн бұл мемлекеттiң бүкiл экономикасында жұмыс орындарының қысқаруына
әкеледi.
Сұраныс құрылымының ... және ... ... ... азайту үшiн әртүрлi ... ... ... ... ... (гранттар, субсидиялар, салыққа ... ... жаңа ... ... мен ... ... ... өндiрiстiң
кеңейуiне әкеледi. Жаңа жұмыс орындар пайда ... ... ... және ... жұмыссыздық азаяды. Тағы да жұмыссыздықты
азайту үшiн мемлекет кәсiптiк-техникалық даярлау программаларын ... ... ... үшiн ... қамтамасыз ететiн жәрдемақы
жүйесiнде өзгерiстер енгiзуге болады. Бұл өзгерiстер адамдарды ... ... ... әр ... себептерiн атап кеттiк. Ендi ... ... ... ... жөн ... ... болуының бiр себебi - жалақының қаталдығы. Яғни,
еңбек нарығындағы ... пен ... ... ... икемдi өзгеруге
қабiлетсiздiгi.Төмендегi суретте жалақының ... ... ... көрсетiлген. Егер нақты жалақы деңгейi ұсыныс пен ... ... ... ... онда ... ... ... ұсынысы сұраныстан көп
болып келедi. Сондықтан бос жұмыс орындарының саны жұмыссыздардың ... ... ... ... ... реалды
жалақының еңбек рыно-
гында өте икемдi болып
келмейтiндiгiн көрсетедi.
Жалақының қаталдығынан
жұмыссыздарға жұмыс
орын ... ... ... ... (безработица ожидания) деп атайды.
Яғни, жұмысшылар жұмысты iстегiсi келмегендiктен емес, осы ... ... ... ... ... көп ... жұмыссыз
болады. Жұмыссыздар жұмыс орын табу мүмкiндiгiн күтедi.
Егер еңбек рыногында ұсыныс сұраныстан көп болса, онда ... ... неге ... ... ... ... ... егер де фирма
жалақыны төмендетсе, онда жұмыссыздарға жаңа ... ... ... болады.
Қатал жалақы болуының себептерi: минималды жалақы туралы заңдар, кәсiптiк
одақтың күштiлiгi және фирмалардың жұмысшыларды ынталандыру үшiн ... ... ... отырып, оның әлеуметтiк-
экономикалық салдарын атап кетуге ... ... ... еңбек
ресурстарының толық пайдаланбауы. Адамдардың өмiр сүру деңгейi төмендейдi,
жұмыспен қамтылғандардың еңбек жалақысының көлемiне ... ... ... ... ... ... үшiн немесе мамандығын қайта даярлау үшiн
шығындары көбейедi.
Жұмыссыздықтың динамикасына әсер ететiн факторлардың негiзгiлерi мыналар:
• Демографиялық факторлар: халықтың туу және өлу, ... ... ... өмiр сүру ұзақтығы және басқа да көрсеткiштерiнiң өзгеруiнiң
нәтижесiнде экономикалық ... ... ... ... ... ... ғылыми техникалық прогресстiң қарқыны
мен бағытының дамуы жұмыс күшiнiң аз ... ... ... ... ... ... ... жағдайы, инвестициялық
активтiк, қаржы-несие жүйесi, баға деңгейi және инфляция. А.Оукеннiң заңы
бойынша жұмыссыздық деңгейi мен жалпы ... өнiм ... ... ... бар ... ... ... күрт көтерiлуi жалпы
ұлттық өнiмiнiң нақты көлемiнiң ... ... ... бiр
процентке көтерiлгенде, нақты жалпы ұлттық өнiм екi процентке төмендейдi.
Жыл сайын жалпы ... ... (ЖҰӨ) ... 2,7% ... жұмыссыздардың
үлесi тұрақты қалыпта болады. ... ЖҰӨ 3%-ке өсiп ... ... ... ... ... ... кәсiпорынның ұйымдық-құқықтық нысанының
өзгеруi, мемлекеттiк меншiктi жекешелендiру, кәсiпорынды акцияландыру
және т.б. кәсiпорындағы ... ... ... әсер ... ... ... ... жұмыссыздықтың "табиғи" деңгейi
Жұмыссыздықтың түрлерi мен ... ... ... ... ... ... және ... толық қамту мәнiн
қарастырып кетуге болады.
Жалпы жұмыспен толық қамту - ... ... ... ... ... ... ... 100%-тiк жұмыспен толық қамту болуы
мүмкiн емес. Әрқашанда кiшкентай болсын жұмыссыздық деңгейi болады. ... ... ... және оны ... ... бiр ... ... жұмыспен қамтылу жұмыссыздықтың абсолюттi жоқтығын бiлдiрмейдi.
Экономистер фрикциондық және құрылымдық жұмыссыздықтарды ... ... деп ... ... ... ... қамтылу кезiнде жұмыссыздық
деңгейi құрылымдық және фрикциондық жұмыссыздықтардың ... тең. ... ... ... жұмыссыздық деңгейi толық жұмыспен
қамтылу жағдайда болады, егер циклдық жұмыссыздық ... тең ... ... ... ... жұмыссыздық деңгейiн тағы да жұмыссыздықтың
"табиғи" деңгейi деп атайды. Жұмыссыздықтың "табиғи" деңгейiмен ... ... ... ... экономиканың өндiрiстiк потенциалы деп аталады.
Бұл экономика ресурстарды "толық пайдалану" ... ... ... ... өнiм ... ... ... саны бос жұмыс орындарының санына тең ... ... ... ... ... ... кезде экономистер жұмыссыздықтың табиғи деңгейi шамасында 5-6%-
ке тең ... ... ... ... ... ... ... күшiне
қатынасы арқылы есептеп алады.
Жұмыссыздық деңгейi - ... күшi ... ... ... ... ... ... деңгейiн есептеу кезiндегi
тәсiлдерге қарсылық бiлдiредi. Себебi, жұмыссыздарға тек қана 16 ... және де ... ... ... ... ... Ал экономистердiң
айтуы бойынша, жұмыссыздар санына көптеген ... табу ... ... ... ... ... ... нақты табылмайды.
Қорыта айтқанда, жұмыссыздықтың деңгейi деген түсiнiк экономикалық
саясатты ... ... өте ... роль ... ... оның белгiлi бiр
кемшiлiктерi бар. Жұмыссыздық деңгейi мемлекеттiң ... ... бiр ... ... оны тура ... деп есептеуге болмайды.
II-БӨЛIМ. Қазақстан республикасындағы нарықтық экономикадағы жұмыссыздық
мәселесі
2.1. Қазақстандағы еңбек рыногының қазіргі жағдайына талдау.
Қазақстан республикасының "Халықтың ... ... ... ... ... ... iстеуге қабiлеттi және дайын, еңбекпен қамту
қызметтерiнде жұмыссыз болып тiркелген адамдарды ... ... ... ... рыногында айқын өзгерiстер болды: халық саны азайды
және соның салдарынан экономикалық белсендi халықтың саны төмендедi.
Өтпелi ... ... ... ... өте үлкен көңiл
бөледi. 1991-1996 жылдар арасындағы көрсеткiштерге сүйенсек, Қазақстанда
жұмыссыздық дамуын екi ... ... ... ... этап ... ж) - жұмыссыздық деңгейiнiң шамалы өсуi - 0,05%-
ке 1991 жылы және 0,95%-ке 1993ж.
• Екiншi этап - 1993 ... ... ... ... ... ... жүргiзiлдi. Мемлекеттiң негiзгi жұмыс берушi
рөлiнiң ... саны ... және ... емес ... ... ... кәсiпорындарда, шағын және орта бизнесте, жеке ... ... ... ... ... ... ... негiзгi себептерi:
• өндiрiстiң қысқаруын және жабылуын туғызған экономикалық дағдарыс.
• Рыноктық талаптарға сәйкес келмейтiн жұмыс ... ... ... ... және жастардың жұмыссыздығы артуда.
Бүгiн жұмыссыздық еңбек рыногында аса ауыр мәселе ... ... ... және ... ... ... жұмыссыздық туралы мәлiметтер 1991 жылы июньде "Халықтың
жұмыспен ... ... Заңы ... берi жиналып келедi. Барлық
мәлiметтердi Қазақстан Республикасының Еңбек және халықты әлеуметтiк қорғау
министрлiгiнiң» еңбекпен қамту ... ... 1991 ... ... рет 4 мың адам ... болып тiркелдi. Оның iшiнде 75% процентiн
әйелдер құрады. Өткен жылдардың ... ең ... ... ресми
деңгейi 1996 жылдың соңына келедi - 4,2% (1997ж - ... ... ... ... ... ... қызметiне жұмысқа
орналастыруға 537,3 мың адам көмек сұрады, оның ... 296 мың ... ... ... ... ... көбiнесе 30-50 жас аралығындағы
адамдар, бұл ... ... ... ... ... ... 16-30 жас аралығындағы жастар 34% құрады, пенсияға ... ... ... - 0,5%. ... ... ... жұмысшы боп iстегендер
340,2 мың адам (63%), әрбiр төртiншi қызметшi болып iстеген (138,6 ... ... ... ... немесе оларды жұмыстан
босатудың себебiнен жұмыссыздар қатарына қосылды (29,2%). Айтып ... ... ... ... әйелдер кездеседi. Штаттың қысқаруымен
байланысты жұмыстан шығарылған адамдардың 60%-тiн әйелдер ... жылы 105,3 мың адам ... ... ол ... ... ... ... Демек, жұмыспен қамту қызметiне
келгендердiң әрбiр бесiншiсi жұмысқа орналастырылды. Олардың ... ... 34,5% 16-30 жас ... жастар және тек 2,6% - оқу орындарын
бiтiргендер жұмысқа орналастырылды.
1998 жылдың ... ... ... ... ... ... мың адам болды, оның iшiнде 62%-тен көбiсi әйелдер болды.
1998 жылғы республика бойынша ресми жұмыссыздық деңгейi 3,7% құрады.
1998 жылдың ... ... ... ... ... саны ... адам ... (59,2% барлық жұмыссыздардан), олардың iшiнде 53,4 мың адам
шамасында ауылда тұратындар.
Жұмыссыздарға ... ... ... ... ... ... тенге (1998 ж) болды.
Қазiргi кезде жұмыссыздықтың нақты деңгейi белгiсiз. Өтпелi кезең
экономикада жасырын ... көп ... Қ.Р ... және халықты
әлеуметтiк қорғау министрлiгiнiң жұмыспен қамту қызметтерiнiң мәлiметтерi
бойынша 1999 ... 1 ... ... әртүрлi экономикалық
себептерге байланысты 584 кәсiпорын өндiрiстi толық тоқтатты, 939 - жарым-
жартылай өндiрiстi тоқтатты, 308- ... емес ... ... ... ... мың адам ... демалысқа шықты, олардың iшiнде 110,1 мың адам
демалысы төленбеген. ... ... ... 1998 ... ... соңына 3,2% (экономикалық белсендi халықтың iшiнде).
Жұмыссыздық адамдардың өмiр сүру деңгейiнiң төмендеуiн және халықтың
ауқатсыз ... ... ... жаппай құбылыс.
Қазақстан республикасының стастикалық мәлiметтерiне ... ... ... жұмыссыздық өте үлкен боп келедi. Бес жыл iшiнде (1991-
1996жж.) ауыл ... ... 106 есе рет ... (1991ж. - 1,6 ... - 170,8 ... ... ... көбеюiнiң негiзгi себептерiне мыналарды
жатқызуға болады:
... ... ... ауыл ... ... ... жаңа заманға сай келетiн аграрлық кадрлар даярлау жүйесiнiң жоқтығы;
▪ iшкi және ... ... ауыл ... ... ... жалпы ауыл шаруашылық өндiрiсiнiң төмендеуi, ... ... ... ... кәсiпорындарының құрылымының өзгеруi;
▪ ауыл шаруашылық өндiрiсте меншiктiң ... ... ... ... ... үшiн мемлекет шағын және
орта бизнестi дамыту программаларын жүргiзуде.
Жетi жыл ... ... ... ... қазiргi кезге дейiн
Қазақстан экономикасында белсендi жүргiзiлiп жатыр. Бұл период iшiнде
республикада ... ... ... және ... ... жаңа ... ... құрылуына және оның ерекшелiктерiне өтпелi экономика
кезеңiнде үлкен көңiл бөлу керек. Өйткенi ... ... ... ... ... ... ... жұмыстан көп шығарылғандар,
жұмыс күшiнiң көп бөлiгi өндiрiстiк саладан қызмет көрсету ... ... ... мен ... байланысты мәселелер сияқты
ерекшелiктер сай. Осыған байланысты жұмыспен қамтуды ... үшiн ... мен ... және ... еңбек рыногының дамуының
мәселелерi мен негiзгi тенденцияларын айқындау қажет.
Жалпы еңбек рыногын жетiлдiрiлмеген ... ... ... ... оның ... жиi өзгерiп тұрады, жұмысшылар көбiнесе
рыноктағы еңбекке сұраныс туралы ештеңе бiлмейдi.
Еңбек рыногында да ... пен ... ... ... етiп, ... ... алу және сату ... және жетiлмеген бәсеке жағдайларында
жүредi.
Еңбек рыногы толық қызмет ету үшiн бiрқатар шарттар орындалуы керек:
... ... ... пен ұсыныс жасайтын көптеген тәуелсiз
субъекттер;
▪ экономикалық субъекттердi ... сай ... ... ... және субъекттердiң таңдауға бостандығы және т.б.
Республикамыздағы еңбек рыногындағы өзгерiстердi көру үшiн Қазақстан
Республикасының ұлттық Статистика ... ... ... ... ... ... болады.
Халықаралық Еңбек ұйымының ұсынысына ... ... ... ... ... енгiзiлдi:
▪ Экономикалық белсендi халық;
▪ Экономикалық белсенсiз халық;
▪ Өздiгiнше жұмыс iстейтiндер;
▪ Жұмыссыздар (жалпы саны)
Халықаралық стандарттарға сәйкес экономикалық белсендi халыққа барлық
жұмыспен ... ... пен ... ... ... қамтылғандарға
жалданып жұмыс iстейтiндер (мейлi ол жұмыс тұрақты ма, ... ... па ... бiр рет қана ма, ... ... де, ... өзiнiң
жеке iсiмен айналысатындар да жатады.
Экономикалық белсенсiз халыққа оқушылар мен, үй шаруасындағы әйелдер
және әртүрлi ... ... ... ... да ... жатады.
Әдетте өз бетiнше немесе компаньондармен жұмыс iстейтiндер ... ... ... жалдамайтындар өздiгiнше жұмыс iстейтiндер
деп саналады. Бұл ... ... ... және ... ... өз ... ... iстейтiн, отбасына жәрдем беретiн,
отбасылық кәсiпорындарда ... ... ... ... т.с.с. жатады.
Жұмыссыздардың жалпы саны (жұмыспен қамту қызметiнде тiркелгендер мен
тiркелмегендердi қоса) еңбекке жарамды жастағы еңбекке қабiлеттi адамдардан
үлестiк салмағын ... ... ... ... кез ... ... үш топтың ... Адам ... ... ... және ... ... ... бола алады.
Жұмыспен қамтылғандар мен белсендi жұмыс iздеп ... ... ... ... Ал ... ... жатпайтындарға:
1. 16 жасқа дейiнгi балалар;
2. Арнайы мекемелердегi адамдар. Мысалы, психиатриялық ауруханалар мен
түзейтiн ... ... ... мен бiлiм алып жүргендер;
4. Әртүрлi себептерге байланысты жұмыс iстемейтiндер мен ... ... жылы ... ... ... 15,7 млн. адам ... ... балансы бойынша республиканың еңбек ресурстары 8,8 млн. адам
болды немесе жалпы халықтың 56%-тiн құрады. Экономикалық ... ... млн адам ... ж.ж. аралығындағы Қазақстанның еңбек рыногындағы жағдайды
бағалау.
Қазiргi кезде Қазақстанның еңбек рыногында, облыстарды қосқанда, ... деп ... ... ... ол ... ... өндiрiстiң одан әрi
төмендеуi, экономикалық көпшiлiк ... ... және ... ... ... ... ... бiрiншi жұмыссыздар тiркелiндi. 4000 мың адам
жұмыссыз болып саналды, оның iшiнде 75% ... ... 1000 адам ... жұмыссыздарға арналған жәрдемақы алды. 1991 жылы жұмыспен қамту ... ... ... ... ... ... ... қамту орталығына Қазақстан бойынша жұмыс iздеп
келгендер 185 мың адам болды. Сол ... ... ... ... ... жұмысшылардың ауысуы басталды. Жалпы бұл кезеңде Қазақстанда ... ... ... ... ... ЖЕКЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... жылы өндiрiстiң төмендеуi әрi қарай жалғасты. Жұмыссыздар көбейе
басталды. өндiрiстiк салада адамдарды жұмыстан шығару ... ... ... ... ... 205 мың адам ... iстейтiн 200-
ден астам кәсiпорындарының жабылуына әкеп соқты. Он сегiз кәсiпорын толық
емес жұмыс тәртiбiне ... 40 ... ... адам ... демалысқа шығуға
мәжбүр болды. 1992 жылы жасырын жұмыссыздық күрт өстi. Жұмыссыздық әсiресе
әйелдер мен жастардың арасында көп ... жылы ... ... қызметiне 264 мың адам өтiнiшпен келдi, 70,5
мың адам жұмыссыз боп тiркелдi. Бұл ... ... ... 1%-тiн құрады.
1993 жыл.
Бұл жылы жағдай өзгерген жоқ. Жұмыспен қамту қызметiне ай сайын
шамасында 29 мың адам ... ... Оның ... ... екiншi адам жұмыспен
қамтылды, ал 6-8 адам ... ... ... ... ... ... күшiне
сұраныс өсе бастады. Өткен жылмен салыстырғанда 1,5 есе көбейдi.
Әсiресе 1993 жылдың ноябрь айында жағдай күрт ... ... ... ... ... кәсiпорындардың саны 3 есе артты, ал ... саны 2,6 ... ... жыл.
Жасырын жұмыссыздық артты. Жұмыссыздық негiзiнен ... және ... ... орта және ... ... ... ауыл ... ... ... жұмыссыздық деңгейi 5-
8% арасында болды.
1994 жылы еңбек ... ... ... еңбекке сұраныстың
төмендеуi және де жұмыс күшiнiң сандық пен сапалық жағынан ... ... жылы ... ... ... ... 260 мың адам келдi, бұл
өткен жылмен салыстырғанда 14,4%-ке көбейдi. 113 мың адам жұмыссыз болып
тiркелдi.
1995 ... ... ... саны 143 мың ... жеттi. Оның 43%-i
ауылдық халқы ... ... ... 4,5 есе, ... 3,9 есе,
Ленинскiде 6,2 есе жұмыссыздардың саны көбейдi. Жасырын ... ... ... ... артты, ал ресми жұмыссыздық деңгейi 1,2%-ке
жеттi.
1996 жыл.
Жұмыссыздық деңгейi 2,4%-ке ... ... мен ... көп ... 1996 жылы ... ... ... бiлiмi
жоқ болды. Жұмыссыздықтың жоғары деңгейiне қарамастан көптеген жұмыс
iстейтiн адамдар бiрнеше жұмыс ... ... ... ... ... ... ... төмен болуы.
1997 жыл.
Бiрiншi жарты жылдық iшiнде республиканың экономика саласында жұмыс
iстейтiн адамдардың саны 4,05 млн. адам болды. Бұл 1996 ... ... кем ... және халықты әлеуметтiк қорғау ... ... 1997 ... iшiнде 258,5 мың адам жұмыссыз болып тiркелдi. Бұл
экономикалық белсендi халықтың 3,8% - тiн ... ... ... ... ... ... қызметiнен 151 мың
адам көмек сұрады. Оның iшiнде 46 мың (30,4%) ауылда тұратын ... ... жылы ... ... ... жұмыссыздардың 18%-тiн жұмысқа
орналастырды.
Жоғарыда айтылған ... ... ... ... ... ... жж. аралығында жұмыссыздық динамикасы төмендеген жоқ.
Кәсіпорындар мен ұйымдар экономиканы ... ... ... ... ... әр ... жағдайларын: жұмыс графигін
қысқарту, мезгілдік жұмыспен қамтылмау жұмыс санының қысқаруын ... ... ... ... ... болды. Жұмыссыздар саны 1994 жылғы 534,4
мың адамнан, 1996 ... 970,6 мың ... ... ... 3 ... ... 925-968 мың адам шамасында қала берді, ал ... ... ... ... (6 ... Мемлекеттегі экономикалық қызметтің жандандырылуы,
жаңа өндірістердің құрылуы рыноктық инфрақұрылымның ... ... ... ... ... 1999 ... 13,5(-тен 2001 жылы ... ... ... 2001 жылы жұмыссыздар саны 780,3 мың ... 1996 жылы ... ... ... ... деп ... саны 282,4 мың ... құрады, ал олардың үлес салмағы 4,2(. Соңғы
жылдарда жұмыссыздар саны мен ... ... ... ... үлес ... төмендеу тенденциясы байқалады. 1997 жылдан бастап
ол 3,7-3,9( аралығында өзгерсе, ал 2001 жылы 2,9( ... 2001 ... ... ... жартысынан көбiн әйелдер құрайды: 118,3 мың
адам. Соның iшiндегi үштен бiрi ауыл тұрғындары 133,7 мың ... ... ... ... әр 3-шi адам 16-24 жас (237,1 мың)
аралығында.
2000-2002 жылдарда ... ... ... рыногындағы ахуал мынадай
факторлардың әсер етуiмен қалыптасатын ... ... ... ұйымдарды жекешелендiру процестерiнiң жалғасуы,
экономиканың аграрлық секторындағы реформалардың күшеюi;
2) бюджет саласындағы реформалар, мемлекет ... ... ... секторға аударылуы;
3) дәрменсiз өндiрiстердiң банкроттығы және тарату рәсiмдерiнiң
жеделдетiлуi, жұмыс күшiн босату ауқымының өсуi;
4) тiкелей шетелдiк инвестициялар мен сыртқы ... ... ... ... және ... көп ... жаңа өндiрiстердi, инфрақұрылым
және әлеуметтiк сала ... ... және ... ... ... жаңа жұмыс орындарын құруға бағытталған импорт алмастыру тұрғын ... ... ... ... Республикасындағы шағын кәсiпкерлiктi дамыту-дың және
қолдаудың 1999-2000 жылдарға арналған мемлекеттiк бағдарламасын iске асыру;
7) Шағын несие беру бағдарламасын кеңейту;
8) ауыл тұрғындарының қалаға ... ... ... ... САНЫ
(жыл аяғына)
Ақмола облысы
|Жылдар |Еркектер ... ... ... ... ақы |
| | | |(16-29 жас)| ... |
|1997 |3335 |10677 |4670 |18682 |9577 ... |3432 |6401 |3189 |13022 |6045 ... |5422 |10066 |3544 |19032 |- ... |6701 |9441 |3986 |20128 |- ... ... ... ... |Жастар |Барлығы |Жәрдем ақы |
| | | |(16-29 | ... |
| | | |жас) | | ... |6353 |10542 |5703 |22598 |12196 ... |4236 |5685 |3126 |13047 |7199 ... |3982 |4055 |1572 |9609 |2935 ... |5156 |5407 |2365 |12928 |2053 ... еңбек рыногының жағдайын қарастырып, келесi қорытынды ... ... ... ... ... ... ... негiзiнен көп
қиыншылықтар кездестi;
2. Халықаралық стандартқа сай ... ... ... ... ... ... ... ал Қазақстанда көбiнесе
өндiрiстiң төмендеуiнiң нәтижесiнде пайда болған циклдық жұмыссыздық орын
алады;
Басты ... ... ... ... ... жұмыссыздық
пен толық емес жұмыспен қамтылу көлемiнiң өсуi және т.б. ... ... ... ... мен халықтың материалдық
деңгейiнiң төмендеуiне алып келедi.”
2.2 ... ... ... қамту шаралары
Жұмыссыздық ол кез келген мемлекетте ... ... ... ... ... да әр мемлекет жұмыссыздықық деңгейiн азайту үшiн
көптеген саясаттар жүргiзедi, МЫС:1)мемлекеттiк жұмысбастылық ... ... ... ... ... ... бiр маманнан
екiншi маманға қайта даярлау саясатын ... ... ... ... ... ... ... уақыт аралығында
жалақысынын белгiлi пайызын ала ... ... ... ... ... ... ... Фикциондық жұмысшылар
санын көбейтедi.
Мемлекеттiң халықты жұмыспен қамту ... ... ... ... ... 2000 ... 3-шi маусымда №833 қаулысымен
бекiтiлген Кедейлiкпен және жұмыссыздықпен күрес ... ... ... ... ... ... iске асырудан күтiлетiн нәтижелер: Кедейлiк ауқымын ... ... 2002 ... қарай 8,7 %-ға қысқарту. Жұмыссыздық
деңгейiн 2000 жылғы 13,5%-дан 2002 ... ... 9%-ға ... ... Қазақстан Республикасының халықтың саны, еңбек ... ... ... ... ... ... арналған мәліметтер
келтіріледі, (мың адам).
----------------------------------------------------------------------------
-----------------
Көрсеткіштер ! 2000 жыл ! 2001 жыл ! ... саны 14869,1 14847,8 ... ... барлығы 8530,5 8534,3 ... ... ... 7106,5 7100,7 ... еңбек ететіндер 6200,1 6295,2 ... 906,4 ... iске ... ... ... жылдары 400,4 мың жұмыс орнын
құру, бұрыннан бар жұмыс орындарының санын азайтуға жол бермеу көзделедi.
Квоталаудың ... 82 мың ... орны ... болады. Қоғамдық
жұмыстарды ұйымдастыруды жүзеге асыру 295,1 мың адам үшiн ... ... ... бередi. 52,8 мың жұмыссыз адам кәсiптiк оқуға және ... ... ... ... ... ... ... белсендi түрде жұмыс iздеп жүрген азаматтардың жұмысқа
орналасуына жәрдемдесудiң негiзгi өлшемi - бос қызмет ... ... ... және ... ... ... ... iздеудiң нақты қадамдарына: халықты ... ... ... ... органдарда немесе жеке меншік агенттiктерде
тiркелу, жұмыс берушiлерге өтiнiш жасау, бұқаралық ... ... ... ... ... ... өзiнiң жеке iсiн ұйымдастыруға әрекет
ету немесе еңбек рыногындағы сұраныстарды ескере отырып, кәсiби даярлықтан
өту ... мен ... ... жұмыспен қамту жөнiндегi уәкiлеттi
органдар мынадай қызметтердi көрсетедi:
1) азаматтарды жұмысқа ... ... ... және ... ... бiр ... ... келген адамдарға қойылатын талаптар
жөнiнде хабардар етедi;
2) ... бiлiм беру ... ... мен әлеуметтiк қорғауға
аса мұқтаж азаматтарға лайықты ... ... ... жаңа ... вахталық әдiспен, шетелде жұмысқа орналасуға жәрдемдеседi;
3) жұмыс ... ... ... ... ... консультация бередi;
4) қоғамдық жұмыстарды ұйымдастырады;
5) жұмыссыз азаматтарды оқытады және қайта оқытады;
6) шағын несие беру ... ... ... жеке ... жәрдемдеседi;
7) кәсiби даярлауға, iскерлiк машықтарын ... ... ... ... беру оқу ... ... арқылы анықтайды;
8) бастауыш және орта кәсiптiк оқу ... ... ... ... келгенде, жұмыссыздық мемлекеттiң еңбек ресурстарының толық
пайдаланбауы. Егер жұмыссыздар жұмыс iстеген кезде ... ... ... алып ... едi. ... ... нәтижесiнде
өндiрiс төмендеуi мүмкiн, соның салдарынан жұмыссыздық өседi. Өкiнiшке
орай, жұмыссыздықты жай ... ... жоқ. ... ... ... ... ... тек қана терiс жақтары емес, жақсы жақтары бар деген
қорытындыға келуге болады. Себебi, ... ... ... ... ... деп есептелiнедi. Бiрiншiден, жұмыссыздық жұмыс
күшiнiң резервi болып келедi. ... ... ... ... ... талаптарын, яғни ... ... ... жұмыс iстеп жүргендердiң алдында ... ... ... ... ... деген қорқыныш пайда болады. Ал бұл
болса, өндiрiсте тәртiп пен жұмыс күшiн тиiмдi қолдануға алып ... ... ... ... атап ... ... ... кезiнде қоғамның экономикалық потенциалы толық
пайдаланылмайды;
2. Жұмыссыздық көп ... ... адам ... ... ... өсуi, ... ... қарасақ, адамдардың
психологиялық жағына зақым тигiзедi;
4. Жұмыссыздықтың көбеюi қылмыстардың артуына әкеп соғуы ... ... ... ... деп ... онда ... тұрақсыздану факторларын атап кетуге болады:
a) сатып алу сұранысының төмендеуi;
b) ... ... ... ... ... ... қысқаруы және өндiрiстiң азаюы.
Жұмыссыздықтың түрлерiне келетiн болсақ, ... ... ... ... алуға уақыт кететiнi белгiлi болғандықтан, фрикциондық жұмыссыздық
сөзсiз болатын ... деп атап кету ... ... ... және
құрылымдық жұмыссыздықтарды өз еркiмен болатын жұмыссыздыққа жатқызуға
болады.
Еңбек ... да ... пен ... ... ... етiп, ... ... алу және сату жетiлген және жетiлмеген бәсеке жағдайларында жүредi.
Бiрақ көбiнесе еңбек рыногы жетiлмеген болып келедi.
Жұмыссыздыққа күптеген ... әсер ... Бұл ... ... ... ... жатқызуға болады. Яғни
халықтың өлу, туу, өмiр сүру ұзақтығы және т.б. ... ... ... халықтың көлемi өзгерiп отырады. Екiншiден, әртүрлi
экономикалық факторларды жатқызуға болады. Мысалы: инвестициялардың көлемi,
жалпы ... ... ... деңгейi, баға және т.б. Тағы бiр
басты факторлардың бiрi - ... ... ... ... күшi ... ... ерекшелiктерiне келетiн болсақ. Бiрiншi
жағынан жұмыссыздықтың өсуi ... ... ... алып ... ... ... деп ... екiншi жағынан жаңа заманғы
жоғарғы ... сай ... ... ... ... ... тәуелсiздiгiн алғаннан қазiргi кездерге дейiн республикада
жұмыссыздықтың деңгейi көтерiлуде. ... ... ... ... емес ... ауысуы байқалуда.
Республикамызда әйелдер мен жастардың арасындағы жұмыссыздық ауыр
мәселелердiң бiрi болып ... ... ... ... ... ... көптеген кәсiпорындар жабылып жатыр немесе толық емес жұмыс
уақытына көшiп жатыр. Көпшiлiк адамдар ақысыз ... ... ... көп ... жасырын және циклдық жұмыссыздық орын алуда.
Республикамызда ... ... ... ... ... ... ... жұмыс iстейдi.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТIЗIМI:
1. Кэмпбелл Р. Макконнелл, Стэнли Л.Брю. Экономикс: ... ... ... Пер. с ... ... Отчет о человеческом развитии,1995, 1997.
3. Н. Грегори Мэнкью. Макроэкономика// -М; 1994 г.
4. Теоретическая экономика. Политэкономия// Под редак. ... ... ... ... ... ... ... -М; Дело, 1995 г.
6. Экономикалық теория негiздерi. Оқулық// Алматы. "Санат", 1998 ж.
7. Борисов А.С. Теоретическая экономика// ... ... В.С. ... ... // ... ... ... Л.Дэвис. Словарь по ... ... ... 1998 ... Краткий статистический ежегодник КАЗАХСТАНА-1998// Нацстатагенство,
Алматы, 1999.
11. Егемендi Қазақстан //Қаратаев Ж. ... ... ... ... ... Статистический пресс-бюллетень // Нацстатагенство, 1999, №1, с.72
13. Региональный статистический сборник ежегодник ... ... ... ... Безработица как фактор снижения уровня
жизни населения//Вестник КазГУ. Серия экономическая, 1999, №1.
15. Л.М.Сембиева. О социальных аспектах ... ... ... ... ... У.А., ... А.И. ... труда и занятость в ... ... 1999, ... ... версия 4.0
-----------------------
1 - Теоритическая экономика. Политэкономия. Под редакцией Г.П.Журавлевой.
Москва-1997. 280 б.
2 - Экономикалыє ... ... ... ... ... ... ... саны
Жұмысқа қабылданды
Сұраныс
Нақты жалақы
P
Р2
Р3
Р1
И2 И3 И1 ... ... ...

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 26 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Нарықтық экономиканы реттеудегі мемлекеттік бюджеттің маңызы8 бет
"Қазақстандағы және дамыған мемлекеттердегі тұтыну себетін, күнкөріс минимумын, ең төменгі еңбекақыны талдау"4 бет
"Әлеуметтік дезадаптацияның себептері."3 бет
1 Стресс,анықтамасы,жіктелуі,себебі. 2 Домбығу немесе ісіну18 бет
1916 жылғы ұлт – азаттық көтерілістің шығу себептері18 бет
1922-1924 жж. ақша реформасын жүргізудін, себептері және оның мазмұны6 бет
1993 жылғы Конституцияның қабылдану себептері15 бет
1993 жылғы конституцияның қабылдану себептері туралы20 бет
Арал теңізінің тартылу себептері6 бет
Асан қайғының көшпенділер философы, халық арманының жоқтаушысы аталуының себебі6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь