17 ғ-дың соңы — 18 ғ-дың басында Қазақстанды орыс ғалымдарының зерттей бастауы

Жоспар
КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 1
17 ғ.дың соңы — 18 ғ.дың басында Қазақстанды орыс ғалымдарының зерттей бастауы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 2
Радлов, Даль және Левшин ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3
Дальді Қазақстанға телуге бола ма? ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 3
Белгілі тарихшы және мемлекет қайраткері А.И.Левшин жайында мадақсөз ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 5
В.В. Радлов және оның «Түрік тайпалары қазақ халықтық әдебиетінің үлгілері» еңбегі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 6
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 8
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 9
        
        КІРІСПЕ
Ресей ХVIII ғасырдың өн бойында өз шекарасын езгіге түскен, сан жағынан аз халықтарды империя құрамына күштеп қосу арқылы ... ... ... ... ... ... түрмесіне" айналды. Батыс пен Оңтүстіктегі өзге жұрттың жер-суын жаулап ... соң, ... - Орта ... ... ... Петр I ... өзі ... Орта Азия, Индия және Батыс Қытаймен сауда жасауға оңтайлы "кілт - ... деп ...
II ... ... ... ... Орта Азияға саяси ықпалын күшейте түсті. Башқұртстанды көмекейден өткізіп болысымен, Орта Азияны жұта салуға шақ ... ... де, олай ету үшін ... ... ... ... ... бастайтын алаңға айналдыруға тиіс еді.
Қазақстанға келсек, патша үкіметі оны жедел түрде түгелдей ... ... ... және ... мүмкіндіктерін таразылап, сүзгіден өткізуді кезек күттірмейтін міндет деп есептеді.
Десе де, Ресейдің Қазақстан мен Орта Азияға ... ... оның ... ... бір ... ғана ... әрі патшалықтың Таяу Шығысқа қатысты мақсат-мүдделері және ағылшын империализмінің Азияны жаулап алу ниетіне қарсы күрес шараларымен тығыз ... ... де бұл ... патшалықтың экономикалық мүдделері, капитализмнің жылдам дамуы, Ресейдегі кейбір ішкі ушыққан ахуалдарды бәсеңдету мақсаттарынан туындайтыны айдан анық-ты. Сондықтан да орыс ... мен ... ... топтардың қолайына жағып, көңілдерінен шығып отырды.
Қазақ халқының тарихын ... ... ... ... да көп іс ... архив деректерінің недәуір бөлігі жарияланып, жалпы қорытынды жасалған ірі-ірі ... ... Мұны ... ... -- ... қиянат. Бірақ, сонымен бірге олардың кейбір ірі кемшіліктері барын елемеу -- ... ... ... - дүниенің кілті. Оның жақсысын үйреніп, жаманынан жирен", - дейді ... Орыс ... екі ... ... ... ... екі ... келіп қонды. Бірі жан-жағына білім шашып, нұрын төксе, бір басы жан-жағына от бүркіп, жалмады.
Әрине нұрынан зәрі көп ... тек ... ... анық ... ... Ал осы қанқұйлы саясатты жүзеге асыру үшін біздің халқымызды жан-жақты зерттеп, қыр-сырын түсініп, соған қарай әрекет ету үшін шенді-шекпенді ... ... ... ... мен ... жыға ... жер-жебіріне жетуді көздеп те отырғаным жоқ. Бірақ осы бір тұсты да есте ұстағанымыз абзал.
Ілияс ... ... ... ... дейтіні бар. Пушкасынан бұрын негізінде шолғыншы-барлаушылары: Бухгольц, Қадырғали Жалайыри мен Оразмұхаммедті ұрлап әкету сынды айлакерліктер болды. Әбден біліп осал ... ... соң ... ... ... ...
17 ғ-дың соңы -- 18 ғ-дың ... ... орыс ... ... ... ... айтып өткен сөздерім дәлелді болу үшін мына бір нәрселерді толық айтып отырмын.
17 ғ-дың соңы -- 18 ... ... ... Ресейдiң және Батыс Еуропаның бiрқатар елдерiнiң ғалымдары Қазақстан аумағы мен халқын, оның тарихын, мәдениетiн, ... мен ... ... ... Осы ... ... ... бiрi орыс картографы С.У. Ремезов болды, ол "Сiбiр халықтары және ... ... ... ... ... ... жазып қалдырды. 18 ғ-дың алғашқы ширегiнде Қазақстанда И.Д. Бухгольцтың (т.-ө. ж. белгiсiз), ... ... (т.-ө. ж. ... және ... ... ... жұмыс iстедi. Олар Ертiс өзенінiң алабын Зайсан көліне дейiн, Тарбағатай тауының және Жетiсу Алатауының сiлемдерiн ... ... ... ... Арал ... және ... ... аумағын картаға түсiрдi, сондай-ақ қазақ халқы туралы кейбiр этнографиялық мәлiметтер жинады. Хиуа ... ... ... ... ... ... қаза ... да, Ресей зерттеушiлерiнiң Орта Азия мен Қазақстанның түкпiр-түкпiрiне бойлап енуге деген ұмтылысын ... ... жоқ! ... ... ... ... пиғылдағы арам ойлы қарекеттерге жұмыс істеді. Сондықтан ақ пен ... ... білу ... ... ... ... ... картаға түсіруден, қала берді ханзадаларымызды ұрлап қолға түсіруден басталған жымысқы әрекеттерден жоңғарларды бізге айдап ... ... ... ... ... ... ... орыс ғалымдарының зерттеулері қазақ халқының экономикасы мен мәдениетін дамытуға қосылған үлкен үлес ... Орыс ... ... климаттық карталар, сондай-ақ Каспий мен Арал теңіздерінің карталарын жасады. Олар капитан Е. Мейер мен 1715 жылы ... А. ... (осы ... Хиуа ханы ... ... ... бойынша, сондай-ақ А. Кожин мен В. Урусов түсірген суреттердің негізінде Каспийдің шығыс жағалауын дұрыс ... ... ... ... ... Олар сол ... ... орын алған Амудария Каспий теңізіне құяды дейтін пікірді теріске шығарды.
XVIII ғасырдағы Қазақстанның неғұрлым ... ... ... деп ... ... кеңсесінде қызмет атқарған П. И. Рычковты айтуға болады, ол өзінің қызмет бабындағы міндеттеріне байланысты ғана емес, сонымен бірге ... ... кең ... ғалымдық және саяхатшылық дарынымен өз еңбектерінде қазақ халқының тұрмысы мен тарихын көрсете алды.
Сол ғасырда-ақ ... ... ... ... ... аз ... аймақтарға экспедициялар жіберілді, бұл экспедицияларды П. Паллас, И. ... И. ... Н. П. ... (П. И. ... ... және ... ... Олардың шығармаларында Қазақ даласындағы XVIII ғасырдағы жағдай жөнінде қызғылықты деректер көп, олардың кейбір байқаулары осы күнге дейін ... ... ... ... ... және ... Орта жүз ... Россияға қосылуының бастапқы кезі туралы юридикалық актілерді жазуда маңызды роль атқарған әбжылан ... ... А.И. ... ... ауқымды да құнды материалды пайдаланбайынша XVIII ғасырдағы ... ... ... ... XVIII ғасырда өмір сүріп, жұмыс істеген Қазақ өлкесін зерттеу ... ... Д. ... И. ... К. ... М. ... И.К. Кириллов ты, В.Н. Татищевті, Я. Гуляевті, И. ... және т. б. ... ... Өлкенің тарихын, этнографиясын, егіншілік жайын, мал шаруашылығын, табиғат ... ... ... ... ... қалдырған, капитан И.Г. Андреев, Г.Н. Ввлошанин, А. ... ... ... пен ... Иван Мотов, инженерлер М.Д. Чулков, Литвинов, Бейдам, Телятников, Стрижков, Снегирев, унтер-офицерлер Ф. С. Ефремов, С. Матвеев, Я. Гавердовский, Т. Бурнашев және ... да ... ... ... XVIII ғасырдың соңғы үштен бірінде және XIX ғасырдың бас кезінде Қазақстанға жіберілген орыс экспедициялары (байқап та аңғарып та ... ... ... ... ... ... орыстың шығыстану ғылымын байытты. Бірақ Қазақ Хандығын әлсіретуге мол септігі тиді.
Радлов, Даль және ... ... ... бола ... аты аталған Радлов, Даль және Левшин үшеуінің ішінен Даль сынды ғалым туралы бұл жұмыста толығымен жазбауға да болады. Оның бітірген ... ... төрт ... орыстың түсіндірме сөздігі екенін бәріміз білеміз. Тек сол Орал өңіріне келіп жырын хатқа түсірген орыстың ұлы ақыны А. ... ... Және осы ... ... оның ... ... мен ... зерттеуге, географиялық суретке түсіруге азын-аулақ ат ... ... да ... В.И. ... және Н.Г. Евстратов бірлесе отырып , (Уральск, 1957) деген кітапша жазып та ... Саны бар ... жоқ ... ... орысқа еңбегі сіңгеннен кейін Қазақстанға да телу керек болғаннан туындаған тіршілік.
Енді оның өмірбаянына аз да болса көз салып өтейік. ... ... де ... бола ... айдан анық.
Даль Владимир Иванович (бүркеншік есімі Казак Луганский) (22.11.1801, Ресей, Луганск қ., ... ... -- ... ... -- орыс ... ... ... Санкт-Петербург ҒА-ның жаратылыстану ғылымдары бойынша корреспондент мүшесі (1838), Орынбор өлкесінен жинаған өсімдіктер мен жануарлар дүниесінің коллекциясы үшін Санкт-Петербург ҒА-ның құрметті ... (1863) ... ... ... ... (1819) ... ... Тарту) университетін (1929, дәрігер мамандығы бойынша) бітірген. ... Орал ... ... ... ... ... әкімшілік кеңсесінде қызметкер (А.С. Пушкинмен осында танысады) болады. Санкт-Петербургте, Төменгі Новгородта қызмет істейді. Ауыр ... хал ... ... Пушкиннің жанында болған. Алғаш 1830 ж. "Цыган қызы" этнографиялық очеркін ... ... бұл ... ... 1830 -- 40 ж. көпшілікке кеңінен ... ... 1832 ж. ол ... ... ... ... Бірінші бесеуі", ал 1833 -- 39 ж. 4 кітаптық "Аңыздар мен ... ... ... В.Г. ... ... ... аула сыпырушысы" (1844), "Денщик" сияқты очерктеріндегі халықтың тұрмыс-тіршілігін, ой-өрісін жақсы білетіндігін, оның демократиялық шыншылдығын өте жоғары бағалайды. Сондай-ақ ол ... (1839), ... ... ... (1847) ... ... ... сәті" (1843), "Теңізшінің тыныс сәті" (1853) әңгімелерін жазған. Дальдің "Орыс тілінің ерекшеліктері туралы" (1852) ... орыс ... ... тұңғыш рет топталып, оларды зерттеудің үлгісі жасалды. 1861 -- 62 ж. 30 мың ... ... ... ... ... халқының мақал-мәтелдерін" жариялады. Даль өз өмірінің 53 жылын "Қазіргі великорусь тілінің түсіндірме сөздігін" (1 -- 4 т., 1863 -- 66) ... ... 200 ... ... ... түсінік береді. Бұл еңбегі үшін оған Ресей ҒА-ның Ломоносов атындағы ... және ... ... атағы беріледі (1863). Ол өзінің жинаған көптеген өлең, ертегі сияқты фольклорлық мол қазынасын белгілі ғалымдарға ... ... ... ауылдарын аралап, олардың тұрмыс-тіршілігі туралы жазған "Бикей мен Маулена" повесінің демократиялық сарынын сыншылар атап көрсетті.
Байқап отырғандай-ақ оның Қазақстанға анау ... ... ... жоқ. Бір ... ... екен деп ... ештеңе шықпайды. Сондықтан Дальдің Қазақстанға қатысы тым артықтау айтылған. Өздеріңіз ойлап қараңыздаршы оның жазған повесі қазақшаға аударылыпты ма? Жоқ. Ал ... ... көп ... ... сұраққа жауап табу оңай. Ол Дальдің атақты төрт томдық түсіндірме сөздігі. Сондықтан ... ... ... дейін ажырата жазып кетіп отырмын.
Ендігі кезек Левшиндікі. Бірақ оған дейінгі орыс ғалымдарының да не ... мен не ... ... сөз ... ... ... жарым-жартылай болуы мүмкін.
Қазақстан Ресейге қосылғаннан кейiн (1731) оны ғылыми тұрғыда зерттеу iсi неғұрлым кең ... және ... ... ... алынды. 1725 ж. құрылған Ресей ҒА Қазақстан өлкесiн географиялық, геологиялық және этнографиялық тұрғыда зерттеу үшiн 1733 жылдың өзiнде-ақ ... ... 1733 ... 1771 жылға дейiн Бат. Қазақстанға ҒА-ның көптеген экспедициясы ... ... бұл ... С.П. Крашенинников (1711 -- 1755), И.Г. Гмелин (1709 -- 1755), И.И. Лепехин, П.С. ... И.П. ... П.И. ... т.б. ... ... ... ... құрылды, оған И.К. Кирилов, П.И. Рычков, В.Н. Татищев (1686 -- 1750) сияқты белгiлi орыс ғалымдары ... ... ... ... ... ... ... т.б. еңбектерiнде В.Н. Татищев қазақтардың тарихына зор көңiл бөлдi, олардың этногр. тегi, ... ... мен ... жөнiндегi мәселелердi тұңғыш рет ғылыми әдебиетте баяндауға талпынды.
Белгілі тарихшы және мемлекет қайраткері А.И.Левшин жайында ... ... ... "Қырғыз-қазақ немесе қырғыз-қайсақ ордалары мен далаларының сипаттамасы" деген (1832) үш бөлiмнен тұратын ... ... ... ... А.И. Левшиндi (1797-1879) Ш.Ш. Уәлиханов қазақ халқының Геродоты деп ... ал оның ... ... үшiн ... ... деп ... ... тарихнамасы шынайы жағдайды егжей-тегжейлі ашпайды, қазақтардың Ресейге бодан болуы тек қана М.Тевкелевтің күш салуы ... ... ... Бұл ... тек қана ... пен ... тыңғылықты түрде ашып көрсеткен.
А.И. Левшин өздерiнiң еңбектерiнде қазақтардың тарихын, ... және ... ... егжей-тегжейлi баяндады. Өлке тарихына декабристер, сондай-ақ орыстың ұлы ақыны А.С. Пушкин де зор ... ... ... ... ғылымисымақтық бағытта қазақ халқының мәдени даму сатысының төмендігі айтылып, Ресейдің ... ... ... өз жұмыстарында еуропалық өркениеттің маңыздылығын ерекше атап көрсетеді және оны шығыс өркениетінен жоғары қояды.
Либералдық бағыттың өкілдері Ресейдің ... ... ... ... ... өз ... ... аударады. Тұрғылықты халықтың тарихын, тұрмысын және шаруашылығын зерттеу қажеттілігі туралы мәселе көтереді.
Қазақ халқының тарихындағы жете зерттелмеген тарихи кезеңдердің бірі - ... ... басы - ... ... ... қыры мен сыры көп аса бір ауыр кезең. - деп жазады тарихшы М. Тынышбайұлы мақаласында осы ... ... Яғни ... тағы бір ... ... ... ... осы.
Әбілқайыр хан жөнінде мағлұмат беретін әдебиеттер баршылық. Ал, ... ... ... ... А.И. Левшин деп көрсетеді.
Ш. Уәлиханов, А. И. ... ... қиын ... ... деп ой ... ... көп нәрсені аңғарамыз.
Көптеген мақалалар мен басылымдарда Қазақ хандығының Ресей бодандығына қабылдануы қазақ халқының салт-дәстүрін, тұрмысын зерттеуге деген қызығушылықтан ... ... тиек ... Алайда, бұл қызығушылық патшалықтың отарлау саясатын жүзеге асыру үшін жергілікті халықтың ... ... ... құштарлығынан туындағаны ескерілмейді. Ол зерттеулерді Ресей әкімшілігінің шенеуніктері, әскери ведомствоның қызметкерлері және әйгілі миссионерлердің жүргізгені-ақ осыған дәлел болады.
Қазақстанды ... 1845 жылы ... Орыс ... ... ... роль ... Шын ... бұл қоғам Қазақстандағы ғылыми-зерттеу жұмыстарының тұңғыш базасы ... ол ... ... ... және ол ... ... алдыңғы қатарлы жұртшылығының назарына іліккен материалдарды жүйелі түрде жариялап тұру ісін бастап берді.
Белгiлi орыс ғалымдары П.П. Семенов-Тян-Шанский, Н.М. Пржевальский, Г.Н. ... ... ... ғана ... ... ... Қазақстанда 19 ғ-дың 2-жартысы мен 20 ғ-дың басында демократиялық ғылыми ойдың ... да зор үлес ... Осы аса iрi ... сондай-ақ В.В. Григорьев, Н.Ф. Костылецкий, Е.П. Михаэлис, П.Е. Маковецкий, А.А. Блек қазақтың ағартушы-демократтары -- ... ... Абай ... ... өсiп-толысуына тiкелей ықпал еттi.
Радлов пен Левшин материалдарының айтарлықтай құндылығы - өз ... үшін де, осы ... ... үшін де ... фактілерді, көзқарастарды тізбелеп келтіретіндігінде. Өйткені зерттеуші басқа тарихи деректерден ... ... ... ... ... дәлелдерін табуы мүмкін.
В.В. Радлов және оның еңбегі
XIX ғасырдың 70 жылдарында Қазақстанды аралап көп саяхат жасаған В.В. Радлов былай деп ... . XIX ... 20 ... ... құны ... болды.
Аса көрнекті түріктанушы ғалым В.В.Радлов өзінің он томдық шығармалар ... ... ... томын түгелдей қазақ фольклорына арнады. Ол қазақтардың шешендік өнерінің зор екенін, олардың табиғи дарынының молдығын және осының аркасында әрқашанда ... және ... жай ... ... ... мән ... ерекше атап өткен. В.В.Радлов қазақтардың жоғары поэтикалық мәдениетін атап көрсетті. Ол халық жадының қаншалықты ... және ... тілі мен оның ... ... ... қаншалықты жоғары екеніне көзбен көріп көз жеткізді. Қазақтардың ауызша халық шығармашылығының, фольклорлық жанрының ... ... ... ол ... әдебиетін дидактикалық, эпикалық және лирикалық жанрларға бөлген.
Ш.Уәлиханов пен В.В.Радловтың тәжірибесі қазақ фольклорын болашақтағы жинаушылар мен зерттеушілер үшін үлкен мектеп ... ... келе ... ... мұғалімдер, дәрігерлер, саяси айдаудағылар зерттеу жұмыстарын жүргізді. ... ... ... ... XIX ... ... ... көптеген жергілікті өлкетану қоғамдары мен бөлімшелерін ашады. Жергілікті өлкетану ... ... ... ... ... ... аудандарда бірдей дәрежеде жүзеге асырылмағанмен, олар ғылыми даярлығы бар әр ... ... ... ... ... жанынан шағын кітапханалар, өлкетану карталары, этнографиялық экспонаттар коллекциялары құрылды.
Патша өкіметінің отарлау саясатының қарама-қөайшылықтарына қарамастан орыс ғалымдарының Қазақ ... ... ... айқын екі ағымның өкілдері болды. Бір жағында -- патша өкіметінің ... ... ... генералдар, губернаторлар, дін қызметшілерінің бір бөлігі мен шенеуніктер тұрса, оларға қарама-қарсы жақта прогресшіл пиғылдағы зиялылар: мұғалімдер, дәрігерлер, агрономдар, ... ... жер ... ... екі ... да ... ... жарық жұлдыздай ағып өткен ғалымы Шоқан Уәлиханов дұрыс баға берген. Сондықтан мен сол екеуіне көбірек тоқталдым әрі ... ... ... ... ... Ал ... де ең негізгі ғылыми жетістігі де айтылып өтті, бірақ ол негізінен тек орыс ... ғана ... ... ... ... Бартольд В. В. "Сочинения" ІХ том
* Бессараб М.Я., Даль, 2-ое изд., М., ... Даль В.И. ... ... ... ... ... т. 1 -- 4, ... М., 1981 -- 83; Пословицы русского народа, т. 1 -- 2, М., 1984; Повести и ... М., ... ... тарихы" журналы 1996 ж. № 5
* 3-5 томдары. ... ... ... Левшин А. И. "Описание киргиз - казачьих - ... орд и ... 2 - ... ... ... 2003ж. № 6 ... ... В.И., Евстратов Н.Г., Даль и Западный Казахстан, Уральск, 1957;
Жоспар
КІРІСПЕ....................................................................................................... 1
17 ғ-дың соңы -- 18 ... ... ... орыс ... ... бастауы.................................................................................................................... 2
Радлов, Даль және Левшин.................................................................... 3
Дальді Қазақстанға телуге бола ма?..................................................... 3
Белгілі тарихшы және мемлекет ... ... ... ... ... ... және оның ... 6
ҚОРЫТЫНДЫ........................................................................................... 8
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР.......................................................... 9

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 10 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Махамбет Өтемісұлы жайында12 бет
Арал тағдыры – ел тағыдыры3 бет
Орыс, қазақ ғалымдарының қазақ этногинезін зерттеу тарихы11 бет
Ұжымдық қарым - қатынастың психолингвистикалық аспектілері29 бет
1.Түркітануға байланысты алғашқы зерттеулер. 2.Орыс ғалымдарының түркітануға байланысты зерттеулері. 3.ХХ ғасыр басындағы түркітану тарихы5 бет
1.ХХ ғасыр басындағы тарихи-әлеуметтік жағдай және оның әдебиеттің дамуына тигізген әсері. 2.Қазақ зиялылары ұлт қамы жолында. 3.Әдеби бағыттардың ерекшеліктері мен ортақ бірлігін ажырату32 бет
19 - 20 ғ. басындағы Қазақстан мәдениеті8 бет
19-20 басындағы қарақалпақтардың отбасылық некелік қарым-қатынастарына байланысты әдет-ғұрыптары мен салт дәстүрлері жүйесі44 бет
PR-дың қалыптасу тарихы және дамуы16 бет
PR-дың әлемдік ірі спорт бәсекелерінде алатын орны60 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь