Қылқобыздың қос қыраны

Қылқобыздың шығу тарихын сонау атам заманнан белгілі бақсы балгерлерді жебеп жасқаушы түркілердің бабасы тұңғыш қобызшы Қорқыт ата есімімен байланыстырып аңыз етіп айтады. Халық арасына кең тараған аңызда былай дейді: « – Қорқыт 20 жасқа толғанда түс көреді. Түсіне кірген адамдар оған 40 жасқа келіп қыршыныңнан қиыласың – депті-мыс». Бұдан кейін Қорқыт өлмеудің қамын ойлап өзінің Желмаясына мініп жер шарлап ел аралап өлімнен қашып жолға шығады. Бірақ Қорқыт қайда барса да кебін киіп өзіне көр қазып жатқан ақ киімді адамдарға тап болады. Міне содан кейін ол қайда барсаңда «Қорқыттың көрі» екен-ғой деп жер ортасы Сырдарияға қайтып оралады да желмаясын құрбандыққа шалып шанағының жоғарғы жақ үстін Желмаяның терісімен қаптап қобыз жасап Дарияның үстіне кілем жайып қайық етіп отырып алып қыл қобызын ойнап аңыратып «өмір күйін» тарта береді. Қорқыт қобыз күйін тарта берсем ажал келмейді, өлмеймін, өлімді қобыз күйінің күшімен арбаймын, ажал маған жақындай алмайды деп сенеді. Күндердің күні болғанда әбден шаршап қалжыраған Қорқыт қалғып кетеді де, ажал оған Қайрақ-жылан бейнесіне кіріп келіп шағып өлтіреді. Бұл аңыз-әңгіме бізге «Қорқыт» күйінің мазмұны арқылы жеткен тарихи шежіре. Аңыз - құдіретті музыка күшімен күңіренген қасиетті қобыз үнімен өлімді де жеңе білген дегенді білдіреді.

Қобыз – таңқаларлық пішінді және ғажайып сазды, бай тембрлі аспап. Біреулер оны құс даусына ұқсатады: « – Оның даусы аспаптың
        
        Қылқобыздың қос қыраны
Қылқобыздың шығу тарихын сонау атам заманнан белгілі бақсы балгерлерді
жебеп ... ... ... ... ... Қорқыт ата есімімен
байланыстырып аңыз етіп айтады. Халық ... кең ... ... ... « – ... 20 ... ... түс көреді. Түсіне кірген адамдар оған
40 жасқа келіп қыршыныңнан қиыласың – депті-мыс». ... ... ... ... ... ... ... мініп жер шарлап ел аралап өлімнен
қашып жолға ... ... ... ... ... да ... киіп ... көр қазып
жатқан ақ киімді адамдарға тап ... Міне ... ... ол ... ... көрі» екен-ғой деп жер ортасы Сырдарияға қайтып оралады да
желмаясын құрбандыққа шалып шанағының жоғарғы жақ ... ... ... ... ... ... үстіне кілем жайып қайық етіп отырып алып ... ... ... «өмір күйін» тарта береді. Қорқыт қобыз күйін тарта
берсем ажал келмейді, өлмеймін, өлімді қобыз күйінің күшімен арбаймын, ... ... ... деп ... ... күні ... әбден шаршап
қалжыраған Қорқыт қалғып кетеді де, ажал оған ... ... ... ... өлтіреді. Бұл аңыз-әңгіме бізге «Қорқыт» күйінің мазмұны арқылы
жеткен тарихи шежіре. Аңыз - ... ... ... ... ... үнімен өлімді де жеңе білген дегенді білдіреді.
Қобыз – таңқаларлық пішінді және ғажайып ... бай ... ... оны құс даусына ұқсатады: « – Оның даусы аспаптың шегін ... ... ... ... еспе ... үйкелегенде аққудың үніне
ұқсас дауыс шығады» – дейді (П.Паллас). Енді біреулер ... үнін ... ... ... ащы, ... өксікті үн шығарады деген де
пікір айтады (И.Гмелин).
Қобыз екі шекті 40-қа ... ... ұзын қылы ... ... бар аспап.
Қылқобыз аталуы да осыдан болар. Қобыз үнінің ... ... ... шығаруы – шектеріне саусақтың ұшын ғана ... сәл ғана ... ... қылды ысқышпен үйкеп ысқылап тарту арқылы ысқышты аспапқа
«іліп қойғандай» етіп ... ... ... ... ... ... обертонды қою-қошқыл сазды мұңлы болып шығады.
Қобыздың саз аспабы ретінде тағдыры тайғақ, жолы тар, ... Бұл ... ... тарихи-этникалық мәдениетінің көне көзі,
рухани ... ... ... және ... ... ... ... дейін сақтап жеткізуші ұлттық мұрамыз бола ... ол ... ... ... ... ... ақталмай-ақ қойды. Әу бастан-ақ
қобыз ... ... ... ... ... пікір қалыптасқан болатын.
Сондай бір түсінбеушіліктің кесірінен қобыз жаңа заман ... ... ... ... ... ... жойылып кетудің алдында қалды дейді
А.Затаевич. Осының салдарынан ХХ ғасырдың басында қобыз ... ... ... ... ... бастады. «Әкеден балаға мұра» болып келе
жатқан қасиетті өнеріміз, ... ... ... қобызшылық
дәстүріміз үзіліп қалды.
Классикалық қобыз музыкасының аты аңызға айналған ең соңғы хас шебері
19 ғасырдың ... ... ... ... ... Дегенмен жоғалып
жойылып құрып кетуге жақын қалған қобыз ойнау ... ... ... оралтып
«шаң басқан уақыт» пернесін ашуға жасалған шаралармен ... ... ... Осындай істің басында бірегей ірі ... ... ... ... Қаламбаевпен (1909-1970) ... ... ... ... осы екі өнер ... ... Шын мәнінде осы екеуінің арқасында музыкалық қобыз аспабының
барлық құпиясымен қасиетінің қыры мен сыры ... ... ... асыл ... шашау шығармай жоғалтпай бізге жеткізіп ... ... ... ... Қобызда ойнап ең алғаш рет ... ... 1968 жылы ... ... ... қылқобыз
класына бірінші сабақ берген де осы екі тарлан.
Жаппас Қаламбаев 1909 жылы ... ... ... ... ... дүниеге келеді. Қобызда ойнауды ол өз бетімен бала жасында-ақ
үйренеді. Ықластың күйлерін Жаппас оның ... ... ... ... ... ... ... Классикалық қобыз күйлерінің домбыралық
үлгісін қайта қыл қобызға лайықтап ойнаған да осы ... ... ... жылы ... ... халық аспаптарында орындаушылардың І–слетіне
қатынасты. Содан бастап ол ... ... ... ... оның ... жүрді. 1934 жылдан 1967 жылға дейін осы оркестрдің
солисі, әрі альт-қобыз тобының жетекші ... ... ... айтуынша: «Құрманғазы оркестрінде ойнап ... (50-60 ... ... ... ... ... осы Ж.Қаламбаевтан алған».
Ж.Қаламбаевтың шәкірттерінің ішінде Қазақ ... ... ... ... өнертану ғылымының кандидаты, профессор
Б.Сарыбаевтардың есімдерін ерекше атауға болады. ... ... ... ... соң ... ... Ж.Қаламбаев осында ұстаздық
етіп концерттік-әртістік қызметтерімен бірге атқарып жүрді. ... ... ... ... ... ... ... ең бір озық
сирек кездесетін шығармаларын жазып алып таратып оны ... ... ... Өзі де ... шығарып романстар жазды. ... ... ... ... 1939 жылы ... ... қабылданды. Республика Үкіметі оның еңбегін жоғары бағалап 1944 жылы
Қазақ ССР-не еңбегі сіңген өнер қайраткері деген атақ берді. Ол ... ... ... ... ... Ту ... медальдармен
марапатталды.
Ал Дәулет Мықтыбаев аты аңызға айналған атақты күйші ... ... 1904 жылы ... ... ... облысында дүниеге келеді. Қылқобыз
ойнауды Ықластың шәкірті Әбікен Тоқтамысұлынан, ал ең бір ... ... де қиын ... ... ағасы- Ықластың ұлы Түсіпбектен үйренеді.
Дәулет Мықтыбаев өзінің ... ... 1933 жылы ... ... радиосында
жұмыс жасап бастады. Ол 1934 жылы ... ... ... ... ... алғаш рет көпшілік алдына сахнаға
шықты. Оның концерттік ... 1937 ... ... ... ... болып жүрген кезден басталды. 1941-1945 жылдары Ұлы
Отан соғысында қан майданда ... ... ... ... Соғыстан оралған
соң оның еңбек жолы Алматымен тығыз байланыста болды. Қазақтың ... ... ... ... ... ... ... істеді. Ж.Қаламбаевтан кейін 1970-1976 жылдар арасында
Алматы консерваториясында ... ... ... Оның ... ... дәстүрін шебер жалғастырушы ізбасарлары қатарында:
Қазақ ... ... ... әртіс К.Әжмұратов, Консерваторияның қобыз бен
баян кафедрасының меңгерушісі, профессор ... ... саз ... ұстазы А.Жұмабековтар бар. Д.Мықтыбаевтың қобызға
арнап шығарған өз ... және ... ... қобызға ыңғайлап өңдеген
үлгілері бар.
Бүгінгі таңдағы қобызшылар үшін ең үлкен қиындықтың бірі репертуардың
жұтаңдығы. Қобыз ... ... ... бұл өз ... ... ... Соның кесірінен көптеген қобыз күйлері жойылып жоғалып
та ... Олар ... ... тек ... ... ғана жетті. Қобыз
өнерінің өзіндік ерекшелігі дәстүрі бар . Күй ... ... ... ... ... ... ... арналғаны, қандай жағдайда туғаны
жөнінде айтылатын аңыз-әңгімелері болады. Олар «күй мен ... ... ... күй», «күй-аңыз» (Ә.Мұхамбетованың айтуы бойынша)
«Ақсақ құлан», «Қорқыт күйі» ... ... ... ... ... ... пен Ж.Қаламбаевтың қосқан үлестері ерекше.
Екеуі ең ... ... ... ... ... домбыра күйлерін қобызға
лайықтап тарту арқылы орындаушылардың репертуарын айтарлықтай толықтыра
түсті.

Пән: Өнер, музыка
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 5 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ер Тарғын» жырындағы Тарғын батыр образы10 бет
Жүніс батыр және сары бүркіт4 бет
Қазақтың текті қыраны13 бет
Италия Республикасы10 бет
Польша4 бет
Қазақстанның өсімдіктері мен жануарлар дүниесі. Жануарлар ресурстарын қорғау шаралары. Қорықтар15 бет
Қорықтар Аймағы8 бет
«Қанды ғасырдың» қыран ұлы Ә.бөкейханов15 бет
А. ҚЫРАУБАЕВАНЫҢ «РАБҒУЗИ ҚИССАЛАРЫ» МЕН «МАХАББАТНАМА» ТУРАЛЫ ЗЕРТТЕУЛЕРІ134 бет
Тибет таулы қыратының географиялық орналасуы22 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь