Банк клиенттерінің несиеқабілетігін бағалайтын қаржылық коэффициенттер


Жұмыс түрі:  Реферат
Тегін:  Антиплагиат
Көлемі: 11 бет
Таңдаулыға:   
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге
Кепілдік барма?

бот арқылы тегін алу, ауыстыру

Қандай қате таптыңыз?

Рақмет!






Жоспар:
Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3
1. Шағын кәсіпорындардың төлем қабілеттілігін
бағалау ... ... ... ... ... ... ... 4

2. Іскерлік тәуекелділікті талдау клиенттің төлемқабілеттігін бағалау
әдісі
ретінде ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .5

3. Банк клиенттерінің несиеқабілеттігін бағалайтын қаржылық
коэффициенттер ... ... ... ... ... . ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
... ... ... ... ... ... ... ... ... 7

Қорытынды ... ... ... ... ... ... .. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..10

Қолданылған әдебиеттер
тізімі ... ... ... ... ... ... ... . ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
... .12

КІРІСПЕ

Жас егеменді Қазақстанның бірінші күннен құрылуынан бастап шағын
бизнеске экономиканы қалыптасырудағы ең бір бастапқы рөлі беріледі, ал
шағын кәсіпкерлікті қолдау мен дамытуды заңды түрде мемлекеттік
экономикалық саясаттың приоритеттік сферасы ретінде танылған. Кәсіпкерлік
табиғи жолмен құрылған ал, кәсіпкерлікті мемлекеттік қолдаудың түрлері мен
әдістері ұзақ мерзімді әлеуметті-экономикалық реформаларды жүргізу
барысында жетілдірілген экономикалық турғыдан дамыған елдерге қарағанда
Қазақстан Республикасындағы кәсіпкерлікті дамыту тарихы он жылмен ғана
саналады. Бұл мерзім ішінде кәсіпкерлікті дамыту мен қолдаудағы мемлекеттік
бағдарламалардың төртеуі қабылданып іске асырылды. Қазақстанда бұл сала
қоғамның әлеуметтік және экономикалық дамуына әсері үлкен болмағанымен,
шағын кәсіпкерлік іскер өмірдің ажырамас бөлігі болды. Өндірісі дамыған
Батыс Еуроппа, Америка және Оңтүстік-Шығыс, Азия елдерінде кәсіпкерліктің
үлесіне ішкі жалпы өнімнің жартысынан көбі келеді. Шағын бизнес – нарықтық
экономикада экономикалық өсу қарқын, жалпы ұлттық өнімнің (ЖҰӨ) құрылымы
мен сапасын анықтайтын жетекші сектор болып табылады. Барлық дамыған
елдерде шағын бизнестің үлесіне жалпы ұлттық өнімнің (ЖҰӨ) 60 – 70% келеді.
Әлемдік тәжірибенің көрсетуінше, кез – келген елдің экономикасында ірі
өнеркәсіптермен бірге елдің экономикаының нақты секторының негізгі сегменті
болып табылатын шығын кәсіпкерлік табысты да жемісті жұмыс істеп келеді.
Экономиканың белсенді факторының қайнар көзі ретінде шағын бизнестің рөлі
көптеген дамыған елдердің экономикасында қолдау тапқан. Өйткені, шағын
бизнестің үлесі жалпы ішкі өнімнің (ЖІӨ) өндірілген көлемінде орташа
есеппен 50 – 60%-дан жоғарғы бөлігін құрайды. АҚШ, Жапония, Германия,
Франция, Ұлыбритания секілді көптеген елдерде кәсіпорынның сандары жағынан
99,3 -99,7% -ның басым үлесін шағын және орта кәсіпкерлек деп аталатындар
құрайды. Олар басқаларының ішінен жұмыспен қамтамасыз ету саны жағынан
(мысалы, 500-ден кем емес адамдар) немесе негізгі қордың мөлшері жағынан
көзге түседі. Шағын бизнестің өндірістегі үлесі өндірілетін өнімдердің
жартысынан дерлік өндіреді. Дағдыдағыдай, мұндай кәсіпорындар үнемі жұмыс
орны қысқартылып жататын ірі өнеркәсіптерге қарағанда жаңа жұмыс орнымен
қамтамасыз етудің 75 – 80% береді.

1. Шағын кәсіпорындардың төлем қабілеттілігін бағалау

Шағын кәсіпорындардың несие қабілеттігін бағалау ірі және орта
кәсіпорындардың қарызды өтеу мүмкіндігін анықтаумен бірдей. Яғни
несиеқабілеттігінің қаржылық көрсеткіштерінің, ақша ағымының талдау мен
іскерлік тәуекелділікті бағалау негізінде жүргізіледі.
Алайда банктердің қаржылық коэффициенттерін және ақшалай қолдану сол
кәсіпорындардың қаржылық есеп берулерінің жағдайларының сәйкессіздігіне
байланысты қиын жағдай туғызуы мүмкін. Көбінесе шағын кәсіпкерлік
субъектілерінде лизензияланған бухгалтерінің болмайды. Сонымен қатар шағын
кәсіпорындардың аудиторлық тексерулер жүргізулерін кеткен шығындар банкке
тиым салынған. Сондақтан қарыз берушінің аудиторлық есеп беруін растауы жоқ
болады. Осы сеьептерге баланысты банк шағын кәсіпкерлерге несие беру
кезінде көбінесе қарыз алушының төлем қабілеттігін оның қаржылық
есептілігіне емес, клиенттің бизнесімен жеке танысуына сүйенеді. Сонғысына
яғни клиентпен жеке сұхбаттасу, оның кәсіпорынына жиі бару жатады.
Шағын кәсіпорынның басқарушыларымен жеке сұхбат жүргізу кезінде
ссуданың мақсаты, қарыздың өтелу мерзімі мен қайтарылу көздері анықталады.
Клиент банкке несиелік қорлардың белгілі мерзім ішінде төмендеуін, ал
несиелік шығындар дайын өнім құнына аударылатынын дәлелдеуі тиіс. Банк
кәсіпорындарға жиі барып тұру мақсатында тек қана банкке жақын фирмаларға
несие береді.
Шағын кәсіпорындардың тағы бір ерекшелігі – оның басқарушылары мен
қызметкерлері көбінесе бір отбасының мүшелері немесе бір-біріне туысқан
болып келеді. Сол себептен кәсіпорын иесінің жеке капиталы мен кәсіпорынның
капиталы араласу мүмкіндігі жоғары. Осыдан келе шағын кәсіпорындар мен банк
арасындағы несе қатынастарының келесі ерекшелігі туындайды: несиені өтеу
оның басқарушысымен кепілдендіріледі, дәлірек айтканда оның мүлігіен.
Осыған орай шағын кәсіпорынның төлем қабілеттілігін бағалағанда оның
иесінің қаржылық жағдайы ескеріледі.
Жеке каржылық есептілік нысанында жеке тұлғаның активтері мне
пассивтері туралы мәлеметтер көрсетіледі. Осы кезде орналастырылған
активтер мен камсыздандырылған пассивтер көрсетіледі. Активтерге қолма-қол
ақша қаражаттары, акциялар, облигациялар, туысқандардың, жолдастардың және
басқа да тұлғлардың дебиторлық қарыздары, жылжымайтын мүлік жатады.
Пассивтерге банктік қарыздар, шоттор мен салықтар бойынша борыштар,
кепілдікке қойылған мүліктің құны, келісім, несие, сақтандыру төлемдерінен
құралады. Толығырақ талдау жүргізу мақсатында активтер мен пассивтердің
жекелеген түрлеріне түсіндірме жүргізіледі.
Осыған орай банктің шағын кәсіпорынның несие қабілеттігін бағалау
жүйесі келесідей элементтерден тұрады:
1. Іскерлік тәуекелділікті бағалау;
2. Клиенттің жұмысына бақылау жасау;
3. Банк қызметкерінің кәсіпорынның иесімен жеке сұхбат жүргізу;
4. Кәсіпорын иесінің жеке қаржылық жағдайына баға беру.

2. Іскерлік тәуекелділікті талдау клиенттің несиеқабілеттілігін бағалау
әдісі ретінде.
Іскерлік тәуекел – бұл қарыз алушының қорларының айналымдығы
жоспарланған мерзімде және жоспарланған нәтижемен аяқталмаумен байланысты
тәуекел. Ұдайы өндірістің жекелеген кезеңдерінде қызметтің тоқтаталуы
немесе үзілуі іскерлік тәуекелдің факторлары болып табылады. Іскерлік
белсенділік факторларын ұдайы өндіріс кезеңдерімен топтастыруға болады.
І кезең – қорларды қалыптастыру.
• жабдықтаушылардың саны мен олардың сенімділігі;
• қоймалардың сапасы мен қуаттылығы;
• жүктің тасымалдау әдісіне сай болуы;
• қарыз алушы үшін шикізат пен оның тасмалдану бағаларының тиімділігі;
• сатып алушы мен шикізат және басқа да материалдарды өндірушілер
арасындағы делдалдардың саны.
• жабдықтаушының орналасуы;
• экономикалық факторлар;
• сатып алынатын шикізат пен басқа да құндылықтарға деген сұраныс;
• валюталық тәуекел факторлары;
• ипортталатын шикізатқа тиым салулардың енгізілу қаупі.
ІІ кезең - өндіру кезеңі.
• жұмыс күшінің бар болуы мен мамандануы;
• құралдардың қуаттылығы мен қызмет ету мерзімі;
• құралдардың жұмыс белсенділігі;
• өндірістік ғимараттардың жай-күйі;
ІІІ кезең - өнімді өткізу кезеңі.
• сатып алушылардың саны мен олардың төлем қабілеттілігі;
• дебитрлардың әртаратандырылуы;
• сатып алушылардың төлемеулерінен қорғалу деңгейі;
• несиеленетін дайын өнім мінезіне қарай базалық салаға қарыз алушының
қатыстылығы;
• саладағы бәсекелестік деңгейі;
• несиеленетін дайын өнімнің бағасына салт-дәстурлер мен талғамның,
саяси жағдайлардың әсер етуі;
• демографиялық факторлар;
• валюталық тәукелділіктің факторлары.
Сонымен қатар өткізу кезеңіндегі тәуекелділік факторлары бірінші және
екінші кезең факторларымен қатар жүруі мүмкін. Сондықтан өткізу
стадисында іскерлік тәуекелділіктің деңгейі, қорларды қалыптастыру немесе
өндірістік кезеңге қарағанда жоғары болады.
Мысалы (1-кесте)
Іскерлік тәуекелділіктің критериі Баллдар

І. Жабдықтаушылардың саны:
үштен артық 10
екеу 5
бір 1
ІІ. Жабдықтаушылардың сенімділігі
барлық жабдықтаушылардың жақсы атаққа ие 5
жабдықтаушылардың көбісі іскерлік серіктес ретінде сенімді 3
жабдықтаушылардың негізгі бөлігі сенімді 0
ІІІ. Жүкті тасымалдау
қаланың ішінде, сақтандыру полисі бар және тасымалдау түрі
тауарға сәйкес
жабдықтаушы сатып алушыдан бөлек орналасқан, сақтандыру полисі 10
бар, тасымалдау тауарға сәйкес;
жабдықтаушы сатып алушыдан алыс орналасқан, тасымалдау тауардың8
бір бөлігін жоғалтуға немесе сапасын төмендету мүмкіндігі бар,
сақтандыру полисі бар
жабдықтаушы қаланың ішінде орналасқан, тасымалдау тауарға сәйкес6
емес, сақтандыру полисі жоқ және т.с.с.
ІІІ. Жүкті қоймаға орналастыру 4
Қарыз алушының өз қоймалары бар немесе қоймалар қажет емес
жағдайда
Қоймалар жалға алыған болса 5
Қоймалар қажет, бірақ іскерлік тәуекелділікті бағалау кезінде 3
болмаған жағдайда
және т.с.с 0


Экономикалық тұрақсыздық жағдайында іскерлік белсенділікті талдау
қаржылық коэффициенттердің негізінде жасалған талдауға қосымша бағалау
болып табылады және клиенттің төлем қаюілеттігін толығымен бағалауға
мүмкіндік береді. Қаржылық коэффициенттік талдау өткен есептік кезеңдегі
орташа нақты мәліметтер негізінде есептеледі.
Іскерлік белсенділіктің аталған факторлары банктің несиелік
мілемдемелердің стандарртты нысанын жасауда, ссуданы берудің техникалық-
экономикалық негізін дауындауда ескеріледі.
Коммерциялық банк іскерлік белсенділікті скоринг негізінде нысандалып
өткізіледі. Скоринг клиенттердің “өткен” несиелік тарихынан банк клиенттің
несиені уақытында қайтара алу мүмкіндігін бағалай алады, ол математикалық
және статистикалық модельден тұрады.
Скоринг кезінде несиелік белсенділіктің әрбір факторы баллмен
есептеледі. Неғұрлым балл жоғары болса, соғұрлым клиенттің несиені қайтару
қабілеті жоғары деп есетеледі.

3. Банк клиенттерінің несиеқабілетігін бағалайтын қаржылық
коэффициенттер.
Шетелдік және қазақстандық банкіілк тәжирибеде қарыз алушының
несиеқабілеттігін бағалайтын түрлі қаржылық коэффициенттер қолданады. Оның
түрлері банкттің кленттерінің ерекшелігімен, банктің несиелік саясатымен
анықталады. Қолданылатын барлық коэффициенттер бес топқа бөлінеді;
І - өтімділік коэффициенттері;
ІІ – тиімділік және айналымдылық коэффициенттері;
ІІІ – қаржылық левераж коэффициенттері;
ІV – пайдалылық коэффициенттері;
V – қарызды қызмет көрсету коэффициенттері.
Аталған топтарға кіретін несиеқабілеттілік көрсеткіштері көптеген
түрлілікпен ерекшелене алады. Мысал ретінде келесі жүйені көрсетуге болады
(2-кесте).
2-кесте.
Нормативтік
Көрсеткіштер деңгейлер*
Өтімділік коэффициенттері:
- ағымдағы өтімділік коэффициенттері 2,0 - 1,25
- жедел өтімділік коэффициенттері
Тиімділік (айналымдылық) коэффициенттері:
- қорлардың айналымдығы
- дебиторлық қарыздардың айналымдылығы
- негізгі құралдардың айналымдылығы ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Қарыз алушының несие қабілеттілігін бағалау туралы
Қарыз алушының несие қабілеттілігін бағалаудың экономикалық негізі
Банк баланстарын талдау
Банк табыстылығын басқару
Қаржылық тәуекел
Банк клиентінің несие төлеу қабілеттілігі
Банктің қаржылық тұрақтылығын талдаудың теориялық аспекттері
Қарыздар операциялардың құрылымын талдау
«Казкоммерцбанк» АҚ-ның қаржылық экономикалық жағдайын талдау
Коммерциялық банктердің несиелік тәуекелдерді басқару бойынша жұмысын ұйымдарстыру
Пәндер