Қазақстан пайдалы қазбалары


Жоспар:

Rіріспе

1.Қазақстан пайдалы қазбалары.

1.1 Жанатын пайдалы қазбалар.

1.2 Рудалы пайдалы қазбалар.

1.3 Рудасыз пайдалы қазбалар.

2. Жер бедерінің тектоникалық құрлысының пайдалы
қазбалардың арасындағы байланыс.

2.1 Отын.энергетика кешені.

2.2 Мұнай және газ.

2.3 Пайдалы қазба байлықтары.

3. Қорытынды.

4. Пайдаланған әдебиеттер.
Кіріспе

Қазақстан өзінің жер қайнауының байлығымен әйгілі. Оның байлығы территориясының геологиялық құрылысы мен даму ерекшеліктеріне байланысты. Тау түзілу кезінде магмалық жыныстар енгенде және шөгінді жыныстар метаморфтанғанда, рудалар және түрлі минералдар пайда болады. Қатпарлы жақпарлы таулар (Алтай, Жоңғар Алатауы, Тянь-Шань) қатты бұзылып күшті кемірілген сайын рудаға бай теңдігі жатқан тау жыныстары жер бетіне жақындап кейде тіпті жер бетіне шығып қалған. Көбіне бұзылған ескі таулардан рудалы қазбалар табылады.
Платформалар облыстарда пайдалы қазбалар беткі шөгінділерде де қатпарлы негізінің метаморфталған жыныстарында да кездеседі. Шөгінді жыныстарда көбнесе рудасыз қазбалар қалыптасады.
1919-1923 жылдардың өзінде Қарағанды тас көмір бассенінің өнеркәсіптік мүмкіндігі анықталады. Содан бері Қазақстанның геологтары пайдалы кендерді ашып жоспарлы зерттеу жөнінде зор жұмыстар жүргізді.
Қазақстарн қазір хром, ванадий, рений, висмут, фтор қоры жағынан дүние жүзінде бірінші орын алады. Ал темір, хромит, қорғасын, мырыш, вольфрам, молибден, фосфорит, мыс, калий және кадмий қорынан елімізде алдыңғы орындардың бірінде. Пайдалы қазбалар кен орындары үш топқа
бөлінеді: жанатын, рудалы және рудасыз.
Мұнай мен газдың қоры Атырау, Ақтөбе және Орал облыстарында шоғызланған. Мұнай фантаны бірінші рет 1911 жылы Жайық-Жем бассенніндегі Доссор жерінде атқылады. Бұл кен орындарына алпысыншы жылдары Маңғыстау түбегінде Өзен және Жетібай қосылады. Кейін олардан аса зор Қаражамбас пен Қаламқас, Теңіз (Атырау облысы), Кеңқияқ пен Жаңа жол (Ақтөбе облысы), және Қарашығанақ (Батыс Қазақстан облысы) кен орындары ашылды. Оқыту іс әрекеттері мен әдістері. Тектоникалық және физикалық карталарды беттестіре отырып пайдалы қазбалардың пайда болуы заңдылықтарын түсіндіру. Қазақстанның дүние жүзінде пайдалы қазбалар жөнінен алатын орнын баяндау. Қазба байлықтары кен орындары мен олардың ерекшеліктерін анықтауда «Қазақстанның пайдалы қазбалары» картасымен жұмыс істеу.
Қазақстан жер қыртысында тоқсаннан астам пайдалы қазбалар кездеседі. Республика аумағында пайдалы қазбаларды іздестіру жиырмасыншы ғасырдан бастау алған.
Кен орны пайдалы қазбаларды іздестіру өндіруге жарарлықтай жер қыртысында табиғи шоғырлануы. Біздің елімізде 6мыңға жуық пайдалы қазбалар кен орындары ашылған. Мысалы: Жезқазғанда мыстың, ал Қарағандыда тас көмірдің кен орны пайдалы қазбалар бар. Қарағанды көмірінің жалпы қоры 45 млрд тонна кен орны ұғымын одан әрі қалыптастыру масатында оқушыларға мынадай сұрақ қояды. Пайдалы қазбалар картасынан басқада кен орындарын тауып атаңдар. Кен орындары жанатын, кен және кен емес болып үшке бөлінеді. Үш топқа қандай пайдалы қазбалар мен кен орындары жататынын, олардың ерекшеліктерін атап өтеді. Оқулықтағы пайдалы қазбалар картасынан әрбір аталған кен орындарын көрсетіп отыру қажет.
Пайдалы қазбалардың таралу ерекшеліктері: Архей протерозой, полезой, эраларының қалың шөгінді жыныстарының да мыс, мырыш, никель, темір, алтын, фосфор рудалары кездеседі.
Мезазой, кайназой эраларының қалың шөгінді жыныстарының қабаттарында мұнай Платформалар мен қатпарлы аймақтарда пайдалы қазбалардың орналасу заңдылықтары туралы блімдерін қалыптастыруды дамыту «кен орны» ұғымын қалыптастыру Қазақстанның қазба байлықтары жөнінен дүние жүзінде алатын орнын көрсету. Қазақстанның негізгі қазба байлықтарының кен орындарымен таныстырып, олардың
Пайдаланылған әдебиеттер

1. Физическая география казахстана. Жаналиевой А. 1998 г.
2. Забелин И.М. Физическая география современном естествознаний. М., 1978.
3. Чупахин В.М. Физическая география Казахстана. Алматы. Мектеп 1968 г.
4. М.Өтемағанбетов. Қазақстанның физикалық географиясы. Алматы. 1967.
5. Бейсенова А.С. Физико – географическое исследование Казахстана. Алматы. 1982 ж.
6. Казахстан под ред, Герасимова И.П. М., Наука, 1969.
7. География материктер мен мұхиттар. Алматы 2003 ж. Бейсенова С., Әбілмәженова К., Каймулдинова.
8. Қазақстанның физикалық географиясы. А., 2004 ж. Б.Асубаев., Г.Сүлейменова К., Ысқақова С., Көбенқұлова.
9. СССР физикалық географиясы. Алматы, 1997. В.П. Маскаковский.
10. Б.Я.Двенин. “Экономико географическое ролтонирование”. Алматы, 1986.
11. Құрманов Қ. Физикалық геогрфия терминдері мен ұғымдарының орысша – қазақша анықтамалық сөздері. А, Рауан, 1993.
12. Воробьев В.И. Синоптическая метеорология Л. Гидро метиздат. 1991.

Пән: География
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 12 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге




Жоспар:
Кіріспе

1.Қазақстан пайдалы қазбалары.

1.1 Жанатын пайдалы қазбалар.

1.2 Рудалы пайдалы қазбалар.

1.3 Рудасыз пайдалы қазбалар.

2. Жер бедерінің тектоникалық құрлысының пайдалы
қазбалардың арасындағы байланыс.

2.1 Отын-энергетика кешені.

2.2 Мұнай және газ.

2.3 Пайдалы қазба байлықтары.

3. Қорытынды.

4. Пайдаланған әдебиеттер.

Кіріспе

Қазақстан өзінің жер қайнауының байлығымен әйгілі. Оның байлығы
территориясының геологиялық құрылысы мен даму ерекшеліктеріне байланысты.
Тау түзілу кезінде магмалық жыныстар енгенде және шөгінді жыныстар
метаморфтанғанда, рудалар және түрлі минералдар пайда болады. Қатпарлы
жақпарлы таулар (Алтай, Жоңғар Алатауы, Тянь-Шань) қатты бұзылып күшті
кемірілген сайын рудаға бай теңдігі жатқан тау жыныстары жер бетіне
жақындап кейде тіпті жер бетіне шығып қалған. Көбіне бұзылған ескі
таулардан рудалы қазбалар табылады.
Платформалар облыстарда пайдалы қазбалар беткі шөгінділерде де
қатпарлы негізінің метаморфталған жыныстарында да кездеседі. Шөгінді
жыныстарда көбнесе рудасыз қазбалар қалыптасады.
1919-1923 жылдардың өзінде Қарағанды тас көмір бассенінің
өнеркәсіптік мүмкіндігі анықталады. Содан бері Қазақстанның геологтары
пайдалы кендерді ашып жоспарлы зерттеу жөнінде зор жұмыстар жүргізді.
Қазақстарн қазір хром, ванадий, рений, висмут, фтор қоры жағынан
дүние жүзінде бірінші орын алады. Ал темір, хромит, қорғасын, мырыш,
вольфрам, молибден, фосфорит, мыс, калий және кадмий қорынан елімізде
алдыңғы орындардың бірінде. Пайдалы қазбалар кен орындары үш топқа
бөлінеді: жанатын, рудалы және рудасыз.
Мұнай мен газдың қоры Атырау, Ақтөбе және Орал облыстарында
шоғызланған. Мұнай фантаны бірінші рет 1911 жылы Жайық-Жем бассенніндегі
Доссор жерінде атқылады. Бұл кен орындарына алпысыншы жылдары Маңғыстау
түбегінде Өзен және Жетібай қосылады. Кейін олардан аса зор Қаражамбас пен
Қаламқас, Теңіз (Атырау облысы), Кеңқияқ пен Жаңа жол (Ақтөбе облысы), және
Қарашығанақ (Батыс Қазақстан облысы) кен орындары ашылды. Оқыту іс
әрекеттері мен әдістері. Тектоникалық және физикалық карталарды беттестіре
отырып пайдалы қазбалардың пайда болуы заңдылықтарын түсіндіру.
Қазақстанның дүние жүзінде пайдалы қазбалар жөнінен алатын орнын баяндау.
Қазба байлықтары кен орындары мен олардың ерекшеліктерін анықтауда
Қазақстанның пайдалы қазбалары картасымен жұмыс істеу.
Қазақстан жер қыртысында тоқсаннан астам пайдалы қазбалар кездеседі.
Республика аумағында пайдалы қазбаларды іздестіру жиырмасыншы ғасырдан
бастау алған.
Кен орны пайдалы қазбаларды іздестіру өндіруге жарарлықтай жер
қыртысында табиғи шоғырлануы. Біздің елімізде 6мыңға жуық пайдалы қазбалар
кен орындары ашылған. Мысалы: Жезқазғанда мыстың, ал Қарағандыда тас
көмірдің кен орны пайдалы қазбалар бар. Қарағанды көмірінің жалпы қоры 45
млрд тонна кен орны ұғымын одан әрі қалыптастыру масатында оқушыларға
мынадай сұрақ қояды. Пайдалы қазбалар картасынан басқада кен орындарын
тауып атаңдар. Кен орындары жанатын, кен және кен емес болып үшке бөлінеді.
Үш топқа қандай пайдалы қазбалар мен кен орындары жататынын, олардың
ерекшеліктерін атап өтеді. Оқулықтағы пайдалы қазбалар картасынан әрбір
аталған кен орындарын көрсетіп отыру қажет.
Пайдалы қазбалардың таралу ерекшеліктері: Архей протерозой, полезой,
эраларының қалың шөгінді жыныстарының да мыс, мырыш, никель, темір, алтын,
фосфор рудалары кездеседі.
Мезазой, кайназой эраларының қалың шөгінді жыныстарының қабаттарында
мұнай Платформалар мен қатпарлы аймақтарда пайдалы қазбалардың орналасу
заңдылықтары туралы блімдерін қалыптастыруды дамыту кен орны ұғымын
қалыптастыру Қазақстанның қазба байлықтары жөнінен дүние жүзінде алатын
орнын көрсету. Қазақстанның негізгі қазба байлықтарының кен орындарымен
таныстырып, олардың ерекшеліктерін таныстыру. Оқушыларға пайдалы
қазбалардың сарқылатындығы жөнінде, сондықтан оларды тиімді әрі кешенді
пайдалану және қоршаған ортаға тигізетін әсері туралы экологиялық білім
тәрбие беру. Қазақстанның пайдалы қазбалары геологиялық, тектоникалық және
физикалық карталары. Тау жыныстары мен минералды колекциясы. Номенклатура:
магмалық, шөгінді және метаморфты тау жыныстары, минералдық шикізат, кен
орындары. Мұнай – газ Қарашұңғыл, Өзен, Жетібай, Қаражанбас, Қаламқас,
Теңіз, Қашаған, Кеңнияқ, Қарашұғанақ, Құмкөл, Жайрем .
Маргенец: Атасу, Жезді, Хром, Дөң (Оңтүстік Кемпірсай),
Солтүстік Кемпірсай, Жетіқара, Суықбұлақ,
Никель: Кемпірсай, Аққара, Ақтау.
Альюминий: Аманкелді, Қызыл октябрь.
Мыс: Саяқ, Жезқазған, Қоңырат, Бозшакөл.
Полиметал: Зырян, Ридер, Текелі, Қаратау (Ащысай, Байжансай,
Мырғалымсай, Шалқия).
Алтын: Степняк, Жолымбет, Жетіқара, Ақсу, Майқайың, Арқалық,
Таскендір (Асбест): Жетіқара, Ақсу, Бөгетай, Хантау.
Фосфорит:Қаратау (Ақсай Жаңатас, Шолақтау) Ақтөбе (Қандыағаш,
Шиелісай).
Қазақстан пайдалы қазбалар жөнінен дүние жүзінде алатын орны жайлы
оқушыларға баяндайды. Қазақстанның жер қыртысында 90-нан астам пайдалы
қазбалар кездеседі. Кен орны-пайдалы қазбалардың өндіруге жарарлықтай жер
қыртысында табиғи шоғырлану. Біздің елімізде 6-мыңға жуық пайдалы
қазбалар кен орындары ашылған. Мысалы Жезқазғанда мыстың ал Қарағанды
таскөмір.
Көмір Қазақстанда көмір қоры мол. Мұнда тас көмір мен қоңыр көмірдің
10-Бассейні 155- кен орындары бар. Қазақстанның жалпы көмір қоры 160-млрд
т-ға жетті. Республикада жылына млн.т. көмір өндірілген көмір кен
орындарының басым көбі Қарағанды, Павлодар жане Қостанай облыстары жерінде
орналасқан.
Қазіргі кезде Қарағанды бассейні 3000 шаршы км жерді алып
жатыр. Бұл Қазақстанның негізгі көмір базасы. Қарағанды көмірі көкетелетін
болғандықтан сапасы өте жоғары. Таскмірдің 80 қабаты анықталған олардың
жалпы қалыңдығы 120м. Маңызы жағынан екінші орын алатын – Екібастұз көмір
бассейні Сарыарқа мен Ертіс маңы жазығы аралығында орналасқан. Ауданы 160
шаршы км, қазылатын көмір қабатының қалыңдығы
160-200м. Ашық әдіспен өндірілетін болғандықтан еліміздегі көмірдің ең
арзаны. Дүниежүзіндегі ең ірі Алып кенішінде жылына 52млн.тас көмі
өндіріледі.
Соңғы кезде Майкүбі (Павлодар облысы) жане Торғай (обаған) көмір
бассейндерін Алып, Солтүстік жане Шығыс кеніштеріне қайта құру
жұмыстарын жүргізуде.
Темір Қазақстан темір рудасы қоры жөнінен елімізде Ресей мен
Украйнадан кейін үшінші орын алады. Темір рудаларының кен орындары көбінесе
Солтүстік Қазақстанда мұнда барланған темір рудасы қорының маңызы зор.
Мұндағы кендердің рудалары жоғары .Сарыбай темір кен орнын 1948 жылы
ұшқыш М.Сургутанов ашты. Ұшақ тілі темір аномалиясының әсерінен
ауытқығанына ұшқыш көңіл аударды көп ұзамай, өте сирек кездесетін темір
кені ашылады .
Мұндағы кендердің рудалары жоғары сапалы жане оның құрамында 50-60%
таза темі бар.
Шөгінді жыныстардан пайда болған рудалар )останай облысында5ы Аят
Жане Мисаков кен орындары рудалар 30м тереңдіктер ашық әдіспен темір
37-42%.
Темір рудаларының шағын кен орны Қарағанды (Кентөбе), (Қаратас),
Солтүстік Қазақстан (Атонсор) облыстарында бар.
Марганец. Марганецтің ең ірі кен орындарына.Орталық
Қазақстандағы Атасу жане жезді жатады. Мұндағы рудаларды 27%-ке жуық
марганец болады. Марганец кендері Ұлытауда Сарыарқа, Қаратауда,Маңғыстауда
табылады .
Хром Хромит кен орындары Мұғалжар тауларында кездеседі .
Кемпірсай жане Дөң тобына жататын кенорындары жоғары сапалы рудалармен
әйгілі.
Қазақстан хромит рудаларының барланған қоры мен жылдық өнім
мөлшерінен дуниежүзінде бірінші орынға шықты. Олар тотықпайтын Болат
қорыту қажет. Дүние жүзінде Қостанай Шығыс Қазақстан облыстарында да
ашылады .
Никель. Никельдің едәуір қоры Мұғалжар тауылы ауданында
жыныстардың үгілу қыртысында қалыптасқан.
Никельдің 30- дан аса ірі кені Ақтөбе облысында Кемпірсай кенішінің
үгілу қыртысындағы пайда болып, Бұрақтал кенорнында шоғырланған Қостанай
облысындағы кендер рудасының қоры мол, сапасы жоғары. Қарағанды, Шығыс
Қазақстан облыстарында Никель мен кен орындары ашылды.
Алюминий. Қазақстанда алюминийдің негізгі шикізаты – боксит негізгі
кен орындары – Сарыарқаның Солтүстік – шығысында Ақмола мен Торғай маңында.
(Амангелді торабы). Бұлардағы боксит қоры онша көп емес. Сондықтан
құрамында глинозем бар басқа шикізат көздерін (нефилин рудасы, Екібастұз
көмірі қалдығы) пайдалану жолдары іздестірілуде.
Қазақстан іздестіруде. Қазақстан алюминий өндіру жөнінне алдыңғы
орындардың бірін алады. Мысалы: Қазақстанда мыс рудасының аса бойы қорлары
бар. Мысалы, өндіретін рудалардың негізгі типтері – мысты құмтартар (71%)
мысты – профилер. Мысты құмтастардың ең ірі кен орны – Жезқазған.
Жезқазған кен орны елімізде бірінші, дүние жүзінде екінші орынды.
Мысты порфилді кен орындарының ең ірілері – Қоңырат, Бөзшакөл.
Бұлардағы мыс ашық әдіспен қазылып алынады, бірақ рудада металл мөлшері аз.
Полиметалдар. Полиметалл рудасында қорғасын, мырыш, мыс қоспалары,
алтын күміс тағы басқа металдар болады. Қорғасын кенді Алтайдағы
Лениногор, Зырян және басқа да жерлер. Мұндағы рудаларда металл көп.
Полиметалл кен орындары Жоңғар Алатауындағы Текелі және Қаратаудағы Ащысай
мен Мырғалымсай бар.
Соңғы жылдарда қорғасынның бай кен орындары Орталық Қазақстанда
(Қызылеспе, Қасқаайғыр және басқа жерлерде) барланды.
Алтын Қазақстанның бірқатар аудандарында алтын кен орны бар. Бұлар
республиканың шығысындағы Алтайда Қолба жотасы шеңберінде, солтүстік
батысындағы Жітіқара ауданында кездеседі. Орталық Қазақстанның солтүстік
шет аймағында алтын шығатын кварцит пен шашыранды алтын кен орындары бар
шағын кварцты – желілі кен орындары жоңғар және Іле Алатауда да бар.
Сирек кездесетін металдар. Бұл топқа вольфрам, молибден ванадий,
висмут, сурьма және басқалар жатады.
Кенінің мөлшері және өнеркәсіптік маңызы жөнінен Орталық Қазақстан
алдыңғы орында. Кейбір сирек кездесетін металдар (кадмий, индий, висмут,
селен, сынап және басқалар) сондай-ақ полиметалл кен орындары – Жоңғар
Алатауы мен Алтайда.
Асбест. Асбесттің бірнеше кен орны магмалық өте негізгі шыныстарға
байланысты. Ең ірі кен орны Жетіқара және Жезқазған аймағында.
Мұғалжардың оңтүстігінде Бөгетісай және Шу – Іле тауларында, Хантау
кен орындарында асбесттің едәуір қоры бар.
Фосфорит. Қазақстан фосфориттің қоры жөнінен Ресейден кейін екінші
орын алады. Оңтүстік Қазақстан жеріндегі Қаратауда ірі фосфорит кен
орындары (Шолақтау, Ақсай, Жаңатас) бар сапасының жоғарлығы және қабатының
қалыңдығы жөнінен бұл кен орындарының бүкіл жер шарында теңдесі жоқ. Сондай-
ақ, фосфорит кен орындары Ақтөбе ауданында Жем өзенінің жоғары ағысында
бар.
Тұз. Қазақстан территориясында тұз ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Қазақстан Республикасының пайдалы қазбалары
Европаның жер бедері мен пайдалы қазбалары
Қазақстан жеріндегі пайдалы қазбаларына жалпы шолу
Тік кен қазбалары
Жетісу Алатауының физикалық-географиялық орны мен геологиялық құрылысының ерекшеліктеріне негізделіп пайдалы қазбалары түзілу жолдарына қарай топтастыру
Пайдалы өсімдіктер
Пайдалы ресурстар
Беғазы-Дәндібай мәдениеті мұраларының қазбалары еуропаға жетелейді
Пайдалы өсімдіктердің зерттелуі
Қазақстандағы пайдалы қазбалар
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь