Әбу Әли ибн Сина

Мазмұны:
І. Кіріспе
Әбу Әли Ибн Синаның өмірбаяны ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...2
ІІ. Негізгі бөлім
а) Медецинаға қосқан үлесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...6
ә) Еңбек пен еңбек тәрбиесі туралы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..9
б) Дәрігерлік ғылымның ережесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .11
ІІІ. Қорытынды
Танылуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .13
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 17
Қосымшалар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 18
        
        Мазмұны:
І. Кіріспе 
Әбу Әли Ибн Синаның
өмірбаяны...................................................................
....2
ІІ. Негізгі бөлім
а) Медецинаға қосқан
үлесі.......................................................................
............6
ә) Еңбек пен еңбек тәрбиесі
туралы......................................................................
9
б) ... ... ... ... ... ... Әли Ибн Синаның  өмірбаяны
     Әбу Әли ибн Сина (Abū ‘Alī al-Ḥusayn ibn ‘Abd Allāh ibn ... ... ... ... ... ... ибн ... Ибн Сина, еуропалық дәстүр бойынша ол Авиценна, ... ... ... мәлім. Ибн Сина өзінен кейін зор
шығармашылық мұра қалдырып кетті: ертедегі деректерге қарасақ, ол 456 ... ... ... ... ... оның 240 кітабы ғана жетті, ол
еңбектер поэзия мен ... ... ... ... саласына арналған. Үлкен
атаққа Ибн Сина ... ие ... Ол ... 57 ... де ... ... оның ... мен дарыны осы
уақытқа дейін аңызға айналып ... Сина 980 жылы 16 ... ... ... ауылында
дүниеге келген. Оның өзі жазған (ол оның алғашқы 30 жылын  қамтиды) және
оның шәкірті Джурджани  ... ... ... ... туралы Ибн Сина былай деп жазады: «Менің әкем Балхадан, Нуха
ибн Мансураның билік жасаған  ... ... ... ... төрелер кеңесінде жұмыс  істеді. Оның қарамағына Бұхара өңіріндегі
ауданның ... ... ... ... менің  анам
Ситара – жұлдызды өзіне әйел етіп алды. Онда ... ... ... ... 5 ... ... ... сол  кездегі Шығыстың ірі орталықтарының бірі
Бұхараға көшіп келеді. Баланы бастапқы ... ... ... ... кіші ... ... Өзінің
сирек кездесетін қабілетімен  ерекшеленді, 10 жасқа жеткенде ... оның ... ... тілі ... ... ... ... Өзінің үйден оқытатын мұғалімі
Абу Абдаллах Натилидің  жетекшілігімен ... ... ... оқи бастады. Оқудың соншалықты
табысты  ... ... ... ... ... ... ... суреттейді: «Ол осыған ұқсас
нәрсені ... ... ... ... бердім. Ол маған таң қалып,
менің ата-анама мені ... ... ... ... ... берді.
Евклида кітабымен де солай болды. Мен бес-алты теореманы мұғалімнің
көмегімен ... ал ... өз ... ... ... ... шамасы жетпеді. Мен кітаптарды өзім оқып ... ... ... ... өзі ... ... менен үйренді». 
Ибн Сина жаратылыстану ғылымын, әсіресе медицинаны беріліп оқыды. Ғалым ... ... ... ... ... арасында медицинаны да үйренгенмін
және теориялық оқуымды ... ... ... ... ... жұмыс істеуге кірістім. Түнде оқып, жазумен айналысатынмын. Ұйқы
басып кетсе, ұйқы ашатын сусыннан бір кесе ... ... ... ... ... ... де ... миым оқыған нәрселерді
талдап жататын. Көбінесе ояу жүрген кезімде шеше алмаған кейбір ... ... ... ... ... ... ... да, түсіне алмадым. Үмітім үзілгендей болды. Бір күні
базардан бір кітап сатып алдым. Ол ... ... да ... ... ... шығармасы еді. Кітапты алдым 
да, үйге келісімен оқуға кірістім. ... ... ... ... ... алдым да, оған өзім қатты 
қуандым. Аллаға ... ... ... ... кейін мен дәрігерлік ғылымға еліктедім, - өмірбаянында осылай
айтылды, - оған ... ... оқи ... Мен аз ... ... ... ... сол кездегі атақты дәрігерлер менен кеңес сұрап
келе бастады. ... ... ... ... ... ... айтып жеткізе алмайтын, маған сауықтыру қақпасы ашылды. Бұл
кезде мен он алты ... ... Ибн ... керемет дәрігер болғаны
соншалық, оған дейін ешкім дертін жаза алмаған ... ... Нух ... емдеп шықты. Бұл үшін әмір Ибн ... ... ... және Ибн Сина бұл жердегі кітаптың бәрін оқып бітіріп, білімін
кеңейтіп алды.
     Жас Ибн Сина сол кездегі атақты дәрігер  Абу Сахлем Масихимен танысып,
ғылыми ... ... ... ... ... жеті ... қараған кезде, Ибн Сина дәрігер ретінде Бұхарада үлкен атаққа
ие болып, Бұхарадағы эмир ... ... Нух ибн ... ұзақ уақыт
бойы ауырды, оны емдеген ... ... ... оған ... алмады. Ибн Сина аз уақыт ішінде басқарушыны ... ... ... жеке ... ... сайланды, сарай кітапханасын пайдалануға рұқсат
алды, ол Таяу ... ең ... және бай ... еді. ... дәл ... ... оның ... бойынша қорытынды еңбегін жасау идеясы
туындаған шығар. Бірақ ол ... ... ... бәрі ... ... ... басып алып, мемлекет жан-жаққа
бөлініп, қала тоналып, Ибн Сина нәр алған кітапхана жанып ... ... ... Ибн Сина 1905 жылы ... ... ... ... Үргенішке кетеді. Сол уақытта қалада көптеген ... ... ... және ... Әбу ... Әл ... ... дәрігер және
математик Әбу Сахл Мәсихи, Әбілхайыр Хаммар және т.б. Осы ... ... ... Ибн ... ... ... малдандырды. Ғалымның
Хорезмде тұрған жылдары өміріндегі ең жемісті кезең болды. Осы уақытта ол
өзіне ... даңқ ... ... ... ... және «Емдеу
кітабы» еңбектерін жаза бастайды. «Дәрігерлік ғылымның ережесінің» ... ... ... ... бар. Сол ... Әбу Әли Ибн Сина ... толығырақ әрі нақтырақ баяндаған. Ал Галеннің анатомиясы -
айрықша мәнді ... ... ... ... 1500 жыл жуық ... болатын.
     1002 жылы әкесі қайтыс болған соң,  Ибн Сина Хорезмнің астанасы 
Гурганджыға (қазір Үргеніш) көшіп  келеді. ... ... Ибн  ... ғалымдар тыныштық тауып, ғылыммен 
шұғылдануға мүмкіндік алды.  Көрші Газна ... ... ... Хорезмнің бай жерін басып алғысы келді, 1008 жылы ғалымдарды оның
астанасына қоныс аударуын талап етті. Ибн Сина мен дәрігер ... ... бас ... ... ... құмы ... қашып кетті. Аңыз бойынша
үшінші күн жол жүріп келе жатқанда, дауылға тап болып, ... ... ... ... Масихи шөл далада өледі. Ибн Сина оны көмеді де, өзі әзер
дегенде құтылып шығады. 
     Мейірімсіз  ... ... ... өз ... ... ... Ол
дінді қатты ұстанатын адам болғандықтан, ... ... ... ... ... билеушінің қол астында болғысы 
келмей, Ибн Сина 1010-1011 жылдары жасырын  түрде Хорезм қаласын тастап,
Хорасан  ... ... ... ... ... ... дейін қасында болған ең
сенімді оқушысымен, танысады. Джурджани  Ибн Синаның ... ... ... ... ... ... ... көздерін тастап кетті.
     Гурган  қаласында Ибн Сина ғылыми ... ... Ол ... медицинаға байланысты ең негізгі 
еңбегінің Бірінші Кітабын жазуға ... және ... ... ... 1014 жылы Ибн Сина Гурган қаласын  ... ... ... ... ... оралып буддалық билеуші  Шамс ... ... ... да ... ... ... жазып,
“Китаб аш-шифа” (“Книга ... ... ... ... жазу ... бастайды. 1023 жылы Исфаган қаласына көшіп,
“Китаб аш-шифа” еңбегін ... осы ... ... ... ... («Книга Знания»)-ні және тағы басқа көптеген
шығармаларын жазады.
     Ибн Синаны іздеп жүрген Сұлтан Махмуд ... ... ... ... ... суреттеп адамдар жібереді. ... ... ... ... ... ... сый алатын болды. Сол кезден
бастап Ибн Синаның өмірі Иранның түрлі қалаларында бітпес қаңғырумен өтті.
Ғалым ... және ... өмір ... онда ... ... ... қызметімен шұғылданып, сондағы эмирлердің сарай маңындағы
дәрігері болды. Ибн Сина басынан ... ... қиын ... Бірнеше рет
қуғынға ұшырап, абақтыға жабылды. Үйін тонаған кезде, ... ... ... кетті. Кейбір жұмыстарын Ибн Сина ұзақ жол ... ... ... отырып жазды. Өзінің күш-жігері және ғажап жадысы ... ... ... мүмкіндігінен айрылса да, Ибн Сина ғылыми,
әдеби және дәрігерлік ... ... ... қиын ... әсер ... 1037 жылы 18 ... қайтыс болды. «Өлімнің
түйінін анықтауға» талаптану, құпияны ашу, ауруды жеңіп ... ... ... ... барлық мүмкін болатын нәрселерді жасау, Ибн Синамен
алға басты, ол өзінің медицина бойынша ... ... ... ... фит ... (Дәрігерлік ғылымның ережесі) жазып шықты. 
     Ибн Синаның 100-ден астам еңбегі бар  ... ... ... ең ... және ... ... талабына сай араб тілінде жазған. Шығармаларының көбі
медицинаға, физикаға, ... ... ... ... - ... ... және оның түсіндірмесі
болған «Ан-Неджат» ... ... ... және ... ... ... Батыста XIX ғасырда адам қанынан кездейсоқ 
табылған «кіші қан айналысын» Ибн  Сина X ғасырда-ақ ... ... ... ... мен  ... ... «Әл-Канун  фит-Тип» (Емдеу заңы) атты еңбегі латыншаға  аударылып,
кейін французшаға, немісшеге, ағылшышшаға аударылып, XVI ... ... ... ... оқулық ретінде 
пайдаланылған. ... ... ... ... Медицинаға қосқан үлесі
     Дәрігері әрі философы Әбу Әли ибн Синаның «Анатомия мен ... ... ... ережелері» («Канон врачебной науки»)
еңбектері өте құнды. Бүл еңбектерінде анатомия мен ... ... ... ... Кітап латын тіліне аударылып, 30-дан
астам рет кайта басылып шыққан. ... ... ... ... ашу, ... ... шығу, адамдардың өмірін жеңілдету ... ... ... ... ... Ибн Синамен алға басты, ол өзінің медицина
бойынша басты еңбегі «Китабуль- Канун  фит - ... ... ... ... ... ... ... ерте кезден оянды. 12
жасқа жетпей ол атақты дәрігер әрі философ Әбу Салаха әл-Масихидің кеңесі
бойынша медицинаны үйрене бастады. ... ... мен ... ғылымға
еліктедім, - өмірбаянында осылай айтылады, - оған арналған кітаптарды оқи
бастады. Мен аз уақыт ішінде ... ... ... сол ... ... ... кеңес сұрап келе бастады. Ауруларға баратын болдым,
өзімнің ... ... ... ... ... ... маған
сауықтыру қақпасы ашылды. Бұл кезде мен он алты жаста ... Сина ... ... ... Камаридің қолбасшылығы
астында  да ... ... ... ... ... Ибн  Сина тез арада өз бетімен практикалық 
жұмыстармен айналысып, ... ... ... ... ... ... ... Бұхар әмірін Нұха ибн Мансұрды емдеуге шақырады. 
Бұхар ханының немен ауырғаны белгісіз, бірақ Ибн Синаның емі  көмектесіп,
ол әлі Бұхарды 1 жыл  ... ... ... «Дәрігерлік ғылымның ережесі» Ибн Синаға
дүниежүзілік атақ әперді, медицина тарихында атағы  жайылған кітап болды.
Еңбек оның мазмұны мен дәл құрылымымен  ... ... ... теориясы жазылған. Бұл жерде шырындар туралы 
жазылған (қан, өт, лимфа) және табиғаттағы (қызу қандылық), адам ... ... ... ... ... ...... қан тамырларын, жүйкені ... және ... ... кітап – дәрілік қаржылардың  капиталды жинақ мәліметі туралы.
Онда 800 аса өсімдік, ... және ... ... және ... ... Орта Азияда өндірілген дәрілерді, сонымен бірге Индиядан, Қытайдан,
Грециядан, Африкадан, Жерорта теңізінің аралынан әкелгендерді ... ... көбі ... Ибн ... шығармаларынан көпке мәлім бола бастады.
Алғаш Ибн Сина ұсынған ... ... ... де ... жүр. 
     Үшінші  кітабындағы адам органындағы жеке аурулар, төртінші бөлімі
хирургияға, сынық пен буын ... ... ... ... туралы
жалпы оқуды (ауру кезіндегі дағдарысты), ... ... ... ... ... ... жазылды,
сонымен қатар  у және уға қарсы дәрілерді. Кейбір күрделі дәрі-дәрмектердің
құрамына, ... ... 37 ... ... ... ... ... Азиялық, нұсқаларымен берілген.
Қалғаны жаңадан  дайындалып, оны өзі байқап көрген.  
«Дәрігерлік ғылымның ережесі» грек, үнді және ортаазиялық ... ... ... талдау және жүйелеуді ғана көрсеткен жоқ. Ибн Синаның
қызметі дәрігерлік тактикаға жаңаша болып ... ... ... ... жаңа ... «Ереженің» әрбір бетінен
кездестіретін болды. Ибн Сина көрінбейтін жұқпалы аурулардың қоздырушысы
туралы ғылыми ... алға ... ... ауа және су арқылы тарайтын, 800
жыл өткеннен соң ғана ... ... ... ... ... ... ... дәлелдеді. 
Ибн Сина тамыр туралы оқуды шығарды, оған әлі бір ... қосу қиын ... ... ... ... ұршық тәріздес, екі соғу, ұзақ, дірілмен,
қысқа, аз, баяу, құмырсқаның илеуіндей болуы ... ... ... ... аласа, ара тәріздес, жуан, бос, ... ... ... - деп
айтылған «Ережеде».  
     Ибн Сина бірінші болып чума, холера, сары ауру ... ... ... ... ... ... ... ауыр ауруларды,
менингит сияқты, асқазан жарасы, диабет және көптеген ... ... ... қарастырды. Ол көздің бұлшық еттерінің құрылысын
анық түсіндіріп берді. Бәрі оған дейін көз ... ... ... ... деп ойлайтын: бұл сәулелер затқа шағылысып, кері ... ... ... Ибн Сина ... ... хрусталь деген пікірді теріске
шығарды, заттың кескінделуі көз торы арқылы көрінеді.  
«Дәрігерлік ғылымның ережесінде» Ибн Сина ерекше ... ... ... ... ... ... мен ... тамақтануға аударады.
Ибн Синаның еңбегінің соншалықты жоғары болғаны, ол ... ... ... ол ... жүзінің барлық елдерінде медицина энциклопедиясы болды. 12
ғасырдың өзінде араб тілінен латын тіліне аударылып, ... ... ... ... ... ... ойлап тапқан соң, бірінші
басылымның бірі болып «Ереже» басылып шықты. ... жиі ... ... ... ... ал ол бар ... 40 рет ... шықты. 17
ғасырдың соңына дейін «Дәрігерлік ғылымның ережесі» студент-дәрігерлер үшін
және Еуропада дәрігер үшін ... ... ... ... де негізі оқулық
болып қалды.  
Орта Азияда осыдан мың жыл бұрын өмір ... ұлы ... ... Ибн Сина
адамның танымдық қабілетін, рухани ... ... ... заманымыздағы
ерекше тұлға болып қалады.
Әбу Әли ибн Синаның  негізгі медициналық  еңбектері:
• «Дәрігерлік ғылымның ережелері» («Китаб ал-Канун фи-т-тибб») - Ибн
Синаға дүниежүзілік атақ әперген 5 ... ... ... ... ... ... ... Еңбек оның мазмұны мен дәл
құрылымымен ерекшеленді. Кітапта ғалым ауруларды кішкентай ағзаларда
жұқтыра алады деген ойға келді. Ол ... ... ... қышыма
ауруына көңіл бөлді, оба және тырысқақ  ауруларының айырмашылығын
анықтады және тағы да ... ... ... ... ... («Ал-Адвият ал калбия») — Хамадан қаласында болған
кезде жазылған еңбегі.Шығармада жүрек және өкпе аурулары терең
зерттелген.
• «Дафъ ал-мазорр ал ... ан ... ал ... ... анвоъ хато
ан-тадбир» еңбегі
• «Шараптың пайдасы мен зияны» («Сиёсат ал-бадан ва фазоил аш-шароб ва
манофиъих ва мазорих») — ... ең ... ... ... ... ... («Урджуса фит-тиб»).
• «Тамыр жайында трактаты» («Рисолайи набзийа»).
• «Жиһанкезге арналған шара» («Фи тадбир ал-мусофирин»).
• «Цикория жайында трактат» («Рисола фил-хиндабо»).
• «Рисола-йи жудия» — ... ... тіс ... ... ... ... суы және бал жайындағы трактат» («Рисола фи-с-сиканджубин») —
сірке суы мен балдың  қоспасының емдік қасиеттері мен оның дайындалу
жолдары ... ... «Қан ... ... ... ... қан алу» ... фил-урук
ал-мафсуда»)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
ә) Еңбек пен еңбек тәрбиесі туралы
     Ибн Сина - ұлы гуманист. Ол ... ... ... ... ... қоғамдық тұрғыда қарайды. Ол өзінің практикалық ісіне ақылдылық
пен ұстаздық ... ... сол ... ... ... ... деп тұжырым
жасайды: ''Егер қоғамдағы жұмыс-қа жарамды барлық адам түгелімен пайдалы
еңбек етсе, онда ... ... ... ... ... ... ... Ол тек еңбектің тазалығы мен халықтығын талап етеді'' - деген. Мұны
өзінің рубай-ларында атап көрсетіп кеткен. Ол өзі өмір ... ... үшін ... ... еңбек пен еңбек адамдары-ның өзара қайырымдылығы ... ... ... ... ... тәсілі мен бөлінісі
болуын уағыздады. Ол ... ... ... ... ... деп санады. Осының
барлығы дұрыс ұйымдас-тырылған және әділетті құрылған қоғамда /мемлекетте/
пайдалы ... ... ... өзінің орнын таппаған бірде-бір адам
болмауға тиіс. Ол қоғамның ... ... ... бір ... ... еткен. Осы ретте ол қоғамдық және ортақ ... ... үшін де жеке адам үшін де ... ... ой ... ... ... адамзатқа ''арналған'', жеке
адамдар санасын, білімін, оқып үйрену, тәрбие алу үшін арнаулы  қаржы /қор/
бөлуге тиіс ... ... ... ... ... ... ... түсетін 
өніммен жиналуы керек, - деп сол  орта ... ... ... ... ... қаржылар жұмысқа жарамай-
тын  мүгедектерге, қарттарға, ауруларға  жәрдем ... ... ... сақтаушы, жауынгерлерге жастарды ''тәрбиелеуші''
ұстаздарға, үйретуші ... ... ... - ... оның ... ... дәлелдейді. Адам-дардың
денсаулығы - айнала ортаға, экологияға бай-ланысты да оның ... ... бар. Оның ... ... ... ... еңбек, ... ... ... ... қосады. Дәлірек, айтсақ, мемлекеттік  қор
''Жалпы халық игілігіне айналсын, соларға жұмсалсын - ... ... ... ... ... Бұл  да оның ... ... ... ... ... оқу, сана-білімдарлық,
Үшеуі ұлғатқа жол ашарлық».
Міне, Ибн-Сина бір адамның бойынан осыншама қасиеттің табылуын еңбек, оқу,
тәрбиеден  іздейді. Нақыл, ... ... ... ... ... ... ұстаз тұтқан. Фарабиді еске алу шағын және
ұстаздық пен тәлімгерлік ... ол ... ... ... ... қара басының қамын ойлау жат. Нағыз тәлімгер өзіне даңқ, атақ
іздемейді, керісінше, өз ... ... ұлы ... ... ... ... тәнімен қалап, сол үшін бар өмірін сарп ... даяр ... ... ... ... жат, ... тіршілік - өмір бұлағы'' ... ... ... ... айта ... ол ... - ... тіршілігінің, әрбір
жеке адамының, жеке тұлғаның рахаты, көретін қызығы, тыныс тіршілік қоры -
деген. Міне, көріп ... сан ... өтсе де ... ... ... ... ... мен үлгілі ойы бүгінгі, бұдан кейінгі
болашақ ... ... ақ ... таптырмас тәлімгерлік тағылым. Ол айтқан
тәлімгерлер - бүгінгі оқытушы, мұғалім, тәрбиеші-лер. Ендеше, ... ... ... жолының жемісін, кең даңғылының арнасын ашып
көрсеткен Орта Азияның дана ... ... ... ... ... ... екеуі де
еңбектің, еңбек  тәрбиесінің, жалпы тәрбие тағылымының  нәтижесі, жемісі, -
деп қарастырады. Еңбегі ... ... ... ... ... ... ... да тәрбие
мен еңбек тағылымдарының Ибн-Синамен сабақтас жерінің бар  екенін аңғаруға
болады. Мысалы, Абай өмір ... ... ... ... ол ... ... ғана болды.
Сол кезде малы аз кедей  мен малы жоқ жалшыда көп болатын. Олардың бәріне
бірдей еңбек кәсібі ... ... ... ... ... өте  ауыр халін Абай ''Қараша желтоқсан 
мен сол бір екі ай'' - деп  ... ... ... ... атқаратын еңбек  жоқ кедейлер мен жалшыларға Абай:
''Жалға жүр, жат жерге кет, мал тауып кел, малың ... ... тұра ... - деп ақыл ... ... ... ... мен мәнін көрсетуде Әл-
Фарабиден кейінгі ғұлама ғалым Ибн-Синаға ниеттестіктен ұстаз тұтқандықтан
туған ... ... ... ... пен ... Орта ... барлық мұсылман еліне тән құбылыс деп одан құтылудың бірден-
бірі дұрыс жол еңбек етуде, еңбек ... ... қою - деп ... жазған
екен.
     Ибн-Синаның  даналығы: ''Табиғат жер бетіндегі ... ... Бұл ... реттеу, иемдену үшін табиғатты білу керек, ол үшін білім
мен таза ... ... ... Біз Х ... ... өмір сүрген Ибн Сина еңбек
пен еңбектің маңызын, білімін, тәрбиелік тағылы-мын ерен ... ... ... ... ... ... ... құпияны  ашу, ауруды
жеңіп шығу, адамдардың ... ... ... мүмкін
болатын нәрселерді жасау, ... алға ... ол ... медицина
бойынша  басты еңбегі «Китабуль- Канун  фит - тыбб» (Дәрігерлік ... ... ... ... ... في ... - Ибн Синаға
дүниежүзілік атақ әперген 5 томдық энциклопедия, медицина тарихында ... ... ... ... оның ... мен дәл ... ерекшеленді.
     Бірінші кітапта медицина теориясы жазылған. Бұл жерде шырындар туралы 
жазылған (қан, өт, лимфа) және табиғаттағы (қызу қандылық), адам ... ... ... ... ... ... – сүйектерді,
шеміршектерді, қан тамырларын, ... ... және ... ... ... ... ... 800 аса өсімдік, жануар және ... ... және ... ... ... Орта Азияда
өндірілген дәрілерді, сонымен ... ... ... ... Жерорта теңізінің аралынан әкелгендерді жазып қояды. Олардың
көбі Еуропада Ибн Синаның шығармаларынан көпке ... бола ... ... Сина ұсынған көптеген дәрілер қазір де қолданылып жүр. 
     Үшінші  ... ... ... төртінші бөлімі
хирургияға, сынық пен буын тайғанды емдеуге  арналған, ... ... ... ... ... қоса
жұқпалы ауруларды емдеу  жолын жазды. 
     Бесінші кітап күрделі дәрі-дәрмектердің құрамы туралы ... ... ... ... ... ... жазып көрсеткендей, 37 бөлікке  дейін кіреді. Көптеген
дәрілер ертедегі дәрігердің, Еуропалық және Азиялық, нұсқаларымен берілген.
Қалғаны жаңадан  дайындалып, оны өзі байқап көрген.  
«Дәрігерлік ғылымның ережесі» грек, үнді және ... ... ... ... талдау және жүйелеуді ғана көрсеткен жоқ. Ибн ... ... ... ... ... ... медицина ғылымына белгісіз жаңа мәліметтерді «Ереженің» әрбір бетінен
кездестіретін болды. Ибн Сина көрінбейтін жұқпалы аурулардың қоздырушысы
туралы ... ... алға ... ... ауа және су ... ... ... өткеннен соң ғана француз Пастер ғалымның қоздырушы микроб туралы ... ... Сина ... ... ... шығарды, оған әлі бір нәрсе қосу қиын болды.
«Тамыр толқын тәріздес ... ... ... екі ... ... ... аз, баяу, құмырсқаның илеуіндей болуы мүмкін. ... ... ... ... ара ... ... бос, ... күйгелек болады» - деп
айтылған «Ережеде». Ибн Сина бірінші болып ... ... сары ауру ... ... шығу ... нышандарын талдап шықты, мұндай ауыр
ауруларды, менингит сияқты, асқазан жарасы, диабет және ... ... ... ... ... ... көздің бұлшық еттерінің құрылысын анық түсіндіріп берді. Бәрі оған ... ... ... ... ... шығарады деп ойлайтын: бұл сәулелер затқа
шағылысып, кері кетеді және кескін береді. Ибн Сина көздің бұлағы хрусталь
деген ... ... ... заттың кескінделуі көз торы арқылы
көрінеді. 
 «Дәрігерлік ғылымның ережесінде» Ибн Сина ерекше назарды баланы
тәрбиелеу мен  тамақтандыруға, физикалық жаттығулар
мен дұрыс тамақтануға аударады. Ибн ... ... ... ... ол ... ... біткен соң, ол дүние жүзінің барлық елдерінде
медицина энциклопедиясы болды. 12 ғасырдың өзінде араб ... ... ... ... қолжазбамен тарады.
     15 ғасырда кітап басып шығаруды  ойлап тапқан соң, бірінші басылымның 
бірі болып «Ереже» басылып  ... ... ... ... ... үшін және Еуропада дәрігер  үшін жетекші болуда,
Шығыс елдерінде  ... ... ... мың жыл ... өмір ... ұлы ... дәрігер Ибн Сина
адамның танымдық қабілетін, рухани ... ... ... ... ... болып қалады. 
 
ІІІ. Қорытынды
Танылуы
     Жас Ибн Сина сол кездегі атақты дәрігер  Абу Сахлем Масихимен танысып,
ғылыми хат жазысып тұрды, ортағасырлық ... ... ... жеті ... Ибн  Сина ... атаққа ие болып, Бұхарадағы эмир сарайына шақырылды. Нух ибн Мансур
ұзақ уақыт бойы ауырды, оны емдеген ... ... ... ... ... алмады. Ибн Сина аз уақыт ішінде басқарушыны емдеп
шығарды, ол ... жеке ... ... сайланды, сарай кітапханасын
пайдалануға рұқсат алды, ол Таяу Шығыстағы ең жақсы және бай кітапхана еді.
Мүмкін, дәл сол ... ... ... ... ... идеясы туындаған шығар. Бірақ ол кезде ғалымның ойлағанының
бәрі орындала бермейтін.
     Ибн ... ... ... ... ... онда ... шығармашылықпен
айналысты, нысана қызметімен шұғылданып, сондағы эмирлердің сарай маңындағы
дәрігері болды. Ибн Сина басынан өткізген жағдайлар қиын болды. Бірнеше ... ... ... ... Үйін ... ... ғалымның көптеген
еңбектері жоғалып кетті. Кейбір жұмыстарын Ибн Сина ұзақ жол ... ... ... ... ... ... және ... ... ... Ибн  Сина ғылыми,
әдеби және дәрігерлік ... ... ... қиын ... әсер ... 1037 жылы 18 ... ... болды. «Өлімнің
түйінін анықтауға» талаптану, құпияны ашу, ауруды ... ... ... ... ... ... мүмкін болатын нәрселерді жасау, Ибн Синамен
алға ... ол ... ... бойынша басты еңбегі «Китабуль- Канун фит -
тыбб» ... ... ... ... ... Бес ... ғылымның ережесі» Ибн Синаға дүниежүзілік атақ
әперді, медицина тарихында атағы жайылған кітап болды. Еңбек оның ... дәл ... ... ... ... ... үнді ... және тәжірибесін талдау және жүйелеуді ... жоқ. Ибн ... ... ... ... жаңаша болып
енгізілді.
     Бұрын медицина ... ... жаңа ... «Ереженің»
әрбір бетінен кездестіретін  болды. Ибн Сина көрінбейтін ... ... ... ... ... алға ... бұлар ауа және су ... 800 жыл ... соң ғана ... ... ... ... туралы бұл жұмбағын дәлелдеді.
     Ибн Сина ... ... оған ... ... «Тамыр толқын тәріздес немесе ... ... екі ... ... ... аз, баяу, құмырсқаның илеуіндей болуы мүмкін. ... қоса ... ... ара ... ... бос, ... ... болады»
- деп айтылған «Ережеде». Ибн Сина ... ... ... ... ... шығу ... ... талдап шықты, мұндай
ауыр ауруларды, менингит сияқты, асқазан жарасы, диабет және көптеген ... ... ... ... ... көздің бұлшық еттерінің құрылысын  анық түсіндіріп берді. Бәрі
оған дейін  көз фонарик тәрізді, ерекше ... ... ... затқа шағылысып, кері кетеді және кескін ... ... ... ... ... заттың
кескінделуі көз торы арқылы көрінеді. ... ... ... назарды баланы тәрбиелеу  ... ... ... ... ол ... ... ол ... елдерінде медицина энциклопедиясы болды. 12
ғасырдың ... араб ... ... ... ... қолжазбамен 
тарады.
     15 ғасырда кітап басып шығаруды  ойлап тапқан соң, бірінші басылымның 
бірі болып «Ереже» басылып  ... ... ... 17 ... ... ... «Дәрігерлік ғылымның ережесі» студент-
дәрігерлер үшін және Еуропада дәрігер үшін жетекші болуда, Шығыс ... ... ... ... ... ... осыдан мың жыл бұрын өмір сүрген, ұлы ғалым, дәрігер Ибн 
Сина ... ... ... ... ... ерекше тұлға болып қалады.
Әбу Әли  Хусейн ибн Абдаллах (латын транскрипциясы ... ... ... ... — 18. 6. ... ... ... философ, дәрігер. Орта Азияда және парсы жерінде
(Иранда) өмір сүрген; ... ... ... дәрігерлік және уәзірлік
қызметтер атқарған. Басты философиялық еңбектері — ... ... ... ... ... ... ... мен кеңестер кітабы”,
“Білім кітабы” (парсы тілінде, “Даныш-намэ”). Әбу Әли ибн Сина философиясы
метафизика, гносеология және ... ... ... шығыс аристотелизмі
дәстүрін, бір жағынан неоплатонизмнің онтологиялық концепцияларын дамытады.
Әбу Әли ибн Сина пікірінше тек ... ғана ... ... ... бәрі де өздігінше тек мүмкін нәрселер ғана, олардың болмысқа
енуі тек құдайдың ... ... ... ... де ... ... табиғат
уақыт пен кеңістік ішінде бола тұрып, эманациялар иерархиясы ... ... ... ... принципі бойынша дамиды. Әбу Әли ибн Синаның
әлеуметтік ілімінде әділетсіз ... ... ... ... ... ... ... туралы ой бөлекше есте қалады.
     Мұсылмандық дін ілімі өкілдері (әсіресе, Әбу Мұхаммед Ғазали) Әбу Әли
ибн Синаны ... ... мен ... үшін айыптаса, Әбу-л-Уәлид
Мұхаммед ибн Рушд оны натуралистік көзқарастары үшін сынға алады. Әбу Әли
ибн ... ... және ... ... ... ... жүздеген жылдар бойы Шығыс пен Батыста кең таралған тарихи мәні зор
мәшһүр еңбектер қатарында келеді. Әбу Әли ибн ... араб және ... ... ... сақталған. Оның поэтикалық шығармаларына
арқау болған тақырыптар — материяның ... ... пен ... өлеңдерінің өзіндік белгілері — афоризмге ... ... ... ... Парсы тіліндегі өлеңдерінің басым
бөлігі рубаяттар түрінде жазылған. Әбу Әли ибн Сина шығармалары классикалық
парсы, ... ... және орта ... ... әдебиетіне елеулі ықпал
жасаған. Әбу Әли ибн Сина дәрігерлік кәсіппен 16 жасынан бастап шұғылданды.
жергілікті тәбиб әдістерін ... соң, ол ... ескі ... ... ... ... медицина негіздерін өңдеп жетіктірді. Әсіресе, ескі юнан
жұртының атақты дәрігерлері Гиппократ пен Галеннің еңбектерімен ... олар ... ... ... қатесін түзетті, ескірген
ұғымдарын алып тастады. Әбу Әли ибн Сина арқасында Гиппократ пен Галеннің
даңқы ... ... ... ... олардың еңбегі түгіл есімі де
ұмытыла бастаған еді. Оның күрделі туындысы — “Дәрігерлік ... ... ... ... бұл — ... 200 ... ... 5 кітаптан
тұратын медицина энциклопедия. Араб тілінде сан рет көшірілді. ... 12 ғ-да ... ... аз ... ... ... ... таралды. Күллі
Шығыс пен Батыста Әбу Әли ибн Сина осы кітап арқылы 5 — 6 ғ. бойы ... дара ... ... ұлы ... ... ... деген ұлы есімге ие болды. ... ... ... ... ... ... ... бәсекелес өтті.
Араб тіліндегісін санамағанда латын аудармасы 30 шақты рет басылды. “Канон”
орыс, өзбек тілінде ғалымның 1000 ... ... ... ... — 56) ... шықты. “Медицина — саулықты сақтау, науқасты кеселден
айықтыру үшін адам тәнін ... ...... ... ... ... — білім, екіншісі — амал, мұның екеуі де ғылым, ... ... ... болса, екіншісі — амал жасау ережелері”. Әбу Әли ибн Синаның ең
негізгі насихаты — саулықты күні ... ... Бұл ... оның қоятын
шарттары: тағамды талғай білу, денені шынықтыру және таза ... ... осы ... ... маңызын жойған жоқ. Ал ғасырлар бойы бұған еліктеп
жазылған кітаптар да өте ... ... ... ... ... гармониясын бір қалыпты ұстау,
тағам мен ішімдікті талғау, дәрет  тәртібін мұхияттау, киім мен ауа 
тазалығын ұстау, дене мен рух  бірлестігін көздеу, ол үшін ұйқы тәртібін
бұздырмау. Дене ... үшін ... әр ... ... ... сәйкес
әрқилы болуы қажет. Орта жастағыларға салт қыдыру тиімді болса, ... ... жаяу ... ... Сол ... ... шарт тағам
қарттарға зиянды болуы ықтимал. Жасы келіп ... ... ... ... сулы ... ... ... тұзды тағамды азайтып, сүт қоректерін,
өсімдіктерді әсіресе сарымсақ, қызылша мен капустаны көбірек пайдалану
керек”, — дейді. “Канондағы” ... ... үшін ... ... ең ... — қанағат. Тамақтануда, шарап ішуде, дәрі
пайдалануда, нәпсіге де, қомағайлыққа да жол бермей, қанағат ету. Әбу ... Сина ... соны ... ішіндегі ізгісінің бірі — ауру-кеселді
қоздырмас үшін күні бұрын шаралар қолдану. Бұл жөніндегі ережелер тек
дәрігерлерге ... ... ғана ... жоқ, ғасырлар бойы қоғамға пайдалы
ережеге айналды. Мысалы, сол
дәуірде Үргеніш, Самарқан, Отырар, Тараз сияқты қалаларда мал сою, сүт
сату, балық сақтау, ауыз су тазарту тәртіптері өкімет тарапынан ... Бұл ... Әбу Әли ибн ... және оның ... ... ... Таң ... жағдай: Әбу Әли ибн Сина кесел-аурулардың
жұғуы көзге көрінбейтін өте ұсақ нәрселермен байланысты деген пікір айтты.
“Бұзылған, ... су ішті ... ал ... ауа ... оба ... Аурудан сақтану үшін ауыз суды сүзіп, қайнатып ішу шарт”, —
дейді ұлы ғалым. Әбу Әли ибн Сина ... ... ... ... аса көп ... ... Әр түрлі мүшенің зақымдануы, жара, жарақат,
қызба ауруларын толық сипаттап жазды. Науқастың реңі, ... ... ... түсі мен түрі арқылы ауру кезеңін байқауды замандастарына
үйрете білді. Кеудені түрткілеу арқылы өкпе нұқсанын аңғару әдісін кең
пайдалана білген. Бұл ... әдіс ... 18 ғ-да ... табылып,
кең өріс алды. Әбу Әли ибн Сина келтірген көптеген ауру-кеселдер сипаты осы
уақытқа ... ... ... ... ... 1000 ... жұғу ... бастамасы, қозуы тіпті өзгеріссіз
деуге болады. Ал Еуропада бұл кеселдің толық белгісі тек 18 ғ-да ... ... ... ... мен ... ... оның ... осы күнге дейін қалпында. Әбу Әли ибн Сина ... кесу ... ... ... тас алу, онымен қатар жара таңу,
білтелеу, сынық салу амалдарын да үйретіп кетті. Әбу Әли ибн Сина ... ... кең ... ... ... 200 түрін, үнді тәбибтері
800 түрін пайдаланған болса, Әбу Әли ибн Сина дәуірінде 2600 ... ... оның ... көбі ... ... Әбу Әли ибн Сина
көптеген дәрілерді жасау, дайындау, сақтау әдістерін ұсынды.  
 
 
 
 
Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2010ж. 
 
2. Биекенов К., Садырова М. Әлеуметтанудың түсіндірме сөздігі. — Алматы:
Сөздік-Словарь, 2007. — 344 ... ... Б. ... Сина ... ... ... ... «Ибн-Сина (Авиценна)»; М., «Мысль», 1980г.
5. Ю.Н. Завадовский: “Абу Али Ибн-Сина”
6. В.М. Воскобойников: ... ... Б.Д. ... ... ... В.А. ... ... об Авиценне”
9. А.А. Семенов: “Абу Али Ибн-Сина (Авиценна)”
10.   Айтмамбетова Б. Жаңашыл педагогтар идеялары мен тәжірибелері. -А.,
1991.
11. 3.Алмаханова Х. Жас ... ... ... ... нұсқау. А., 1990.
12. “Канон врачебной науки”. Абу Али Ибн ... ... 1, ... ... академии наук Республики Узбекистан, 1994. Стр. 5-
12.
13. “Малая медицинская энциклопедия”. Редактор В. Х. Василенко. Т. ... ... ... Москва, 1967. Стр. 652.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Қосымшалар
Әбу Әли ибн Сина (Авиценна) 
 
 
 
Авиценнаның ескерткіші Душанбе, Тәжікістан 
 
 
 
 
   
           1030 ж. Ибн Синаның «Дәрігерлік ғылымның ережесі» қолжасбасының
көшірмесі, 1143 жылы Бағдадта жасалған.
             Азербайжан мемлекетінің  ... ... ... ... ... және ... министрлігі
Қазіргі заманғы гуманитарлық-техникалық институты
ФАКУЛЬТЕТ МЕМЛЕКЕТТІК ЖӘНЕ ЖЕРГІЛІКТІ БАСҚАРУ
КАФЕДРА
«__________________________________________________________________»
(кафедра аты)
Тақырыбы: Әбу Әли Ибн ... ... ... К.Қ
Қарағанды 2012 жыл

Пән: Философия
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 15 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Анатомия мен физиология ғылымдарының қысқаша даму тарихы4 бет
Ежелгі ғасырлардағы қазақ ғұламалары6 бет
Ислам мәдениеті9 бет
Шығыс ойшылдарының педагогикалық ой пікірінің пайда болуы мен қалыптасуы9 бет
Экологияның қалыптасу тарихы мен кезеңдері. қазіргі таңдағы экология ғылымының құрылымы. қоршаған ортаны қорғаумен айналысатын халықаралық ұйымдар туралы10 бет
Қазақстанның ғылымы және ғылыми мекемелері14 бет
Қобыз өнерінің тарихи бастауы және даму кезеңдері8 бет
Қоғамдағы дәрігердің жауапкершілігі мен ролі5 бет
Ибн Сина және оның еңбектері18 бет
Ибн Синаның философиялық мұрасы15 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь