Жаза ұғымы мен оның түрлері

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

І ЖАЗА ҰҒЫМЫ МЕН ОНЫҢ ТҮРЛЕРІ ЖӘНЕ ЖАЗАНЫ ТАҒАЙЫНДАУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..5

1.1 Жаза ұғымы және оның түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...5
1.2 Жаза тағайындаудың жалпы негіздері мен түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... .10
1.2.А Жаза тағайындаудың жалпы негіздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..10
1.2.Б Жаза тағайындаудың түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .21

ІІ ЖАЗАНЫ ТАҒАЙЫНДАУ КЕЗІНДЕ ТУЫНДАЙТЫН ПРОБЛЕМАЛАР ЖӘНЕ ОЛАРДЫ ШЕШУ ЖОЛДАРЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 37

2.1 Аса ауыр қылмыс үшін тағайындалатын жазаның жеңілдігі ... ... ... ... .37
2.2 Есі дұрыс емес деп танылған бірнеше адам өлтірушіге тағайындалатын жазаның жеңілдігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..39
2.3 Өлім жазасының әйелдерге және 65 жасқа толған еркектерге тағайындалмауы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...40

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...41


ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...42
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ.....................................................................
...............................................3
І ЖАЗА ҰҒЫМЫ МЕН ОНЫҢ ... ЖӘНЕ ... Жаза ... және оның ... Жаза ... ... ... ... Жаза ... ... Жаза ... түрлері……………………………………………..21
ІІ ЖАЗАНЫ ТАҒАЙЫНДАУ КЕЗІНДЕ ТУЫНДАЙТЫН ПРОБЛЕМАЛАР ЖӘНЕ ОЛАРДЫ ШЕШУ
ЖОЛДАРЫ…………………………………………37
2.1 Аса ауыр ... үшін ... ... ... Есі дұрыс емес деп танылған бірнеше адам өлтірушіге тағайындалатын
жазаның жеңілдігі………………………………………………………………..39
2.3 Өлім ... ... және 65 ... ... ... ... пен ... ... байланысты практикалық міндеттерді шешуде
мемлекетіміздің құқықтық жүйесінің бір тармағы болып табылатын қылмыстық
заңның рөлі ... ол – заң ... ... ... аса ... түрімен
күресуге бағытталған. Бұл күресте қылмыс ... ... оның ... ... жаза ... Жаза дегеніміз – соттың үкімі бойынша
дайындалған мемлекеттік ... ... Жаза ... жасауға кінәлі деп
танылған адамға қолданылады және Қылмыстық Кодексте  ... ... мен ... айыру немесе оларды шектеу болып табылады.
Оны қылмыс жасаған ... ... ... ... – сот ғана ... қолдана алады.
Қылмыс пен жаза – өзара тығыз байланысты құқықтық түсінік. ... ... ... жаза тек ... үшін ... тән ...... түрде жазалаудың болуы. Жазалау
дегеніміз – жазаның мәжбүрлеу, зорлау ... Олар күш ... ... және басқадай ықпал ету арқылы жүзеге асырылады.
Тағайындалған жазаның ауыр-жеңілдігі жасалынған ... ... ... ауыр ... ... жеке ... және басқа мән-
жайларға байланысты.
Әрбір мемлекеттік мәжбүрлеу шарасының өз міндеті, өзіне тән ... ... ... - жаза ... оны ... және іске ... ... қол жеткізуге ұмтылатын әлеуметтік нәтиже.
Жазаның нақты мақсаты Қазақстан Республикасының қылмыстық заңдарының
алдында тұрған міндеттерден ... ... ... мақсатын анықтаудың, бәрінен бұрын, соттың заң ... ... зор. ... ... қатысты жазаның түрін, мөлшерін анықтай
отырып сот жазаның ... ... ... ... алуға тиіс. Бұл
талапты елемеу – заңсыз, дәлелсіз жаза тағайындауға, әділетті емес ... әкеп ... ... ... ... 38 – ... ... көрсетілген: «Жаза
әлеуметтік әділеттілікті қалпына ... ... ... ... түзеу
және сотталған адамның да, басқа адамдардың да жаңа қылмыстар жасауынан
сақтандыру мақсатында ... ... ... ... ... қалпына келтіру;
2) сотталғанды түзеу;
3) сотталған тарапынан жаңа қылмыстың жасалуын болдырмау (арнайы, жеке
сақтандырудың ... ... ... ... қылмысты болдырмау (жалпы сақтандырудың
мақсаты).
Жаза тағайындалған әрбір жағдайда осы мақсаттар ... ... жаза ... сот тек ... шеккен адамға ғана емес,
жалпы қоғамға қатысты әлеуметтік әділеттілікті ... ... да ... ... ... ... жазаның барлық түрлері үш топқа бөлінеді: негізгі, қосымша және
балама, яғни олар негізгі болып та, қосымша ... та ... ... ... ... ... түрлеріне тек өзінше бөлек ... ... ... ... ... болмайды. ҚК-тің 39 бабына сәйкес,
жазаның мұндай негізгі түрлеріне мыналар жатады: қоғамдық жұмыстарға тарту;
әскери ... ... ... бас бостандығын шектеу; ... ... ... ... бас ... айыру; өлім жазасы.
Қосымша жаза – негізгі жазамен салыстырғанда қосалқы сипаттағы жаза,
ол тек негізгі жазаны қолдану жазалаудағы мақсатты ... ете ... ... екі түрі ғана ... ... жатады: арнаулы, әскери
немесе құрметті атақтан, сыныптық ... ... ... сыныбынан және мемлекттік наградалардан айыру және мүлікті
тәркілеу.
Балама жазалар қатарына айппұл салу және белгілі бір ... ... ... бір ... айналысу құқығынан айыру жатады, яғни ... тек ... ғана ... ҚР ... ... ... ... жазаның басқа түрлерімен де бірге қолдануға болады.
Жаза – ... ... ... ... ол ... ... адамды,
оның құқын, бостандығын, заңды мүддесін, меншікті ұйымдардың ... ... ... ... ... және қауіпсіздікті, қоршаған ортаны,
конституциялық құрылысты, ... ... ... қоғам мен
мемлекеттің заңмен қорғалатын мүдделерін, адамзаттың бейбіт ... ... ... ... ... Ол ... асырудың басты формасы және қылмыскерліктің алдын алу
шараларының бірі болып ... ... ... ... ... болып қалыптасу
кезеңдерінде көптеген заңнамаларымыз жарық көрді. Осы ... ... ... ... ... ... қауіптілік сипаты мен
дәрежесіне, қылмыскерге жаза тағайындау ... ... ... жаза тағайындаудың түрлеріне, қылмыстық жауаптылық пен ... және ... ... ... қатар, қазіргі таңдағы жаза тағайындау кезінде туындайтын
проблемалар мен оларды шешу ... ... ... ... ... басты проблемам – ҚР және ... да өлім ... ... ... аса ауыр ... ... кетуі,
әділетсіздіктің артуы, адамдардың ... ... ... ... ... ... Осы ... неғұрлым тиімді
шешу жолдарын ұсынамын.
І ЖАЗА ҰҒЫМЫ МЕН ОНЫҢ ТҮРЛЕРІ ЖӘНЕ ЖАЗАНЫ ТАҒАЙЫНДАУ
1. Жаза ұғымы және оның ... ... ... ... ... ... мемлекеттік
мәжбүрлеу шарасы. Жаза қылмыс жасауға кінәлі деп ... ... және ол ... құқықтары мен бостандықтарынан ҚК-пен көзделген
айыру немесе оларды шектеу ... ... ... ... ... сондай-ақ сотталған
адамды түзеу және сотталған адамның да, басқа адамдардың да жаңа қылмыстар
жасауынан сақтандыру мақсатында ... Жаза тән ... ... ... ... қорлауды мақсат етпейді.(ҚР ҚК 38-бап).
Жазаның түрлері:
1) айыппұл салу;
2) белгілі бір лауазымды атқару немесе белгілі бір ... ... ... ... ... тарту;
4) түзеу жұмыстары;
5) әскери қызмет бойынша шектеу;
6) бас бостандығын шектеу;
7) қамау;
8) тәртіптік әскери бөлімде ... бас ... ... өлім ... ... жазалардан басқа мынадай қосымша жазалар:
1) арнаулы, әскери немесе құрметті ... ... ... ... біліктілік сыныбынан және мемлекеттік
наградаларынан айыру;
2) мүлкін ... ... ... салу және ... бір ... ... ... белгілі бір
қызметпен айналысу құқығынан айыру және қоғамдық ... ... ... де, ... да түрлері ретінде қолданылуы мүмкін.(ҚР ҚК
39-бап).
Айыппұл ҚК-те көзделген шекте, заңмен белгіленген және жаза ... ... ... ... белгілі бір мөлшеріне ... ... не ... ... ... немесе ол қылмыс жасаған сәтіне
белгілі бір кезең ішіндегі өзге де табысының мөлшеріне тағайындалатын ақша
өндіріп ... ҚР-ң ... ... ... ... бестен жиырма мыңға
дейінгі шегінде немесе сотталған адамның жалақысының немесе екі аптадан бір
жылға ... ... өзге де ... ... тағайындалады.
Айыппұлдың мөлшерін жасалған ... ... мен ... ... ... ... отырып сот белгілейді.
Айыппұл жазалаудың қосымша түрі ретінде ҚК-ң ... ... ... ... ... ғана тағайындалуы мүмкін.
Жазалаудың негізгі түрі ретінде ... ... ... ... ... ол, ҚК-ң 42, 43 және ... ... ережелер
сақтала отырып, қоғамдық жұмыстарға, түзеу жұмыстарына тартумен немесе
тиісінше бір ай ... ... ... қамаумен немесе сексен сағат
қоғамдық жұмыстарға тартумен немесе айыппұл орнына ... ... ... мөлшері есебінен он күндік қамаумен ауыстырылады.(ҚР ҚК 40-бап).
Белгілі бір лауазымды атқару немесе белгілі бір ... ... ... ... ... ... ... басқару
органдарында белгілі бір лауазымды атқаруға, не белгілі бір кәсіптік немесе
өзге де қызметпен айналысуға тыйым салудан ... бір ... ... немесе белгілі бір қыметпен айналысу
құқығынан айыру жазаның негізгі түрі ретінде бір жылдан бес ... ... және ... ... түрі ... алты ... үш ... дейінгі
мерзімге белгіленеді.
Сыбайлас жемқорлық қылмыстарын жасағаны үшін белгілі бір белгілі бір
лауазымды атқару ... ... бір ... ... ... ... негізгі түрі ретінде үш жылдан он жылға дейінгі мерзімге ... ... түрі ... алты ... үш ... ... мерзімге
белгіленеді.
Белгілі бір лауазымды атқару немесе белгілі бір ... ... ... жаза ... айыру, егер сот жасалған қылмыстың сипаты
мен қоғамдық қауіптілік ... және ... ... жеке ... ... оның белгілі бір лауазымды атқару немесе белгілі бір қыметпен
айналысу құқығының сақталуы ... емес деп ... ол ҚК-ң ... ... ... көзделмеген жағдайда да тағайындалуы мүмкін.
Бұл жазаны ... ... ... алуға, тәртіптік әскери
бөлімде ұстауға немесе бас бостандығынан айыруға қосымша жаза ... ... ол ... аталған негізгі түрлерін өтеудің барлық
уақытына ... ... бұл ... оның ... олардың өтелген
сәтінен бастап есептеледі. Жазалаудың басқа негізгі түрлеріне қосымша жаза
түрі ретінде белгілі бір ... ... ... ... бір қыметпен
айналысу құқығынан айыру тағайындалған жағдайда, сондай-ақ шартты түрде
сотталған кезде оның ... үкім ... ... ... ... бастап
есептеледі.(ҚР ҚК 41-бап).
Қоғамдық жұмыстар сотталған адамның негігі жұмыстан немесе ... ... ... ... пайдалы жұмыстарды орындауынан тұрады, олардың
түрлерін жергілікті атқарушы органдар немесе ... ... ... белгілейді.
Қоғамдық жұмыстар алпыс сағаттан екі жүз қырық сағатқа дейін ... ... төрт ... аспайтын уақытта өтеледі. Қоғамдық жұмыстардан
әдейі жалтарған жағдайда олар ҚК-ң тиісінше 45 және 46 және ... ... ... бас ... ... ... алумен
немесе бас бостандығынан айырумен ауыстырылады. Бұл орайда сотталған
адамның қоғамдық ... ... ... ... ... бас ... ... қамауға алудың немесе бас бостандығынан айырудың бір күні
қоғамдық жұмыстардың төрт сағатына есептеледі.
Әскери ... елу бес ... ... ... мен ... ... еркектерге, жүкті әйелдерге, үш жасқа дейінгі балалары бар әйелдерге,
бірінші ... ... ... ... қоғамдық жұмысқа тарту
тағайындалмайды.(ҚР ҚК ... ... екі ... екі ... дейін мерзімге белгіленеді және
сотталған адамның жұмыс орны бойынша өтеледі.
Түзеу ... ... ... ... ... ... ... бес проценттен жиырма процентке дейінгі ... ... ... қалу жүргізіледі.
Еңбекке жарамсыз деп танылған, тұрақты жұмысы жоқ ... оқу ... қол үзіп ... ... ... ... тағайындауға
болмайды. Мұндай адамдарға, егер ҚК-ң Ерекше ... ... ... ... ... жаза ... ... бір ай түзеу жұмысы
үшін заңмен белгіленген бір АЕК-ке тең айыпұл ... ... сот ... онына айыппұл тағайындауы мүмкін. Егер ... ... өтеу ... пайда болса, сот түзеу жұмыстарын айыппұл салумен ... ... ... ... адам ... өтеуден әдейі жалтарса сот
түзеу жұмыстарының өтелмеген мерзімін нақ сол ... бас ... ... алу немесе бас бостандығынан айыру түрінде жазалауға
ауыстыра алады.(ҚР ҚК ... ... ... ... ... ... ... әскери
қызметшілерге, сондай-ақ шақыру бойынша әскери қызметін өтеп ... ҚК-ң ... ... ... ... ... ... қызметке қарсы қылыс жасағаны үшін, сондай-ақ келісім-шарт бойынша
әскери қызмет өткеріп жүрген, сотталған әскери ... ҚК-ң ... ... ... ... ... жұмысының орнына үш айдан ... ... ... ... қызмет бойынша шектеу тағайындалады.
Әскери қызмет бойынша шектеуге сотталған адамның үлес ... ... ... ... ... проценттен аспайтын мөлшерде
мемлекеттің кірісіне ақша ұсталып қалады. Осы ... өтеу ... ... лауазымын, әскери атағын көтеруге болмайды, ал ... ... ... атақ беру үшін еңбек сіңірген ... ... ҚК ... ... ... соттың сотталған адамға оның бас бостандығын
шектейтін белгілі бір міндеттер жүктеуінен тұрады және ... ... ... бес ... ... ... ... органның
қадағалауымен оның тұғылықты жері бойынша өтеледі. Өзге жаза ... ... ... ... ол бір жылға жетпейтін мерзімге
тағайындалуы мүмкін.
Сот бас бостандығын шектеу түрінде жаза тағайындай отырып, сотталған
адамға: мамандандырылған органға ... ... ... ... істейтін
және оқитын жерін өзгертпеу, мамандандырылған органның рұқсатынсыз ... ... ... оқудан және жұмыстан бос ... ... ... ... да ... ... ... орындауды жүктейді. Сот, бас
бостандығын шектеуге сотталған адамға оның ... ... ... ... ... орындауды: алкогольге салынудан, нашақорлықтан, уытқұмарлықтан,
жыныс жолдары арқылы жұғатын аурулардан емделу курсынан өтуді, отбасын
материалдық ... ... ... ... ... ... ... сотталған адам жазаны өтеуден қасақана
жалтарған жағдайда сот бас бостандығын шектеудің өтелмеген мерзімін нақ ... бас ... ... ... ... ... алады. Бұл
ретте бас бостандығын шектеуді өтеу уақыты бас бостандығын шектеудің бір
күні үшін бас ... ... бір күні ... бас бостандығынан
айыу мерзіміне есептеледі.
Бас бостандығын шектеу ауыр және аса ауыр ... ... ... бар ... ... қызметшілерге, сондай-ақ тұрақты
тұратын жері жоқ ... ... ... ... ... ... өтеу ... сот сотталған
адамның мінез-құлқын қадағалауды жүзеге асыратын органның ұсынысы бойынша
сотталған адамға бұрын белгіленген ... ... ... ... ішінара
жоя алады.(ҚР ҚК ҚР ҚК 45-бап).
Қамау сотталған адамды тағайындалған жазаның бүкіл мерзімінде қоғамнан
қатаң оқшаулау жағдайында ұстау б.т.
Қамау бір айдан алты айға ... ... ... ... ... ... ... немесе айыппұл салу қамаумен ауыстырылған
жағдайда ол кемінде бір ай мерзімге тағайындалуы мүмкін.
Қамау үкім шығару кезінде он сегіз жасқа ... ... ... ... мен ... ... балалары бар әйелдерге қолданылмайды.
Әскери қызметшілер қамауды абақтыда өткізеді.(ҚР ҚК 46-бап).
Шақыру бойынша мерзімді ... ... ... жүрген әскери
қызметшілерге, сондай-ақ қатардағы және сержанттық құрам қызметтерінде
келісім-шарт бойынша ... ... ... ... әскери қызметшілерге,
егер олар сот үкім шығарған кезде заңда белгіленген шақыру ... ... ... ... ... ... ... ұстау тағайындалады.
Бұл жаза әскери қымыстар ... үшін ҚК-ң ... ... ... ... ... ... сот істің мән-жайы мен кінәлінің
жеке басын ... ... екі ... ... мерзімге бас бостандығынан
айырудың орнына дәл сол мерзімге тәртіптік әскери бөлімде ... ... ... ... үш ... екі ... ... мерзімге белгіленеді. Бас
бостандығынан айырудың орнына тәртіптік ... ... ... ... ... ... түрінде жазасын өтеген адамдарға қолданылмайды.
Бас бостандығынан айырудың орнына ... ... ... ұстау
кезінде тәртіптік әскери бөлімде ұстау мерзімі тәртіптік ... ... бір күні үшін бас ... айырудың бір күні есебімен
белгіленеді.(47-бап).
Бас бостандығынан айыру сотталушыны колония-қонысқа жіберу, жалпы, қатаң,
ерекше режимдегі ... ... ... ... ... жолымен
оқшаулаудан тұрады.
Үкім шығару кезінде он сегіз жасқа толмай бас бостандығынан айыруға
сотталған ... ... ... ... ... тәрбиелеу
колонияларына орналастырылады.
ҚК-те көзделген қылмысарды жасағаны үшін бас бостандығынан айыру алты
айдан он бе ... ... ол ҚК-ң ... ... ... ... ауыр ... үшін жиырма жылға дейінгі мерзімге не өмір ... ... ... қылмыс үшін бас бостандығынан айыру он
жылдан аспауы тиіс. ... ... ... ... ... ... бостандығын шектеуді бас бостандығынан айырумен ауыстырған жағдайда ол
аты айға жетпейтін мерзімге тағайындалуы мүмкін. ... ... ... кезінде бас бостандығынан айыру мерзімдерін ішінара немесе толық
қосқан жағдайда бас бостандығынан айырудың ең ... ... ҚК-ң ... ... бөлігінде, алпыс тоғызыншы бабының бесінші бөлігінде және ... ... ... ... ... жиырма бес жылдан, ал
үкімдердің жиынтығы бойынша отыз жылдан артық болмауға тиіс.
Өмір бойына бас бостандығынан ... ... ... ... аса
ауыр қылмыс жасағаны үшін берілетін өлім ... ... ... ... және сот өлім ... ... болады деп ұйғарған жағдайларда
тағайындалуы мүмкін. Өмір бойы бас бостандығынан айыру әйелдерге, сондай-ақ
он сегіз жасқа толмай қылмыс жасаған адамдарға және үкім ... ... бес ... ... ... тағайындалмайды.
Бас бостандығынан айыру:
1) абайсызда қылмыс жасағаны үшін бас бостандығынан айыруға сотталған
адамдарға – колония-қоныстарға;
2) ... ... ... ... орташа және ауыр қылмыс жасағаны
үшін бас бостандығынан айыруға ... рет ... ... ... ... түзеу жұмыстарына тарту немесе бас бостандығын
шектеу алты ай мерзімге бас ... ... ...... ... ... ... аса ауыр қылмыстар жасағаны үшін бас бастандығынан айыруға тұңғыш рет
сотталған адамдарға, сондай-ақ сотталған адам бұрын бас бостандығынан
айыру жазасын ... ... ... ... кезінде және
қылмыстардың аса қауіпті қайталануы кезінде әйелдерге – ... ... ... қылмыстардың аса қауіпті қайталануы кезінде, сондай-ақ өмір бойына бас
бостандығынан айыруға сотталған адамарға – ... ... ... ... ауыр ... жасағаны үшін бес жылдан астам мерзімге бас
бостандығынан айыруға ... ... ... ... ... ... кезінде жаза мерзімінің бір бөлігін түрмеде өтеу түрінде,
бірақ бес жылдан аспайтын ... ... ... ... ... мекемесінің нысанын өзгертуді ... ... ... сот ... ҚК ... ... – ату жазасы адамның өміріне қол сұғатын ерекше ауыр
қылмыстар үшін, ... ... ... ... ұрыс ... ... ... және адамзаттың қауіпсіздігіне қарсы қылмыс ... ауыр ... ... ... үшін ғана ең ауыр жаза ... ... жазасы әйелдерге, сондай-ақ он сегіз жасқа толмай қылмыс жасаған
адаммдарға және сот үкім ... ... ... бес жасқа толған еркектерге
тағайындалмайды.
ҚР-ң Президенті өлім жазасын орындауға мораторий енгізген кезде, өлім
жазасы ... ... ... ... ... уақытта тоқтатыла
тұрады.
Өлім жазасы туралы үкім ерте дегенде ол күшіне енген сәттен бастап бір
жылдан кейін, ... өлім ... ... ... ... соң ерте ... бір жыл өкеннен кейін орындалады.
Өлім жазасы кешірім ... ... ... ерекше режимдегі түзеу
колониясында өтеу арқылы өмір бойы бас бостандығынан айыруға немесе жиырма
бес жыл ... бас ... ... ... ... Өлім
жазасына кесілген адамдардың, өлім ... ... ... ... ... ... ... енгізілгенге дейін өтініш бергеніне
немесе бермегеніне қарамастан, кешірім ... ... ... ... құқығы
бар.(ҚР ҚК 49-бап).
Ауыр немесе аса ауыр қылмыс жасағаны үшін соттау ... ... жеке ... ... отырып, оны құрметті, әскери, арнаулы немесе
өзге де атағынан, сыныптық шенінен, дипломатиялық дәрежесінен, ... ... ... ... ... сондай-ақ ҚР-ң Президенті берген
құрметті, әскери, арнаулы ... өзге де ... ... ... ... немесе біліктілік сыныбы бар адамды ауыр немесе аса
ауыр қылмысы үшін сотталған ретте сот үкім ... ... ол ... осы ... ... ... шенінен, дипломатиялық
дәрежесінен немесе біліктілік сыныбынан айыру туралы ҚР-ң ... ... ... туралы мәселені шешеді.(ҚР ҚК 50-бап).
Мүлікті тәркілеу дегеніміз сотталған адамның ... боп ... ... ... бір ... ... меншігіне мәжбүрлеп өтеусіз
алу.
Сыбайлас ... ... ... үшін ... ... ... қылмыстық жолмен алынған, не қылмыстық жолмен алынған
қаражатқа сатып ... ... ... ... ... меншігіне
берген мүлік те заңнамада белгіленген тәртіппен тәркілеуге ... ... ... ... ... ... ... және ҚК-ң Ерекше ... ... ... ... ғана ... ... заңдарда көзделген тізбеге сәйкес сотталған немесе
оның асырауындағы адамдарға қажетті мүлік тәркіленбеуге ... ҚК ... Жаза ... ... негіздері мен түрлері
1.2-A Жаза тағайындаудың жалпы негіздері
Жаза тағайындау — ... ... ... деп танылған адамға айыптау
үкімін шығарарда қылмыстық ықпал жасаудың нақты шарасын соттың ... ... ... ... ... барысындағы ең жауапты және
маңызды саты болып табылады. Өйткені, жаза ... оны ... ... ... түзеуге, әлеуметтік әділеттілікті қалпына ... ... ... ықпал етеді. Жазаның осы ... қол ... ... ... әділ әрі ... ... ... мүмкін болады.
Қылмыстық құқық жаза тағайындағанда кінәлінің жеке-дара жауапкершілік
принципін негізгі басшылыққа алады. Осы мәселеге ... ... ... Соты ... 1999 ... 30 ... ... тағайындаған кезде соттардың заңдылықты сақтауы туралы» № 1 қаулысында
былай делінген:
Қазақстан Республикасы ... ... адам заң мен ... тең, ешкім де сот үкімінсіз қылмыс жасауда ... деп ... және ... ... тартыла алмайды деген қағидаларын басшылыққа
ала отырып, соттар қылмыстың түрі мен ауырлығына, айыптының қызметтегі және
коғамдағы орнына қарамастан, әрбір ... істі ... ... ... ... ... жете назар аударуға тиіс. Заңның бұзылуын ештеңе ... ... ... жаза тағайындаған кезде соттар ҚК-тің 52-бабында
көрсетілген жаза тағайындаудың жалпы кағидаларын бұлжытпай сақтауы, сондай-
ақ сотталушы жасаған ... ... ... қай ... ... ... және оның ... сотталушының кылмыстық әрекеті қай
сатыда тоқтатылғанын; қылмысты топ, ұйымдасқан топ ... ... ... ... сотталушының қатысу дәрежесін; қылмыстық
мақсатқа жету үшін оның ... ... және ... ... ... ... сипаты мен көлеміне ықпалын; қылмыстар жиынтығын;
жазаны жеңілдететін немесе ауырлататын жағдайларды; сол қылмыс ... ... ... ... ... жаза ... ... шартты
соттау негіздерін ескеруі тиіс. Сондай-ақ, қылмыстық заңда қылмыс ... жасы ... ... жасы ... асқан ер адамдарға,
сондай-ақ әйелдерге қылмыстық жаза тағайындаудың ... ... ... ... сотталушылардың жынысын және жасын ... ... ... ... ... кінәсі анықталған жағдайда сот ... ... ... үшін ... қаралған заңның тиісті баптарында
көрсетілген шектен шықпай тағайындайды. Мұндай ... сөз жоқ, ... ... және ... жеке ... ... есепке алынады.
Тек қана осы мәселелерді есепке алған жаза ғана әділ әрі ... сай ... ... ... ... бір жазаны жеке дара тағайындау ... ... ... деп ... арнайы    ережелерге сәйкес
жүргізіледі. Қылмыстық кодекстің ... жаза ... ... ... тағайындаудың жалпы негіздері дегеніміз - әрбір нақты іс ... ... ... сот ... алуы тиіс заңмен бекітілген
белгілер. Қылмыстық заңда жаза ... ... ... ... әділеттілігі, мақсатқа лайықтылығы, тиімділігі айтылады. Қылмыстық
кодекстің 52-бабы 1-бөлігінде «Қылмыс жасауға айыпты деп ... ... ... Ерекше бөлімінің тиісті бабында белгіленген шекте және ҚК-тің Жалпы
бөлімінің ережелері ескеріле отырып, әділ жаза ... ... егер ол ... қылмыстың ауырлығына, қоғамға қауіптілік сипаты
мен дәрежесіне, кінәлінің жеке тұлғасына және қылмысты жасау жағдайларына
сәйкес ... ... ... деп танылады. Мұнда «сәйкес» термині
бір ғана  ... ... ... ... ... қолданылады, яғни жаза
қылмысқа сыртқы формальды ... ... ... ... ... жағынан емес, заңдық жағынан тең болуы керек дегенді
білдіреді. Сонымен бірге, жаза және ... ... ... Егер оны ... бастап қоғамның барлық мүшелері заңды, негізді және ... жаза ... ... ғана ол ... деп ... ... ... сәйкестік талаптары ерекше маңызды. Жасалған
қылмыстың қауіптілігін бағалай отырып, сот ең алдымен, аталған қылмыстың
түріне ... ... ... заң ... ... ... ... Сондықтан, әділетті жаза тағайындаудың міндетті алғышарты ретінде
қылмыстың нақты ... ... ... ... ... ... жаза ... әкеп соғады.
Жазаның мақсатқа лайықтылығы дегеніміз - соттың тағайындаған ... ... ... оң ... ... ... келу ... білдіреді.
Соттың таңдаған жазасы оның жалпы мақсаттарына қол    жеткізудің ... ... ... ... ... ... 52-бабы 2-бөлігінде «Қылмыс
жасаған адамға   оның түзелуі және жаңа қылмыстардың ... алу ... және ... жаза ... ... деп ... заң ... жаза тағайындау кезінде жаза мақсаттарының біреуіне қол
жеткізу болып ... - ... ... ... ... әсер
ететіндігін көре білуді және жасалған қылмыс пен қылмыскерді сипаттайтын
барлық мән-жайларды ... ... ... ... ең қатаң емес
түрін дұрыс тағайындай білуді, оның ... ... ... ... ... ... ... ережелерін ескере отырып тағайындайды.
Жаза тағайындау кезінде сот мына жағдайларды міндетті түрде ескеруі
тиіс:
1) Жасалған ... ... ... сипаты мен дәрежесі;
2) Кінәлінің жеке басы;
3) Кінәлінің қылмыс жасағанға ... және одан ... ... ... пен ... ... ... Жауаптылық пен жазаны ауырлататын мән-жайлар;
6) Тағайындалған жазаның сотталған адамның түзелуіне және оның отбасының
немесе оның асырауындағы адамдардың тіршілік жағдайына ... ... ... - бұл ... ... ... заңмен қорғалатын объектілерге нақты зиян келтіру немесе нақты
зиян келтіру қаупін тудыруының объективті қасиеті. Әрбір қылмыстың ... ... ... теориясында екі категория: қоғамға қауіптілік
сипаты (сапалық белгі) және ... ... ... ... ... ... ... қауіптілік сипаты — қылмыстың сапалық категориясы,
ол ең алдымен, қол сұғушылық объектісінің ерекшелігімен, яғни ... мен ... үшін ... ... ... ... мөлшерімен және т.б. жағдайлармен анықталады. Барлық қылмыстар ... осы ... ... ... ... ... қоғамға қауіптілік дәрежесі — қылмыстың сандық категориясы.
Бұл жасалған қылмыстың ауырлығына байланысты шешіледі. Ол ең алдымен ... ... ... ... ... мөлшері мен сипаты;
кінәнің нысаны, мақсат пен ниет; қылмыстың ... ... ... және т.б. ... ... ... ... қауіптілік
дәрежесі көбінесе қылмыстың объективтік жағымен, ал қоғамға ... - ... ... және ... жағымен сипатталады. ҚР
Жоғарғы соты Пленумының 1999 жылғы 30 ... ... ... ... ... ... ... туралы» қаулысының 2-
тармағына сәйкес «жасалған   ... ... ... дәрежесін
анықтағанда, соттар қылмыстың ауырлығын анықтау тәртібін реттейтін ҚК-тің
10-бабы талаптарын, ... ... ... ... ... ... себебі,
тәсілі, жасаған қылмыстық жағдай мен кезеңі, одан болған ... ... ... ... ... мен ... жағдайының барлығын ескеруі тиіс». Жасалған ... ... ... мен ... ... ... ... іс бойынша
жинақталған барлық объективтік және субъективтік белгілерін есепке ... ... түрі мен ... ... үшін ... мәні ... жеке басының мәліметтерін жан-жақты, толық және объективті
түрде тексеруі тиіс. Атап ... ... ... ... ... білімін, сотталғандығы туралы мәліметтерді,
сонымен бірге сотталушының ... ... ... ... жаза
оның отбасы немесе оның асырауындағы адамдардың жағдайына қандай әсер
ететінін ескеруі қажет.
Жаза ... яғни ... ... ... жаза ... сот
қызметіндегі маңызды, жауапты сәт.
Жазаның тағайындалуы әлеуметтік әділеттіліктің ... ... ... ... ... да, басқа адамдардың да жаңа
қылмыс жасауын болдырмауға ... ... ... қол жету үшін жаза ... де әділ ... тиіс. Қылмыс
жасаған адамға, делінген ҚК-тің 52-бабында, оның түзелуі және ... ... алу үшін ... және ... жаза ... тиіс.
Соттың жаза тағайындауға осы тұрғыдан ... ҚР ... ... жаза ... ... негіздерін (ережесін) қамтамасыз
етеді. Бұл бап сот үшін жаза ... ... ... ... ... ол бір ... соттың заңды қатаң бағдарға алуын көздейді,
екінші жағынан жаза тағайындағанда оның өзінше ынта ... ... ... ... бір ... негізделеді, олар қылмыстық
заңның жалпы құқықтық және салалық арнаулы принциптерінің нақты ... ... Жаза ... ... жатқан принциптер мыналар:
заңдылық, адамгершілік, ... ... ... дәлелділігі және
үкімде оның себебінің міндетті ... ... ... жеке ... ... ... ... Бұл принциптер ҚК нормаларында өз
көрінісін ... ... ... ... - ... белгіленген критерийлер,
сүйенетін ережелер, әрбір нақты іс бойынша жаза тағайындағанда сот ... ... ... ... ... ... іс ... айыпкерге
кандай жаза қолданылмасын, сот осы жалпы критерийлерге сүйенуі керек.
ҚК-тің ... ... жаза ... ... ... ... үш
критерийден тұрады. Сот жазаны:
1) ҚК-тің Ерекше бөліміндегі сол қылмыс үшін жауаптылық көзделген ... ... ... ... ... ... ескеріп;
3) қылмыстың сипаты мен   қоғамға қауіптілік дәрежесін, айыпкердің ... ... ... және оны ... кейінгі оның мінез-құлқын,
жауаптылық пен жазаны ауырлататын және жеңілдететін ... ... ... ... адамның түзелуіне және
оның отбасысының немесе оның ... ... ... ... ... ... ... қарастырайық:
1. Сот жазаны ҚК-тің тиісті баптарында белгіленген шекте тағайындайды.
Бұл – сот ... ... ... ... ... ... қылмыс сараланатын
баптың санкциясы шегінде ғана тағайындай алады деген ұғым. ... ... 2 ... ... екі ... жеті жылға дейінгі мерзімге
бас бостандығынан айыруды көздейді. ҚК-тің осы нормасы бойынша ... бұл ... ... бойынша белгіленген ең көп және ең аз мерзімдер
шегінде жаза тағайындауға тиіс.
Нақты жағдайға ... жаза ... ... ... бар. ... ... қарай қылмыстық кодекстегі санкциялардың
көбі салыстырмалы-анықталған, яғни жазаның түрі, оның жоғарғы және ... ... ... ... жазаны жеке даралау үшін үлкен
мүмкіндіктер береді.
Балама санкцияларда екі және одан көп ... ... ... сот ... ... алады. ҚК-тегі санкциялардың көпшілігі балама. Олар
жазаны жеке даралауға, оның мерзімі мен ... ... көп ... ... ... да, сот ... ... бабындағы санкцияда
белгіленген ең жоғарғыдан (жоғарғы шектен) жоғары жаза тағайындай алмайды
(мысалы, ... ... 2 ... бойынша жеті жыл).
Егер сот оған жол берсе, онда жаза тағайындаудағы принцип бұзылады.
Бірақ, ҚК-тің 55-бабында ... ... ... сот ҚК-тің Ерекше
бөлімінің бабындағы санкцияда көзделген ең төменгіден (төменгі шектен)
төмен жаза ... ... Бұл жаза ... ... ... көрінісі.
2. Сот  жазаны   ҚК-тің  Жалпы   бөлімінде қарастырылған жағдайларды
ескеріп тағайындайды. Бұл   жазаның   кейбір   ... ... ... ... сондай-ақ жаза тағайындау ... бар ... ... ... қарастырылған жағдайларды соттың
басшылыққа алуы тиіс ... ... ... ... ... екі ... ... мерзімге бас бостандығынан айыру түріндегі жаза
көзделген.
Бұл бап бойынша бас бостандығынан айырудың ең аз ... ... ... ... ескергенде, алты ай деп белгіленген. ҚК-тің ... ... ... сот алты ... екі жылға дейінгі мерзімді
тағайындау керек.
Жаза тағайындай отырып сот қаралған іс бойынша толық тұжырым ... ... жету үшін ... қандай түрі және мерзімі жеткілікті
екендігін анықтайды.
Мысалы, аяқталмаған қылмысты жасағаны үшін айыпталған ... ... сот ... ... ... ... ... болған мән-
жайларды есепке алу жөніндегі ҚК-тің 56-бабының 1 бөлігінің талаптарын
ескереді.
Қатысып жасалған қылмыс үшін жаза ... ... оны ... іс ... қатысу сипаты мен дәрежесі, оның келтірген немесе
келтіруі мүмкін зиянының сипаты мен ... ... ... ... ... ... ... тиіс.
Егер адам бұлтартпау шарасы ретінде қамауда ұсталса, онда үкім заңды
күшіне енгенше қамауда ұсталған уақытты бас ... ... ... ... ... ... 62-баптың 3 бөлігінің талабын соттың
ескеруі қажет.
Жаза тағайындай отырып, сот ҚК-тің 38-бабында белгіленген ... Егер ... ... ... ... ... орын алса,
онда сот ҚК-тің 58, 60, ... ... ... ... ... ... ... - ҚК-тің 59-бабында белгіленген тәртіп ... ... ... ҚК-тің Жалпы бөлімінде қарастырылған басқа
жағдайларды да ескеруі қажет. Атап ... ... ... соттау немесе
жаза өтеуді кейінге қалдыру мүмкіндіктерін қарастырады (ҚК-тің 63, 72,74-
баптары).
Жаза тағайындау кезінде қылмыстық ... ... ... ... соттың елемеуі әділқазылық жасағанда заңдылықтың ... ... ... ол дәлелсіз үкім шығаруға әкеп соғады.
3. Жаза тағайындаған ... ... ... мен қоғамға қауіптілік
дәрежесін, айыпкердің жеке басын, ... ... пен ... және ... мән-жайларды соттың ескеруі қажет. Жаңа
қылмыстық заң, осы ... ... ... ... ... ... одан кейінгі мінез-құлқын, сондай-ақ тағайындалған жазаның сотталған
адамның түзелуіне және оның отбасының ... оның ... ... жағдайына ықпалын ескеруді міндеттейді.
Жаза тағайындаудың және қылмыстың ... ... ... қылмыстың жан-жақты, дұрыс бағалануына тікелей байланысты.
Жасаған ... ... онша ... төндірмейтін адамдарға ... ... ... емес жаза ... ... ... ауыр қылмыс жасаған адамға сот қатаң жаза тағайындау керек,
себебі ондай әрекет жасаған адамның ... ... жат ... ... ... арылту үшін оны ұзақ уақыт көзден таса қылмай ... ... ... қауіптілік сипаты, бәрінен бұрын, қастандық жасалған
нысан бойынша анықталады жасалған ... ... ... ... ... бұзылу қаупі туады, яғни бұл қоғамға ... ... (6, 407 б.). Осы ... алғанда қандай да болсын ... ... мен ... қастандық жасаудан айырмашылығы бар,
денсаулыққа қарсы ... ... ... ... бар.
Қоғамға қауіптілігі тұрғысынан қылмыс жасаудың себептері де, тәсілдері
де, басқа мән-жайлар да маңызды рөл ... ... аса ... ... немесе   жәбірленушінің мүшелерін немесе ... ... ... адам ... ... 96-бабының «д», «и», «м»
тармақтары) қажетті қорғаныс шегінен шығу ... ... кісі ... ... 99-бабы) ауыр қылмыс болып табылады.
Қоғамға қауіптілік сипатына қарай ... ... ... бар. Мысалы, ұрлыққа қарағанда ... ... ... ... ... адам ... қауіптірек. Әрине, бұл қылмыстар үшін
жазалар   да әртүрлі болуы ... ... ауыр ... ... ... да ... тиіс,  және керісінше, кішігірім немесе орташа ... ... ... ... ... да ... жазаның жеңілірек
түрін қолдану керек.
Сонымен қатар соттар жасалған қылмыстың тек коғамға қауіптілік ... ... оның ... қауіптілік дәрежесін де ескеруге тиіс, егер қоғамға
қауіптілік сипаты - ... ... ... ... ... дәрежесі —
сандық көрсеткіш.
Жаза тағайындаған кезде сот ескеруге тиісті ... ... ... ... ... ... ол сол қылмыстық әрекеттің
жеке ерекшеліктеріне байланысты.
Мысалы, ҚК-тің ... 1 ... ... жауаптылық көзделген
ұрлықтың ірі мөлшердегі ұрлыққа қарағанда (ҚК-тің ... 3 ... аз. Қару ... ... ... ... 240-бабының 2
бөлігі) ҚК-тің 240-бабының 1 бөлігі бойынша ... ... ... қауіптірек.
Қылмыстың бір түрінің өзіндегі қоғамға қауіптілік дәреже келген
зиянның мөлшеріне, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... ... қатысушының қатысу сипаты мен дәрежесіне,
айыптың формасына, қылмыс жасау ... және ... ... да ... ... тек жасалған қылмыстың сипатын ғана емес, оның қоғамға
қауіптілік дәрежесін де ... алу ... заң ... әділ ... ... бір алғы ... ... табылады.
Егер сот қылмысты кімнің жасағанын, жазаны ... ... ... ... жазалаудағы мақсатқа да қол жетеді. Нақты қылмыс жасалғанда
жалпы қылмыскер деген ұғым болмайды, өзіне тән қасиеттері бар ... ... ... Сол ... жаза ... таңдағанда оң не теріс ықпал жасауы
мүмкін. Сондықтан да сот жаза тағайындау кезінде айыпкердің жеке ... ... ... ... ... ... ... жеке басы» деген ұғымға адамды әлеуметтік тұлға
ретінде көрсететін, оның өзіндік қасиеттері мен ... ... ... ашатын өзгешеліктер деген түсініктеме берілген (8, 6-36 б).
Адамның жеке басы деген ұғым - оның қоғамдық мәнін, адамның әлеуметтік-
психологиялық және дара ... ... ... ... алу, ... ... сияқты жазаның мақсаттарына
қылмыстың қоғамға ... ... мен ... ... ғана ... ... жазаланатынын, сотталушының қоғамға қаншалықты ... оны ... және ... ... ... ... ... білу өте қажет. Анықтама, тергеу органдары, сот қылмыскердің мына
жақтарын мұқият зерттеп білуге тиіс: әлеуметтік бейнесін, тұрмыс ... ... оны ... ... ... ... ... идеалын, немен айналысатынын, психологиялық ... ... ... ... ... ... ұнамды
немесе ұнамсыз әрекеттерін, еңбек ұжымындағы беделін, т.б.
Заң және қылмыстық заң теориясы қылмыс ... ... тән ... екі ... бөледі: бірінші топты қылмыс субъектісінің белгілері
құрайды, екінші топ қылмыскердің жеке ... ... ... есі ... ең ... жасы, арнаулы субъекті туралы
мәліметтер қылмыс құрамының міндетті түрдегі белгілері болып табылады, олар
әрекеттің қоғамдық қауіптілігін сипаттайтын ... ... ... ... ... бұл талабына баса назар
аударылған. Сотталушының жеке басы туралы мәліметтерді жан-жақты есепке ... ... ... да мән ... Атап айтқанда, сотталушының
денсаулығын, отбасы жағдайын, оның еңбекке қабілеттігін, еңбекке, оқуға
көзқарасын, соттылығы туралы ... ... ... (9, 3 б).
Жоғарыда аталғандай, айыпкердің жеке басы ... ұғым ... ... ... ... Олардың кейбірінде психологиялық, ал кейбірінде
әлеуметтік түбір бар.
Сыртқы жағдай ... ... ... ... отырып оның сана-
сезімін, ерік-ынтасын қалыптастырады, ... ... ... ... ой-түсінігі өзінше. Әрбір адамның өз көзқарасы, сенімі,
дағдысы, жұмысқа, отбасына, айналасындағы ... және ... ... деген өз түсінігі болады. Әр адам өмір құндылықтарын өзінше
сатылап, бір жүйеге келтіреді, оны ... ... ... ... дұрыс атаған, ол сатыда әр құндылықтың өз ... бар, ал ... ... — сол ... ... ... ... өзінің лайықты
орынына қою (10, 409 б).
Адамның сана-түсінігінің бұзылу ... ... ... ... ал оның қаншалықты ... - ... ... көрсетеді. Жаза тағайындаған кезде сот сол ... ... ... оның ой-түсінігінің бұзылу ... ... ... ... ... ... ... адамның әлеуметтік қасиеттерінің маңыздылығын да бағалау
керек. Сот ... тек ... ... көтере алатын жәй
субекті ретінде ғана емес, қоғамның, белгілі бір адамдар ұжымының ... ... ... ... ... - ... ... жиынтығы, адамның
ой-түсінігі әуелбастан-ақ қоғамдық өнім, ол адамға тән ерекшелік болып қала
береді», - ... К. ... (11, 3 ... ... ... қауіптілік дәрежесінің жоғары немесе төмен
екендігін көрсететін оның ... ... ... ... ... кезде сот сотталушының мынадай ... ... ... ... міндеттемелерін орындауға көзқарасын, нормативтік
міндеттеулер мен этикалық ережелерді сақтауын, тұрмыстағы ... жеке ... ... ... жаза ... ... ... немқұрайды тағайындалуына жол береді.
Жаза тағайындаудың басты негіздеріне істің жауаптылық пен ... және ... ... ... алу ... заң ... ... 53, 54-баптарында көзделген бұл мән-жайларды айыпкер жасаған
қылмыстың сипаттамасына да, оның өз жеке басының сипаттамасына да ... олар сот ... ... түрі мен ... ... жасай
алады.
Жеңілдететін мән-жайлардың болуы жасалған қылмыстың, не қылмыскердің
жеке ... ... ... ... ... тең жағдайларда
жеңілдеу жаза тағайындауға мүмкіндік береді.
Ауырлататын мән-жайлар, ондайлар болмаған жағдайларға ... жаза ... ... болады.
Заңда көрсетілген ауырлататын және жеңілдететін ... ... ... ... ... міндеті. Сондықтан да, жаза тағайындаған кезде
істегі ауырлататын және ... ... ... аудармаған     
соттар   заңда   көзделген міндеттерін бұзады. Егер сот ауырлататын және
жеңілдететін мән-жайларды жаза ... ... ... оны ... ... адам үшін де, сот мәжілісіне қатысқандар үшін де үкім
дәлелді болып көрінеді, ... жаза ... ... бөлігі бойынша
заңдылықтың сақталғанын тексеруде ... ... сот ... қызметін
жеңілдетеді.
Жаза тағайындағанда сот сотталған адамға, сол жазаның оны түзейтіндей
ықпалы болатынын, жазалаудағы мақсаттың   орындалатынын ... ... соң ... ... ... ... ... және оның мөлшерін
анықтауы тиіс. Сонымен қатар адамгершілік принципін басшылыққа ... ... ... оның ... ... асырауындағы
адамдардың тұрмыс жағдайына қандай әсер ететіндігін де сот ... ... ... сот бұл ... ... және ... бар екендігін ескеруі қажет. Мысалы, айыппұл салу, мүлкін ... т.б., яғни ... ... да бір ... ... ... тағайындалса, ал оның асырауында адамдар болып, оларды өзі ғана асырап
отырса, ... жаза оның ... ... ... әсер ... бұл жағдай
да ескерілуге тиіс. Мұндай ... сот ... ... ... ал айыпкердің өзінің отбасы алдындағы ... ... оның ... ... ... ... жарамсыз көп баласы
болса, ал сотталған әйелдің артында жалғыз өзі асырап, тәрбиелеп ... ... ... түзелуге ықпалы болады. Егер айыпкер өз ... ... ... ... өз ... ... ... қатыгез мінез көрсететін болса, онда жоғарыда ... ... сот ... ... ... ... айыпкердің отбасының немесе ... ... ... ... ... ықпалын ғана ескеруге
болмайды, себебі, егер бұл мән-жайлар ескеріліп, ауыр қылмыс жасаған немесе
қоғамға аса қауіпті ... өте ... жаза ... ... сол ... жәбір шеккен адамның алдында да, жалпы қоғам алдында да әділдік
үміті ақталмайды.
Кәмелетке ... ... жаза ... сот, осы ... ... оның өмір кешу және ... жағдайларын, психикалық
даму деңгейін, жеке басының өзге де ... ... оған ... ... қандай ықпал болғанын ескереді. Бұл өте ... ... ... айыпкердің есейіп қалыптасуында маңызды рөл атқаратын
бұл мән-жайлар оған жаза тағайындағанда ескерілуі тиіс.
Жазаны жеке ... ... бір ... ... түрде жүзеге
асырылуы, әрбір нақты жағдайда істің барлық мән-жайларының жиынтығы,
қылмыстың ... мен ... ... ... жеке басын сипаттайтын
мән-жайлар ескерілсе ғана мүмкін ... ... ... пен жазаны жеңілдететін мән-жайлар деп
танылады:
1) мән-жайлардың кездейсоқ ... ... ... рет ... ... ... ... кәмелетке толмауы;
3) жүктілік;
4) айыпкердің жас балалары болуы;
5) қылмыс жасағаннан кейін зардап шегушіге тікелей медициналық және өзге
де көмек ... ... ... ... ... ... ... зиянның орнын өз еркімен толтыру, қылмыспен келтірілген
зиянды жоюға бағытталған өзге де іс-әрекеттер;
6) жеке ... ... ... өзге де ауыр ... ... не жаны ... ... қылмыс жасау;
7) күштеп немесе психикалық мәжбүрлеу салдарынан, не ... ... өзге де ... ... ... жасау;
8) қажетті қорғанудың құқықтық дұрыстығының шартын бұзу, аса қажеттілік
қылмыс жасаған адамды ұстау, негізді тәуекел, бұйрықты немесе ... ... ... ... ... ... үшін ... болып табылған жәбірленушінің заңға ... ... ... қылығы;
10) шын жүректен өкіну, айыбын мойындап келу, ... ... ... ... ... және ... ... нәтижесінде алынған
мүлікті іздеуге белсенді жәрдемдесу.
Жоғарыда(ҚК-ң 53-бабының 1-бөлігінде) көзделмеген мән-жайлар да жаза
қолдану кезінде жеңілдетуші ретінде ескерілуі мүмкін.
Егер ... ... ҚК-ң ... бөлімінің тиісті бабында қылмыс
белгісі ретінде көзделген болса, ол өзінен-өзі жаза тағайындау ... ... ... ... ... д) және к) ... көзделген жазаны
жеңідететін мән-жайлар болған және ауырлататын мән-жайлар ... жаза ... ... ... ҚК-ң Ерекше бөлімінің тиісті бабында
көзделген ... ... ... ... ең ... мерзімінің немесе
мөлшерінің ауыр емес және орташа ауыр қылмыс жасаған кезде-жартысынан, ... ... ... ... аса ауыр ... ... ... төрттен
үшінен аспауға тиіс.
Мыналар қылмыстық-жауаптылық пен жазаны ауырлататын мән-жайлар деп
танылады:
1) қылмыстарды әлденеше рет жасау, қылмыстардың ... ... ... ауыр ... ... ... ... алдын ала сөз байласқан адамдар тобының, ұйымдасқан
топтың немесе қылмыстық қауыптастықтың (қылмыстық ... ... ... ... ... ... ... рөл атқару;
5) айыпкер үшін психикасы бұзылыуының ауыр түрінен зардап шегетіні алдын
ала белгілі адамдарды не ... ... ... ... ... ... ... ұлттық, нәсілдік және діни өшпенділік немесе араздың себебі ... ... ... іс-әрекеті үшін кектенушіліктен, сондай-ақ
басқа қылмысты жасыру немесе оны ... ... ... ... жүктілік жағдайы айыпкер үшін алдын ала белгілі әйелге қатысты, сондай-
ақ жас балаға, басқа да ... ... ... ... не
айыпкерге тәуелді адамға қатысты қылмыс жасау;
8) белгілі бір адамның өзінің қызметтік, кәсіби ... ... ... ... оған ... оның ... ... қылмыс жасау;
9) аса қатыгездікпен, садизммен, қорлаумен, сондай-ақ жәбірленушіні қинап
қылмыс жасау;
10) ... ... ... заттар, жарылғыш немесе оларды бейнелеуші
құрылғылар, арнайы дайындаған техникалық құралдар, тез тұтанатын және
жанғыш сұйықтар, улы және ... ... ... және ... ... ... пайдаланып, сондай-ақ күш
көрсетіп немесе психикалық ... не ... ... әдіс ... ... төтенше жағдайды, табиғи немесе өзгеде қоғамдық нәубет жағдайларын
пайдаланып, сондай-ақ жаппай тәртіп бұзушылық кезінде қылмыс жасау;
12) ... ... ... уытқылық еліту жағдайында қылмыс
жасау.Сот қылмыстың сипатына ... бұл ... ... ... ... адамның өзі қабылдаған антын немесе кәсіби антын бұза ... ... ... ... жағдайына немесе шартқа байланысты өзіне
көрсетілген сенімді пайдаланып қылмыс жасауы;
15) ... ... ... киімін немесе құжатын пайдаланып ... осы ... ... бөлігінде көрсетілген мән-жәй ҚК Ерекше
бөлімінің тиісті ... ... ... ... ... болса, ол
жауаптылықпен жазаны ауырлататын мән-жай ретінде қайталап ... ... ... сот осы ... ... бөлігінде көрсетілмеген
мән-жайларды ауырлатушы мән-жайлар деп тани алмайды.
1.2-Б Жаза тағайындаудың түрлері
Қылмыстардың жиынтығы бойынша жаза тағайындау. Егер адам ... ... ... бір ... ... бөліктерінде көзделген екі
немесе одан көп қылмыстарды жасағаны үшін айыпты деп ... ... ... ... ... сот әр ... үшін негізгі, ал керек
жағдайда қосымша жаза тағайындап, олардың жиынтығы ... ... ... ... жазаны ауырырақ қатаң жазаға сіңіру жолымен немесе
тағайындалған жазаларды толық ... ... қосу ... ... ... ... 1 ... ... ... жаза ... процесі екі кезеңнен тұрады:
1) жиынтыққа кіретін қылмыстардың әрқайсына ... жаза ... сол ... ... ... ... жаза белгілеу.
Жиынтықты құрайтын қылмыстардың әрқайсына бөлек жаза тағайындау ҚК-тің
58-бабының маңызды ... одан ... жол ... Жаза ... тәртібі сотталғаннан кейін айыпкерге қылмыстың әрбір нақты ... ... ... кешірім жасауды қолдануға мүмкіндік ... істі ... ... ... ... қараған жағдайда әрбір
бөлек қылмыс үшін ... ... егер ... ... ... ... ... алып тастауға мүмкіндік болады. Сонымен қатар кейбір
қылмыс үшін жаза тағайындай отырып заң оның ... ... ... ... қайталанғандығының орын алғандығын анықтау (ҚК-тің 13-
бабы), бас бостандығынан айырғанда колонияның нысанын белгілеу (ҚК-тің ... ... ... ... ... жаза ... әрбір қылмыс
бойынша тағайындалған жазаларды жеңілірек қатаң жазаны ауырырақ қатаң
жазаға сіңіру ... ... ... ... ... ... ... бойынша жүргізіледі.
ҚК-тің 58-бабының 2 бөлігінде белгіленген жағдайларда ғана ... ... қосу ... ... кұқы бар, яғни ... ... жасағаны үшін жаза тағайындағанда ғана. Басқа ... ... тек ... ... ғана ... ... санаттағы да қылмыстар кірсе)
сот тек жазаларды қосу принципін ғана колдануға міндетті.
Сіңіру принципін қолданғанда сот ... ... ... ... ... ... назарға алмайды, жасалған әрбір қылмыс үшін осы
санкциялар шегінде тағайындалған нақты жазаларды ... ... ... жаза ... ... жазаға сіңіріледі. Егер сот сотталғанға ҚК-тің
221-бабының 2 бөлігі бойынша үш жыл бас бостандығынан ... ... ... ... 1 ... ... екі жыл бас ... айыруды
белгілесе, қатаңырақ жаза - үш жыл, ... ... екі ... өзіне
сіңіреді, ал жиынтық бойынша түпкілікті жаза — үш жыл бас ... ... ... ... ... үшін әртүрлі жаза тағайындағанда
да осы принцип сақталады.
Мысалы, бірінші қылмыс үшін сот ... бір жыл ... ... ... 20%-ін ... ... ал ... қылмыс үшін —
үш жыл бас бостандығынан айыру ... ... Қосу ... сот, бұл ... айыпкердің түкпілікті жазасы ретінде үш ... ... ... ... ... қатаңдығын салыстырғанда
сот ҚК-тің 39-бабындағы, яғни жазалар жүйесіндегі көрсетілген жазалардың
ретін басшылыққа алады.
Жекелеген ... үшін ... ... қосу ... ... ... мүмкін, бірак барлық жағдайда қосқаннан кейінгі түпкілікті
жаза жекелеген қылмысқа тағайындалған жазаның кез-келгенінен қатаң ... ... ... қосқанда олардың жиынтығы жеке жазалардың қосындысына
тең болуға тиіс. Жазаларды ішінара ... ... ... үшін ... бір бөлігі қатаңырақ жазаға қосылады.
Жазаларды қосуға белгілі бір шектеу қойылған (ҚК-тің 58-бабы). Егер  
қылмыстардың жиынтығы тек ауырлығы ... ... ... ... онда
қосқаннан кейінгі түпкілікті жаза жасалған ... ең ... ... ... ... бөлімнің  тиісті  бабының санкциясында  
көзделген   жазаның   ең   көп ... ... ... ... ... адам ... ... бірінші бөлігі және ҚК-тің 253-бабы бойынша
сотталады. Бұл қылмыстың екі ... ... ... ... ... ол
үшін ең қатаң жаза - екі жылға бас бостандығынан ... ... ... ... ... ... ... жазаларды қосу принципін
қолданып, сот тек 2 жылға бас бостандығынан айыру жазасын тағайындай алады.
Егер қылмыстар ... орта ... ... ауыр және ... ауыр
қылмыстарды қамтыса, онда түпкілікті жаза тек жазаларды косу принципін
қолдану ... ... Бұл ... бас ... ... ... жаза қолданылған қылмыстық заң нормаларының ауқымымен
шектелмейді, тіптен 20 жыл шегінде тағайындалуы мүмкін. Егер ... ... ... ... ... бас бостандығынан айыру немесе өлім
жазасы не бас бостандығынан өмір бойы айыру ... жаза ... бір ... ауыр ... ... бұл жағдайда да түпкілікті жаза
тек жазаларды қосу принципі ... ғана ... Бұл ... ... ... ... жаза 25 жылға дейінгі мерзімге ... ... ... жиынтығы болғанда жаза ... ... ... қосу принципін ... ... ... ең көп шегін таңдау мүмкіндігін заң реттейді (ҚК-тің
58-бабы) және ол жиынтық ... ... қай ... ... олардың арасында 20 жылға дейін мерзімге бас ... ... өлім ... не бас ... өмір бойы ... ... ... қылмыстардың бар-жоғына байланысты. ... егер ... ... ... 1 ... ... алты ай мерзімге қамауға алу,
ал 101-баптың 1 бөлігі бойынша екі жыл ... бас ... ... жаза тағайындаса, ол толық қосу принципіне сәйкес 2 жыл 6 ай бас
бостандығынан айыру ... ... ... ... жаза тағайындауға
құқылы. Егер сот ҚК-тің 101-бабының 1 бөлігі бойынша 2 жыл 9 айға ... ... ... ... онда тек ... ... ... алады, яғни 2 жыл 9 айға бас бостандығынан айыруға ... ... 6 ай ... ... 3 айын ғана қоса алады, себебі ҚК-тің 101-
бабының 1 бөлігінде көзделген мерзімнің ең көп ... 3 жыл, ... жаза одан ... ... Сонымен жазаларды қосқанда жазаның ең
көп мөлшерін түпкілікті анықтау, егер осы ... ... ... жиынтыққа
кіретін екі қылмыстың да ауырлығы шағын қылмыстар ... ... ... ... орын алып ... әртекті жазаларды косу
тәртібі ҚК-тің ... ... онда ... ... ... ... бойынша жазаларды ішінара немесе толық қосу кезінде бас
бостандығынан айырудың бір күніне қамаудың ... ... ... бөлімде
ұстаудың бір күні, бас бостандығын шектеудің екі ... ... ... әскери қызмет бойынша шектеудің үш күні, қоғамдық ... ... ... ... ... ... сот ... құрайтын қылмыстар үшін әртүрлі, пара-пар емес
жазалар ... бір ... үшін - ... ... ... үшін - ... айыру, үшінші үшін — белгілі бір лауазым атқару немесе
белгілі бір ... ... ... ... ... қолданады. Әрине,
бұл жерде жеңілдеу жазаның катаңдау жазаға — бас ... ... ... қолдануға болады (егер негіз болса). Бірақ бұл жағдайда
жазалаудың ықпалы, әсіресе сіңірілген ... жеке ... ... Сондықтан да айыппұл салу, белгілі бір лауазымдарды атқару
немесе ... бір ... ... ... айыру, арнаулы әскери
немесе құрметті атақтан, сыныптық ... ... ... ... және ... наградаларынан айыру, сондай-ақ  
мүлікті   тәркілеу   сияқты   жазаларды   бас  бостандығын шектеу, түзеу
жұмыстары, ... ... ... ... ... бас ... айыру  
түріндегі   жазалармен   қосқан   кезде жазалардың бірінші тобы ... ... ... Егер ... ... ... үшін ... тағайындалса, онда олар да, негізгі жазалар ... ... ... алады немесе біріне бірі қосыла алады. Әртекті қосымша   жазаларды
қосқан күнде де (мысалы, ... салу мен ... ... олар ... Қылмыстар жиынтығы бойынша қосымша ... ... ... ... ... 5 бөлімі реттейді, онда ... ... ... ... ... жиынтықты құрайтын қылмыстар
үшін тағайындалған қосымша жазалар қосылуы мүмкін делінген. ... ... ... жаза ... осы түрі үшін ... ең ... немесе мөлшерден асуға тиіс емес (ҚК-тің 40,41, 50, 51-баптары).
ҚК-тің 58-бабында белгіленген тәртіп іс ... сот ... ... сол ... адамның бірінші іс бойынша үкім шыққанша басқа қылмыс
жасағандығы ... ... да ... Бұл ... ... жаза
мерзіміне бірінші үкім бойынша толық немесе ішінара өтелген ... ... ... ... ... ... әр ... уақытта ашылып, осы әр бөлек
қылмыстар үшін айыпкерді ... әр ... ... екі ... одан ... ... жүзеге асырылған жағдайға да ... ... адам ... ... — бұзақылық және ұрлық. Бұзақылық үшін ол сотталғанда, оның
ұрлығы әлі ашылмаған. Бұзакылық үшін үкім шыққаннан ... 6 ай ... ... ... үшін ... тартылып сотталады. Бұл жағдай да қылмыстар жиынтығы
деген ұғымға сай келеді, себебі адам бір қылмыс ... ... ... ... ... Сондықтан да бұл ретте де жаза тағайындаудың ҚК-тің 58-
бабы белгілеген тәртібі ... ... 6 ... ... ... қылмыстардың
жиынтығы бойынша жаза тағайындау мынадай үш кезеңнен өтеді:
1) сот жаңа үкім ... яғни ... ... ... үшін жаза ... екі үкім бойынша тағайындалған жазалардың жұмсақтауын қатаңдауына сіңіру
жолымен немесе жазаларды толық ... ... қосу ... бұрынғы
шығарылған үкімдерді ескере отырып, түпкілікті жаза тағайындайды.
3) ҚК-тің 62-бабының ережесіне сәйкес бірінші үкім бойынша   ... ... ... ... ... Жаза мерзімін есептеу дегеніміз - егер
адам үкім шыққанша бас бостандығынан айырудың алты айын өтесе, ал сот ... ... 3 жыл бас ... ... ... ... тағайындаса,
онда қылмыстар жиынтығы бойынша екінші үкім шығарылған кезге дейін оған ... 6 ай бас ... ... ... өтеу ... үкімдер бойынша жаза тағайындау. ҚК-тің 60-бабына сәйкес, егер
сотталған адам үкім ... ... ... ... ... өтегенге дейін
жаңадан қылмыс жасаса, бұл жағдайда үкімдердің жиынтығы орын ... ... жаза ... ... болуы;
2) ол жазаны сотталған адам әлі толық өтемесе;
3) жаңа қылмыс үкім ... ... ... жазаны толық өтегенге дейін
жасалса, бұлар ... ... ... ... табылады.
Үкімдер жиынтығы бойынша жаза тағайындағанда жаңа қылмыс адамды бұрын
жасаған қылмысы үшін сотталғаннан кейін ... Бұл ... ... қауіпті адам екендігін, заңда оған қатаң жаза ... ... ... ... ... егер сотталған адам үкім шығарылғаннан кейін,
бірақ жазаны толық өтегенге дейін жаңа ... ... сот жаңа ... ... ... ... үкім бойынша жазаның өтелмеген бөлігін
толықтай немесе ішінара қосады. Бас бостандығынан ... ... жаза ... бес жылдан аспауға тиіс. Егер үкімдер жиынтығына 20
жыл мерзімге бас бостандығынан айыру немесе өлім ... не өмір бойы ... ... ... ... ... тым ... бір қылмысты
жасағаны үшін айыпты деп танылған үкім кірсе, онда бас бостандығынан ... ... ... ... ... жаза 30 жыл ... мүмкін. Үкімдер жиынтығы бойынша белгіленген түпкілікті ... ... ... үшін тағайындалған жазадан да, соттың бұрынғы үкімі
бойынша тағайындалған жазаның ... ... ... де катаң болуға
тиіс.
Жазалардың ... ... ... ... қосу (оның ішінде
қосымшаларын да) ҚК-тің 58 және 61-баптарында ... ... ... (бұл ... ... ... қарастырғанда түсініктеме
берілген).
Сонымен сот үкімдер жиынтығы бойынша жаза тағайындағанда мына тәртіпті
сақтайды:
1) ... жаңа ... ... үшін ... анықтайды;
2) сол жазаға сот алдыңғы үкім бойынша тағайындалған жазаның өтелмеген
бөлігін толықтай немесе ішінара қосады.
Үкімдер жиынтығы бойынша жаза ... ... ... ... тәртіптен айырмашылығы сол, бұл ... тек ... ... ғана ... ... (ал ... 58-бабында жазаларды сіңіру
принципі де ... ... ... — бас бостандығынан ... ... ... ... жиі  ... ... ... ең
көп мерзімге қатысты.
Сотталған адамға жаңа қылмыс жасағаны үшін , қылмыстың осы түріне
белгіленген ең ... ... ... сот ... ... ... бостандығын шектеу түріндегі жазаны өтеп жатқан адамға жаңа үкім
бойынша 5 жыл мерзімге бас ... ... ... 30 жыл ... ... айыру тағайындалады. Бұл жағдайда сот бұрынғы үкім бойынша
жазаның өтелмеген бөлігін жаңа үкім бойынша ... ... ... ... ... ... (бұл ... қолдану заңда көзделмесе
де).
Қосуға болмайтын жазалар, оның ішінде қосымша ... ... ... ... ... ... болған жағдайда сот
жазаны үкімдер жиынтығы бойынша ... ... жаза ... ҚК-
тің 59-бабында белгіленген ережесін сақтауға тиіс. Бұл ережелер жаңа үкім
бойынша тағайындалған ... ... ... және ... ... ... егер ... үшін жаза өтеп жатқан адам ҚК-тің 181-
бабының 1 бөлігі бойынша ... ... ... онда жасаған екінші
қылмысы үшін сот тек 1 жыл 6 ... 3 ... ... ... ... айыруды ғана тағайындай алады.
Белгілі бір қылмыс үшін көзделген жазадан гөрі неғұрлым жеңіл жаза
қолдану. ҚК-тің ... ... ... ... ... ... үшін ... көптеген мүмкіндіктер беруді көздейді. Бірақ өмірде
кездесіп қалатын кейбір ... ... ... ... мән-жайларын
ескерсек, санкцияның ең төмен шегіне тең жазаны немесе балама санкцияның ... ... ... өзі ... ... боп ... ... ҚК-
тің 38-бабында көзделген мақсатын ... ... ... ... 55-бабында былай көрсетілген: ерекше мән-жайлар ... ... ... ... ... азайтатын басқа да мән-жайлар
болған кезде, сондай-ақ топтық қылмысқа ... сол топ ... ... ... жәрдемдескен кезде жаза осы ... ... ... ... ... ең ... шектен төмен тағайындалуы
мүмкін, не сот жазаның осы бапта көзделгенінен ... ... ... не ... жаза ... көзделген қосымша жаза ... ... ... ... жаза ... сот ... адамға жазаның
санкцияға көрсетілген түрін анықтайды, бірақ бұл жаза төменгі шектен төмен
мөлшерде тағайындалады. Мысалы, санкцияда ... 200-ге ... ... ... ... ... көзделген, ал сот 50 айлық есептік
көрсеткіш мөлшерінде айыппұл тағайындайды. Басқа мысал. Санкцияда 3 ... ... ... ... бас ... ... ... Сот ҚК-тің 55-
бабын басшылыққа алып, сол бап бойынша 2 жыл ... бас ... ... ... ... жазаның осы түрі үшін ҚК-тің Жалпы
бөлімінде көрсетілген ең аз мөлшерден ... жаза ... ... ... мүмкін емес. Мысалы, 25 айлық ... ... ... ... ... 6 ... аз ... бас бостандығынан айыру.
ҚК-тің сотталған адамның әрекеті ... ... ... ... жаза ... ... сол санкцияда
көрсетілмеген, бірақ одан ... ... ... ... ... ... түрін белгілегенде сот ҚК-тің ... ... ... ... алады. Мысалы, ҚК-тің бұл бабы
бойынша санкция бас бостандығынан айыру мен ... ... ... Сот ... ... ... ерекше мән-жайы, сондай-ақ топтық қылмысқа қатысушының топ
жасаған қылмыстарды ашуға белсене ... ... ... ... жаза тағайындауға негіз болады.
Істің ерекше жағдайы дегеніміз қылмыс жасау барысында оң мақсаттар мен
игі себептердің болуы, айыпкердің қосалқы рөлі, оның қылмыс ... ... одан ... ... ... немесе психикалық мәжбүрлеу
нәтижесінде қылмыс жасау, т.б. Бұл жерде ескеріліп отырғаны қылмыс зардабын
болдырмауға бағытталған мінез-құлық, ... ... өз ... ... ... ... ... мойындап келу, т.б.
Жекелеген жеңілдетуші мән-жайлар да, ондай мән-жайлардың жиынтығы да
ерекше мән-жайлар бола ... ... ... ... ... және ... ... жаза тағайындау. Қылмыстық кодекс аяқталмаған қылмыс, қатысып жасалған
қылмыс және ... ... үшін жаза ... ... ... 56-бабына сәйкес аяқталмаған қылмыс үшін жаза тағайындағанда
(қылмысқа дайындық ... ... ... ... ... ... мән-жайлардан басқа қылмыстың аяқталмай қалуына себеп болған
мән-жайды есепке алу қажет, сонымен қатар ... ... ... ... ... жасау пиғылы жүзеге асса, ол жүзеге аспай қалғаннан
қауіптірек. Қылмыстың аяғына дейін ... ... ... ... ... ... ... заңда орынды көрсетілген. Мысалы, әйел зорлауға
оқталған адам ... ... ... ... өзінің қылмыстық
әрекетін аяғына дейін жеткізе ... ... ... қылмыскер өзінің
сондай пиғылын қылмыс жасау орнына ІІМ қызметкерлерінің ... ... ... ... ... ... ... жағдайға қарағанда екінші
жағдайда қоғамға қауіптілік ... ... Бұл ... ... ... ... асыру үшін қылмыскерде қаншалықты нақты мүмкіндік ... ... ... ... қалғанын ескеру кажет. Сонымен қатар егер
адам қылмысқа дайындалғанда немесе қылмыс ... ... сол ... ... ... өзінде шама болмаса да мүмкіндігін асыра
бағаласа, сот бұл мән-жайды ... алып ... ... әрекеттерді
басқа мән-жайларда жасаған адамға қарағанда, жеңілдеу жаза тағайындауға
тиіс. Қылмысқа дайындықпен салыстырғанда қылмыс жасауға ... ... ... заң ... дайындық жасауға қарағанда сол қылмысты
жасауға ... үшін ... жаза ... ... ... ... ... 2 бөлігінде қылмысқа дайындалғаны үшін тағайындалатын
жазаның мерзімі мен мөлшері осы ... ... ... ... үшін ... ... неғүрлым қатаң түрінің ең жоғары мерзімінің
немесе мөлшерінің жартысынан аспауы керек делінген. Мысалы, егер адамға ... ... 1 ... ... ... ... үшін жаза
тағайындалса, оған берілетін ең қатаң жаза 1 жыл 6 айға бас ... ... бола ... егер ... ... 1 ... ... 1 жыл
көзделген болса.
Қылмысқа оқталғаны үшін жазаның мерзімі мен ... ... ... ... бапта ерекше қылмыс үшін көзделген жазаның ... ... ең ... ... ... ... ... үшінен аспауы
керек (ҚК-тің 56-бабының 3 ... ... ... келтірілген
түрлеріне оқталғанда ең қатаң жаза, тиісінше,  2 жыл 3 ай және  1 жыл 6 ... ... ... ... ... ... және қылмыс жасауға оқталғаны үшін өлім жазасы
мен өмір бойы бас бостандығынан айыру ... ... бұл жаза ... ... ... баптардың санкциясында көзделген болса да,
тағайындалмайды.
Қатысып ... ... үшін ... жаза ... ... заң ... ... көрсетілгендермен қоса мына мән-жайларды
ескеруін талап етеді: қылмыс жасауға адамның іс ... ... ... мен
дәрежесін, осы қатысудың қылмыс  мақсатына жетудегі ... ... ... келтірілуі мүмкін зиянның сипаты мен мөлшеріне ықпалын
(ҚК-тің 57-бабы).
Бұл жағдайда қылмысқа қатысушылардың әрқайсысының қоғамға ... ... және ... ... жаза ... мүмкіндігі
анықталады. Сонымен қатар, егер банданың алдына ... ... ... ... немесе келуі мүмкін зиянның сипаты мен мөлшеріне
бандитизмді ... екі ... ... ... өзара
салыстырсақ, айырмашылықты көру қиын емес.
Топтасқан қылмысқа қатысушыларға жаза тағайындау жөнінде ҚК-тің   57-
бабында мынадай тағы бір ... бар: ... ... ... қатысты жауаптылық пен жазаны жеңілдететін немесе ауырлататын ... тек ... ... жаза ... ... ғана ... қылмысқа қатысушылардың біреуінің өз айыбын мойындап келуі ... ... ... ... жаза ... ... жеңілдететін мән-
жай ретінде ескерілуге тиіс емес.
Қылмыстың қайталануы — адамның сотталғаннан кейін қайта ... ... ... аса ... ... ... сондықтан да заңда қылмыс
қайталанған жағдайда жаза тағайындаудың арнайы ережесі белгіленген (ҚК-тің
59-бабы). Оның мәні мынада: ... ... ... жаза ... сот ... ... қылмыстардың санын, сипатын және қоғамдық
қауіптілік ... ... ... ... түзетушілік ықпалының
жеткіліксіздігіне себеп болған мән-жайларды, сондай-ақ жаңадан жасалған
қылмыстың    сипаты ... ... ... дәрежесін ескеруге тиіс.
Қылмыстардың қайталануы жағдайында жасалған қылмыс үшін жазаның
мерзімі мен ... ... ... үшін ... ең ... жаза ... жоғарғы мерзімі мен мөлшерінің жартысынан төмен болмауға тиіс.
Қылмыстың қауіпті қайталануы жағдайында тағайындалатын жаза ... үшін ... ең ... жаза түрінің ең ... ... ... ... екісінен, ал қылмыстың аса қауіпті қайталануы жағдайында -
төрттен үшінен төмен болмауға тиіс (ҚК-тің 59-бабының 2 бөлігі). ... ... ... ... үшін ... болған адам ҚК-тің 175-бабының
1 бөлігі ... ... ... ... ... ... ретінде берілген бес түрлі жазаның сот айыпкерге ең қатаң түрін -
бас бостандығынан ... ... ... Бұл ... қылмыстың жәй
қайталануы орын алғандықтан, ҚК-тің 59-бабының 2 бөлігіне сәйкес ... 1 жыл 6 ... 3 ... ... мер-зімге бас бостандығынан айыруды
тағайындай алады. Егер ... ... ... ... ... болса - 2 жылдан 3 жылға дейінгі ... ... аса ... ... болса — 2 жыл  3 айдан 3 жылға
дейінгі мерзімге бас бостандығынан айыру жазасын тағайындай ... ... ... Ерекше бөлімінің қолданылып отырған нормасы
соттылықтың болуын ... ... ... ... ... ... сот жазаны ҚК-тің 59-бабының екінші бөлігінде   көзделген
тәртіпті ескермей-ақ   тағайындайды,   яғни   сот   жаза тағайындаған кезде
жазаның ең аз ... ... ... ... Бұл, ... ... ... қылмыстық -заң нормаларында бұрыннан   
ескерілгендігіне байланысты, сондықтан да жаза ... ... оны ... ... ... жоқ. ... ... қылмыстардың қайталануы болып және
ҚК-тің 55-бабында көзделген ерекше мән-жайлар орын алса, бұл жағдайда да
жаза ... ... ... ... ... ... есепке алмай
тағайындалады.    ҚК-тің 59-бабының бұл ережелеріне түсініктеме беру үшін
мына мысалдарды ... ... ... ... ... 3 ... ... бойынша бұрын екі  немесе одан көп соттылығы бар адам ретінде
бұзақылық (кез-келген формасы) ... ... ... үшін ... ... жаза тағайындау кезінде ҚК-тің 2-бабында көрсетілген ережені
ескереді (қылмыстардың қайталану белгісі бола ... да), ... ... 3   ... 10 ... дейінгі мерзімге бас бостандығынан айыру
жазасын тағайындай алады.
Басқа мысал. Қылмыстардың қайталану белгісі бар жағдайда адам ... 1 ... ... ... ... сот іс материалдарында ҚК-тің
55-бабында көрсетілген ерекше ... бар ... ... ... да сот айыпталушыға жазаны ҚК-тің 59-бабының 2 ... ... ... ... ... яғни ... ... 1
бөлімінің санкциясында көзделген жазалардың бас бостандығынан айыруға
қарағанда жеңілдеуін тағайындай алады. Егер бәрі бір бас ... ... ... ол 6 ... 3 жылға дейінгі мөлшерде болуға тиіс.
Шартты түрде соттау. Егер түзеу жұмыстары, әскери қызмет бойынша
шектеу, бас ... ... ... тәртіптік әскери бөлімде ұстау
жазасын тағайындағанда сот сотталған адамның жазаны ... ... ... ... ... ол ... жазаны шартты деп санауға ... ... ... ... жағдайда сот жасалған қылмыстың сипаты
мен қоғамдық қауіптілік дәрежесін, айыптының жеке басын, ... ... пен ... ... және ауырлататын мән-жайларды ескереді.
Шартты түрде соттау тағайындалған кезде сот сотталған адам мінез-
құлқымен өзінің ... ... тиіс ... ... ... ... бір ... үш жылға дейінгі ұзақтықта тағайындалады.
Шартты түрде соттау кезінде жазаның мүлікті тәркілеуден басқа ... ... ... ... сотталған адамның мінез-құлқын бақылауды оған уәкілдік
берілген мамандандырылған мемлекеттік орган, ал әскери қызметшілер жөнінде
әскери бөлімдер мен ... ... ... ... ... ... аса қауіпті қайталануы жағдайында
адамдарға шартты ... ... ... ҚК 63-бап).
Егер шартты түрде соттылушы сынақ ... ... ... ... ... ... ... сотталушының мінез-құлқына бақылау
жасауды ... ... ... ... бойынша сот шартты ... ... жою және ... адамнан соттылықты алып тастау алып
тастау туралы қаулы ете алады. Бұл ... ... ... ... сынақ мерзімінің кем дегенде жартысы өткенн соң күші жойылуы
мүмкін.
Егер шартты түрде сотталған адам сол үшін ... ... ... ... тәртіпті бұзса, сот сотталушының мінез-құлқына бақылау
жасауды жүзеге асыратын огранның ... ... ... ... ... бірақ ол бір жылдан аспауы керек.
Шартты түрде сотталған адам сынақ мерзімі ... ... ... және ... ... ... не ... түрде сотталған адам
бақылаудан жасырынса, сот ... ... ... ... ... огранның ұсынысы бойынша шартты түрде соттаудың күшін жою
және сот ... ... ... ... ... ... етеді.
Шартты түрде сотталған адам сынақ мерзімі ішінде абайсызда қылмыс
жасаған не кішігірім ауырлықты ... ... ... ... шартты
түрде соттаудың күшін жою немесе оны сақтау туралы мәселені сот жаңа қылмыс
үшін жаза тағайындалған кезде шешеді. Бұл ... жаза ҚК-ң ... ... ... жаза тағайындау) көзделген ережелер бойынша
тағайындалады.
Шартты түрде сотталған адам сынақ мерзімі ішінде ... ... ... ауыр ... аса ауыр ... ... жағдайда сот шартты
түрде сотталудың күшін жойып, оған ҚК-ң 60-бабында ... ... жаза ... ... ережелер бойынша жаза тағайындайды.(ҚР
ҚК 64-бап).
Қылмыстық жауаптылықтан және жазалаудан босату. ... рет ... ... ... ... ... ... егер ол қылмыс жасағаннан
кейін айыбын мойындап өз еркімен келсе немесе қылмысты ашуға ... ... ... зиянды өзгеше түрде қалпына ... ... ... мүмкін.
Жеке адамға қарсы ауыр немесе аса ауыр қылмысты ... ... адам егер ол ... топ ... ... сыбайластық жасаған
қылмыстарда болғызбауға, ашуға немесе ... ... топ ... ... ... ... ... да қатысушыларды анықтауға
белсенді түрде ... ... ... ... мүмкін.(ҚР ҚК
65-бап).
Қоғамдық қауіпті қылмыстан болған үрейлену, қорқу немесе ... ... ... шегінен асқан адамды сот істің мән-жайын ескере
отырып, ... ... ... мүмкін.(ҚР ҚК 66-бап).
Ауыр емес қылмыс жасаған немесе адамның қайтыс болуымен ... ... ауыр зиян ... ... емес орташа ауыр қылмысты
бірінші рет жасаған ... егер ол ... ... және ... ... ... қылмыстық жауаптылықтан босатуға жатады.
Орташа ауыр қылмыс жасаған адам, егер ол жәбірленушімен татуласса және
жәбірленушіге келтірілген зиянның есесін толтырса, қылмыстық ... ... ҚК ... ... бар ... ... ... егер істі сот қараған
кезде жағдайдың өзгеруі салдарынан ол жасаған әрекет қоғамға ... ... ... сот ... ... ... ... рет кішігірім немесе орташа ауырлықтағы қылмыс жасаған адамды,
егер ол адамның содан кейінгі мүлтіксіз мінез-құлқына байланысты іс ... ... ол ... ... деп ... ... ... қылмыстық жауаптылықтан босатуы мүмкін.(ҚР ҚК 68-бап).
Егер қылмыс жасалған күннен бастап мынадай мерзімдер ... ... ... босатылады:
1) кішігірім қылмыс жасағаннан кейін екі жыл;
2) орташа ... ... ... кейін бес жыл;
3) ауыр қылмыс жасағаннан кейін он бес жыл;
4) аса ауыр қылмыс жасағаннан кейін ... ... ... ... ... күннен бастап және сот ... ... ... ... дейін есептеледі.
Егер қылмыс жасаған адам тергеуден немесе соттан жалтарса, ескіру
мерзімінің өтуі ... Бұл ... ... мерзімінің өтуі адамның
ұсталған немесе оның айыбын мойындап келген кезінен бастап жаңартылады. ... егер ... ... ... бері ... бес жыл өтсе және ескіру
тоқтатылмаса, адам қылмыстық жауапқа тартылмауы ... ауыр ... аса ауыр ... ... адам ... он бес немесе
жиырма жыл мерзімдері өткенге дейін жаңадан қасақана қылмыс жасаса, ескіру
мерзімі тоқтатылады. ... ... ... ... жаңа қылмыс жасаған
күннен қайта басталады. ... ... ... ... адам тағы да қылмыс
жасаған өзге реттерде әрбір қылмыс бойынша ескіру ... ... ... ... үшін ҚК ... өлім жазасы тағайындалуы мүмкін адамға
ескіру мерзімін қолдану туралы мәселені сот шешеді. Егер ескіру мерзімінің
бітуіне байланысты сот адамды ... ... ... ... ... өлім ... ... болмайды. Бұл ретте сот жиырма бес жылға
дейін мерзімге бас бостандығынан айыруды немесе өмір бойы бас бостандығынан
айыруды тағайындайды.
Бейбітшілік пен ... ... ... ... ... ескіру мерзімі қолданылмайды.(ҚР ҚК 69-бап).
Түзеу жұмыстарын, әскери қызмет бойынша шектеу, бас ... ... ... ... ... немесе бостандығынан айыру жазасын
өтеп жүрген және сот тағайындаған жазаны ... ... ... ... адамды
сот құқық бұзбайтын мінез-құлқы, еңбекке адал ... ... ... және ... ... белсенді қатысқаны,
қылмысымен келтірген залалын өтеу ... ... ... үшін ... ... ... ... мерзімінен бұрын босатуы мүмкін.
Жазадан шартты түрде – ... ... ... сотталған адам:
1) кішігірім және орташа ауырлықтағы қылмысы үшін ... ... ... ... ... ауыр ... үшін тағайындалған жаза мерзімінің кемінде жартысын;
3) аса ауыр ... үшін ... жаза ... ... ... ... кейін қолданылуы мүмкін.(ҚР ҚК 70-бап).
Кішігірім, орташа ауыр және ауыр қылмыс үшін бас ... ... өтеп ... ... сот оның ... өтеу ... ... отырып, жазаның өтелмей қалған бөлігін оның ... ... ... Бұл ... адам ... қосымша түрін өтеуден толық немесе ішінара
босатылуы мүмкін.
Жазаның өтелмеген бөлігі, сотталған адам ауыр емес және ... ... ... үшін жаза ... кем ... үштен бір бөлігін, ауыр
қылмысы үшін ... бас ... ... ... ... ... шартты
түрде мерзімінен ерте босатылған және жазаның ... ... ... жаңа қылмыс жасаған адам жаза мерзімінің жартысын нақты өтегеннен
кейін жазаның неғұрлым жеңіл түрімен ... ... ҚК ... адамға қарсы ауыр және аса ауыр қылмысы үшін бес ... ... бас ... ... ... ... ... жүкті әйелдерді және он төрт жасқа толмаған баласы бар әйелдерді
сот тиісінше бес жылға дейінгі мерзімге жазасын ... ... ... он төрт ... ... кейін немесе ол шетінеген жағдайда ... ... ... сот ... ... ... қарай оны
жазаны өтеуден босатуы немесе неғұрлым жеңіл жазамен ауыстыруы немесе
сотталған ... ... өтеу үшін ... мекемеге жіберу туралы шешім
қабылдауы мүмкін.(ҚР ҚК 72-бап).
Қылмыс жасағаннан кейін оның өз ... іс ... ... мен
қоғамдық қауіптілігін ұғыну не оған ие болу ... ... ... пайда болған адамды сот жазадан босатады, ал жазасын өтеп
жүрген адамды сот оны одан әрі ... ... ... ... сот ... медициналық сипаттағы мәжбүрлеу шараларын тағайындауы мүмкін.
Жазаны өтеуге кедергі жасайтын өзге де ауыр науқастан ... ... сот ... ... ... мүмкін немесе бұл жаза неғұрлым жеңіл
жаза түрімен ауыстырылуы мүмкін. Бұл орайда ... ... ... ... жеке ... ... сипаты және басқа мән-жайлар
ескеріледі.(ҚР ҚК 73-бап).
Кішігірім және орташа ауырлықтағы ... үшін ... ... егер
жазаны өтеу өрт немесе кездейсоқ апат, ... ... ... ... ауыр ... ... қайтыс болуы немесе басқа да төтенше мән-
жайлардың салдарынан сотталған адам немесе оның отбасы үшін жазасын өтеуі
аса ауыр ... ... ... мүмкін болса, сот жазадан босатуы мүмкін.
Ауыр немесе аса ауыр қылмысы үшін бас бостандығынан айыруға ... ... ... сот ... ... негіздер болған жағдайда үш
айға дейін мерзімге кейінге қалдыра алады.(ҚР ҚК 74-бап).
Қылмысы үшін сотталған адам, егер айыптау ... оның ... ... ... бастап есептегенде, мынадай мерзімдерде орындалмаған болса, жазаны
өтеуден босатылады:
1) кішігірім ... ... үшін ... – үш ... ... ... қылмысы үшін сотталғанда – алты жыл;
3) ауыр қылмысы үшін сотталғанда – он ... аса ауыр ... үшін ... – он бес ... ... адам ... өтеуден жалтарса, ескіру мерзімінің өтуі
тоқтатыла тұрады. Бұл жағдайда ескіру ... өтуі адам ... ... ... ... ... басталады. Сотталған адамның жазаны өтеуден
жалтаруы кезіне қарай өткен ... ... ... ... Бұл ... үкімі егер, оның шығарылған уақытынан бастап жиырма бес жыл өтсе
және ескіру мерзімі жаңа ... ... ... үзілмеген болса, орындалмауы
керек.
Өлім жазасына немесе өмір бойы бас ... ... ... ... ... ... ... мәселені сот шешеді. Егер сот ескіру
мерзімін қолдану мүмкін деп ... өлім ... өмір бойы ... ... ауыстырылады, ал өмір бойы бас бостандығынан айыру
жиырма бес жыл мерзімге бас бостандығынан айыруға ауыстырылады. Бейбітшілік
пен ... ... ... қылмыс жасағаны үшін сотталған адамға
ескіру мерзімі қолданылмайды.(ҚР ҚК 75-бап).
Рақымшылық жасау туралы ... ... жеке ... ... ҚР ... ... ... адамдар рақымшылық жасау туралы актінің негізінде
қылмыстық жауаптылықтан босатылуы мүмкін. Қылмыс ... үшін ... ... ... ... не ... тағайындалған жаза қысқартылуы
немесе жазаның ... ... ... ... ... ... өтеген
немесе оны одан әрі өтеуден босатылған ... ... ... ... ... ... ... мүмкін.
Ауыр немесе аса ауыр қылмыстар ... ... ... ... немесе аса қауіпті ... ... ... ... ... жасау қолданылмайды.
Белгілі бір жеке адамға ол жөнінде айыптау үкімі заңды күшіне ... ... ... ... ... ҚР ... ... жасағаны үшін сотталған адам кешірім жасау кезінде ... ... ... босатылуы мүмкін не оған тағайындалған жаза қысқартылуы немесе
жазаның ... ... ... ауыстырылуы мүмкін. Жазасын өтеген адамнан
кешірім жасау ... ... ... ... ... ҚК ... толмағандар деп қылмыс жасаған кезге қарай жасы он ... ... он ... ... ... танылады.
Қылмыс жасаған кәмелетке толмағандарға жаза тағайындалуы мүмкін не
оларға тәрбиелік әсері бар ... ... ... мүмкін.(ҚР ҚК 78-
бап).
Кәмелетке толмағандарға тағайындалатын жаза түрлері:
1) айыппұл;
2) белгілі бір ... ... ... ... ... жұмыстарға тарту;
4) түзеу жұмыстары;
г-1) бас бостандығын шектеу;
5) ҚР-ң 2004 жылғы 9 желтоқсандағы №10-III Заңымен 79 баптың 1 ... ... алып ... бас бостандығынан айыру болып табылады.
Айыппұл кәмелетке толмай сотталған адамның дербес табысы немесе
өндіріп алуға ... ... ... жағдайда ғана тағайындалады. Айыппұл
оннан бес жүз ... ... ... ... кәмелетке толмаған адамның
жалақысының немесе өзге табысының екі аптадан алты айға ... ... ... ... белгілі бір қызметпен айналысу құқығынан айыру
бір жылдан екі жылға дейінгі мерзімге тағайындалады.
Қоғамдық жұмыстарға ... ... ... жүз ... сағатқа дейінгі
мерзімге тағайындалады, ол кәмелетке толмаған адамның қолынан ... ... ... табылады және ол оны оқудан немесе негізгі жұмысынан
бос уақытында атқарады. Он алты жасқа толмаған ... бұл жаза ... ... ... екі ... ал он ... он ... жасқа
дейінгі адамдар үшін күніне үш сағаттан аспауы керек.
Түзеу жұмыстары сот үкім ... ... он алты ... жеткен кәмелетке
толмаған адамдарға бір жылға дейінгі мерзімге тағайындалады.
Кәмелетке толмағандарға бас бостандығын шектеу бір жылдан екі ... ... ... ... бас ... айыру он жылдан аспайтын, ал
ауырлататын мән-жайларда кісі ... үшін ... ... ... ... ... ауырлататын мән-жайларда кісі өлтіргені үшін –
он екі жылдан аспайтын мерзімге ... ... Он төрт ... он
сегіз жасқа дейін ауыр емес қылмысты және он төрт ... он алты ... ... ауыр ... бірінші рет жасаған адамдарға бас бостандығынан
айыру тағайындалмайды.
Кәмелетке толмай сотталған ... бас ... ... бас ... айыруға бірінші рет сотталған еркек жынысты
кәмелетке толмағандар, сондай-ақ әйел жынысты ... ... ... режимдегі тәрбиелеу колонияларында;
2) бұрын бас бостандығынан айыру ... ... ... ... кәмелетке
толмағандар – күшейтілген режимдегі тәрбиелеу колонияларында өтейді.
Қоғамдық қауіптілік сипатына және дәрежесіне, кінәлі ... ... және ... да мән-жайларға қарай сот қабылданған ... ... ... ... жынысты кәмелетке толмай сотталған адамның бас
бостандығынан айыруды жалпы режимдегі ... ... ... ... жазаны орындаушы органға кәмелетке толмай сотталған адаммен қарым-
қатынас кезінде оның жеке басының белгілі бір ерекшеліктерін ... ... ... ... ҚК ... толмаған адамға жаза тағайындау кезінде ҚК-ң 52-бабында
көзделген мән-жайлардан басқа, оның ... мен ... ... даму ... жеке ... өзге де ерекшеліктері, сондай-ақ оған
жасы үлкен адамдардың ықпалы ескеріледі.
Кәмелетке толмаған жас жеңілдететін мән-жай ... ... ... және ... ... жиынтықта ескеріледі.(ҚР ҚК 80-
бап).
Кішігірім ауырлықтағы қылмыс жасаған немесе бірінші рет ... ... ... ... ... адамды, егер оны қылмыстық
жауаптылыққа ... ... ... деп ... сот оны ... ... мүмкін. Бұл ретте оған ҚК-ң 82-бабында көзделген
тәрбиелік әсері бар мәжбүрлеу шаралары қолданылуы мүмкін.
Кішігірім немесе ... ... ... ... үшін ... рет
сотталған кәмелетке толмаған адамды, егер оны ... ҚК-ң ... ... ... бар мәжбүрлеу шараларын қолдану жолымен қол
жеткізуге болады деп танылса, сот оны ... ... ... ҚК ... ... толмаған адамға тәрбиелік әсері бар мынадай мәжбүрлеу
шараларын тағайындауы мүмкін:
1) ескерту;
2) ата-аналарының немесе олардың орнындағы адамдардың не ... ... ... ... ... зиянды қалпына келтіру міндетін жүктеу;
4) бос уақытын ... және ... ... адамның жүріс-тұрысына
ерекше талаптар белгілеу;
5) кәмелетке толмағандарға арнаулы тәрбие немесе ... ... ... ... бір ... тәрбиелік әсері бар бірнеше
тәрбиелеу шаралары тағайындалуы ... ҚК ... ... ... ... оның ... ... зиянды
түсіндіруден және ҚК-те көзделген қылмыстарды қайталап жасаудың зардаптарын
түсіндіруден тұрады.
Қадағалауға беру ата-аналарына немесе олардың орнындағы адамдарға ... ... ... ... ... ... ... ету және оның мінез-құлқын бақылау жөнінде міндеттер жүктеуден тұрады.
Келтірілген зиянды қалпына келтіру міндеті ... ... ... ... және оның ... еңбек дағдысы болуын есепке ала отырып
жүктеледі.
Кәмелетке толмаған адамның бос уақытын шектеу және оның жүріс-тұрысына
ерекше талаптар ... ... бір ... баруға, бос уақыттың
белгілі бір нысанын, оның ішінде механикалық ... ... ... ... пайдалануға тыйым салуды, тәуліктің ... ... ... үйден тыс жерде болуын, ... ... ... ... ... баруын шектеуді көздеуі мүмкін.
Кәмелетке толмаған адамға білім беру мекемесіне ... ... ... немесе аяқтау, не мамандандырылған ... ... ... ... ... да ... ... Осы тізбе толық болып
табылмайды.
Алты айдан екі жылға дейінгі ... ... ... ... ... мекемесінде орналастыруды сот кәмелетке толмай қасақана орташа
ауырлықтағы қылмыс жасаған адамға тағайындалуы мүмкін. ... ... ... кәмелетке толуына байланысты, сондай-ақ түзетуді қамтамасыз
етуші мамандандырылған ... ... ... негізінде сот
кәмелетке толмаған адам өзінің ... үшін ... әрі бұл ... ... ... ... тұжырымға келсе, мерзімінен бұрын тоқтатылуы мүмкін.
Кәмелеттік жасқа толмағандарға арналған ... ... ... ... мекемесінде болуды алты айдан екі жылға дейінгі мерзім біткеннен
кейін ұзартуға тек ... ... ... ... ... ... немесе
кәсіптік даярлығын аяқтау қажет болған жағдайда ғана жол беріледі, бірақ ол
кәмелетке толғанға дейінгісінен аспауы ... ... ... ... тәрбие және ... ... ... мен ... ... белгіленеді.(ҚР ҚК 83-
бап).
Жазаны өтеуден шартты түрде мерзімінен бұрын босату кәмелетке толмаған
жаста қылмыс жасап бас ... ... ... ... ... ... кішігірім немесе орташа ауырлықтағы қылмысы үшін сот тағайындаған жаза
мерзімінің кемінде төрттен бірін;
2) ауыр қылмысы үшін сот тағайындаған жазаның кемінде үштен ... адам ... қол ... ... аса ауыр ... үшін ... жаза ... кемінде жартысын;
4) адам өміріне қол сұғумен ұштасқан аса ауыр ... үшін ... ... кемінде үштен екісін нақты өтегеннен кейін
қолданылуы мүмкін.(ҚР ҚК 84-бап).
ҚК-ң 69 және ... ... ... ... кәмелетке
толмағандарды қылмыстық жауаптылықтан немесе оның жазасын өтеуінен босату
кезінде тең жартысына қысқартылады.(ҚР ҚК 85-бап).
Он ... ... ... ... ... ... ... үшін ҚК-ң 77-
бабында көзделген соттылықты жою мерзімдері қысқартылады және тиісінше:
1) бас бостандығынан айыруға ... ... ... ... түрлерін
өтегеннен кейін төрт айға;
2) кішігірім немесе орташа ... ... үшін бас ... ... ... бір ... ауыр және аса ауыр қылмысы үшін бас бостандығынан айыруды өтегеннен
кейін үш ... тең ... ҚК ... ... бен ... жас аралығындағы қылмыс жасаған адамдарға жасаған
әрекетінің сипатын және жеке басын ескере отырып, сот ерекше ... ... ... ... арнаулы тәрбие немесе емдеу-
тәрбиелеу мекемесіне орналастыруды ... осы ... ... алады.(ҚР ҚК 87-бап).
ІІ ЖАЗАНЫ ТАҒАЙЫНДАУ КЕЗІНДЕ ТУЫНДАЙТЫН ПРОБЛЕМАЛАР ЖӘНЕ ... ... Аса ауыр ... үшін ... ... ... ... өлім жазасын орындауға мораторий енгізілген елдерде
жасалатын ауыр және аса ауыр ... саны ... ... ... Бұл
қылмыстар өздерінің мазмұны мен сипаты жағынан әр түрлі, және әрқайсысы жан
түршігерліктей асқан қаталдықпен ... ... ... Осы ... етек жайып кетуінің басты себептері:
1. мораторийдің енгізілуі;
2. қолданылатын жазаның жеңіл болуы.
Мысалы, Ресейде 2010 жылы он ... ... жас ... ... ... соққыға жығып, қырық жерден пышақтап, бауыздап өлтірді.
Бұл – қылмыскердерлің жасап отырған бірінші қылмысы емес ... ... ... ... ... ... сегіз адамды өлтірген екен. Ал бұл қанішерлерге
қолданылған жаза – әр қайсысын бар-жоғы сегіз жылға бас ... ... Ал, ...... ... тудыратын басты фактор
болып табылады. Мұндай қылмыс жасаған ... ... ... ... айыру жеткілікті дәрежедегі жаза болып табылмайды. ... ... ... адам біреудің жалғыз баласы болып шықты. Марқұмның
анасы: «қылмыскерлерге қатысты ... жаза ... – деп ... ... Бір ... ... адамның өмірін қиған адамдар сегіз жылдан
кейін шыққан кезде ... ... ма? ... осы ... қылмысты
жасамайтынына кім кепіл бола алады? Өмірі енді ғана басталған жас ... ... ... ғана қылмыскерлер жер басып жүреді? Ал, қоғам қайда
қарап отыр? Мұндайға жол ... ... Ол үшін ... ... ... ... жазасын тағайындау керек. Бұл арада өмір бойы бас ... ... ... ... Бұл ... қылмыскерлер бір емес бірнеше адамдарды өлтіріп отыр;
2. Оларды тегіннен-тегін мемлекеттік бюджеттің есебінен асыраған жағдайда
мемлекет үшін ... ... ... Бос жатқан тұтқындалғандардан «бір тиын» пайда жоқ.
Сәйкесінше, аса ауыр ... ... ... ... ... ... ... жедел жою;
2. Ату жазасын тағайындау;
3. Денсаулыққа аса қауіпті, мемекет үшін пайдалы ... ... ... ... ауыр ... ... уран өндірісі
саласындағы ауыр жұмыстарды жасату).
Бұл арада ең басты ... ...... рет аса ауыр ... ... өлім ... ... қолдануға болмайды. Себебі, бұл талион
қағидасына ұласып кетуі мүмкін.
Талион ... – бұл ... пен ... ... ... орын ... өзінің асқан қаталдығымен ерекшеленетін «қанға-қан»,
«жанға-жан», «көзге-көз» қағидаларына негізделген жазалаудың түрі.
Бізге талион қағидасын қоғамға қайта енгізудің қажеті жоқ. Себебі, бұл
қоғамның ... және ... ... ... ... ... Бірақ, егер қылмыскер адамды асқан қаталдықпен, зорлықпен
өлтірген жағдайда өлім ... ... ... ... өлім ... ... жағдайларда орындалуы керек:
1. екі немесе одан да көп ... ... ... бір ... ... ... ... өлтірген жағдайда.
Менің жоғарыда ұсынып өткен проблемаларды шешу жолдарыма болуы мүмкін
қарсылықтар:
1. Біреудің өмірін қиюға біздің құқығымыз жоқ, Алла өзі ... ... ... мемлекет қағидасына қайшы келеді.
Болуы мүмкін қарсылықтарға жауап:
1. Шариғат бойынша Алла әділеттілікті өзі орнатады: «Адамның ... ... ... ... келеді немесе сол жамандығы қайтып
келіп ұрпағына ... Ал енді ... ... ... ... ... ... үшін баласы жауап беруі керек?». Бұл ... өзі ... ... үшін өзі ... ... ... Сонда ғана
толық әділеттілік орнайды. ... ... ... ... өз
қылмысы үшін өзі жауап бере бермейді. Сондықтан да мұны ... ... Және де ... ... ... ... – мемлекет
адамды өлім жазасына кескенде, «ол әрекетті Алланың әмірімен жасап
жатыр» – деп ... ... ... Алла ... ... заңның
қолы арқылы әділеттілік орнатады деп ұғуымыз қажет.
2. Қазақстан Республикасында өлім жазасын тағайындауға ... ... ... ... қылмыстар үшін (терроризм)
өлім жазасы бәрібір де қолданылады. Терроризм деп отырғанымыз
адамдарды жаппай ... ... ... қылмыстық әрекет. Яғни, бұған
сәйкес, бірнеше адамды бір уақытта өлтірген адамды сот өлім ... ... Ал ... ... ... уақытта өлтірген қылмыскерді
өлім жазасына кесуге болмайды ма? ... ... ... мен ... ... аса ... ... жоқ. Сол себептен екі
немесе одан да көп адамды қасақана өлтірген адамды ату ... кесу ... ... ... еш ... ... Тек ... кейбір
өзгерістер енгізу қажет. Екіншіден, басқа адамның өмірін бағаламаған
қылмыскердің өмірін неге ... ... ... ... ... ... адам – адам емес – ... Адам жануардан ақыл-оймен,
санасымен ерекшеленеді. Ал, адамды ... ... ... ақыл ... ... ол – адам кейпінен кеткен мақұлық. Тіпті жануарлар да
бірін-бірі қорғайды ғой! ... кісі ... адам ... да ... ... ... Ондайларды аяудың қажеті жоқ. Яғни мемлекеттің
өзін, оның ... ... ... ... өмірлерін
қадірлемеген адамның өмірін мемлекет қадірлеуге тиіс емес.
Жоғаруда айтылған шешу жолдарын мемлекет қолданған жағдайда ... ... жаза ... ... ... саны азаяды;
3. елде тәртіп орнайды;
4. қоғамда әділеттілік орнайды.
2.2 Есі дұрыс емес деп танылған бірнеше адам ... ... ... кісі ... жауыздарды есі дұрыс емес деп анықтап медициналық
сипаттағы мәжбүрлеу шараларын қолдану жазасы ... ... жаза ... ... ... ол адам қаншалықты жынды болса дағы ол адамды
аяудың керегі жоқ, тіпті кейбір жағдайларда аяу мүмкін де ... ... аты шулы ... ... ... ... ... болады ма? Оның жасаған қылмысы ... ... ... ... ... ... Кеңес Үкіметін, тіпті бүкіл әлемді дүр сілкіндірді. Алматы
облысының ... ... ... ... ... бүкіл әлемнің
ақпараттық агенттіктері хабарлап, барлық континенттің газеттері жазды. Оның
жасаған қылмыстары барлық криминалистика бойынша ... ... ... тоғыз әйелді қалай өлтіргендігін, адамның етін қалай
еттартқыш арқылы өткізіп, одан ... ... ... ... ... ... ... рахаттана үлкен мақтанышпен баяндап
берді.
Ол жақсы, бірнеше ... ... ... ... шыққан.
Әскерге барып келген соң өз ауданындағы өрт ... ... ... ... атқарған. Үлгілі жігіт кейпін жамылып алып, ол ... ... ... 1979 жылы өлтірген. Сөйтіп, жалғаса келе, барлығы ... ... өз ... ... ... қана қоймай, мүрделерін қорлаған –
мүшелеген, котлет жасап жеген, өзі ғана жемей достары мен ... ... ... В.П. ... ... ... психиатрия
институтында зерттеп, есі дұрыс емес ... ... ... ... ... ... ... мәжбүрлі емдеуге жіберді. Қазір
ол сол ауруханада емін алып, тып-тыныш өмір сүруін ... Ал ... ... оны ... ... ... Бұл ... әділеттілік
туралы сөз айтуға да келмейді. Әрине бұл қолданылған жаза әділетсіз.
Және де мұндай адамдарды емдеудің еш ... да жоқ. ... ... ... ... олар өмір бойы есі дұрыс емес болып қала ... ... ... ... ... «Бұл ... кезінде қасапшы болып
жұмыс істеген болуы керек. Оның жасаған қылмыстарының сипатына ... адам ... ... ... ... ... көрінеді. Біреуді
өлтіргенде оның жаны уақытша тыныш табады, біраз уақыт өткен соң ... ... ... ... Ең басты ескеретін жағдай, оның ауруының
қозуы, барлық ... ... ... ... ... оның ... мен ... үсі сары болған. Бұл барлық жындылардың
сүйікті түсі. Бұл ауруды емдеу мүмкін емес».
Олай ... ... ... шығын шығарып емдеп, асыраудың қандай
қажеті бар? Оларды өлім жазасына кесу ... Өлім ... ... және 65 ... толған еркектерге тағайындалмауы
ҚР ҚК-ң 49-бабының 2-тармағында өлім жазасы әйелдерге және 65 жасқа
толған ... ... деп ... Мен ... ... ... ... соң міндетті түрде оның зардаптары және ... ... тұға ... Және жапа шегушіге қылмыскердің еркек ... ... ... емес. Жасалған қылмыс үшін қылмыскер міндетті түрде
жауап беруі тиіс. Заң алдында барлығы да тең. Аса ауыр ... үшін ... ... ... жыныстық белгісіне назар аударудың керегі
жоқ. ... да ... ... ... тиіс. Яғни өлім жазасы әйелдерге ... ... бес ... ... адам ... қауіп төндіретін аса ауыр
қылмыс жасаса неге оны өлтіруге болмайды? Мүмкін оны қарт адам ... ... ... ... ... ... келе ... мемлекетке
қауіп төндіретін аса ауыр қылмыс жасаған адамның несін ... да ... бес ... ... ... да ату ... кесу ... баласы дүниеге келгеннен бастап қылмыс онымен ... ... ... ... ... ... де, орта ... да болған, және казіргі
заманда да бар. Тіпті, сәби дүниеге келісімен-ақ оның ... ... ... қалыптаса келеді. Яғни қылмыс адамзат баласының ... ... ... ... орай адам баласы қылмыс жасауға бейім болып келеді. Және сол
қылмыстың алдын алу үшін мемлекет тиімді ... ... ... Егер ... ... ... моральдық құқық формальдық құқықтан жоғары болса,
адамдардың адамгершілік қасиеті басқа барлық құндылықтардан ... ... ... ... та орын ала ... Яғни қылмыс болмау үшін адамдар
«Біреуге не істесең, басқалар саған соны істейді» деген қағидамен адамдар
өмір ... ... ... мені қатты өкіндіретін жағдай, ... ... ... ... ... ... бара жатыр. Соған сәйкес
қылмыстың да саны артуда және сипаты ... да ... толы ... ... ... ... тәртіп орнатуды бақылау ... ... ... ... ... ... ... әрқайсысы өз-өзіне ие болып басқаға қастанық жасамаса
бір-бірін сыйласа, бір-біріне өзіне сенгендей сене алатын ... ... ... ... сөз ... та еді. ... ... «Алтын қоғам» деп аталар еді.
Бірақ, бұл тек менің арман қиялым.
Кейде мен ойлаймын: «Неге адамдарды біреу басқару ... Неге ... ... салу ... Адамдар мал емес қой, әркімнің өз басы бар. Неге
адамдар біреуден ... ғана ... ... ... ... ... діни және құқықтық нормалар осы адамды басқарып, оның ... ... үшін адам ... ... ... ... институттар болып
табылады. Сонда адам өзінен өзі қорғайтын болып шыққаны ма?». ... ол ... ... ... ... азып бара ... ... моральдық
құндылытарын жоғалтып бара жатыр. Яғни адам, адам ... ... ... ... ... ... үнемі қадағалап, реттеп отыруы керек. Яғни,
адамдар мемлекеттен, оның қолданатын шараларынан ... ... ... Ол үшін ... ... ... өлімге кесу жазасын
енгізу керек. Жазаның сипатын қатаңдату керек. Нәтижесінде қылмыс мүлдем
жойылып кетпеседе, ... ... ... ... ... Себебі Араб
елін, Қытай мемлекетін үлгіге алып отырмын. Араб елі діни ... бұл ... ... ... сәйкесінше қылмыстың саны да аз.
Қорыта келгенде, жаза қатаң болса, қылмыстың саны да аз ... ... ... ... ... жақындай түсеміз.
Қолданылған әдебиеттер
1. Беляев Н.А.  Цели наказания и средства их достижения в исправительно-
трудовых учреждениях/ Н.А. ... Л., 1963.- 25-26 ... ... И.И. ... ... и криминологические
проблемы/ И.И. Карпец.- М.: Юрид. Лит, 1973.- 141 ... ... А.Н. ... и   ... ... ... ... Красноярск, 1986.- 102 б.
4. Марцев А.И. Теоретические ... ... и ... ... Заң ... ... диссерт. Автореф/ А.И. Марцев.-
Свердловск, 1975.- 24-25 б.
5. Карпец И.И. Көрсетілген жұмыстың 156-157 ... ... ...
М., 1973.- 6 б.
6. Шаргородский М.Д. Наказание по советскому уголовному праву/ ... М., 1958.- 198 ... ... С.В. Цели ... ... ... ... 1990.-486 б.
8. Карпец И.И. Индивидуализация наказания/ И.И. ... – М., 1962.-  ... ... Е.А. Условное осуждение и условно-досрочное ... ... Е.А. ... - М., 1963. – Б. 6.
10. Шаргородский М.Д. Наказание по ... ... ... ... – М., 1958. – Б. 156-157
11. Ломако В.А. Применение угловного осуждения/ В.А. Ломако. – Харьков,  
1976. – 27 ... ... Ю. М. ... от ... ... Ю. ... – М., 1970.- 20 б.
13. Анашкин Г.З. Условное осуждение и практика его ... ... З.А.  ... В.С.  ... – М., 1981, ... Г.З. Анашкин, З.А.  Вышинская,  В.С.  Минская. Көрсетілген ... ... ... ... ... ... түрде соттаудың 1972 жылғы
өзіндік үлесі 23-25% болған. Караңыз:  Наказания, не ... ... ... – М., 1972. - 21 ... ... применения уеоловного закона. – М., 1973. - 124 б.
17. Г.З. Анашкин, З.А.  Вышинская.  В.С.  Минская. ... ... ... ... ... П.И. О ... ... применения наказания 
военнослужащим/ П.И. Хламов. – Правоведение. 1964.- N4. –Б. ... Г.З. ... З.А. ... В.С.  ... ... ...
Б. 16.
20. В.А.  Ломако. Көрсетілген жұмыс. – Б. 73.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 39 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жалпы жаза ұғымы36 бет
Еңбек құқығы саласындағы тәртіптік жауапкершілік77 бет
Кәмелетке толмағандардың қылмыстық жауаптылығы27 бет
Көптік қылмыстарды саралаудың теориялық мәселелері169 бет
Қылмыс пен жазаның жалпы түсінігі47 бет
Қылмыстық құқықтағы айыппұл156 бет
Қылмыстық құқықтағы қылмысты істеу сатылары61 бет
Әкімшілік жауаптылықтан босату институтындағы құқықтық қатынасты ізгілендіру мәселесі70 бет
“Сот үкімі - сот әділдігін жүзеге асырудың негізгі актісі ретінде”83 бет
«Қылмыстық атқару-құқығы» пәнінен лекциялар37 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь