Тау шаңғысы туризмінің ерекшеліктері


Мазмұны
Кіріспе . . . 3
1. Шаңғы туризмі . . . 4
1. 1 Тау шаңғысы туризмінің ерекшеліктері . . . 4
1. 2 Тау шаңғысы жарыстарының түрлері . . . 6
1. 3 Қазақстандығы тау түрлеріне жасалған мүмкіндіктер . . . 12
1. 4 Шаңғы туризмінің техникасы мен тактикасы . . . 14
1. 5 Қазақстандағы шаңғы жарысы . . . 20
1. 6 Шаңғы туризмінің мәні және қауіпсіздік ережелері . . . 21
2. Шаңғылар . . . 43
2. 1 Шаңғыларға жалпы сипаттама . . . 45
2. 2 Шаңғылардың жіктелуі . . . 47
2. 3 Шаңғымен спорттық бағдарлау . . . 51
Қорытынды . . . 53
Еңбекті қорғау . . . 56
Экономикалық бөлім . . . 61
Қолданылған әдебиеттер . . . 77
Кіріспе
Қазіргі таңда шаңғы турлері өзінің танымдылығы және жалпы көпшілікке қызығушылық жағынан алдыңғы орындарда. Әрине бұл тұрғыдан алғанда жаяу түрлерге жақындайды.
Еліміздегі шаңғы түрлерінің дамуына соның ішінде қысқы демалысты ұйымдастыруда шаңғышылардың көпшілік демалысын ұйымдастыруда көптеген жұмыстар жасалған. Ал көптеген дамыған елдерде және ол елдердің ұлттық экономикасын дамуда өз үлесін қосуда.
Ертеректе елімізде шаңғы тебу дәл қазіргідей көпшілікті қызықтырмайтын, себебі тау туризмі орталықтарының жабдықталуы нашар еді. Ал, қазіргі кезеңде спорттық туризм, әсіресе тау шаңғысы туризміне деген қызығушылық артып келеді.
Тау шаңғысымен сырғанаушылар үлкенді-кішілі тау шаңғысы орталықтарына асығуда. Арнайы тауга көтерілу құралдары арқасында туристер бір күні ішінде көптеген үлкенді кішілі таулардан «сырғанай» алады. Дене шынықтыру сабақтарында шаңғы туризміндей жаттығу нәтижесине жету мумкін емес. Көптеген тәжірибиелі, әрі тау туризмінің қызығушылары қиында қатерлі таулы аймақтарға жеке шыгып сырғанауды ұнатады. Батырларының таудан сырғанауы тау шаңғысында жаналық емес.
Альпенистер көптеген жағдайда өздерімен бірге шаңғыларын ала жүреді. Себебі, таудан түсерде қыстың көрікті көрінісімен сырғанауды ұнатады. Осы альпенистернің арқасында таудан шаңғымен сырғанау туризмі дамып келеді. XX ғасыр басында Францияда альпенистер бірінші болып тау шаңғысын қолданған. Олар таулардан биік қолайлы орындарын тауып сырғанаған. Биікке көтерілуде әр метр қашықтық қиындықпен игерілсе де олар өздерімен бірге ауыр құрал-жабдықтарын дәрі-дәрмектерін тау туризмі туралы кітаптарын алып жүрген.
1. Шаңғы туризмі
1. 1 Тау шаңғысы туризмі ерекшеліктері
Тау шаңғысы туризмі- туризмнің арнайы түріне жатады және келесі түрлерінің элементтерінен тұрады. Олар; емдеу-сауықтыру, рекрециялық, әуесқой спорттық, экологиялық.
Туристік өнімді жасау бойынша тау шаңғысы туризмі капиталы ауқымды және қажырлыеңбекті қажет ететін туризм түріне жатады. Туризмнің бұл түрі өзгелерінен ерекше бір қатар жақтарга ие. Ең алдымен, тау шаңғысы туризмінің орналастыру құралдарының ерекшелігін атап өту қажет. Орналастыру қоршаған ортаның пейзанына архитектуралық сәйкес таулық шам секілді мамандандырылған қонақ үйлерде көзделген. Қонақ үйлерінің қасында көтергіштердің орналасуы міндетті көтергіштер бірнеше түрлерге бөлінеді; креслалық, кабиндік, бугельді, гональді. Қонақ үйлер тау шаңғысы жол трассасының қасында орналасқан. Күрдейлік дәрежесіне қарай трассалар жасыл, көк, қызыл, қара болып бөлінеді. Тау шаңғысы туризімінің бағалық қатынасында қосымша қызметтер ассортименті үлкен рөлге ие инструктор қызметі.
Тау шаңғысы түрлері үшін медициналық сақтандыру үлкен маңызға ие. Ерекше сәйкес сақтандыру сыйақысы өзге туризм түрлеріне қарағанда 2, 5 есеге жоғары.
Белсенді демалыс түрлерінің арасында тау шаңғысымен сырғанау табигат жағдайларына тәуелді. Жылдық 4-5 айында қалын қар жамылғысының болуы бірінші ретте маңызды болып табылады. Тау шаңғысы демалысының тартымдылығы мен жағдайларын алдын - ала анықтайтын өзге факторларға жергілікті жердің биіктігі, рельеф ерекшелігі, тау шаңғысы мезгіліндегі табиғат жағдайлары, өсімдік жамылғысы, қар тасқыны мен сел қауіпсіздігінің жоқтығы және сөзсіз мандшафт әр түрлілігі мен берегейлігі жатады.
Тау шаңғысы туризмі туризмінің айтарлықтай қымбат түрінің болуына қарамастан, бұл спорт турімен шұғылданушы туристер саны жыл сайын артуда. Дүние жүзіндегі шаңғы демалысының танымал орындары Австрия. Франция, Швейцария, Болгария, Италия, Норвегия, болып табылады. Германия және АҚШ курорттарының танымалдылығы төмендеу кейінгі уақытта Румыния, Чехия, Словения, Испания, Канады секілді елдерде бұл спорт түрлерінен танымал болуда. Ресей, Израиль, Индия және Жапонияда да шаңғы курорттарыда бар.
1. 2. Тау шаңғысы жарыстарының түрлері.
Азия ойындарының жалпы жарыстары Астана мен Алматы қалалары бойынша екіге бөлінген. Олар: коньки мен жүгіру спорты, мәнерлеп сырғанау, шайбалы хоккей, допты хоккей, шаңғы жарыстары, биатлон, шаңғымен тұғырдан секіру, тау шаңғысы, фристайл шорт-трек, шаңғыда қысқа бейімделген спорт түрлері.
Тау шаңғысы - арнайы трассалар арқылы таудан түсу. Бұл спорт түрі ХIХ ғасырдың 80 жылдары Альпі тауларында пайда болған. Таудан шаңғымен сырғып келе жатқан спортшылар жалаушалармен бекітілген кедергілерді айналып өтеді. Нәтижесі дистанцияны бағындыруға кеткен уақытпен есептеледі. Тау шаңғысының жетекшілігі Шаңғы спортының халықаралық федерациясымен басқарылады.
Ал қысқы олимпиялық ойындар бағдарламасына тау шаңғысы 1936 жылы енгізілген, ал Қысқы Азия ойындарына 1986 жылы енді (слалом, гтгант слалом, супергигант, жылдамдықпен түсу және тау шаңғысы комбинациясы) .
VII Қысқы Азия ойындары өтетін нысананың бірі - Алматы облысы, Талғар ауданындағы «Табаған» спорттық ойын-сауық кешені. «Табаған» сауықтыру кешені табиғатымен талайды тамсандыратын таулы аймақ.
Мұнда экстремалды сноуборд пен фристайл спортынан жарыстар өткізіледі. «Табаған» спорт кешені қараша айында қолданысқа берілді. Шаңғымен сырғанайтын жолдар дайын тұр. Оны жағалай жасанды қар жасайтын сегіз құрылғы орнатылған.
Егер жарыс кезінде табиғи қардың тапшылығы сезілсе, замануи құрылғылар іске қосылады.
«Талғар» шаңғы - биатлон стадионы.
Азиада ойындарының ең басты әрі аса қызықты түрі - биатлон спорты дәл осында өтеді деп алдын-ала белгіленген.
Биатлон - бірнеше қашықтықтар бойынша шаңғымен жүгіру, мылтық ату айлағынан тұратын күрделі де жауапты спорт түрі. Атап айтқанда, ату айлағы желдің өтінде, сондай-ақ ашық жерде болмауы керек.
Жарыс жолындағы әрбір спортшының жалпы нәтижесі нысанаға оғын дөп тигізе білуіне тікелей байланысты.
Сонымен қоса, шаңғы түрінен сайыстар осы стадионда өткізіледі деп жоспарланып отыр. Олай болса, қысқы спорттағы жанкүйерлердің көзайымы болатын шаңғы мен биатлон екені айтпаса да белгілі.
Халықаралық шаңғымен тұғырдан секіру кешені бірнеше тексеруден өтіп, сыналды. Әлемнің спорттық қауымдастығы Алматыдағы бұл кешенді жылдың ең үздік нысаны деп мақтауда. Мұндағы К - 125, К - 90 трамплиндерді (тұғырлар) табиғи қолайлылығы мен техникалық талаптары тұрғысынан озықтардың қатарына кірді деп батыл аталуда.
Жүлденің көбі шаңғышылар мен конькишілер жарысында анықталады. Конькиден ерлер мен әйелдер - 500, 1000, 1500, 5000 метр қашықтықта сынға түседі. Одан бөлек командалық жарыс пен масстарт бар. Шаңғыдан ерлер арасында: спринт (1, 6 шақырым - классикалық жарыс), командалық спринт (1, 6 шақырым - еркін жүріс), 4*10 эстафетасы және 10, 15, 30 шақырымдық қашықтыққа аламан жарыс. Әйелдер спринті (1, 4 шақырым - классикалық жүріс), командалық спринт (1, 4 шақырым - еркін жүріс), 4*5 эстафетасы және 5, 10, 15 шақырым бойынша жанкешті жүгіріс.
Шорт-тректе 8 медальдар топтамасы сарапқа түседі. Жарыс жобасында 500 метр, 1500 метр, 3000 метр (ерлер), 500 метр, 1000 метр, 1500 метр (әйелдер) және қос эстафеталық сайыс белгіленген. Дәл сондай мөлшерде спорттық бағдарлау тәсілдері бойынша да жүлделер бәсекеге түседі.
Биатлоншылар 7 медальдар жиынтығын сарапқа салады. Ізге түсу (ерлер 12, 5 шақырым), сптринт (ерлер -10 шақырым, әйелдер - 7, 5 шақырым, жеке жарыс (ерлер - 20 шақырым, әйелдер -15 шақырым) және эстафета (ерлер - 4*7, 5, әйелдер - 4*6 шақырым) сайыстары өтеді.
Тау шаңғысы мен фристайлдан 6 жүлдеден тартылады.
Шаңғымен тұғырдан секірудің К-125 (жеке) және К-125 (командалық) түрлері сыналады.
Шайбалы хоккейден ерлер мен әйелдер шеберлік байқаса, допты хоккейден жарыс тек ерлер арасында өтеді.
Шаңғы жарыстары
Шаңғы жарыстары - белгілі ара-қашықтықта арнайы әзірленген жоларнада белгілі категориядағы адамдардың арасындағы шаңғымен жарысы (жастық, жыныстық және т. б. ) Спорттың циклдік түріне жатады.
Алғашында шаңғымен жүгіру жарыстары 1767 жылы Норвегияда өткізілді. Содан соң, норвегиялықтардан шведтер мен финдер үлгі алды, кейінірек аталған жарысқа әуесқойлық Орталық Европада пайда бола бастады. 19 ғасырдың соңы мен 20 ғасырдың басында көптеген елдерде ұлттық шаңғы клубтары пайда болды. 1924 жылы Халықаралық шаңғы спорты федерациясы құрылды. 2000 жылы FIS 98 ұлттық федерация саналды.
Негізгі шаңғымен жылжу стильдері - «классикалық стиль» және «ерікті стилі.
Ойындардың өтетін орны - Шаңғы-биатлон кешені
Кешен биатлон, шаңғы жарысы және шаңғыда спорттық бағдарлау бойынша жарыстарды өткізуге арналған. Алматы облысының Талғар ауданындағы Солдат сайда орналасқан Шаңғы және биатлон стадионы кешені қысқы Азия ойындарын өткізу үшін, сондай-ақ алдағы уақытта жоспарда бар Әлем кубогы мен қысқы Олимпиадалық ойындарын өткізуге қажетті, өз инфрақұрылымы бар автономиялық жүйені құрайды.
Кешеннің бірегейлігі - жылдың кез келген мезгілінде жұмыс жасайды, халықаралық деңгейдегі жарыстарды, сондай-ақ кәсіби спортшылардың жаттығуына және барлық әуесқойлайлардың қатысуына мүмкіндік береді.
Биатлон
Биатлон - шаңғы жарысы мен винтовкадан ату өнерін үйлестірген қысқы олимпиадалық спорт түрі. Биатлон Германия, Ресей, Норвегия және Швеция елдерінде кеңінен таралған. 1993 жылдан бері қазіргі уақытқа дейін биатлон бойынша Әлем Кубогы мен Әлем чемпионатын қоса, ресми халықаралық жарыстар биатлоншылардың Халықаралық одағының эгидасымен өтеді.
Биатлонның түпкі атасы әскери патрульдердің жарыстары болып саналады - ол жарыс түрі, ойының шарты қазіргі командалық биатлондық жарысты еске салады. Бүгінгі таңда биатлонның үйлескен бірнеше түрі бар: шаңғы жарысы мен садақ тарту спорты (арчи биатлон), қарда жүгіру жарысы мен винтовкадан ату (қарда жүгіру биатлоны) аңшы шаңғысындағы жарыс және аңшы винтовкасынан ату (аңшы биатлоны) .
Тау шаңғылы спорты
Тау шаңғысы спорты - арнайы шаңғыда таудан түсуді қамтитын спорт түрі, сондай-ақ бүкіл дүние жүзіндегі миллиондаған адамдардың арасында кеңінен таралған белсенді демалу түрі.
Тәртіп: таудан шапшаң түсу Даунхилл, супер-гигант, ірі гигант слалом, слалом, таушаңғы комбинациясы, могул, ски-кросс, телемаркинг, фрирайд, фристайл, спид-скиинг, ньюскул, alpine Masters (тау шаңғысы спортының әуесқойлары мен «ардагерлері» үшін арналған жарыстар) .
Ойындардың өтетін орны - «Шымбұлақ» тау шаңғы базасы
«Шымбұлақ» биік таулық база - тау шаңғы спорты мен фристайлдан жарыстар өткізу үшін жұмылдырылып отыр.
Қазіргі таңда «Шымбұлақ» тау шаңғысы кешенінің кешенді дамуы жолында жұмыстар атқарылуда.
Жол бойының жалпы ұзындығы, орта есеппен, екі еселенді. Тау шаңғылы жолдары шаңғы спорт түрлері Халықаралық федерациясының барлық сандарттарына толықтай сәйкес келеді. Алдыңғы күндері шаңғы жолдарын Қарлытау мұздығына дейін ұзарту жоспарланып отыр. Содан, «Шымбұлақ» жолдары ұзындығы бойынша дүниежүзілік жетекші тау шаңғылы курорттарымен теңесе алатын болады.
Бұл Медеуден Шымбұлаққа дейінгі ұзын жол, әрі Шымбұлақтың өзіндегі арқанды жолдарының бір бүтін болуы мақсатында жасалынып отырған тұжырымдама.
Шаңғымен трамплиннен секіру
Шаңғымен трамплиннен секіру - арнайы жабдықталған трамплиннен шаңғымен секіруді қамтитын спорт түрі. Дербес спорт түрі ретінде шығып, шаңғы қос сайысының бағдарламасына кіреді. Сондай-ақ, шаңғы спорты түрлерінің халықаралық федерациясының құрамына енеді.
Норвегияда пайда болып, биіктіктен сырғанау өнерінен жарыс өткізу ұлттық дәстүр болып қалыптасқан спорт түрі.
Ойындардың өтетін орны - Халықаралық шаңғы трамплин кешені
Ішінде 5 500 көрермен орындарына арналған трибуинасы бар, сонымен қатар кешеннің батыс жағындағы 4000 орынға арналған террасасы бар заманауи көпфункционалды ғимарат. Медиа-орталық төрт қабатты ғимаратпен жобаланған және кешеннің солтүстік-батыс жағындағы трибунада орналасады. Бұл ғимарат - кешен доминантасы. Бейімдеу - жаттығу орталығы 75 екі орындық бөлмелерге есептелген. Орталық оқу трамплиндерінің жанында орналасқан.
1. 3 Қазақстандағы шаңғы туризмі үшін жасалған жағдайлар
Жоңғар Алатауы Қазақстанның Шығыс бөлігінде орналасқан, Іле өзені және Алакөл арасында Қытаймен шекараласының бойына созылады. Табиғатының сипаты бойынша Жоңғария Тянь-Шань мен Сібірдің Оңтүстік тауларының аралығынан орын алған. Жоңғар Алатауының жүйесі бірнеше паралель тізбектен тұрады. Жоғары нүктесі- Бесбақан (4442м) . Шамамен 1000кв. м. Ауданда заманауи мұздандыру дамыған. Мұздықтардың жалпы саны - 1369.
Тау шатқалдарының төменгі бөліктері шөлді және жазықтық өсімдік жамылғысымен жамылған таралған, 1500-ден 2400 м-ге дейінгі биіктікте орман жамылғысымен таралған. Негізгі ағаш түрлері- Тянь-Шань емені және Сібір қарағайы.
80-жылдардың соңы 90-жылдың басында Жоңғар Алатауымен бірнеше қызықтық шаңғы жорықтары жүзеге асырылып, кейін қол жетімділіктің қиындығына орай, аумаққа деген шаңғышылардың қызығушылығы жоғалды.
Қазіргі уақытта Жоңғария күрделі жорықтар жасау үшін жеткілікті дамығанаумақ болып табылады. Өйткені саяси жағдай тұрақты және көлік мәселесі өз шешімін тапқан.
Солтүстік Тянь-Шаньға Іле және Күлгей Алатауының тау жоталары кіреді. Бұл аудан қары көп, кейбір жерлерінде қар қалындығы бірнеше метрге жетеді. Іле Алатауы жоталары Алматы жағынан жақын әрі ыңғайлы болғандықтан туристерді көп қызықтырады. Шаңғы маршруттарын салыстырғанда Орталық Кавказбен ұқсаатығы көп. Бұл жердегі жолдармен жоталар жалпақ келеді. Бұл аудандағы мұздықтардың ағын жылдамдығы жайлы, әрі мұздықтар тасқыны аз. Сондықтан шаңғымен жылжуғаыңғайлы дегенмен де өзара жіппен байланысып жүру керек Себебі көптеген мұз жарықтары кездеседі.
Орман алқабында көптеген қылқан жапырақты шырша қарағайы өседі. Олар теңіз деңгейінен 1600дм-ден 3000м-ге дейін жетеді. Маршрут барысында түнегенде «жылу» немесе пешке жылынуға болады.
Орталық Тянь-Шаньга көптеген тау жоталары кіреді. Атап айтқанда; Теріскей, Күйлі, Ақширақ және т. б. Бұл тау жоталарының бәрі де күрделі шаңғы маршруттарын салуға шаңғышыларды қызықтырады. Дегенмен ең көп қызығушылық танытатыны. Орталық Тянь-Шаньдағы Хан-Тәңірі және жеңіс шыңы.
Шаңғы жорықтары бұл жерлерде 70-жылдары да жүргізілмегенде сол кезде де, қазір де азайған. Бұл аудандар өзінің қатаң табиғатымен, биіктігімен, ерекшеленеді. Шыңдары одан да биік. Соған қарамастан Хан-Тәңірінен Артем Зубков 90-жылдың басында, 2002 ж тамызында Николай Тимкин тау шаңғысымен Жеңіс шыңынан түсуге ниеттенген.
Админисстративтік орналасуына екі республикада Солтүстік Қазақстан ( Алматы обл. Нарынкөл ауд), Оңт бөлігі Қырғ-ға (Ыстықкөл ауд. Инылчек ауд. ) кірді. Жорыққа шығу үшін шекаралық аудандардан рұқсат алу керек.
Ауданға кірудің бірнеше тәсілі бар. Альпенистер арасында ең көп тарағаны -вертолетпен қатынасу. Ол үшін Қырғызстан жағынан ( Қаракөлден немесе Бішкектен) немесе Қазақстаннан ( Алматы немесе Қарқарадан) қысқы кезеңде тек арнайы қатынас арқылы. Бішкек, Алматы турфирималарымен қажетті хабар алуға болады. Автожолдары мен бару вариианты ұзақтау, бірақ арзанға түседі. Солтүстік вариант Баянкөл жағынан, Алматыдан басталады. Нарымқолға долаушыларды таситын автобус журеді. Баянкөлге жоғары көтерілу жолдамалы автотранспорт арқылы жүзеге асады.
Орталық Тянь-Шаньға саяхат жасауға ең қолайлы уақыт-қыстық, орта шекі табиғаттың салқын, әрі тұрақты кезеңі.
1. 4 Шаңғы туризмнің техникасы мен тактикасы
Соңғы жылдары жас шаңғышыларды оқыту мен жаттықтыру саласында үлкен де сапалы өзгерістер болып жатыр. Шаңғы жарысының халықаралық федерациясы 1985 жылдың өзінде-ақ Олимпиада және әлем біріншіліктерінде жарыстарды екі түрден: классикалық және конькише тебуден өткізу бойынша шешім қабылдады. Сондықтан жалпы білім беретін мектеп бағдарламасына оны енгізу - көкейтесті мәселе.
Шаңғы жорығының ерекшеліктері:
-Шаңғы жорығы үшін жеке және топтық түрлі бекітулер, құралдар қажет.
-Шаңғышының туристік киімі және аяқ киімі қажет.
-Шаңғымен кедергілерден өту және жол демалысын ұйымдастыру.
-Қардағы алау және ошақ жағу.
-Жол демалысын ұйымдастыру.
-Үсікке, салқын тиюден т. б ауруларға қарсы шаралар ұйымдастыру.
Тәжірибелік жұмыстарға мыналар жатады: шаңғыны әзірлеу және қолдану, тегіс жерде шаңғымен жүру, биікке көтерілу және түсу, қауіпсіз кедергілерден өту, шаңғыны жөндеу. Орман шаруашылығына, аң шаруашылығына, тарихи ескерткіштерге шаңғымен жорыққа шығу.
Тау шаңғысы туризмі - тау туризмінің бір түрі. Таудан шаңғымен түсу немесе әдейі дайындалған трасса арқылы шаңғымен түсу. Тау шаңғысы туризмінің тау шаңғысы спортынан айырмашылығы - жерге түсу уақыты есептелмейді. Қар қалыңдығы-30см болуы керек. Таудан түсу техникасын үйренген кезде 200м қашықтықта орналасқан трассаны қолданады.
Тау шаңғысы туристіне қажетті жарақтар: тау шаңғысы автоматты түрде бекітілген тау шаңғысының аяқ киімі, шаңғы таяғы, арнайы костюм, қорғайтын көзілдірік.
Шаңғы жорығының техникасы мен тактикасын үйренген кезде күн режимі күннің жарықтығының ұзақтылығына байланысты болады. Маршрутқа таңертең 8-9дарда шығу қажет. Топтың қозғалысын күн қатты салқындаса тоқтату қажет. Дене тез салқындамау үшін жүгірмеу керек. Қозғалыс бірқалыпты болуы қажет. Шаңғы жорығының техникасын жорыққа шығар алдында. Даярлық кезінде үйрену қажет. Жай жорықтар үшін шаңғы тебе білу керек. Жол дорбаны дұрыс орналастыру, құлаған кезде оңға немесе солға қарай бұрылып отыру қажет.
Шаңғы жорықтарының өзіндік ерекшеліктері бар. Олар:
1. Төменгі температурада ұзақ уақыт болу.
2. Кездесетін қиындықтар, қатты аязға байланысты қатты желдер. Сондықтан әзірлік уақытында да, жорық кезінде де ерекше жағдайларды ескеру керек: қатысушының моральды дайындығы және қиындықтарға қарсы тұру дайындығы. Күнді және маршрутты дұрыс жоспарлау, тактика жабдықтарды дұрыс алуы, қатысушылардың ұйымдастырылуы, мәдениеті, тәртібі, қауіпсіздік сұрақтары.
3. Шаңғы жорығында төменгі температурада, қатты аяздарда шығуға болмайды.
4. Қону орны. Маршрутқа шығар алдында қайда, қандай жылы жерге қонатындарын білу қажет.
5. Қозғалыс режимін құру: моральді және физикалық дайындығы. Қардың тереңдігін ескеру. Жорық күнінің ұзақтығы. Экскурсияға кететін уақыт ұзақтығы, жолда азық-түліктің толтырылуы. Маршрут бойындағы медициналық орталықтар, маршрутта тамақтану, маршрутты жоспарлау.
Шаңғы жорығында түскі асты таңертең немесе кеште дайындаған тиімді. Түскі асқа бутерброд шәй немесе кофені термосқа дайындайды. Жылы ауа-райы болса алау жағуға болады. Жорықты ұйымдастырушылар жорық болмас бұрын жоспарланған қонатын орындарға барып көруі қажет. Қысқы жорықта тамақтануды жоспарлаған кезде тез пісетін тамақтарды алу керек (пакеттегі суптар, манка т. б) . Қонатын орынға қатысушылар сағат 16. 00-де келеді. Ұйқыға 23. 00-де жатады. Сондықтан кеште ертеңгі түскі асқа бутерброд, таңғы асқа жарма, кофе дайындап қоюы керек. Қону орнын жинау, тапсыру үлкен жауапкершілікті қажет етеді.
Шаңғы туризміндегі топтың жабдықталуы. Инструкторға қойылатын басты талаптар.
Шаңғымен сапқа тұру жаттығулары:
... жалғасы- Іс жүргізу
- Автоматтандыру, Техника
- Алғашқы әскери дайындық
- Астрономия
- Ауыл шаруашылығы
- Банк ісі
- Бизнесті бағалау
- Биология
- Бухгалтерлік іс
- Валеология
- Ветеринария
- География
- Геология, Геофизика, Геодезия
- Дін
- Ет, сүт, шарап өнімдері
- Жалпы тарих
- Жер кадастрі, Жылжымайтын мүлік
- Журналистика
- Информатика
- Кеден ісі
- Маркетинг
- Математика, Геометрия
- Медицина
- Мемлекеттік басқару
- Менеджмент
- Мұнай, Газ
- Мұрағат ісі
- Мәдениеттану
- ОБЖ (Основы безопасности жизнедеятельности)
- Педагогика
- Полиграфия
- Психология
- Салық
- Саясаттану
- Сақтандыру
- Сертификаттау, стандарттау
- Социология, Демография
- Спорт
- Статистика
- Тілтану, Филология
- Тарихи тұлғалар
- Тау-кен ісі
- Транспорт
- Туризм
- Физика
- Философия
- Халықаралық қатынастар
- Химия
- Экология, Қоршаған ортаны қорғау
- Экономика
- Экономикалық география
- Электротехника
- Қазақстан тарихы
- Қаржы
- Құрылыс
- Құқық, Криминалистика
- Әдебиет
- Өнер, музыка
- Өнеркәсіп, Өндіріс
Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор #1 болып табылады.

Ақпарат
Қосымша
Email: info@stud.kz