Жоғары интегралдық схемалар


ЖОСПАР
Кіріспе3
Компьютерлер әлеміндегі эволюция4
Электронды-есептеу машиналарының жетілу сатылары6
Электронды-есептеу машиналарының 1-буыны6
Екінші буындағы электронды-есептеу машиналары8
Үшінші буындағы электронды-есептеу машиналары9
Келесі буындағы электронды-есептеу машиналары15
Микропроцессорлар17
IBM PC ашық түрдегі архитектуралы компьютері18
Қорытынды23
Кіріспе
Адамзат баласы дамудың барлық тарихи кезеңдерінде есептеу жұмыстарын жүргізіп отыруға әрқашанда мұқтаж болды. Алғашқы кезеңдерде оған, аяқ-қол саусақтары секілді қарапайым құралдар жеткілікті болды.
“Компьютер” сөзі “есептеуіш” мағынасын білдіреді яғни есептеуге арналған құрылғы.
1642 жылы Блез Паскаль механикалық түрде, сандарды қосатын, құрылғы ойлап тапты, ал 1673 жылы төрт арифметикалық амалдар орындайтын арифмометр жасалып шығарылды. Алғашқы компьютер 1946 жылы құрастырылған. Ал бірінші дербес компьютер 1970 жылы шықты .
Ал біз жұмыс істеп күнделікті көріп жүрген компьютерлеріміз 1980 жылы шыққан «ЭППЛ-ІІ» компьютері мен IBM PC компьютерлерінен бастау алады.
Біздің курстық жұмысымыздың тақырыбы компьютерлердің тарихындағы әр түрлі кезеңдердегі түрлері және олардың айырмашылықтары жайында болмақшы.
Осы курстық жұмысты жазу барысында қазақ тілінде жазылған кітаптардың аздығы көзге ұрып тұрды. Керісінше басқа тілдегі материалдар қыруар көп-ақ. Келешекте осы олқылықтардың орны толар деген үміттемін. Өйткені келешек тек ақпараттар алмасу заманының тұрақты құрылғысы компьютерлерге тәуелді болмақ.
Компьютерлер әлеміндегі эволюция
Ғылым мен техника дамуына байланысты есептеу жұмыстарының қажеттілігі артып, оны жеңілдету үшін арнайы құралдар - абак, есепшот, арифмометр, арнаулы математикалық кестелер шығарыла бастады. Бірақ үстіміздегі ғасырдың 40 жылдарында, ядролық физиканың даму ерекшеліктеріне байланысты, қолмен есептеу істері көптеген материалдық ресурстарды және адамның тікелей араласуын талап ете бастады. Мысалы, "Манхеттен жобасын" (АҚШ-тағы атом бомбасын жасау) іске асыру кезінде есептеу жұмыстарына 600 адам қатысты, олардың бірсыпырасы тікелей есептеумен айналысып, қалғандары сол жұмыстың дұрыстығын тексеріп отырды.
XX ғасырдың ортасында информацияны өңдеуді автоматтандыру ісінің қажеттілігі (көбінесе әскери талаптарға сай) электрондық техника мен технологияның қарқынды дамуына себепші болды.
Электроника табыстары нәтижесінде жасалынған техникалық аспаптар электрондық есептеуіш машиналар (ЭЕМ) деп атала бастады.
1946 жылы алғаш пайда болған ЭЕМ-дер электрондық шамдар негізінде жұмыс істейтін, үлкен залдарда орналасқан, көлемді электрондық жабдықтар болатын.
Бірақ 1948 жылдың өзінде-ақ электрондық шамдар шағын электрондық аспаптармен - транзисторлармен алмастырылып, компьютерлердің бұрынғы жұмыс өнімділігі сақталынғанмен, көлемі жүз есеге дейін төмендеді.
70 жылдар соңында интегралдық схемалардан немесе чиптерден жасалған мини-ЭЕМ-дер шыға бастады (транзисторлар мен олардың арасындағы қажетті байланыстар бір пластинада орналасқан) . Осындай микропроцессорлардың (біріктірілген интегралдық схемадан - БИС элементтерінен тұратын) шығуы дербес компьютерлер заманының басталғанының алғашқы белгісі болды.
Алғашқы есептеу жұмыстарын автоматтандыруға арналған ЭЕМ-дер күннен күнге артып келе жатқан информация ағынымен жұмыс істеуде өте ыңғайлы құрал болып шықты.
Бастапқы кезеңдерде ЭЕМ-дерде тек арнайы үйретілген адамдар ғана жұмыс істеді, бірақ онша дайындығы жоқ адамдардың компьютерді пайдалану мұқтаждығы маман еместерге арналған машина жасау қажеттілігін тудырды.
70 жылдар басында "тұрмыстық" (үйдегі) компьютерлер деп аталған микрокомпьютерлер шықты. Олардың мүмкіндіктері шектеулі болатын, тек ойнау үшін және шағын мәтіндер теру үшін ғана пайдаланылды. 70 жылдар ортасында тұрмыстық компьютерлердің етек алғаны сондай, оларды сусын шығаратын фирмалар да (Coca Cola) жасай бастады.
Дегенмен, микрокомпьютерлер дамуындағы ең елеулі оқиға болып 1981 жылы ІBM фирмасы жасаған, кейіннен "дербес компьютер" деп аталған шағын компьютердің шығуы болды.
Сол уақыттан бастап осы атау шағын компьютерлер тобының жалпы аты есебінде тұрақталынып қалды.
Электронды-есептеу машиналарының жетілу сатылары
Электронды-есептеу машиналарының 1-буыны
Есептеу машиналарының өсу тарихына көз жүгірткенде, ең алдымен электронды-есептеу машиналарының «буындары» деген ұғымға көңіл аударуымыз қажет. Есептеу техникасының осы кезге дейінгі даму сатысында электронды-есептеу машиналарының бірнеше буыны ауысып үлгірді. Өйткені бір машинаның негізінде екінші машина, ал екінші машина негізінде үшінші, т. б. машиналар жетілдіріліп жасалынып жатады. Егер ЭВМ-нің барлық техникалық негіздері түгелдей ауысатын болса, онда біз жаңа сатыдағы машина дүниеге келеді дейміз. Электронды-есептеу машиналарының бірінші буынына электрондық лампалар негізінде жасалған машиналар жатады.
Электрондық лампалы машиналардың қатарына 1950 жылдарда жасалған «Стрела», «Урал-1», «УраЛ-2», «Урал-4», «Минск-1», т. б. атауға болады.
Ал АҚШ-та осы кездегі компьютерлер математик Дж. фон Нейманның есімімен тығыз байланысты.
1946 жылы Принстондағы қазіргі заманғы зерттеу институтындағы (Institute for Advansed Studies - IAS) фон Нейман және оның әріптестері IAS деп аталатын программасында есте сақтау қабілеті бар компьютерді ойлап табуға кіріскен болатын. Бұл компьютер 1952 жылы жасалып бітті.
1-сурет. IAS компьютерінің блок-схемасы
- Оперативтік жадықондырғысында программаның командалары мен деректер сақталады;
- Арифметикалық және логикалық қондырғыдаекілік есептеу жүйесінде келтірілген деректер өңделеді;
- Программаны орындауды басқаратын қондырғыдажадтағы сақталған командаларды талдап олардың орындалуын ұйымдастырады.
- Енгізу-шығару жабдығында программаны орындауды басқаратын қондырғыдан келген сигналдарға сәйкес жұмыс істеледі.
Бұлар көлемі жағынан өте үлкен (300 м 2 -қа дейін орын алатын), қажетті энергиясы көп (30-150 кВ. А) және жұмыс атқару қабілеті нашар, тез қызатын машиналар еді. Электронды-есептеу машиналарының алғашқы буыны негізінен электрондық лампалардан тұрады, машиналардағы лампалардың саны 4-5 мыңға, ал диодтар саны 5-6 мыңнан артық болатын. Амал орындау жылдамдықтары секундына 100-ден бастап 5-6 мыңға дейін жететін.
Екінші буындағы электронды-есептеу машиналары
Екінші буындағы электронды-есептеу машиналары жартылай өткізгішті пайдаланып жасалған, олар транзисторлар мен диодтардан және т. б. тұрады.
Бірінші буындағы машиналардың кемшіліктерін еске ала отырып, ғалымдар жартылай өткізгіштер негізінде машиналар ойлап шығарды. Яғни, электронды-есептеу машиналары бір негізден толығымен басқа негізге көшті. Сондықтан мұндай машиналарды екінші буындағы машиналардың қатарына жатқызуға болады. Осы кезге дейінгі жасалған есептеу машиналары әр 5 жыл сайын бір буыннан екінші буынға ауысып отырды десек қателеспейміз. Екінші буындағы машиналардың қатарына төмендегідей жартылай өткізгішті (диодты, транзисторлы) машиналар жатады.
Бұл өзгерістің негізінде американдық Bell Labs фирмасының 1947 жылы жартылай өткізгішті транзисторларды ойлап табуы жатқан еді.
Электронды-есептеу машиналарындағы лампаларды жартылай өткізгішті транзисторлармен алмастырғаннан кейін олардың жұмыс атқару қабілеті едәуір артты. Егер лампалы машиналар бір секундта бірнеше мың ғана амал атқарса, ал жартылай өткізгішті машиналар секундына он, тіпті жүз мыңдаған амал орындайтын болды.
Мысалы, БЭСМ машинасының негізінде жетілдірілген екінші буындағы БЭСМ-4 машинасы бір секундта 20 мың амал орындайды, ал «Урал-11»-50 мың, «Минск-32»-65 мың, «Урал-14»- 100 мың, тіпті БЭСМ-6 секундына бір миллион амал орындай алатын болды. Олар тек жылдамдық жағынан ғана жетілдіріліп қоймай, машинаның есте сақтау құрылғыларыныңда сыйымдылығы жүздеген есе артты. Мысалы, электронды-есептеу машинасы «Урал-11»-дің ішкі есіне - 65 мың сан, АҚШ-тың «Стреч» машинасы - 260 мың, «Урал-14»-500 мың сан сыйғызуға болады. Сонымен бірге бірінші буындағы машиналарға қарағанда, екінші буындағы машиналарға электр қуаты аз жұмсалады, әрі қызмет ететін инженерлердің саны да оған қарағанда азайды. Бірінші буындағы машиналарды орналастыруға 200-300 шаршы метр алаң қажет болса, екінші буындағы машиналар үшін 30-40 шаршы метр алаң жетіп жатыр.
Бұл кезеңдегі мини-компьютерлерді шығарушы жаңа DEC корпорациясы 1957 жылы нарыққа PDP-1 компьютерін шығарды.
1-кесте. Компьютерлер буындары
Үшінші буындағы электронды-есептеу машиналары
Үшінші буындағы машиналар жұқа магниттік пластинкалар, туннельдік диодтар, микромодульдік немесе интегралдық схемалардан жасалды. Бұл интегралдық микросхемалар 1958 жылы ойлап табылды. Осылайша микроэлектроника дәуірі басталды. Интегралдық схемаларды қолдану компьютерлердің үшінші буынының негізгі ерекшелігі болып табылады.
Сонымен үшінші буындағы машиналарды қысқаша интегралдық схемалар арқылы жасалған машиналар деп атауға болады. Мұндағы интеграл сөзінің мағынасы - бүтін, біртұтас деген ұғымды береді.
Интегралдық схеманы жасағанда барлық электрондық элементтер: диодтар, транзисторлар, конденсаторлар, резистерлер бір ғана материалдан (жартылай өткізгішті кристалдан, металдан, диэлектриктен) жасалады. Бұрынғы жеке-жеке бөлшектерге қарағанда бүтін бір схеманы жасау жеңілдеу, өйткені бұрын әрбір бөлшектердің схемасы қолдан жасалса, интегралдық схеманы автоматты түрде монтаждауға болатын болды.
Дегенмен интегралдық схемалар жасау да оңай іс емес. Оның қиындығы жасалатын пластинканың өте кішілігінде. Конденсаторлар, резисторлар және де басқа элементтерден тұратын пластинкалардың мөлшері миллиметр өлшемімен ғана есептеледі. Сондықтан да бұл істі жеңілдету үшін монтаждау жұмысы автоматтандырылды. Сөйтіп, барлық элементтер, оның қосылу, ажыратылу жүйелері бір ғана жартылай өткізгішті кристалл пластинкаға орналастырылды. Бүл жинақталған пластинкаларды интегралдық схемадағы пластинкалар деп атайды. Мұндай схемалардың жұмыс атқару қабілеті күшті болғанымен, бір кемшілігі бұзылса жөндеуге келмейді, оны тек жаңа пластинкамен ғана ауыстыру қажет. Өйткені «істен шыққан» схеманы жөндеу жаңа элементпен ауыстырғаннан әлдеқайда қымбатқа түседі.
Интегралдық схема негізінде жасалған электронды-есептеу машиналарының басқа машиналардан артықшылығы, олардың көлемі бір жазу столындай ғана, ал қосымша құрылғыларын қосқанда бар жоғы 15-20 шаршы метрдей жерді алады. Әрі оларға жұмсалатын электр қуаты да аз - бірнеше киловаттан артпайды. Сондай-ақ мұндай машиналардың есіне кез келген шамадағы информацияларды сыйдыруға болады. Олардың электрондық «миы» тек сандармен ғана жұмыс істеп қоймай, сөздермен, үлкенді-кішілі текстермен де жұмыс атқара алады. Оның амал орындау жылдамдығы мен жұмыс атқару қабілеті жоғары. Егер есептеу машиналарының бірінші және екінші буындарының құрылғылары бірінен соң бірі сатылап жұмыс істейтін болса, үшінші буын машиналары құрылғыларының бәрі бір мезгілде жұмыс атқара алады. Сонымен бірге бұларға жаңа құрылғылар жасалып қосылған. Мысалы, информацияларды оқитын автомат және экрандық пульт. Электрондық пульт құрылғысының сырт пішіні телевизор экраны бар жазу машинасына ұқсас. Экранная машинаға ендірілетін немесе одан шығатын информация көрініп тұрады. Жазу машинасымен берілген информация әуелі экранда көрініп, одан соң машина есіне енеді. Экрандағы информациялардың қателерін түзеп, өзгертіп қайта жазуға болады.
Үшінші буындағы машиналардың үлкен бір тобы ЕС (единая серия) бірыңғай сериялы электронды-есептеу машиналары болып табылады.
ЕС машиналары бір-бірімен программалық және техникалық жағынан да ұқсас. Олардың біріне жасалған программа басқаларына да жарайды, тетіктері де бірдей, сондықтан сынса ауыстырып салуға болады.
ЕС машиналарының ішіндегі көлемі жағынан кішілері ЕС-1010, ЕС-1021, бұлардың амал орындау жылдамдығы секундына 20 мың амалдан артады, негізінен инженерлік, экономикалық есептерді шешуге арналған. ЕС-1020 машинасының амал орындау жылдамдығы 20 мың амал/сек, ал есте сақтау құрылғысының сыйымдылығы 64 мың байт, немесе 32 разрядты 16 мың «машина сөзі». Бұл машинада 112 байланыс каналы бар, өндірісті басқару жүйелерін автоматтандыру (АСУ) және де басқа жоғарылау, инженер-техникалық үлкен есептерді шешуге арналған.
EC-1020 машинасы орта кластағы машина қатарына жатады. Амал орындау жылдамдығы 100 мың амал/сек. Ішкі ecтe сақтау құрылғысының сыйымдылығы 512 мың байт. Ал ЕС-1040 машинасы секундына 300 мың амал орындайды. Ішкі естің сыйымдылығы 256 мыңнан бір миллион 24 мың байт. ЕС-1030, ЕС-1040 машиналары өндірісті автоматты түрде басқару, экономикалық информацияларды өңдеу, т. б. есептерді шешуге кеңінен пайдаланылуда.
ЕС-1060 машинасы жоғары кластағы машина болып табылады. Амал орындау жылдамдығы 1, 5 миллион амал/сек. Ішкі есте сақтау құрылғысының сыйымдылығы бір миллион 24 мыңнан 8 миллион 192 мың байтқа дейін жетеді.
Ең тиімдісі бұл машиналарды бір-бірімен жалғастырып қоса отырып көп машиналы тұтас бір жүйе жасауға болады.
ЕС-1060 машинасының 400-ден астам байланыс каналы болғандықтан оған әр түрлі құрылғыларды (сыртқы ес, магниттік ленталар, дискалар, қорытынды шығару, информация енгізу, т. б. ) қосуға болады. Демек, информацияларды телефон, телетайп, телеграф, тіпті радио байланыстары арқылы машина есіне жазуға болады.
Үшінші «буындағы» электронды-есептеу машиналарына информация енгізуде тек телетайп, телефон ғана емес, қарындаш та қолданылады. Егер біз қарындашпен қағазға жазатын, сызатын, т. б. болсақ ол электронды-оптикалық сәуле түтігі арқылы экраннан көрінеді. Электрондық қарындаш арқылы информацияларды өшіруге, қайта жазуға, өзгертуге, үлкейтуге, кішірейтіп көрсетуге болады. Ең қызығы электрондық қарындаш кейбір дұрыс жазылмаған информацияларды өзі түзей алады. Телетайп, түсті қарындаш және экранды тұтас алғанда машина тілінде дисплей (ағылшын тілінде display - көрсету) деп атайды.
Үшінші буындағы есептеу машиналарының негізгі құрылғыларының бірі - автоматты түрде оқу құрылғысы (читающие автоматы) . Бұл құрылғының көмегімен текстерді бірден оқып қабылдауға болады. Оку автоматы заттың (әріптер, символдар, т. б. ) түсін тану (распознавания образов) негізінде жасалған. Берілген информацияларды текстің өзінен бірден қабылдаудың қаншалықты тиімді екендігі айтпаса да түсінікті.
Кейінгі кездерде машиналарға информация адамның дауысы арқылы да қабылданып жүр.
Негізгі компоненттеріне бар болғаны екі түрлі электрондық элементтер қолданылады - логикалық вентильдер (gate) және екілік есте сақтау ұяшықтары (memory cell) .
Осы электронды схемалар компьютердің мынадай негізгі функцияларымен байланысады.
- Деректерді сақтау. Бұл функция екілік есте сақтау ұяшықтарының көмегімен жүзеге асырылады.
- Деректерді өңдеу. Бұл функция өзара ерекше байланысып жатқан вентиьдер көмегімен орындалады.
- Деректерді жылжыту. Вентильдердің арқылы жадтан/жадқа деректерді жылжыту іске асады.
- Басқару. Компоненттер арасындағы байланыстар басқарушы сигналдарды тасымалдауға пайдаланылады.
а) Вентиль
б) Есте сақтау ұяшығы (жады)
2-сурет. Компьютердің негізгі электрондық элементтері
1965 жылы Гордон Мур (Интел корпорациясының негізін салушы үшеудің бірі) 1 чиптегі транзисторлар саны әр жыл сайын екі есеге өсіп отырады деп тұжырымдаған болатын. Шындығында бұл осындай заңдылыққа айналып та кетті.
Келесі буындағы электронды-есептеу машиналары
Егер есептеу машиналарының дамуын кезеңдерге бөлуде 1950 - 1970 жылдар аралығында үш буынға бөлудің қалыптасып кеткені ешкімді таң қалдыра қоймаса, ал компьютерлердің келесі буындарын кезеңдерге бөлуде әркім әртүрлі көзқарастар айтып жүргені мәлім. Дегенмен, біз 1-кестеде келтірілген деректерді негізге аламыз. Сөйтіп келесі буындардың негізінде жоғары интегралдық схемалар және аса жоғары интегралдық схемалар жатқанын мойындаймыз.
Төртінші буындағы машиналар үлкен интегралдық схема бойынша жасалған. Бұл машиналардың негізі микроқұрылғылар жасаумен тығыз байланысты болды.
Электронды-есептеу машиналарының информация тасығыштары, оны өңдеуге, сақтауға арналған элементтерінің жұмыс атқару міндеттері әр алуан болуына қарамай, оларды өзара байланысқан түрде бір ғана жартылай өткізгішті материалда (германий немесе кремнийде) орналастыруға мумкіндік туды. Сонымен, регистр, сумматор, дешифратор, т. б. толып жатқан машина құрылғылары өзара байланысты бір ғана блок түрінде жасалды. Үлкен интегралдық схемалар, үшінші буында пайдаланылатын интегралдық схемалар негізінде жасалды. Үлкен деген сөз мұнда көлемі немесе салмағы жағынан алып отырғанымыз жоқ, ол құрылғыларды бір блокта немесе бір схемада қамту мүмкіндігін көрсетеді. Мысалы, ауданы 5X5, 2 мм болатын бір ғана монокристалда 45 мыңға дейін элемент орналастыруға мүмкіндік бар. Бұл санның аз немесе көп екендігін мына мысалдан білуге болады: телевизорда бір мыңдай ғана элемент бар, ендеше жаңағы 5x5, 2 мм монокристалға 45 телевизор элементтерін сыйғызуға болады.
Осыншама кішкентай ауданға 45 мың элемент сыйдыру, әрине оңай емес. Сондықтан ЭВМ-ді жасау жұмысын есептеу машиналардың өз міндеттеріне беріп отырмыз. Кристалда элементтердің орналасу тәртібін (фотошаблонның) машина есептеп береді, сол жасалған фотошаблон бойынша керекті интегралдық схема жасалады.
Үшінші буында қолданылған интегралдық схемаға қарағанда үлкен интегралдық схеманың мынадай артықшылықтары бар:
а) үлкен интегралдық схеманың бұрынғы схемаларға қарағанда жұмыс атқару мумкіншілігі артық әрі көлемі де әлдеқайда кіші, салмағы да жеңіл;
ә) қолданылатын электр қуаты да бірнеше есе аз;
б) блоктардың бағасы алғашқы буындардағы машиналар блоктарына қарағанда бірнеше есе арзан. Мысалы, екінші буындағы электронды-есептеу машиналарының 100 мың элементтен тұратын бір ғана құрылғысы (блогы) бір миллион теңгеге жуық тұрса, ал үшінші буындағы ЭВМ-нің сондай құрылғысы бірнеше мың теңгеге дейін арзандаса, ал үлкен схемада жасалған блок (құрылғы) ондаған теңге ғана тұрады;
Сонымен төртінші буындағы кіші электронды-есептеу машиналарының көлемі - енгізу, қорытынды шығару, т. б. құрылғыларын қосып есептегенде жазу столының көлемінен артпайды. Ал бұлар секундына 100 мыңға дейін амал орындай алады. Дегенмен төртінші буын машиналары үшін 100 000 амал/сек. көп цифр емес, ендеше олардың амал орындау жылдамдығын қалай арттыруға болады?
Оның бірден-бір жолы параллель түрінде бірнеше процессорларды пайдалану. Бұл мәселенің техникалық жағынан қиындығы да аз емес, дегенмен қазіргі кезде бұл идея іске асып отыр. Мысалы, АҚШ-тың Иллинойс университетінде жасалған «ИЛЛИИАК-IV» машинасына 256 процессор бірден орнатылған. Бұл электронды есептеу машиналарының әрбір процессорының арифметикалық құрылғысы секундына 3 миллион амал орындай алады. Осындай жылдам есептейтін машиналардың дүниеге келе бастауы болашақ ЭВМ-дердің, яғни бесінші буындағы электронды-есептеу машиналарының өмірге жолдама алуына негіз болады.
Микропроцессорлар
1971 жылы Интел фирмасы 4004 микросхеманы жасап шығарды. Ал келер жылы 8008 микропроцеесор жасалынды. Бұл 8-разрядты тұңғыш микропроцессор еді, бұл 4004-ке қарағанда екі есе күрделі болатын. Бұдан кейін 1974 жылы 8080 микропроцессор (бұл да 8-разрядты) микропроцессор шықты. Мұнда командалар жүйесі дамыған әрі жылдам қызмет атқарылатын. Осы микропроцессор 70-жылдардың соңына дейін стандарт болды десек қателесе қоймаймыз. Дәл осы микропроцессорға негізделген алғашқы дербес компьютер 1975 жылы пайда болды.
Ал 1975 жылдың қаңтар айында шыққан "Попьюлар Электроникс" журналындағы мақала Билл Гейтс пен Пол Алленнiң (Майкрософт фирмасының негізін салушылар) өмiрiне үлкен өзгерiс әкелдi. Бұл журналдың мұқабасында "Альтаир 8080" деп аталған микрокомпьютер көрсетiлген болатын. Ал мұны шығарған "Эм-Ай-Ти-Эс" (MITS) компаниясы туралы көлемдi мақала жарияланған едi. Ал бұл компьютерлердiң ұрымтал жерi бағдарламамен жабдықталмағандығында екеніне көздерi жеткен Билл мен Пол "Эм-Ай-Ти-Эс" компаниясымен телефон арқылы хабарласып өздерiнiң "Альтаирға" бағдарлама жазғандарын айтады. Шындығында олар "Альтаирға" Бейсик тiлiнiң жобасын бейiмдеп жазбақшы болған жоспарлары ғана болатын. Мұны естiген "Эм-Ай-Ти-Эс" компаниясының басшысы Эд Робертс бұларды Альбукерк қаласына (Нью-Мексика штаты) шақырды.
... жалғасы- Іс жүргізу
- Автоматтандыру, Техника
- Алғашқы әскери дайындық
- Астрономия
- Ауыл шаруашылығы
- Банк ісі
- Бизнесті бағалау
- Биология
- Бухгалтерлік іс
- Валеология
- Ветеринария
- География
- Геология, Геофизика, Геодезия
- Дін
- Ет, сүт, шарап өнімдері
- Жалпы тарих
- Жер кадастрі, Жылжымайтын мүлік
- Журналистика
- Информатика
- Кеден ісі
- Маркетинг
- Математика, Геометрия
- Медицина
- Мемлекеттік басқару
- Менеджмент
- Мұнай, Газ
- Мұрағат ісі
- Мәдениеттану
- ОБЖ (Основы безопасности жизнедеятельности)
- Педагогика
- Полиграфия
- Психология
- Салық
- Саясаттану
- Сақтандыру
- Сертификаттау, стандарттау
- Социология, Демография
- Спорт
- Статистика
- Тілтану, Филология
- Тарихи тұлғалар
- Тау-кен ісі
- Транспорт
- Туризм
- Физика
- Философия
- Халықаралық қатынастар
- Химия
- Экология, Қоршаған ортаны қорғау
- Экономика
- Экономикалық география
- Электротехника
- Қазақстан тарихы
- Қаржы
- Құрылыс
- Құқық, Криминалистика
- Әдебиет
- Өнер, музыка
- Өнеркәсіп, Өндіріс
Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор #1 болып табылады.

Ақпарат
Қосымша
Email: info@stud.kz