Оқушылардың танымдық қызығушылығын қалыптастыру мәселелері


МАЗМҰНЫ
Кіріспе . . . 3
I. Тарау. Оқушылардың танымдық қызығушылығын қалыптастырудың
теориялық негіздері.
1. 1. Ғылыми-педагогикалық, психологиялық, философиялық әдебиеттердегі танымдық қызығушылықты қалыптастыру мәселелері . . . 6
1. 2. Бастауыш сынып оқушыларының танымдық қызығушылықтарын қалыптастырудағы этнопедагогикалық тәсілдердің ерекшеліктері . . . 15
II. Тарау. Математика пәнін оқыту барысында ұжымдық технологияны пайдалану арқылы оқушылардың танымдық қызығушылықтарын қалыптастырудың тәжірибесі.
2. 1. Танымдық қызығушылықты қалыптастырудағы математика пәнінде ұжымдық оқыту технологиясын пайдалану сипаттамасы . . . 28
2. 2. Оқушылардың танымдық қызығушылықтарын қалыптастыруда ұжымдық технологияны пайдалану бойынша жүргізілген тәжірибелік-эксперименттік жұмыс нәтижесі . . . 32
Қорытынды . . . 36
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі . . . 39
Қосымша . . . 41
Кіріспе
Егеменді еліміздің білім беру жүйесінде әлемдік деңгейге жету үшін жасалынып жатқан талыпыныстар оқытудың әртүрлі әдіс -тәсілдерін қолдана отырып, терең білімді, ізденімпаз, барлық іс әрекеттеріне шығармашылық бағыт ұстанатын, сол түрғыда өз болмысын таныта алатын жеке тұлғаны тәрбиелеу ісіне ерекше мән берілуде.
Бүгінгі күні өзінің білімділігі мен біліктілігін таныта алар дарынды да талапты жеке тұлға тәрбиелеу міндеті жалпы білім беретін мектептердің білім мазмұны мен оқыту үрдісіндегі жаңа ойлар мен шешімдердің жүйесіне келіп тіреледі. Бұл міндеттің жүзеге асуы осы жолдарды жетілдірумен байланысты қаралатындықтан, оқытуды баланың жеке бас ерекшеліктерін ескеру ұстанымы, тұрғысында ұйымдастыру мәселелері үлкен мәнге ие болды.
Оқушыларды шығармашылыққа баулу, өз бетімен әрекет жасауға үйрету, бүгінде көптеген ғалымдардың көзқарасы бойынша ХХІ ғасырдың іске асыруға тиісті басты мәселесі болып табылады.
Әлеуметтік сұраныстарға сәйкес оқушылардың танымдық қызығушылығының қалыптасуына ерекше әсер ететін олардың өз міндетіне жауапкершілігін, ұжымда өз орнын анықтауға ұмтылысын, оладың қоғам алдындағы борыш сезімдерін жетілдіру міндеттері тұр.
Осы міндеттерді жүзеге асыруда халқымыздың ғасырлар бойы жинақтаған мол тәжірибесін қолдану қажеттілігі тууда.
Бала тәрбиесіне ерекше мән беріп, тілі жаңа шыға бастаған балаға санауды үйретуден бастаған. Санау құралының міндетін алғашқыда саусақтар атқарды.
Ғалым әрі ұстаз С. Елубаев өзінің «Қазақ халқының қара есептері» монографиялық еңбегінде мынадай тұжырым жасайды: «Әр түрлі есептерді пайдалану оқушының жас шамасына лайықталып, оқушыны жасытпай, қайта жігерлендіретін, математикалық ықыласын, белсенділігін арттыратындай болған жөн. Қызықты есептер, математикалық өлең, әзіл, ертегі, жаңылтпаштар тапқырлықты талап етеді. Логикалық есептер кеңірек ойлауды қажет етеді. Практикалық мазмұнды есептер арқылы математиканың өмірден алатын орның, қоғамды дамытудағы рөлін сипаттаймыз. Мұндай есептер баланы ұйымшылдыққа, ұстамдылыққа, адамгершілік қасиетке, математиканы құрметтеуге, адал еңбекті бағалауға, достыққа тәрбиелейді». Бала кішкентайынан ата-анасының талап етуімен ұлттық салт-дәстүр элементтері бар практикалық мазмұнды есептерді шешіп үйренуі оның танымдық қызығушылығын жетілдірумен бірге, өз халқымыздың ғасырлар бойғы әдет-ғұрпын, салт-дәстүрін, ата мұрасын кейінгі ұрпаққа жеткізу құралы болып табылады.
Қазақстан Республикасының "Білім туралы" заңында "… жеке тұлғаның ұлттық және жалпыадамзаттық құндылықтар, ғылым мен практика жетістіктері негізінде қалыптасуы, дамуы және кәсіби тұрғыда жетілуі үшін
жағдайлар жасау" [1] қажеттілігі айтылса, ал Қазақстан Республикасы заңы І- бөлімнің 2-бабында "Қазақ халқының мәдениеті мен дәстүр-салтын оқып үйрену үшін жағдайлар жасалуы қажет" [2] деп атап көрсетіліп, халықтық мәдениеттің маңызына ерекше көңіл бөлінді.
Мәдени-этникалық білім мен тәрбие беру мақсатын көздеген осындай мемлекеттік құжаттар аясында ұзақ жылдар бойы ескерусіз келген халықтық педагогика қайта жаңғырып, тәрбие саласында ерекше маңызға ие бола бастады.
Оқыту үрдісін жетілдіру мәселесі көптеген ғалым педагогтар мен психологтардың Л. В. Занков, Д. Б. Эльконин, Л. С. Выготский В. В. Давыдов, М. А. Данилов т. б. еңбектерінде зерттелген.
Оқушылардың танымдық қызығушылығын қалыптастыру мәселелері Я. А. Каменский, Ы. Алтынсарин, Г. И. Шукина, Т. И. Шамова, Ю. К. Бабанский т. б. ғалымдар еңбектерінде зерттеу міндеттеріне қарай жүйелі талданған.
Оқыту бұл қарым-қатынас барысында болатын басқармалы таным, қоғамдық тарихи - тәжірибені меңгеру және қандай да бір әрекетті меңгеру.
Тұлғаның дамуына жағдай жасап, танымдық қызығушылығын қалыптастыру - педагогикалық еңбектің өзегі. Танымдық қызығушылық мәселесі - көкейкесті мәселелердің бірі.
Бүгінгі мектептің оқу тәрбие процесін түбірімен өзгертіп, шешуші түйін оқушылардың өз бетімен жұмыс істей білуі мен бірлесіп жұмыс істей білуге үйретуге дәстүрлі сабақтың өресі жетер емес. Мұндай жағдайда жеткіншек ұрпақтың өз халқының рухани қазынасымен, оның ұлттық мәдениетімен, әдет-ғұрып дәстүрлерімен неғұрлым тереңірек танысу қажеттігі бірінші орында. Өйткені, мұндай негіздерді білмей, өз халқының ұлттық ерекшеліктерін сезбей, басқа халықтың өзіне тән ерекшеліктерімен салыстырмай, бағаламай өз рухани байлығын арттыра түсу мүмкін емес. Тәрбиені ұйымдастырудағы сыртқы ұқсастықтарға қарап, тәрбие барлық халықтар үшін біртұтас деп айтуға себеп болмайды деген заңдылық осыдан туындайды.
Оқу-тәрбие процесінің шығармашылықпен терең ойластырылған көптеген факторлардың үйлесімділігі оқыту мен тәрбиенің тиімділігін қамтамасыз ететін жанды құрамдас бөлігі - халықтын рухани ерекшеліктерін, яғни этнопедагогикалық тәсілдерді қолдану. Аталған мәселелер дипломдық жұмысымыздың тақырыбын «Бастауыш сынып оқушыларының этнопедагогикалық тәсілдер арқылы танымдық қызығушылығын қалыптастыру мәселелері» деп алуға негіз болды.
Зерттеу обьектісі: танымдық қызығушылықты қалыптастыруға бағытталған оқу-тәрбие процесі.
Зерттеу пәні: энтопедагогикалық тәсілдер арқылы бастауыш сынып оқушыларының танымдық қызығушылығын қалыптастыру.
З ерттеудің мақсаты - бастауыш сынып оқушыларының этнопедагогикалық тәсілдері арқылы танымдық қызығушылығын қалыптастыруға бағытталған жүйе жасау.
Зерттеу міндеттері :
- бастауыш сынып оқушыларың танымдық қызығушылығын қалыптастырудың теориялық негіздерін оқып - үйрену және талдау;
- «Таным», «Танымдық қызығушылық» ұғымдарының мазмұныны анықтау.
- сабақтарда танымдық қызығушылықты қалыптастыру жолы ретінде этнопедагогикалық тәсілдерді пайдаланудың жолдарын айқындау;
- бастауыш мектепте оќыту процесінде танымдық қызығушылықты қалыптастыруда математика пәнің оқыту барысында ұжымдық технологияны пайдаланудың тигізетін әсерін эксперименттік жұмыс арқылы тексеру және оның нәтижелерін талдау.
Ғылыми болжам - Егер математика пәнің оқыту процесінде этнопедагогикалық мазмұнға негізделген ұжымдық оқыту технологиясын пайдалансақ, оқушылардың танымдық қызығушылықтарын қалыптастыруға қол жеткізер едік.
Зерттеудің әдіснамалық негізі - таным теориясы, жеке тұлға жөнінде диалектикалық, материалистік ілім, оқу іс-әрекеті туралы психологиялық- педагогикалық тұжырымдама.
Зерттеу көздері: зерттеу проблемасы бойынша философтардың, психологтардың, педагогтардың, әдіскерлердің еңбектері; нормативті құжаттар; бастауыш білім берудің мемлекеттік стандарты; оқу құралдары; мұғалімдердің іс-тәжірбиесі, сонымен бірге автордың зерттеу жұмысы.
Зерттеу әдістері:
- философиялық, психологиялық-педагогикалық, әдістемелік зерттеулерді оќып-үйрену және талдау;
- озық педагогикалық іс-тәжірибені оқып-үйрену және талдау;
- бақылау;
- тәжірибелік-эксперименттік жұмыс.
Зерттеу нәтижелерін сынақтан өткізу және ендіру: Целиноград ауданы, №14 Луговое орта мектепте эксперимент жүргізу барысында жүзеге асырылды.
Дипломдық жұмыстың құрылымы:
Жұмыс кіріспеден, екі тараудан, әдебиеттер тізімінен, қорытындыдан, қосымшалардан тұрады.
Кіріспеде таңдап алған тақырыптың көкейкестілігі негізделеді, зерттеу проблемасы, объектісі, пәні, мақсаты, міндеттері, ғылыми болжамы, әдіснамалық негізі және әдістері көрсетіледі.
Бірінші тарауда Оқушылардың танымдық қызығушылығын қалыптастырудың теориялық негіздері. Ғылыми-педагогикалық, психологиялық, философиялық әдебиеттердегі танымдық қызығушылықты қалыптастыру мәселелері. Бастауыш сынып оқушыларының танымдық қызығушылықтарын қалыптастырудың жолдары педагогикалық зерттеулердегі шарттары мен ерекшеліктеріне сипаттама беріледі.
Екінші тарауда Ұжымдық технологияны пайдалану арқылы бастауыш сынып оқушыларының танымдық қызығушылықтарын қалыптастырудың тәжірибесі. Ұжымдық оқыту технологиясына сипаттама.
Қорытындыда зерттеу нәтижелері бойынша тұжырым жасалып, бастауыш сынып оқушыларының танымдық қызығушылықтарын қалыптастыру бойынша ұсыныстар беріледі.
I. Тарау.
Оқушылардың танымдық қызығушылығын қалыптастырудың теориялық негіздері
1. 1. Ғылыми-педагогикалық, психологиялық, философиялық әдебиеттердегі танымдық қызығушылықты қалыптастыру мәселелері
Білім беру мен оқыту теориясының әдіснамалық негізі -таным теориясы, оқушы тұлғасын жан жақты және үйлесімді қалыптастыру туралы ілімі болып табылады. Білім мен оқыту теориясының оқушыларды оқыту мәселесіндегі талаптарының бірі - танымдық белсенділік пен саналылық.
Көне замандағы Антик дәуірінде -ақ ойшылдар мен педагогтар оқушылардың өзіндік ой тұжырымын жасауды дамыту үшін репродуктивті және эвристикалық әдістер жайлы мәселелерге көп көңіл бөлген. Оқушылардың ақыл -ой тәрбиесіне негізделген тәрбие теориясында айналасындағы дүниені шынайы ақиқат тұрғыда танып білуін қамтамасыз етуі мен қоғамға, адамдарға дұрыс қарым қатынас қалыптастыруын қарастырады. Бұл идеялар көне заманнан бастау алады. Платон, Аристотель, ежелгі Рим Философтарының еңбектерінде одан әрі дами түсті. \24\
Таным теориясы \гнесеология немесе эпистомология\ -айналадағы қоршаған дүниенің адам санасында бейнеленуін, танымдық жалпы шарттары мен мүмкіндігін, білімнің шындыққа қатынасын, қоғамдық тәжірибе негізінде іске асатын таным үрдіснің заңдылықтарын, оның негізгі түрлерін, әдістерін, жорамалдар мен теорияларды құру және дамытудың жолдарын зерттейтін психология ғылымының саласы. Таным теориясының басқа ғылыми теориялардан айырмашылығы бар. Ол - білімнің қалыптасуы мен негізделуінің жалпы ұстанымдарын, оның ақиқаттығының жалпы шартттарын, обьективтік қатынастарды қалыптастырады. Сондықтан Аристотель «Сыртқы дүние заттары алғашқы, ал ол туралы білім соңғы» дейді. Адам танымы сыртқы дүние тудыратын түсініктен басталады, танымның негізі сезімдік қабылдау деп түсінеді. Оқушылардың танымдық әрекет құрылымы; танымдық қызығушылықтан, танымдық белсенділік, танымдық дербестік пен шығармашылық әрекеттен тұрады.
Танымдық қызығушылық
- Жаңа фактілермен құбылыстарға қызығушылық;
- Белгілі бір бағытты таңдау;
- Даму сатылары;
- Білуге құмарлық;
- Білімпаздық;
- ізденімпаздық.
Танымдық белсенділік
- Білуге құмарлық;
- Зеректілік, саналылық;
- Бағдарланушылық;
-Шешімпаздық;
Танымдық дербестілік
-Обьектімен, құбылыспен тереңірек танысуға ұмтылу;
-Дербес іс әрекет жасауға және өз бетіндік жұмысты ұйым-дастыруІс әрекет нәтижесін болжау;
-Болжамды бақылаулармен, жаттығулармен, эксперименттермен тексеру.
Шығармашылық әрекет
- Шығармашылық ойлау біліктілігі;
- Жаңаны ойлап табу;
- Іс әрекет нәтижесін түйіндеу;
- Ұжымдық оқыту арқылы оқушылардың танымын қалыптастыру.
«Таным» философиялық ұғым., « . . . айналадағы материалдық шындықтың адам санасында бейнеленуі. Г. Гегель «таным дегеніміз- сыртқы заттар мен құбылыстар қасиеттерінің мәнді қатынстарының адам санасында идеалды образдар жүйесі ретінде бейнеленудің қайшылыққа толы күрделі процесі». - деген.
Қызығушылық ( лат. Interest - мәні бар, маңызды) - адамның аса маңызды деп сезінген әрекетінің шынайы көрінісі. Қызығушылықты субьектінің өз әрекетіне оң, сыни қарым -қатынасы деп анықтауға болады.
Психологтар қызығушылыққа түрлі анықтамалар береді.
- адамның зейінінің таңдаулы бағыттылығы ( Н. Ф. Дубровин, Т. Рибо)
-оның ақыл-ой және эмоционалдық белсенділігінің көрінісі(С. Л. Рубинштейн)
- әр түрлі сезімдер қозғағышы (Д. Фрейер)
- адамның әлемге деген белсенді эмоционалдық- танымдық қарым -қатынасы (Н. Г. Морозова) .
Л. Г. Выготский «Қызығушылық - бұл бала мінез - құлқының табиғи қозғағышы, ол баланың әрекетінің органикалық қажеттілгіне сәйкес инстиктивті әлпетінің шынайы ұмтылысын көрсетеді. Міне, сондықтан негізгі ережелер барлық тәрбие жүйесін бала қызығушылығын ескере отырып құруды талап етеді. Баланы белгілі бір әрекетке жұмылдыру үшін оның қызығушылығын оят, оның осы әрекетке дайын болуына жағдай жаса, бала барлығын өзі жасайтындай болсын, сонда мұғалім тек бағыт беруші, басқарушы ғана болады. » - деген.
Білім негізі қаланатындықтан және арнайы орындар мен мамандар тартылатындықтан адамдардың танымдық қызығушылығының қалыптасуына мектепте оқыған жылдар маңызды орын алады.
Ұлы дидак Я. А. Каменеский адамды табиғаттың бір органикалық бөлшегі деп қарайды. Ол «Жердегі ең жоғары, ең жетілген, ең әсем жаратылған - бұл адам.
. . . жаратқынның күші бар» ғажап «микрокосм», - деген. Өзін -өзі және қоршаған ортаны тануды ақыл-ой тәрбиесіне міндеттеріне жатқызады. Өз еңбектерінде тілді оқыту мазмұны шынайы өмірдегі қоршаған ортадағы ерекше құбылыстарға құрылған таным элементтері негізінде ұсынған.
К. Д. Ушинский қызығушылық сапалы оқытудың негізгі жолы деп қараған. Неміс психологы, әрі педагогы Гербарт мұғалім жан-жақты болып, оқушыны қызықтырып отыру керектігін айтқан.
Педагог Г. И. Шукина « . . . танымдық қызығушылық оқушының мектепке деген жақсы қарым-қатынасының негізінде жатқан маңызды оқу мотивін құрайды» - дейді. Ол өз еңбектерінде танымдық қызығушылық оқушының жеке адам болып қалыптасу процесінде жетіліп, маңызданып, байитынын дәлелдейді.
М. Н. Скаткин бастауыш сынып мұғалімдеріне берілетін материалды проблемалық мәселе ретінде ұсынуды құптаса, В. В. Давыдовтың пікірінше: оқушыларда танымдық проблемалық міндеттерді шештірудің жолдарын іздестіру арқылы шығармашылық тәжірибені меңгертуге болады. Бұл ой-пікірлерден қызығушылықтың ең негізгі факторы екендігін көреміз.
Қазіргі кезеңде қоғамда болып жатқан өзгерістер білім беруді ізгілендіру, баланың шығармашыл болуын талап етеді. Оқушы дүниетанымының кеңеюі танымдық қызығушылықтың артуына өзгерістер енгізеді.
Халыққа білім берудегі алғашқы тәжірибе станциясындағы жұмысты басқарған педагог С. Т. Шацкий тәжірибесінде мектепті өмірмен байланыстыру, балаларды белсенді қызметке тарту айқын байқалады. С. Т. Шацкий мұғалімдерден оқушыларда кездесетін қиыншылықтар мен кедергілерді тереңірек оқып-үйренуді талап етеді.
Бүгінгі күні өзінің білімділігі мен біліктілігін таныта алар дарынды да талапты жеке тұлға тәрбиелеу міндеті жалпы білім беретін мектептердің білім мазмұны мен оқыту үрдісіндегі жаңа ойлар мен шешімдердің жүйесіне келіп тіреледі. Бұл міндеттің жүзеге асуы осы жолдарды жетілдірумен байланысты қаралатындықтан, баланың жеке бас ерекшеліктерін ескеру ұстанымы, оқытуды жеке тұлғаны дамыту тұрғысында ұйымдастыру мәселелері үлкен мәнге ие.
Субьектінің даралық қасиеттерін қалыптастырудың негізі деп саналатын мотивтердің бірі - танымдық белсенділік. Баланың психологиялық ерекшеліктерін ескере отырып, танымдық қабілеттерін жетілдіру үшін, танымдық белсенділіктің әрекет категориялары мен өзара қатысын жан -жақты қарастыру қажет. Оқу әрекетін өзге әрекет түрлерінен басты ерекшелігі оқушының үнемі «жаңа дүниге енуімен», әрбір жаңа әрекеттерді игеруімен, әрдайым оның бірінен екіншісіне ауысып отыруымен байланысты. (Д. Эльконин)
Сондықтан оқу үрдісінде жеке тұлғаның өз бетінше әрекет етуге деген құлшынысын оятуға, білімнің өзі үшін қажет екенін сездіруге, шығармашылық жұмыстарға баулуға, интеллектісінің дамып жетілуіне түрткі болатын танымдық белсенділікті арттырудың маңызы ерекше.
Адамның танымдық белсенділігіне бір нәрсе түрткі болады, бір нәрсемен дәлелденеді, адам ұнамды дәлелдердің арқасында, әсіресе көргісі келгенін, білгісі келгенін тез, дұрыс және толық қабылдайды. Бұл қабылдағанын есінде ұзақ сақтайды.
Оқу әрекетінің бала дамуының қайнар көзіне айналуы, оның негізгі компоненттерінің ролін дұрыс тануымен, әрқайсысының өзіндік ерекшеліктері мен ішкі заңдылықтарын түсінуімен, соған сай педагогикалық ізденістерге толы шығармашылық еңбектердің нәтижесімен айқындалады. Психологизация тенденциясының талаптарына орай, субьектінің барлық қасиеттерін қалыптастырудың негізі деп саналатын оқу мотивтерінің бірі - танымдық белсенділігін арттыруды жан-жақты қарастыру, танымдық белсенділіктерін жетілдіру және психологиялық ерекшеліктерімен сәйкестендіре дамыту оның жалпы әрекет категорияларымен өзара қатысып арнайы сөз етуді қажет етеді.
С. Л. Рубейнштейн «Ішкі жағдайлардың жиынтығы әрқашан сырттай әрекет етеді», - деп жазды.
Баланың белсенділігі оның дамуындағы қажетті фактор болып табылады. Ол іс-әрекет жасағанда ғана жаттығады.
Егер бала оқудың өзі үшін қаншалықты мәнге ие екенін сезінсе, ол білімге саналы ден қояды. Әрекеттің мотивациялық сатысында оқушыларға проблемалық жағдай туғызудың сабаққа зейінін аударудың ең тиімді тәсілі. Проблемалық сұрақтың қойылуы балалардың психологиялық ерекшеліктері мен олардың таным деңгейіне ойластырылса, онда белсенділігі арта түседі. Бұл баланың қиындықты түсініп, одан шығудың жолдарын іздестіруге, табуға итермелейді. Сөйтіп, өз бетінше, дербес ізденуіне жол ашылып, өзі үшін аса қажетті обьектіге қарай бағытталып, шығармашылық белсенділік деңгейіне жетеді.
Бірінші жалпы заңдылық қызығушылық болып оқушылардың білім сапасы деңгейіне, ақыл-ой қабілеттерінің қалыптасуына байланысты. Екінші маңызды және жалпы заңдылық оқушының мұғалімге деген қарым-қатынасы болып табылады. Мұғалім оқушының жүрегіне дұрыс жол таба білуі тиіс.
Танымдық қызығушылықтың элементарлы деңгейі болып жаңа фактілерге, атаулы құбылыстарға қызығушылық, ақпарат алуға деген құлшыныс.
Жоғары деңгей болып заттар мен құбылыстарға тереңірек үңілуге қызығушылық. Бұл деңгей ізденісті, болжауды, білімін жүзеге асыруды талап етеді. Танымдық қызығушылық бұл деңгейде қолданбалы сипаттағы міндеттерді шешуге байланысты. Бұл әсіресе теориялық білім қоры аз жас жеткіндектерге тән.
Ең жоғарғы деңгей оқушылардың себеп-салдарлық байланысқа, заңдылықтарды анықтауға, құбылыстардың әр жағдайында әсер ететін жалпы принциптерін қоюға қызығушылығы. Бұл деңгей зерттеушілік, шығармашылық әрекетпен, жаңалық ашумен, оқытудың бұрынғы тәсілдерін жетілдірумен байланысты.
Танымдық қызығушылықтың аталған деңгейлері жалпы сипатта оның даму тенденциясын суреттейді. Шынайы поцесте танымдық қызығушылық алмасу жолы нәзік және күрделі .
Танымдық қызығушылықтың негізгі көрсеткіш параметрі интеллектуалдық белсенділік болып табылады.
Қай заманда, қандай қоғамда болмасын мектептегі білім беру мақсатын, ең алдымен осы қоғамның мүддесінен туындайтын әлеуметтік сұраныс анықтайды. Қазіргі қоғамға ақыл-ойы кемел, шығармашылық жағынан қабілетті, іскер және білімді адамдар керек. Оқу процесі кезінде мұғалімдердің әр балаға ерекше көңіл аударып, жүрегіне жол табу басты мақсат.
Көптеген зерттеулер нәтижесі бастауыш сынып оқушыларының танымдық қызығушылықтарының қалыптасуы білім сапасының өзгеруіне, оқу процесінің тиімді тәсілдерінің қалыптасуына, логикалық ойлауының дамуына әсері барын айтады. Кіші мектеп жасында танымдық қызығушылықтарының қалыптасуы баланың дамуына оң әсер етеді. Олай болса біздің ойымызша бастауыш сынып оқушыларының танымдық қызығулықтарын қалыптастыруға мақсатты педагогикалық әрекет қажет.
Баланың танымдық қызығушылығының көрсеткіші болып :
- зейін қоюшылық;
-баланың өз еркімен білімге деген құлшынысы,
- жұмыс барысында кездескен қиыншылықтарға кездескенде жағымды эмоцияда болуы;
Танымдық қызығушылық танымдық міндеттерді шешетін, интеллектуалдық жетістіктерге жеткізетін білім, білік алумен байланысты. Бұл белсенділік деңгейі кіші мектеп жасы оқушыларына тән:
- интеллектуалды міндеттерді шешуге;
- аталған міндетті шешу жолдарына ұмтылыс;
-интеллектуалдық жетістіктерге қажеттілік;
- тақырып бойынша «қалай істеу керек?», «не үшін?», «не дұрыс?», «Не бұрыс?» т. б. сұрақтар қойып жаңа ақпараттар алуды меңгеру сипатын көрсету.
- ұсынылған әрекет тәсілдерін меңгеруге талпыныс;
- таныс емес нәрселер мәніне көңіл бөлу;
Педагогикалық және психологиялық әдебиеттерде бұл деңгейді « өнімді -еліктеуші» деп те атайды. Негізгі даму жағдайы үлкендердің, мұғалімдердің, ата-аналардың қарым-қатынасы, баланың сәттіліктеріне орай болашағынан үміттенуі. Негізгі барьерлер бәсекелестіктің артуы, танымдық мотивацияның жетістік мотивациясына алмасуы, мұғалім мен ата-аналардың әрекетті орындауға бағытталуы.
Сонымен қатар бастауыш сыныпта оқушыларда өзіндік танымдық белсенділік, қоршаған ортадағы құбылыстар мен мен өзінің арасындағы байланыс көздері сипатталады. Белгілері:
- танымдық қызығушылығыгың жарқын сипаты - көп білсем деген құлшыныс; жаңа білім; жаңа білік; мазмұнға тереңірек үңілуге бағытталған жаңа сұрақтардың пайда болуы;
- Дербес әрекеті барысында және мұғалімге берілген заңдылықтарды тануға, мәнді себепті-салдарлы байланыстарға қызығушылық;
- Меңгеру мақсатын және сұрақтарын дербес қоя алуы, жаңа міндеттер мен проблемалар қоя білуі;
- Мақсат, міндеттерді шешудің тың тәсілдерін таба алуы;
- Талқылауға белсенділікпен қатысу;
- өз пікірін білдіруге тілегі,
- саналы қызығушылық - оқушы өзіне не ұнайтынын түсіндіре алады.
Төменгі сынып оқушыларының төменгі деңгейі:
- оқытудың дифференциясынан, «жоғары деңгейдегі» оқушыларды бөліп, оқу- тәрбие мақсаттары әр түрлі іріктелген және жай сыныптардың болуы;
- мектептегі ахуалдың жағымсыз болуы;
- Мұғалімнің кәсіби құзырлыығының жеткіліксіздігі.
- жоғары мотивациялы, дарынды балалардың танымдық қызығушылығын дамытуға көңіл бөліп, «қатардағы оқушылардың» бұл міндеттен тыс қалуы
Міне, сондықтан танымдық қызығушылықты дамыту үшін тек жалпы эмоционалдық ахуалды ғана емес, интеллектуалдық ізденіспен байланысты, ішкі және сыртқы қиыншылықтарды жеңетін күрделі жүйе жасауға көңіл бөлу керек.
Педагогикада таным процесі төмендегідей құрылымдардан айқындалған:
1. Қабылдау.
2. Ұғыну.
3. Талдап қорыту.
4. Бекіту.
... жалғасы- Іс жүргізу
- Автоматтандыру, Техника
- Алғашқы әскери дайындық
- Астрономия
- Ауыл шаруашылығы
- Банк ісі
- Бизнесті бағалау
- Биология
- Бухгалтерлік іс
- Валеология
- Ветеринария
- География
- Геология, Геофизика, Геодезия
- Дін
- Ет, сүт, шарап өнімдері
- Жалпы тарих
- Жер кадастрі, Жылжымайтын мүлік
- Журналистика
- Информатика
- Кеден ісі
- Маркетинг
- Математика, Геометрия
- Медицина
- Мемлекеттік басқару
- Менеджмент
- Мұнай, Газ
- Мұрағат ісі
- Мәдениеттану
- ОБЖ (Основы безопасности жизнедеятельности)
- Педагогика
- Полиграфия
- Психология
- Салық
- Саясаттану
- Сақтандыру
- Сертификаттау, стандарттау
- Социология, Демография
- Спорт
- Статистика
- Тілтану, Филология
- Тарихи тұлғалар
- Тау-кен ісі
- Транспорт
- Туризм
- Физика
- Философия
- Халықаралық қатынастар
- Химия
- Экология, Қоршаған ортаны қорғау
- Экономика
- Экономикалық география
- Электротехника
- Қазақстан тарихы
- Қаржы
- Құрылыс
- Құқық, Криминалистика
- Әдебиет
- Өнер, музыка
- Өнеркәсіп, Өндіріс
Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор #1 болып табылады.

Ақпарат
Қосымша
Email: info@stud.kz