Қылқобыздың қос қыраны


Қылқобыздың шығу тарихын сонау атам заманнан белгілі бақсы балгерлерді жебеп жасқаушы түркілердің бабасы тұңғыш қобызшы Қорқыт ата есімімен байланыстырып аңыз етіп айтады. Халық арасына кең тараған аңызда былай дейді: « – Қорқыт 20 жасқа толғанда түс көреді. Түсіне кірген адамдар оған 40 жасқа келіп қыршыныңнан қиыласың – депті-мыс». Бұдан кейін Қорқыт өлмеудің қамын ойлап өзінің Желмаясына мініп жер шарлап ел аралап өлімнен қашып жолға шығады. Бірақ Қорқыт қайда барса да кебін киіп өзіне көр қазып жатқан ақ киімді адамдарға тап болады. Міне содан кейін ол қайда барсаңда «Қорқыттың көрі» екен-ғой деп жер ортасы Сырдарияға қайтып оралады да желмаясын құрбандыққа шалып шанағының жоғарғы жақ үстін Желмаяның терісімен қаптап қобыз жасап Дарияның үстіне кілем жайып қайық етіп отырып алып қыл қобызын ойнап аңыратып «өмір күйін» тарта береді. Қорқыт қобыз күйін тарта берсем ажал келмейді, өлмеймін, өлімді қобыз күйінің күшімен арбаймын, ажал маған жақындай алмайды деп сенеді. Күндердің күні болғанда әбден шаршап қалжыраған Қорқыт қалғып кетеді де, ажал оған Қайрақ-жылан бейнесіне кіріп келіп шағып өлтіреді. Бұл аңыз-әңгіме бізге «Қорқыт» күйінің мазмұны арқылы жеткен тарихи шежіре. Аңыз - құдіретті музыка күшімен күңіренген қасиетті қобыз үнімен өлімді де жеңе білген дегенді білдіреді.

Қобыз – таңқаларлық пішінді және ғажайып сазды, бай тембрлі аспап. Біреулер оны құс даусына ұқсатады: « – Оның даусы аспаптың

Пән: Өнер, музыка
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 5 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге




Қылқобыздың қос қыраны

Қылқобыздың шығу тарихын сонау атам заманнан белгілі бақсы балгерлерді
жебеп жасқаушы түркілердің бабасы тұңғыш қобызшы Қорқыт ата есімімен
байланыстырып аңыз етіп айтады. Халық арасына кең тараған аңызда былай
дейді: – Қорқыт 20 жасқа толғанда түс көреді. Түсіне кірген адамдар оған
40 жасқа келіп қыршыныңнан қиыласың – депті-мыс. Бұдан кейін Қорқыт
өлмеудің қамын ойлап өзінің Желмаясына мініп жер шарлап ел аралап өлімнен
қашып жолға шығады. Бірақ Қорқыт қайда барса да кебін киіп өзіне көр қазып
жатқан ақ киімді адамдарға тап болады. Міне содан кейін ол қайда барсаңда
Қорқыттың көрі екен-ғой деп жер ортасы Сырдарияға қайтып оралады да
желмаясын құрбандыққа шалып шанағының жоғарғы жақ үстін Желмаяның терісімен
қаптап қобыз жасап Дарияның үстіне кілем жайып қайық етіп отырып алып қыл
қобызын ойнап аңыратып өмір күйін тарта береді. Қорқыт қобыз күйін тарта
берсем ажал келмейді, өлмеймін, өлімді қобыз күйінің күшімен арбаймын, ажал
маған жақындай алмайды деп сенеді. Күндердің күні болғанда әбден шаршап
қалжыраған Қорқыт қалғып кетеді де, ажал оған Қайрақ-жылан бейнесіне кіріп
келіп шағып өлтіреді. Бұл аңыз-әңгіме бізге Қорқыт күйінің мазмұны арқылы
жеткен тарихи шежіре. Аңыз - құдіретті музыка күшімен күңіренген қасиетті
қобыз үнімен өлімді де жеңе білген дегенді білдіреді.

Қобыз – таңқаларлық пішінді және ғажайып сазды, бай тембрлі аспап.
Біреулер оны құс даусына ұқсатады: – Оның даусы аспаптың шегін аттың
жалынан керілген қылдан тартылған еспе ысқышпен үйкелегенде аққудың үніне
ұқсас дауыс шығады – дейді (П.Паллас). Енді біреулер қобыз үнін адам
даусына ұқсатады (Б.Сарыбаев) ащы, зарлы, өксікті үн шығарады деген де
пікір айтады (И.Гмелин).
Қобыз екі шекті 40-қа тарта аттың ұзын қылы керілген ысқышы бар аспап.
Қылқобыз аталуы да осыдан болар. Қобыз үнінің төмендеп қайта жоғарылап
дыбыс шығаруы – шектеріне саусақтың ұшын ғана тигізіп, сәл ғана басып
шертіп, керілген қылды ысқышпен үйкеп ысқылап тарту арқылы ысқышты аспапқа
іліп қойғандай етіп көлденең ұстап ысқылап сүйкеп-сүйкеп көсеп-көсеп
жібергенде флажолетті обертонды қою-қошқыл сазды мұңлы болып шығады.
Қобыздың саз аспабы ретінде тағдыры тайғақ, жолы тар, қиын-қыстау
болды. Бұл аспап халқымыздың тарихи-этникалық мәдениетінің көне көзі,
рухани қазына мүлкі, эпостық және аспаптық музыкалық өнерімізді күні
бүгінге дейін сақтап жеткізуші ұлттық мұрамыз бола тұра, ол өзіне деген
кертартпа ескілікті көзқарастан арылмай ақталмай-ақ қойды. Әу бастан-ақ
қобыз бақсының, бақсылық жасаудың құралы деген пікір қалыптасқан болатын.
Сондай бір түсінбеушіліктің кесірінен қобыз жаңа заман көшіне ілесе алмай
ескіліктің қалдығы саналып жоғалып, жойылып кетудің алдында қалды дейді
А.Затаевич. Осының салдарынан ХХ ғасырдың басында қобыз аспабына арналып
шығармалар жазылмай сиреп ұмытыла бастады. Әкеден балаға мұра болып келе
жатқан қасиетті өнеріміз, ұлттық салт-санамыз, отбасылық қобызшылық
дәстүріміз үзіліп қалды.
Классикалық қобыз музыкасының аты аңызға айналған ең соңғы хас шебері
19 ғасырдың ортасында дүниеге келген Ықылас Дүкенұлы. Дегенмен жоғалып
жойылып құрып кетуге жақын қалған қобыз ойнау өнерін өмірге қайта оралтып
шаң басқан уақыт пернесін ашуға жасалған шаралармен ізденістер,
талпыныстар болмай қалмады. Осындай істің басында бірегей ірі қобызшылар
зор тұлғалы музыканттарымыз Жаппас Қаламбаевпен (1909-1970) Дәулет
Мықтыбаев (1904-1976) тұрды. Біздер осы екі өнер саңлақтарына шексіз
қарыздармыз. Шын мәнінде осы екеуінің арқасында музыкалық қобыз аспабының
барлық құпиясымен қасиетінің қыры мен сыры сақталып өткеніміздің баға
жетпес асыл мұрасын шашау шығармай жоғалтпай бізге жеткізіп жаздырып
қалдырып ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Қазақтың текті қыраны
Қос күш
Қос және байытылған суперфосфаттар
Қос электрлік қабат
Қос жарнақтылар класы
Қос жарнақтылар классы, магнолия тұқымдасы
Қос мекенділердің сыртқы және ішкі органдарының құрылысы
Қос сөздердің қазақ тіл біліміндегі зерттелу тарихы
Қос сөздер мен олардың жасалу жолдары
Қос күш. Бас векторы және бас моменті
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь