Жыныс генетикасы

Жынысты анықтаудың генетикалық механизмі. Табиғатта кездесетін көптеген тірі организмдердің арасындағы аталықтары мен аналықтарының ара қатынасы шамамен тең, яғни 1:1 қатынасындай болады. Бұл 100 аналыққа 100 аталық сәйкес келеді деген сөз. Осы құбылыстың генетикалық негізі жыныстардың біреуінің гомозиготалы (аа), ал екіншісінің гетерозиготалы (Аа) болуына байланысты. Бұл Мендель тәжірибелеріндегі талдай будандастырудың нәтижелерімен сәйкес келеді:
P Aa x aa
Г Аа а
Ғ1 1Аа : 1аа
Жүргізілген цитогенетикалық зерттеулердің нәтижесі жануарлар мен өсімдіктердің көпшілігінде аталық және аналық организмдердің хромосома жиынтығындағы бір жұп хромосоманың өзгелерінен ерекше болатындығын көрсетті. Кейінірек бұл хромосомалардың жынысты анықтауға қатысы бар екендігі анықталды, сол себепті олар жыныстық хромосомалар деп аталды. Сөйтіп, адам мен жануарлардың және өсімдіктердің хромосома жиынтығында кәдуілгі хромосомалар немесе аутосомалармен қатар жыныстық хромосомалар да болады. Олар Х және У деп белгіленеді. Соның ішінде Х хромосома аналықты, ал У хромосома аталықты анықтайды. Мұны дрозофила шыбыны мысалынан көруге болады.Дрозофиланың дене клеткасында болатын төрт жұп, яғни сегіз хромосоманың алтауы аутосомалар (жыныстық емес хромосомалар), ал бір жұбы жыныстық хромосомалар болып табылады. Аналық шыбындарда олар біркелкі болады, сондықтан шартты түрде ХХ деп белгілейді. Ал аталықтарда әркелкі болатындықтан ХУ деп белгілейді. Олай болса, суретте көрсетілгендей аналық организмнің жұмыртқа клеткаларының (аналық жыныс клеткасы) барлығы бірдей үш аутосомадан және бір Х хромосомадан тұрады. Ал аталық жыныс клеткаларында жыныстық хромосомалар екі түрлі, яғни жартысы Х хромосомалы, қалған жартысы У хромосомалы болып келеді. Аталық организмде мейоздық бөліну нәтижесінде түзілетін Х және У хромосомалы гаметалардың мөлшері тең болатындықтан, ұрықтану нәтижесінде пайда болатын жыныстардың ара қатынасы да 1:1-ге тең
        
        Жыныс генетикасы
Жынысты анықтаудың генетикалық механизмі. Табиғатта ... ... ... ... аталықтары мен аналықтарының ара қатынасы
шамамен тең, яғни 1:1 ... ... Бұл 100 ... 100 ... ... деген сөз. Осы құбылыстың генетикалық негізі жыныстардың
біреуінің гомозиготалы (аа), ал ... ... (Аа) ... Бұл ... ... талдай будандастырудың
нәтижелерімен сәйкес келеді:
                        P                      Aa        x          aa
                         Г                     Аа                    а   
                        ... ... ... ... ... ... ... жануарлар ... ... ... және аналық организмдердің хромосома
жиынтығындағы бір жұп хромосоманың өзгелерінен ... ... ... бұл хромосомалардың жынысты ... ... ... ... сол ... олар ... ... деп аталды.
Сөйтіп, адам мен жануарлардың және өсімдіктердің хромосома ... ... ... ... ... жыныстық хромосомалар да
болады. Олар Х және У деп белгіленеді. ... ... Х ... ... У ... ... анықтайды. Мұны дрозофила шыбыны мысалынан көруге
болады.Дрозофиланың дене клеткасында ... төрт жұп, яғни ... ... ... ... емес ... ал бір ... хромосомалар болып табылады. Аналық ... олар ... ... ... түрде ХХ деп белгілейді. Ал аталықтарда әркелкі
болатындықтан ХУ деп белгілейді. Олай болса, суретте көрсетілгендей ... ... ... ... ... ... барлығы бірдей
үш аутосомадан және бір Х хромосомадан тұрады. Ал ... ... ... ... екі ... яғни жартысы Х хромосомалы,
қалған жартысы У ... ... ... Аталық организмде мейоздық
бөліну нәтижесінде түзілетін Х және У хромосомалы гаметалардың ... ... ... ... ... болатын жыныстардың ара қатынасы
да 1:1-ге тең болады. Түрлердің басым көпшілігінің дене ... ... ... яғни ХХ ... ХУ ... Тек ... ғана жалғыз Х хромосома болады. Егер дене ... ... ... ХХ болып келсе, ... ... ... ... ... — ХУ ... гетерогаметалы деп атайды.
Адамда, сүтқоректі жануарларда, дрозофилада және т.б. көптеген түрлерде
аналық жыныс ... (ХХ), ал ...... (ХУ). Бұл
аталған түрлерде мейоз кезінде ... ... ... мен ... клеткаларда түзіледі. Тауықтарда және басқа құстарда, сол ... ... мен ... ... аналық жыныс — гетерогаметалы
(ХУ), ал ...... (ХХ). ... ... У — ... ... ... шегіртке мен қандала аналықтарында ХХ, ал аталықтарында
жалғыз Х хромосома, яғни ... ХО, ал ... ... — ХО, ... — ХХ болып келеді.
Әрі қарай ... ... ... жынысты анықтауға
аутсомалардың да қатысатындығы белгілі болды. Американдық генетик К.Бриджес
дрозофиланың жыныстық белгісінің ... Х ... мен ... ара
қатынасына байланысты өзгеретіндігін байқады. Бұл жыныстың анықталуының
теңгерімдік (баланстық) ... ... ... Ол ... Х ... ... (А) ара ... (Х : А) 1-ге тең болса 1(2 х : 2А) — аналық,
0,5-ке тең болса 0,5 (1Х : 2А) ... ... ... Егер жыныстық индекстің
мәні 1-ден жоғары болса (3Х:2А) — 1,5 басым аналық, 0,5-тен ... ... —0,63 ... ... ... ... ... тұқым қуалау. Жыныстық хромосомаларда орналасқан гендер
арқылы тұқым қуалауды жыныспен ... ... ... деп ... Оны ... ... ... ашты. Ол — дрозофиланың көзінің түсі тұқым қуалауын
зерттеуге арналған тәжірибелер жасады. Бұл тәжірибеде қызыл көзді ... ... ... ал ... ... ақ ... ... қызыл
көзді аталықпен будандастырды. Дрозофиланың көзінің қызыл түсі (W+) ақ
түсіне (W) қарағанда басым ... ... ... ... ... ақ ... ... бірінші буында (F1) алынған ұрпақтың барлығы да
қызыл көзділер болып ... ... ... ... ... ... (F2) алынатын ұрпақтың ішіндегі барлық аналықтар қызыл
көзділер, ал ... ... ... ... ... ақ көзділер
болады. Ақ көзді аналықты қызыл көзді аталықпен будандастырғанда, бірінші
буынның өзінде-ақ алынған ... ... ... ... ал аталықтары ақ
көзді болып шыққан. Мұны крис-крос жолымен тұқым қуу дейді. F1-дегі алынған
шыбындарды өзара будандастырғанда екінші буындағы ... ... ... жартысы қызыл көзді, жартысы ақ көзді болған. ... ... ... ... ... үшін ... ... түсін
анықтайтын гендер жыныстық хромосомада болуға тиіс деп есептеді. Мұндай
құбылыс адамдар мен жануарларға тән. ... ... ... қан ауруы —
гемофилия, дальтонизм (түсті ажырата алмау), тер ... ... ... мен кемістіктер жыныспен тіркесіп тұқым қуалайды. Осылардың ішінде
аса қауіпті тұқым қуалайтын ауру — ... ... ... ... ... ұюы ... ... байланысты адам жарақаттанғанда қан
тоқтамайды. Мұндай ауру ... ер ... ... себебі оны
анықтайтын рецессивті ген Х ... ... Ал осы ген ... ... ... әйел адамда қан қалыпты ұйиды, бірақ ол
гемофилияның генін ... ... ұюын ... Н ... ал ... ұю ... болмауын
рецессивті h гені анықтайды. Осыны ескере отырып, ... ... ... ... Р ... ...      ... Г      ХН            Хһ                    Xh          Y
 
            F1          ХНХh              XhY      ХһХh                 XһY
                                                                      
Гемофилия
ХНY   — дені сау ер ... ...... ... — гемофилиямен ауыратын ер бала
Сонымен, әйел өз ұлдарының жартысына қалыпты, ал жартысына ... бар Х ... ... Сондықтан оның ұлдарының арасында саулары
да, гемофиликтері де ... Ал қыз ... кез ... ... ... ... ... гені бар Х хромосоманы (Xh) ... қаны ... ... ұйиды. Бірақ қыздардың жартысы осы ... ... (XhXһ) ... бұл ... тасымалдаушы болып
есептеледі.
Жоғарыда айтылған басқа да аурулар мен кемістіктердің тұқым қуалауы осындай
жолмен ...

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 4 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жыныс генетикасы туралы6 бет
Адам генетикасы4 бет
Клайнфельтер және Шершиневский-Тернер синдромдары,Томас Морган8 бет
Медициналық генетика және кейбір тұқым қуалайтын аурулардың алдын алу мен емдеу4 бет
Медициналық генетика және кейбір тұқым қуалайтын аурулардың алдын алу мен емдеу. Гендік терапия9 бет
Тіркесіп тұқым қуалау және кроссинговер. Генетикалық карталар.Жынысты анықтаудың баланстық теориясы8 бет
"Генетиканың даму тарихы."29 бет
"Гетерогенді және өзгермелі ортадағы сұрыптау"4 бет
"Мендельдік емес генетика"3 бет
Ішкі сөлініс бездер физиологиясы6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь