Мұхтар Әуезов туындылары

М.Әуезов туындылары әлемдік әдебиеттің айдынына мөлдір бұлақ болып кұйылып,
күллі адамзатқа ортақ рухани қазынаға айналды.
Мұхтар Омарханұлы Әуезов казіргі Шығыс Қазақстан облысының Абай ауданында 1897 жылғы 28 қыркүйекте дүниеге келді. Әкесі Омархан, атасы Әуез Абай ауылымен іргелес отырып, айналасындағы адамдармен достық көңілмен араласа білген. Әуездің өзі Абайдың өлеңдерін сүйіп оқыған, түрік, парсы әдебиетінен хабары мол, ескіше сауатты, еліне қадірлі адам болған.
Атасы Әуез, әжесі Дінәсіл немерелеріне Абай өлеңдерін кайта.қайта айтқызып тыңдап отырған. Ол жөнінде жазушы: «Бір қыс, бір жазда Абайды түгелге жақын жаттап алдым», . деп кейін еске алады. Бұл жас Мұхтардың мейірін қандырған қайнар бұлақтың мөлдір суындай болып, оның болашақ өміріне, шығармашылық тағдырына игі әсерін тигізеді. Атасы Әуездің жәрдемімен, бір жағынан, сол кезде ел арасына көп таралған қиссалар мен аңыздарды, өлең.жырларды, екінші жағынан Абайдың шығармаларын көп тыңдап, жаттап өскен Мұхтардың бойында көркем әдебиетке деген ықылас, құмарлық ерте оянды.
1928 жылғы «Өз жайымнан мағлұмат» атты өмірбаянында жазушы: «Қазақ жазушыларынан, әрине, Абайды сүйемін. Менің бала күнімнен ішкен асым, алған нәрімнің барлығы да Абайдан. Таза әдебиет сарынына бой ұрғанда маған Абай деген сөз қазақ деген сөзбен теңбе.тең түскендей кездері бар сияқты. Абайды сүюім үнемі ақылдан туған, сыннан туған, сүйіс емес, кейде туған орта, кір жуып, кіндік кескен жерді сүюмен барабар болатыны бар» деп жазды.
        
        МҰХТАР ӘУЕЗОВ
(1897-1961)
М.Әуезов туындылары әлемдік әдебиеттің айдынына мөлдір бұлақ
болып кұйылып,
күллі адамзатқа ортақ рухани қазынаға айналды.
Мұхтар Омарханұлы Әуезов казіргі ... ... ... Абай
ауданында 1897 жылғы 28 қыркүйекте дүниеге келді. Әкесі Омархан, атасы ... ... ... ... ... ... ... көңілмен
араласа білген. Әуездің өзі Абайдың өлеңдерін сүйіп оқыған, түрік, парсы
әдебиетінен хабары мол, ескіше сауатты, ... ... адам ... ... ... Дінәсіл немерелеріне Абай өлеңдерін кайта-қайта
айтқызып тыңдап ... Ол ... ... «Бір қыс, бір ... ... ... ... алдым», – деп кейін еске алады. Бұл жас Мұхтардың
мейірін ... ... ... ... ... болып, оның болашақ
өміріне, шығармашылық ... игі ... ... Атасы Әуездің
жәрдемімен, бір жағынан, сол кезде ел арасына көп ... ... ... ... екінші жағынан Абайдың шығармаларын көп тыңдап,
жаттап өскен Мұхтардың бойында көркем ... ... ... ... ... ... «Өз жайымнан мағлұмат» атты өмірбаянында жазушы: «Қазақ
жазушыларынан, әрине, Абайды ... ... бала ... ... ... ... ... да Абайдан. Таза әдебиет сарынына бой ұрғанда маған Абай
деген сөз қазақ ... ... ... ... ... бар ... ... үнемі ақылдан туған, сыннан туған, сүйіс емес, кейде туған орта, ... ... ... ... ... барабар болатыны бар» деп жазды.
Осы сөздердің өзінен-ақ жазушының бүкіл ... ... ... ... ... ... екені көрінеді. Әкесі
қайтыс болғаннан кейін он бір жасар Мұхтар ... ... ... ... ... 1908 жылы бес жылдық орыс училищесіне
түседі. Оны бітірген соң төрт жылдық мұғалімдер ... ... ... ... ... Бұл кезең жазушының ғылым-білімге деген ізденісі, орыс
әдебиетімен, ... ... ... ... ... өте жақын, терең
танысқан жылдары болды.
Семинарияның орыс тілі мен әдебиеті пәнінің окытушысы В.Попов ... ... ... рет 1916 жылы ... ... партада
отыратын он сегіз жасар сыпайы, сұлу жас қазақтың денесі сыптай түзу, ... ... қою шашы ... кең маңдайы кере қарыс, қоңырқай жүзі
байсалды, маңғаз, көзінде ақыл тұнып ... ... өз ... ... осы ... ... өте-мөте жетік. Ал эрудициясына бәріміз таң
қалатынбыз», – дейді. Бұдан болашақ ... ... ... ... қарапайымдылығы мен адалдығы, ойының тереңдігі семинария
қабырғасында жүрген кезінде-ақ ерекше ... ... жылы ... ... ... ... ... бірыңғай әдеби
кызметпен шұғылдана бастайды. Ауыз әдебиетінің асыл ... ... ... өмір ... сай әдебиеттің қажетіне пайдалану үлгісін
өзінің жазушылық тәжірибесімен көрсетті. ... ... ... Қобыланды» пьесалары соның куәсі.
М.Әуезов 1928 жылы Ленинград ... ... ... ... Орта Азия ... ... ... жылдан басталған алғашқы шығармаларының өзінде-ақ жазушы қазақ
елінің тіршілігі мен тынысына зер ... ... ... зерттей отырып,
көптеген тарихи және әлеуметтік мөселелерді көрсетуге күш ... ... ... ... ... ... ... жылы алғашқы шығармаларының бірі – «Қазақтың өзгеше ... ... ... ... жарияланды. «Адамдық негізі – әйел»
мақаласы Семейде шығатын «Сарыарқа» газетінде басылды.
Бұл мақалаларында казақ халқының ғасырлар бойы ... ... ... ... білгенін, сонымен бірге кейбір мінезіндегі сүйекке
сіңген жаман әдеттерден арылу оңайға соқпайтынын дәлелдеп ашып ... ел ... ... жалқаулық, сауатсыздык, т.б. сияқты,
түрлі келеңсіз әдеттерді сынай келе, солардан құтылудың бір жолы оқып-білім
алуда ... ... ... ... ...... ендігі жас балаларды өздері үлгі болып, надандықтан ... ... ... ... міндетті.
Соларға «қазақтың мінезін тастап, айнымай қажымай, таза жүрекпен
кемшіліктерге қарсы ... ... ... ... ... не тілей аламыз»
деп жазған еді.
М.Әуезовтің шығармашылығы 
«Адамдық негізі – әйел» атты мақаласында автор әйелдің қоғам өмірінде
атқарар рөлін дәлелдеп, ашып ... ... ... ... ұйтқысы
ретінде бағалайды. Әйел басындағы тұман айықпай, халыққа ... күні ... ... ... адам қоғамындағы адамгершілік ана
тәрбиесінің нәтижесі. Ал өмірде әділет, мархабат, махаббат деген нәрсенің
атын ... ... ... тәрбиелеудегі өрісі қандай болмақ?
«...Ал, қазақ, мешел болып қалам демесең, тағылымыңды, бесігіңді түзе!
Оны ... ... ... ... ... – деп ... дәлелді тұжырымдайды.
М.Әуезов казақ әйелінің бүкіл ... ... ... ... ... ... ... суреттей білді. Әдебиеттің өшпейтін, мәңгілік
тақырыбы – әйел болса, оны ... ... ... әлемін жеткізе
бейнеледі.
Әсіресе, адамды өмір сүруге ұмтылдыратын, сол өмірді сүйіп, бағалауға
тәрбиелейтін «Абай жолы» ... ... ... жан тебірентер әр
түрлі қылық-мінездерімен, іс-әрекеттерімен бірін-бірі қайталамай толықтырып
отыратын, ... ... ... ... өзіне
тартатын бір топ әйелдер бейнесін жасады.
Алғашқы басылымдарынан-ақ, жас Мұхтардың ... ... ... ... қалыптаса бастаған азаматтық парасатының шамасы жақсы
аңғарылады.
1917 жылы ... ... ... ... ... 1918 жылы ... ... жиырмаға тарта еңбектері басылды.
Қазақ топырағында драматургиялық дәстүрінің жоқтығына қарамай, ... ... ... отырып, жанр шарттарына толық сай келетін «Еңлік-
Кебек» трагедиясын жасай білді. ... ... жете ... оның ірге тасын қалады.
«Еңлік–Кебек» пьесасы Әуезов шығармашылығында, қазақ әдебиеті
тарихында да ... орын ... ж. ... айында Ойқұдық жайлауында Абайдың аяулы жары Әйгерімнің
сегіз қанат үйінде «Еңлік–Кебек» пьесасы қойылды.
Пьесаның негізгі мазмұны: Әуезов туып өскен Абай ... ... XVIII ... ... ... ... ... оқиға: бір-біріне
жауласқан екі елдің батыры Кебек пен ару қызы Еңліктің бірін-бірі сүйіп
табысқандарын екі жақтың да ... ... ... аяғы ... дау,
ерегіске әкеліп, жан түршігер шешімге келеді де, екі жасты ат ... ... ... халықтың аңыздық негізіне сүйене отырып, ... ... ... ... шын ... ... шығарманы өмірге
әкелді. «Еңлік–Кебек» пьесасын автор бірнеше рет ... ... ... ... ... шыңыраудай терең, тіл көркемдігі
керемет шұрайлы нағыз классикалық пьесаға айналды.
Пьеса өзінің өзек жарды сырын ... Абыз ... ... ... ... ... ... ел арманынан хабар береді.
Абыз – халық арманының қасиетті идеясын арқалаушы жан. ... ... жоқ, жалы ... ... күн ... жоқ, қолы ... қайтіп күн көрер!
 Жазушы Абыздың осы толғауынан белгілі Асан қайғының ... үн ... ... ұластырады.
 Тұнығым ылай болды,
Уа, тұнығым ылай болды.
Қуғыншым кұмай болды
Құтылар ... ... ... ... ... ... ... жоқ, арман көп.
Кәрім қайтіп күн көрер!
Жарастық жоқ, жалын жоқ,
Жарым қайтіп күн ... жоқ, ... ... ... күн ... де ... ... кайтіп күн көрер?..
 
Бүкіл халқының ой-арманын, мұң-шерге толған тағдырын зарлап, күңірене
жеткізуі тыңдаушыға ерекше әсер ететіні сондай, Абызбен бірге толғанып, ... ... ... ... ... ... келгендей, жалын атып аһ
ұрасың, күрсінесің.
Абыз – имандылықтың насихатшысы, бұл – пьесада ... ... ... ... ... әр ... сөзі өзін таны деп тұрғандай.
Батыр Кебек пен батыр Есен
 
Батыр Кебек. ...Өз көңілімді барласам, дүние бәрі дос. Жарқыраған күн
де дос, ... түн де дос. ... де ... ... ... ... мүлде көп. Саусақ құрам – ән сүйем, ... ұрам – жар ... ... ... ... ... ... сол, кім сол өзі,
кезікпедім, таппадым. Тек алдымда нәркес қана қара көз. ... ... ... – деп, ... қана бір қарап, наз тастап қана бір кетеді!..
Бұл сөздер ... ... сөзі ... ... сияқты жас адамның ішкі
толғанысы, жан сыры екені толық көрініс береді. ... ... ... ... ... Еңлік сөзіне берілген жауаптан анық
байқалады. Драманың барысы халық ... ... ... ... жатыр.
Еңліктің ата-анасымен қоштасу өлеңінен мұң боп ... ... ... ... ... да ... үміт артқан Еңліктің жүрек жарды сырын
танимыз. Мысалы:
 Ата-анам ақ батаңды аттап кеттім,
Тентек ел талқысына тастап кеттім.
Болсам да ... ... ... ... ... ... ... кеттім.
Туған ел, амандасам жас-кәріне,
Бірге өскен құрбы-құрдас, дос – бәріңе.
Жарасқан әзіл-сауық аға, жеңге,
Аласың мені не деп естеріңе!
Аман бол, ... ... ... ... қой ... тұмсық кезең.
Бөрлі мен батыр шыққан Қарауылым,
Ен дала көркі болып жалғыз бізбен.
Білмеймін қандай асу жолда жатыр.
Құз бе ... қиял ма екен ... ... аруақ пен бір құдайға,
Ұстадым етегіңнен баста, батыр!
 Енді бірде жас ару:
 Жар көрсе сүйінеді сағынған жас.
Толқытпай ауған көңіл ерікке қоймас.
Сұраймын уәдені ... ... ме ... жан ... ... жартас! –
 дей келе, өз құпиясын білдіреді.
...Мен төкпеген жас, шертпеген шер бар ма еді ... ... ... ... келтір жалғыз арман жанымды...жалғыз тірек жарымды!..
Алып ұшқан, асқақ албырт сезімді танып, қыз ... ... ... ... ... ... аз ... қызыққа қызығу емес, баянды
сүйіспеншілікті аңсаған жүрек дүрсілі, ... ... пен ... жақсы ашылған. Осының бәрін жазушы мейлінше көркем бейнелейді. ... ... ... ... күшін тани түсеміз.
Батыр Есен. Ол даңғой, мақтаншақ, өркөкірек, оңай алдауға түсіп қалар
аңғал түрінде суреттеледі.
Абыз сөзіне тосылып жауап таппай сасқалақтаған ... ... ... баба, толас бер. Жеңілдім, жеңдің сен мені...»
Ел намысы үшін жаумен егесудің ... ... ... ... Есеннің үйтентек (ұсақ) батыр екеніне шүбә келтірмейміз. Бұл
азаматтыққа үлкен сын ... ... ... тағы ... ... пьесасы қазақ әдебиетінде ғана емес, тарихы үлкен ірі
әдебиеттердің осы ... ... ... ... ... М.Әуезовтің
драматургия саласындағы еңбегі қазақ көркем өнерін ілгері дамытуда, ұлттық
театр шаңырақтарын көтеруде ерекше рөл атқарды.
Драма театры 1926 жылы ... ... ... рет ... ... ... ... нағыз көркем жанр ретінде М.Әуезов
суреттеуінде жаңа тың, ... ... ие ... ... ... деңгейіндегі алғашқы көркем шығармасы
1921 жылы ... ... ... атты ... ... өмір шындығын,
заман сипатын, адамның тіршілік-тынысымен байланыстыра, сабақтастыра шебер
әңгімелеп жеткізеді. Оқиға басталғаннан-ақ оқушыны ... бір ... ... ... ... жүдеу үйдегі соқыр әйел, кәрі әже, жас
қыздың зарлап ... ... ... да тебірентпей қоймайды. Тек Ақан сияқты
қатыгез, жауыз болыс қана міз ... ... ... бет-пердесін
біртіндеп ашады. Жас қызды зәбірлеп, зорлық көрсетуі Ақанның азғындығын,
адамгершіліктен жұрдай екенін ... ... ... ... Қалтай
сияқтылардан ешқандай жақсылық күтуге болмайтынын түсініп, ұғынады.
Қорлыққа жаны ... ... ... ... ... ... барып, үсіп өлуі себебін жазушы өте анық та дәл ... ... ... ... ... жаңадан ғана соғып өткен. Қораның
алдындағы жас бейіт сол дауылдың салдарынан туған. Бұл әйелдердің ... да, ... да сол суық ... өліктермен бірге көмілген. Ол
қабірде ...... ...... және ... ... ...
Мұқаш».
«... Ғазизаның шашы азырақ дудырап қапты. Денесінің жартысын қар
басқан. Әкесінің бейітіне ... ... ... ... қуатын сол
жерге берген екен. Өлер сағатына ... ... ... ... бұл уақытта
ыдыраған, ізі қалған жоқ. Балалық жүзінде: «Менде жазық жоқ, мен ... ашық ... ... ... - қасіреттен сейілген жас баланың
ажары бар».
Әңгімеде жазушы ескі ... бір ... ... ... ... ... оқушыға ой салады. Мұнда автордың ең негізгі түйін-тұжырымы
–жауыздық ешқашан да адамшылықты, тазалықты жеңе ... ... ... ... ... он үш жасар Қасым,
өгейлік тепкісінен қашып, әке-шешесінің ... ... қаза ... ... ... құбылысы үрейі ұшқан баланың ішкі сезімімен тұтасып, өте
әсерлі бейнеленген. «...Бір мезгілде, Қасым қорқып, ... ... ... әр ... үркіп келе жатқанда, күн жарқ етті...» Жетім
балаға рахымсыздық ... тас ... ... ... түңілесің. Сондай-
ақ, сол кездегі өмір шындығын жете ... ... ... ... ... ... "(Қыр ... құса болып – өмірін қиған Ғазиза
("Кім ... т.б. – ... ... бір-біріне ұқсас болғанмен,
әрқайсысы өмір талқысында өзіндік ерекшелігімен әр ... ... ... ... ... ... бір-бірімен тағдырлас, қорғансыз,
жетім, жесір, көкірегі мұң шерге толған ... ... ... ... тағдыры бұлай болып қала бермейтініне ... ... ... ... ... де ... Бұлардың аянышты халінен құтылудың
жолы, азаттық үшін күрес ... ... ... ... суреттеу арқылы
жетеді. Ол «Қараш-Қараш оқиғасы» хикаятында анық ... ... ... ... үлкен суреткерлік күпшен бейнеленеді. Демек, алғашқы
мақала, алғашқы әңгіме, пьесаларының өзінде-ақ ... ... ... даралығымен, көреген білімпаздығымен танылды. Өмірді ... ... ... бұл ... – жазушының реалистік қол таңбасының
айғағы.
М.Әуезов қаламынан туған 30-40 жылдардағы әңгіме, хиқаяттардың қай-
қайсысында болмасын кездесетін терең де ... ... ... үн ... ... жаңа ... ой-қиял жүйріктігі табиғи дарынымен тоғыса
келіп, ... ... ... паш ... Бұл ... қазақ
прозасындағы ерекше құбылыстың әсем үлгісі болумен бірге, ұлы эпопеяға
бастар жолдың, ... ... ... дайындық баспалдақтары екеніне күмән
келтірмейміз.
Ұлылық үлгісі
 Мұхтар Әуезов Абай тақырыбын, Абай ... мен ... ... ынта-ықыласымен, асқан сүйіспеншілікпен терең зерттеді. Жазушы ұлы
ақынның өпшес мұрасын, ... ... өз ... ... өмір ... ... алып суреттеп көрсетті. Ол жөнінен автордың «Өз
жайымнан мағлұмат» естелігінен талай сырды ұғамыз. Сондай-ақ жас ... ... не ... ерте ... жете ... ... бір дәуірді толық ... ... ... бүкіл тыныс-
тіршілігімен, өмірін жан-жақты суреттеп көрсететін ұлы эпопеяға автор үлкен
дайындықпен келді. ... ... ... ... арқауы – заман шындығы,
сол кезеңде өмір сүрген адамдар ... ... ... Жазушы халық есінде сақталған естелік, әңгіме ... ... ... ... ақынның өз мұрасын жинап, зерттеп, ой
елегінен өткізе отырып, ұлы туындысына кеңінен ұтымды ... ... ... ... Абай ... ... ... жинаумен 1930 жылдан
кейін айналыса бастадым. Өкінішке орай, бұл ... ... ... ... ... ... ғана көзі тірі еді», – деп жазады. Абай
туралы ұзақ уақыт ... ... ... ... ... ... бұл
кезеңдегі романға байланысты жұмыс сипатымды мен әлдеқашан ... ... ... келіп, сөнуге айналған ошақ орнынан әлсіз қызуы бар соңғы
шоқты тауып алып, оны демімен үрлеп ... ... ... ... ... жолаушының харекетімен салыстырар едім. Көне көз қариялардың
күңгірт тартқан зердесі мені Абайдың жас ... ... жол ... ... ... Әйгерімнің жүзінен мен оның ақын ... ... ... сұлу ... ... ... ... негізгі арқауы – өмір шындығы, сол ... ... ... болған адамдардың арасындағы қарым-қатынас, күрес-тартыс,
күйініш пен сүйініш. Жазушы халық ... ... ... ... ... әсіресе Абай турасындағы мұрағаттық материалдарды,
есте қалған мәліметтерді, ұлы ақынның ... ... кең, ... ... де ... ... ... тән ойдан қосу, сол ... ... ойын ... қонымдырақ етіп жеткізуге ұмтылуының да
өте орынды екенін атап айтқан жөн.
Эпопеяның басты ... Абай ... ... өн ... ... ... сан ... кейіпкерлер әрекеті, тағдыры ... ... ... дами түседі.
Данышпан ақынды әлем жұртшылығына танытқан «Абай жолы» эпопеясы
барлығы 4 ... ... ... ... алыпты туғызған қазақ халқының
өзгелермен қай жағынан да ... тең, ... ... ақ ... жомарт,
сері, өнерпаз халық екендігін, ешкімге ұқсамайтын өзіндік мінезі, ... ... бар ... ... ... суреттеледі.
«Бұл тамаша эпопея бізге тұтас бір әлемді ... ... ... небір ғажайып картиналары мен адам құштарлықтарын сипаттауымен
бізді ... ... ... ... тарих қайта тірілді, ауылдар өмірі,
адамдар тағдыры бой ... ... ... – шығармашылықтың тылсым
сырына, өмір мен өлеңнің өзара ... ... ... туынды, ақын мен
поэзия жайлы әлем әдебиетіндегі ең шоқтығы биік ... ... «Бұл ... ... ... тілдес халықтардың, оның ішінде
өткендегі көшпелі халықтардың да адамзат ... ... зор ... көз ... ... үшін, басқалардың көзіне түсу үшін, адам рухының
қадір-қасиетін асқақтата көтеріп, жар салу үшін өз ...... ... ... ... болу ... – дейді.
«Абай жолы» эпопеясы туралы айтылған бұл ... бәрі ... ... талантына, халық алдындағы еңбегіне берілген өлшеусіз
құнды баға.
Бұл роман ... жаңа ... ... ... ... ... ұрпақтың
бүгінгіні танып білуі кешегі тарихымызды жете ... ... ...

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 10 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"м. әуезовтың қазақ әдебиеті тарихына қосқан үлесі"6 бет
Абайдың ақындық кітапханасы20 бет
Драматургиядағы тарихи тұлғалар бейнесі6 бет
М. Әуезов32 бет
М.мағауин шығармашылығы4 бет
М.Әуезов әңгімелеріндегі тарихи және көркем шындық3 бет
М.Әуезовтің "Адамдық негізі - әйел" мақаласы6 бет
Мұхтар Әуезов10 бет
Мұхтар Әуезовтің «Манас» мақаласы туралы4 бет
Мұхтар Әуезовтің аудармадағы еңбегі мен оның осы салаға қатысты ой-пікірлері57 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь