Қазақ тілін оқыту методикасының ғылыми-зерттеу әдістері

ЖОСПАР

Кіріспе

1. Қазақ тілін оқыту методикасының ғылыми.зерттеу әдістері. Оқыту әдістерін топтастыру
2. Жалпы оқу икемділіктері мен машықтарын кезең бойынша қалыптастыру әдістері
3. Өнімді оқыту әдістері
КІРІСПЕ

Бастауыш сынып оқушыларын қажетті білім негіздерімен қаруландырып, оқу материалдарының мазмұнын бүгінгі күннің талабына сай меңгерту үшін оқудың тиімді әдіс-тәсілдерін дұрыс таңдап алып, ұтымды қолдану талап етіледі.
Оқушыларға білім беру барысында мұғалімнің тікелей басшылығымен жүзеге асырылады. Мұғалім оқу материалын сөзбен түсіндіреді. Ал мұғалім сөзі сабақта әр түрлі әдіс-тәсілдер арқылы толықтырылып отырылады.
Білім алуда оқушының оқуға деген талабы, ынтасы, қызығуы және оқудың қажеттілігін сезінуі үлкен рөл атқарады. Бұл жайттарды ескермей, балаларды білім негіздерімен қаруландыру қиын. Сондықтан да ең алдымен оқушыларды білім алуға қызықтыруға, яғни олардың білімге деген ынтасын арттыруға айрықша көңіл бөлінеді.
Бағдарламаға сай қазақ тілі материалдары оқушыларға қалай үйретіледі? Белгілі бір пәнді үйрету барысында оқушылардың әрекетін ұйымдастыруды оқытудың әдісі дейміз. Оқыту әдістерінің қайсысы болмасын, оқушы мен мұғалімнің ара-қатынасын білдіреді. Бұл олардың бірлесіп әрекет ету тәсілдері болып табылады.
Метод – грекше зерттеу жолы деген сөз. Басқаша айтқанда оқушының ақыл-ойының және практикалық қызметінің тәсілі деген мағынаны білдіреді.
Оқу әдісі – оқушылардың дүниетанымын қалыптастыру, қабілетін дамыту, оларға білім, білік және дағдыны меңгерту жолындағы мұғалім мен оқушылардың бірліктегі атқаратын жұмыстарының тәсілі.
Мұғалімнің оқыту әдісі деп оқу процесінде оқушылардың ақыл-ой процесіне басшылық ету және білім беру тәсілдері айтылады. Оқушылардың үйрену әдісі дегеніміз – олардың білім, білік, дағдыларды меңгеру тәсілдері. Оқу процесін жүргізу жұмысында басшылық рөлді мұғалім атқарады. Сол себепті мұғалімнен білімділік және әдіс-тәсілдерге төселген шеберлік талап етіледі. Ал, оқушылыр болса оқу еңбегіне саналы әрі белсенді түрде қатысу
        
        ЖОСПАР
Кіріспе
1. Қазақ тілін оқыту методикасының ғылыми-зерттеу әдістері. Оқыту әдістерін
топтастыру
2. Жалпы оқу ... мен ... ... ... қалыптастыру
әдістері
3. Өнімді оқыту әдістері
КІРІСПЕ
Бастауыш сынып оқушыларын ... ... ... ... ... мазмұнын бүгінгі күннің талабына сай меңгерту үшін оқудың
тиімді әдіс-тәсілдерін дұрыс таңдап алып, ... ... ... ... ... беру ... мұғалімнің тікелей басшылығымен жүзеге
асырылады. Мұғалім оқу ... ... ... Ал ... ... әр ... ... арқылы толықтырылып отырылады.
Білім алуда оқушының оқуға деген талабы, ... ... және ... ... ... рөл атқарады. Бұл жайттарды ескермей, балаларды
білім негіздерімен қаруландыру қиын. Сондықтан да ең алдымен ... ... ... яғни ... ... деген ынтасын арттыруға
айрықша көңіл бөлінеді.
Бағдарламаға сай ... тілі ... ... қалай үйретіледі?
Белгілі бір пәнді үйрету барысында оқушылардың әрекетін ... ... ... ... ... қайсысы болмасын, оқушы мен
мұғалімнің ... ... Бұл ... бірлесіп әрекет ету
тәсілдері болып табылады.
Метод – грекше зерттеу жолы деген сөз. Басқаша айтқанда оқушының ... және ... ... ... ... мағынаны білдіреді.
Оқу әдісі – оқушылардың дүниетанымын қалыптастыру, қабілетін ... ... ... және ... ... жолындағы мұғалім мен оқушылардың
бірліктегі атқаратын жұмыстарының тәсілі.
Мұғалімнің оқыту әдісі деп оқу ... ... ... ... ету және ... беру тәсілдері айтылады. Оқушылардың
үйрену әдісі дегеніміз – олардың білім, ... ... ... Оқу ... ... ... ... рөлді мұғалім атқарады.
Сол себепті мұғалімнен білімділік және әдіс-тәсілдерге төселген шеберлік
талап етіледі. Ал, оқушылыр болса оқу ... ... әрі ... ... ... ... оған әбден машықтанған болуы қажет. Осындай екі
жақты белсенді әрекеттің нәтижесінде ғана ... ... ... мақсаттарға жете алады.
Оқытудың тиімді методикасының дидактикалық шарттарының бірі ... ... ... ала ... Бұл ыңғайда мұғалім информациялық және
ұйымдастыру әдіс-тәсілдерін пайдаланады. Бірінші әдіс ... ... жаңа ... ... ... ... әдіс арқылы
оқушылардың білімді өздігінен меңгеруіне ... ... ... ... ... ... ... үйлесімді байланысқа түседі. Яғни информация методы
оқушылардың түсінуі мен білім ... ... ... да ... оқушылардың білімді меңгеру үстінде ізденіске талпынуын тудырады.
Егер оқушы өздеріне ұсынылған белгілі бір әдіс пен ... ... ... ... мұғалімнің баяндап түсіндірген күйінде ғана
оқып үйренсе, ол еске түсіру қызметі болады.
Ал, материалды мұғалім түсіндіргендегіден ... кең, ... ... ... тіл ... ... аясындағы « жаңалықтарын »
меңгерсе, мәселені шешу жолында жаңа ... ... онда ... ... ... көрінісі болады. Еске түсіру мен шығармашылық
жұмыс өзара байланысты болғандықтан, оқыту ... бұл ... ... ... де ... бой ... ... материалының мазмұны мен оқыту әдісінің арасында өзекті байланыс
болуы – оқыту ісі ... бір ... ... ... ... қарай оны меңгертудің ең қолайлы деген әдістерін таңдайды.
Оқыту әдіс-тәсілдерін таңдағанда ... ... жеке және ... қазақ тілі материалын меңгертуге деген дайындық деңгейін,
әрбір оқушының психологиялық ерекшелігін ескереді.
Мектепте оқыту жұмысының алдына ... ... ...... ... берік практикалық дағды беру және оларға білімді ... ... сол ... практикада кәдеге асыра алатындай ... Бұл игі ... ... ... ... ... оқушының
өздігінен жұмыс жасауына себебін тигізетін әдістерді қолдану жолымен жүзеге
асады. Осыған байланысты бастауыш сыныптарда қазақ тілін оқыту ... ... ... ... анықтау мақсатында «Бастауыш сыныптарда
қазақ тілін ... ... ... ... ... ... ... міндеті:
Озат мұғалімдердің іс-тәжірибелеріне, ғалым-әдіскерлердің еңбектеріне
және жүргізілген эксперимент жұмыстарының ... ... ... ... тілі сабақтары барысында бірнеше әдістерді пайдалана
отырып, оқу ... ... де ... ұйымдастырудың тиімді әдіс-
тәсілдерін ұсыну;
- бастауыш сынып оқушыларының таным процестерін дамытудың ... ... ... ... ... және ... оқу процесін ұйымдастыру әдістері;
- оқушыларын үйренетін білім көздерінің әдістері;
- нақтылы оқу міндеттерін белгілейтін әдістерді атқаратын қызметіне ... ... ... ... № 7 ... ...
47 Т.Тәжібаев атындағы және № 51 Төле би ... орта ... ... ... жұмысын жазудағы мақсат:
Мектептегі оқыту процесін жақсартуға ықпал ету.Бастауыш сыныптарда қазақ
тілі материалдарын ... ... ... ... ... мектеп мұғалімдеріне ұсыну.
Диплом жұмысын жазуда мынандай ғылыми-зерттеу әдістері пайдаланылды:
- қазақ ... ... ... ... ... талдау
жасау және қорытындылау;
- озат ұстардың іс-тәжірибелерін жинақтау және талдау;
- бақылау, әңгімелесу, ... және тест ... ... оқу ... ... ... ... зерттеу жұмыстарымыздың нәтижесі № 7 Қ.Сыпатаев, № 47 ... орта ... ... ... Қ. А. Ясауи
атындағы ХҚТУ-нің ... ... ... ... ... қолдау
көрсетілді.
Диплом жұмысының құрылысы:
Диплом жұмысы кіріспеден, негізгі бөлімнен және ... ... ... бөлімінде диплом жұмысының тақырыбын таңдау себебін, оны
жазудағы мақсат-міндеттер, зерттеу әдістері, зерттеу ... ... ... бөлімінде бүгінгі таңда бастауыш сыныптарда қазақ тілі
сабақтарында пайдаланылатын әдіс-тәсілдер баяндалады. Қорытынды ... ... ... ... ... қазақ тілін меңгертудің
ең тиімді әдіс-тәсілдері тұжырымдалады.
1. Қазақ тілін оқыту методикасының ғылыми-зерттеу әдістері
Мектепте оқылатын барлық пәндер сияқты ... ... ... ... ғылыми-зерттеу әдісі бар. Қазақ тілін оқыту методикасының алға қойған
мақсаты - ... ... ... ... ... ... ... айқындау. Демек, ғылыми-зерттеу әдісі дегеніміз ... ... ... қай түрінде болмасын зерттелетін объектіні
танып білу мынадай үш ... ... ... іске ... ...
қажетті материалдар, фактілер жинау, ...... ... ... талдау, салыстыру, үшінші – сол фактілер ... ... ... жасау. Құбылысты, объектіні ... ... ... іске асырылатын бұл әрекеттер қазақ тілін оқыту методикасында да
негізгі кезеңдер болып саналады.
Қазақ тілін оқыту методикасының ғылыми-зерттеу ... де ... ... бар. ... ол ... тіл ғылымы жаңалықтарын, педагогика,
психология пәндерінің өзара байланысын ескеріп отырады.
Қазақ тілін оқыту методикасының ... ... ... ... ... ... ... әрі қарай дамыту, жетілдіру, эксперименттік
тәжірибелер жасау, мектеп тәжірибесін зерттеу, оған жаңа ... ... ... ... ... орыс ... оқыту
методикасындағы тәжірибелерді пайдалану, психологиялық әдістерге де ... ... ... оқыту жүйесі деңгейін зерттей отырып, бақылау
жасаумен бірге, методика ғылымының жаңалықтарын ... ... ... ... ізденістерін дамыта отырып, шығармашылықпен сабақ
беруіне көмектесу жолдарын қрастыру негізгі мәселелердің бірі ... ... ... ... ... ғылыми-зерттеу әдістері
мыналар: методикалық әдебиеттерді талдау, зерттеу, алдыңғы қатарлы озат
мұғалімдердің ... ... ... ... көру, бақылау
анкетасымен жұмыс жүргізу, жеке әңгімелесу әдісі, эксперимент ... ... ... ... ... біліп отыруы
аса қажет, онсыз оқу процесін сапалы ұйымдастыру мүмкін емес.
Енді сол ғылыми-зерттеу әдістеріне жеке-жеке тоқталайық.
Методикалық әдебиеттерді талдау және ... ...... ... тығыз байланысты негізгі ... ... ... ... болып жатқан өзгерістерді, жаңалықтарды
психология, педагогика ғылымдарындағы жаңа ізденістер мен ... ... ... ... ... ... оқу-тәрбие ісін
ойдағыдай жүргізу мүмкін емес.
Қазақ тілін оқыту методикасы ... ... ... те, ... 1940 ... ... қолға алынғанын айту жөн. Қазақ тілін оқыту
методикасының ... ... әр ... зерттелінді. Мысалы, жеке
мақалалар жазылып, методиканың кейбір ... атап ... ... ... ... тіл дамыту жұмыстары, факультативтік сабақтарды
оқыту, ... ... ... сыныптан тыс жұмыстарды
ұйымдастыру, орфографияны ... ... ... жөнінде ғылыми әрі
практикалық жағынан талай еңбектер жарық көрді.
Алдыңғы қатарлы озат тәжірибені зерттеу әдісі – бұл әдіс те ... бір ... ... ... бір ... немесе бірнеше
мұғалімнің шығармашылығына талдау жасауға ... Атап ... ... ... ... сабақ жоспарын, дидактикалық немесе методикалық
нұсқауларды, кесте, сабақ көрнекіліктерін пайдаланудағы іс-тәжірибелерімен
танысу, олармен тәжірибе алмасу аса ... ... ... ... ... зерттеу, оны жалпы мектеп практикасына ендіру, ұсыну ғылыми-
зерттеу жұмысында дұрыс ... ... ... жаңа ... ... жасайды.
Оқу процесін бақылау әдісі – бұл да методикада шешуші роль ... ... ... ... ... сабақ жүйесінде қолданатын әдіс-
тәсілдерінің дұрыс-бұрыстығы, оқушыларға ... ... ... ... ... ... мысалдардың оқушының жас
ерекшелігіне лайықтылығы, ... егер ... ... оны қалай түзеу
қажеттігін білуге пайдасы бар.
Сабақ процесін жүйелі, белгілі мақсатпен бақылау, ... ... ... ... ... ... ғылыми талдау ... зат ... ... байланысты қандай жұмыстар
істелінді, ... ... ... ... ... мәселені жан-жақты
қарастыруға мүмкіншілік болады.
Әңгімелесу әдісі арқылы мұғалім оқушының білімін бақылай отырып, жеке
оқушымен де, топ ... де ... ... да ... ... жасай
алады.
Орта мектепте бұл әдістің тиімділігі ... ... ... ... мен ... ... тексеріп, қандай қателер жібергенін анықтап,
онымен жұмыс істеудің ... ... ... ... әдісі. Бұл әдіс бойынша бүкіл сынып ... ... ... білім сапасын тексеруге болады. Ғылыми-зерттеу
жұмысында анкета ... ... ... ... ... ... ... жақтарының дұрыс-бұрыстығын тексеруге мүмкіншіліктер болады.
Эксперимент әдісі – бұл әдіс ... ... ... ... белгілі бір ұсынылған әдістің тиімділігіне әбден көз ... соны ... үшін ... тілі ... ... ... ... қолданылған
әдістердің тиімділігін байқау үшін қолданылады. ... ... ... ... жүргізіледі. Эксперимент және бақылау (тексеру) жасау
сыныптарындағы нәтижелер салыстырылады, оның ... ... ... Ол ... ... дәлелденеді.
Оқыту процесін тексеру үш түрлі жолмен іске асырылады:
а) Оқыту, бақылау (констатирующий) тексеру мәніндегі ... ... ... ... ... білімі, қабілеті, дағдысы алдын
ала тексеріледі. ... ... ... және ... жаттығу жұмыстарының
текстері, түрлі материалдар дайындалады.
ә) Оқыту мәніндегі эксперимент – эксперимент жүргізіліп жатқан сыныпта
зерттеушінің ұсынып ... ... ... ... ұзақ ... ... мен ... оқу процесіндегі оқушылардың
бүкіл ісіне бақылау жасайды.
б) Бақылау (тексеру) эксперименті арқылы ... ... ... рет дұрыс-бұрыстығы тексеріледі. Ол әрі эксперименттік, әрі ... ... ... ... ... ... отырған
мәселенің артықшылығы, тиімділігі, кемшілігі салыстырылады. Тиімді, өте
пайдалы деп ... ... ... ... ... ... бір мектеп тәжірибесіне ендіріледі. Сондықтан методиканың дамуына
байланысты оның зерттеу ... де ... ... ... ... мен ... соңғы табыстарына байланысты ең таңдаулы деген сабақ
үлгілері, ... озат ... ... ... ... ... магнит ленталарына жазылып, кең зерттеу ... ... ... ... ... ... методикасының ғылыми-зерттеу әдістері жеке-
дара күйлерінде ... Олар ... ... , ... ... бір-бірімен қарым-қатынаста ғана іске асырылады.
Оқыту әдістерін топтастыру
Оқыту ... ... ... ... әрі олардың атқаратын
қызметтері тұрғысынан бір-біріне принциптік ұқсастығы бойынша төмендегі үш
түрге топтастырылады.
1. Оқу процесін ұйымдастыру ... ... ... ... көздерінің әдістері.
3. Нақтылы оқу міндеттерін белгілейтін әдістер.
Оқу процесін ұйымдастыру әдістері. Бұл ... мына әдіс ... ... оқу материалын өзара байланысты түрде баяндау әдісі; ... ... ... әңгіме әдісі; 3) Мұғалімнің басшылығымен
жүргізілетін оқушылардың өзіндік жұмыс ... ... ... ... ... материалы бойынша жұмыс жүргізгенде,
мұғалім мен оқушылар арасындағы педагогикалық ... әрі ... ... ... ... бірге ұстаз бен шәкірттер
арасындағы жұмыстардың бірлігі айқын ... ... ... ... тап осында.
Оқу жұмысын ұйымдастыру методтары тобындағы әдістер қазіргі мектеп
тәжірибесінде кең ... ... қай ... ... ... және қай
сыныпта сабақ жүргізсін, ол осы әдістерді қолданады. Мұғалім оқу ... ... әрі ... ... ... тақырып бойынша
сыныппен жасалатын ... ... ... ... ... бұл ... ең тиімді дегендерін пайдаланып отырады.
Баяндау әдісімен сабақ түсіндіргенде мұғалім жоғары немесе орта буын
сыныптарда оқушылардың ... ... даму ... оқу ... ... шамада кеңейте баяндауы мүмкін. Мұны бастауыш сыныптарда
істеуге болмайды, бұл олардың психологиялық ерекшеліктеріне байланысты.
Әңгіме ...... ... ... әдістердің ең негізгі
түрі. Бұл әдіспен сабақ жүргізгенде, мұғалімнің сұрағы мен ... ... ... ... ... Осы ... оқу материалының мазмұны ашылады,
оқушының түсіну дәрежесі айқындалады. Оның ... ... ... ... ... ... ... тіл байлығын жетілдіру мақсаты жүзеге
асырылады. Әңгіме әдісін қолданғанда ... ... ... ... ... ... қысқа да түсінікті, қызғылықты және методикалық жағынан дұрыс
құрылған болуы керек. Өйткені жете ойластырылмаған сұрақ балаларға ... ... ... ... аса ... ... жөн.
Әңгіменің тартылымдылығын арттыру жағы да ойластырылады.
Қазіргі кезде оқушылардың өздігінен орындайтын практикалық жұмыстарын
ұйымдастыруға елеулі мән ... ... ... ... орындау
барысында жеткілікті дағды алуға тиіс. Әр оқушы өзінің қандай ... нені ... және ... ... ... ... Сонда ғана оқушының еңбегі нәтижелі болады. Оқушылардың өздігінен
орындаған сынып жұмысы сол бойда-ақ тексеріліп, жіберілген ... ... ... әрі себептері түсіндіріледі. Оқушының өз бетімен орындаған
жұмысының сапалы болуына мұғалімнің ... және ... ... ... ... ... тигізеді.
Ескеретін бір методикалық мәселе – жоғарыдағы әдістердің біреуі ... ... роль ... ... ... екен деп әдіске ерекше
артықшылық беріп, сабақтың басым, көп уақытын сол әдіс ... ... ... ... ... Ондай сабақтан, әсіресе ... ... ... шығуы екіталай. Сабақтың бір сарынды ... ... ... ... ... ... ... Оқыту әдістерін оқушылар алатын білімнің
қайнар көздері ... ... оған ... әдісі, көрнекілік және
практикалық жұмыс әдістері енеді. Ал, бұл ... өз ... ... ... ... ... ... пайдалануға ең қолайлы деген
түрлері іріктеліп ... ... ... ... бірі ... төменгі
сыныптарда қолдану жас балалардың ақыл-ойының даму деңгейіне : ... ... ... ... лайық келмейді, сол себепті бірінші
– үшінші сыныптарда ... ... ... ... ... ... ... түрлері ғана қолданылды.
Ал, көрнекілік әдіс түрлерін ... ... ... ... ... көбіне заттық бейнелі түрін, қала берді символды
көрнекіліктің ішінде таблицаны пайдаланған тиімді. Ондай таблица әрі ... ... ... ... тануға қолайлы етіліп өрнектеледі.
Мұғалім тақта бетінде сабақ материалын баяндап ... ... ... ... ... ... шеберлігімен, көзтартарлық көркем жазуымен
оқушыларға үлгі-өнеге ... ... ... ... ... тұтас сыныптың және әрбір оқушының көңіл-күйін қалт ... ... дер ... көмек көрсетеді. Көрнекілік әдісімен бірге
сөздік әдісін қолданып, ... оқып ... ... ... ... ... береді.
Практикалық әдіс бойынша, негізінде, ауызша және ... ... ... ... ... бұл ... қолданғанда, әлбетте, әр
сыныптың тұрақты оқулықтарындағы практикалық ... ... ... ... Мұғалім бұл арада ең алдымен, сол
тапсырманың мазмұнына, оның тіл құбылысын ... аша ... ... Оқулық материалына осылайша сын көзімен қарау мұғалімді бірқатар
олқылықтан, тіпті ... ... ... ... нәтижесінде
оқушыларға әрі дұрыс, әрі айқын ұғым ... ... ... ... ... шарттары бақылауға алынады. Бұл жағдайда оқушылардың
тәжірибелік жұмысы бір сарынды ... ... ... ... ... ... ... шығармашылық ойлау қабілетін дамытуға
тиімді әсер етерліктей етіледі.
Сөз болып отырған әдістер ... ... әдіс ... роль
атқарады. Көрнекілік әдісімен не практикалық әдіспен сабақ жүргізгеннің
өзінде де ... әдіс ... ... ... ... ... ... практикалық жұмыс орындалмақ емес.
Оқу міндеттерінің әдістері. Нақтылы оқу ... ... ... жаңа ... ... ... білімді бекіту және білік пен
дағдыны қалыптастыру әдісі, білім, білік дағдыны тексеру және ... ... ... ... ... бұл әдістер сабақ түрлері ретінде
қарастырылады.
Жаңа білімді түсіндіру сабағы оқушылардың сұрағын меңгерген теориялық
мағлұматтарын қайталап, еске ... ... Бұл арад жаңа ... ... ... боларлықтай байланысы бар материал пысықталады. Жаңа
материал белгілі обьектіні бақылату, талдату, салыстыру әдістерін ... ... ... ... жаттығуды немесе тақтаға жазылған
тапсырманы ұсынып, оларды оқушылардың өз бетімен ... ... ... жаңа ... ... үшін ... түсінік сөзіне кең
орын беріледі, бұл сөз оқушылардың алдын ала жасайтын жұмысына байланысты
болады. ... ... ... оқу ... ... ... ... мәселелер анықталады.
Сабақтың жаңа материалды бастапқы ... ... ... ... қосу міндеті көзделеді. Қорытынды бөлімінде оқулықтағы
тапсырма орындатылады, тұтас текстен көрікті объекті ... ... ... ... ... келтіріледі.
Оқушы білімін қалыптастырудың негізгі тәсілі – білім ... ... ... белгілі тілдік материалды, грамматикалық ереже-
анықтамаларды өту үстінде ... ... ... ... беріктігі мен ... ... ... ... ... ... құбылыстарды бір-бірінен ажырата біліп,
олардың өзіндік ерекшелігін көрсете алуы. Мысалы: септік жалғаудың әр түрін
біліп, оларды өз ... ... ... ... ... ... дұрыс қолдана білуі. Мысалы: дыбыс пен
әріпті, сөз бен сөйлемді, жалғау мен жұрнақты шатастырмауы.
3. Оқушының ... мен ... ... ... ... ... оларды дәлелдеу үшін лайықты мысалдар келтіре алуы.
4. Оқушының грамматикалық ережелерді ... ... ... ... ... ... білуі.
Оқушыларды грамматикадан сапалы, берік біліммен қаруландыру мақсаты
білім бекітужұмыстары арқылы жүзеге ... ... ... ... ... ... ... бойынша жүргізіледі. Жаттығулар арсында
грамматикалық талдау жұмысының маңызы ерекше. Ол ... ... ... ... ... ... дағдысына үйретеді. Грамматикалық талдау
жеке ереже ... ... ... де, не ... ... ... ... түрде де жасалады. ... ... және ... ... талдау морфологиялық, синтаксистік болып бөлінеді, сондай-ақ
фонетикалық талдау да болады. Тіліміздегі дыбыстарды ажыратады, әрі олардың
таңбалану ... мен ... ... ... ... ... сөз, оның құрылысы, сөз таптары, олардың формалық белгілері ... ... ... оның ... мен ... ... өзара
байланысы мен мағыналық түрлерін айырады. Бұл ... ... ... ... ... оқушының білім көлеміне, дағды деңгейіне
сәйкестендіріліп жүргізіледі.
Морфологиялық талдау жасағанда, ... ... ... түбірі табылып,
содан соң оған қандай қосымшалар жалғанып тұрғаны анықталады, қосымшалардың
жалғануына байланысты сөздің ... мен ... ... ... ... ... талдаудың бірі – сөз табына талдау.
Ол сөйлемдегі сөздердің тиісті ... ... ... ... ... айырғанда, оның мағынасы мен формасы, сол формаға қарай қойылатын,
сұрақтары ажыратылады, әр сөздің сөйлемде атқарып ... ... де ... ... ... оның мағыналық түрі және мүшелері
талданады. Сөйлем мүшесі ішінде ең ... ... ... ... ... әдеттендірген жөн. Себебі етістік баяндауыш сөйлемде
не, кім жайында айтылған ойды анық ... Әрі ... орны ... ... ... осы ... мүшелерге байланыстылығы бойынша ... ... ... Қай ... ... ... ... болсын түрін
қолданғанда, материал программаға лайықталып алынады.
Сонымен қатар талдауға алынатын материалдың идеялық жағынан ... ... ... және оның ... мәні ... ... жұмысы, грамматикалық талдаулар мен қатар, ауызша және
жазбаша жаттығу жұмыстары арқылы да жүргізіледі. ... ... ... Көру, есту қабілетіне сүйенетін көшіріп жазулар.
2. Орфографиялық тапсырмалар. ... ... ... ... ... ... ... сөз тұлғаларын өзгерту.
3. Есту, көру ... ... әр ... ... ... Әр түрлі шағын шығармалар.
Жаттығу жұмыстарын жүргізудің әр алуан ... бар. Олар ... ... ... Одан ... диктанттың біраз ... ... ... ... және ... сөздіктер
пайдаланылады немесе сөздіктерді оқушылардың өздеріне жасату тапсырмасы
беріледі, бұл да ... ... бір ... жазу ... ... ... түсірілген әріптерді не
сөздерді ойлап табу жолымен атқарылады. Табылған объектінің асты сызылады.
Бірқатар тапсырма теріп-көшіру ... ... Онда ... ереже-анықтамаларға байланысты жерлері іріктеп алынып, көшіріледі.
Жаттығудың бұл түрін терме диктант деп те ... ... ... білім бекіту жаттығуларына көру-есту
диктанты, көру ... ... ... ... ... Көру-есту диктантын жүргізгенде орфографиялық, грамматикалық
объектісі бар сөз не сөйлем тақтаға жазылып, ... ... соң ... Көру ... ... ... бар текст тақтаға
жазылып немесе плакат түрінде көрсетіледі, бірақ алдын ала талданбай, жатқа
жаздырылады. Ал, ... ... ... ... ... ... да осы ... жатады. Көру-есту және көру диктанттарының орындалу ... ... ... арқылы тексеріледі.
Түсіндірмелі диктантты орындағанда, текст алдын ала ешқандай
ескертусіз ... ... ... ... ... қалай
жазылатындағы соңынан түсіндіріліп, талданады. Қате болса түзетіледі.
Білімді бекіту және ... пен ... ... ... ... ... ... жолымен де іске асырылады. Бұл ... мына ... ... ... ... сөйлемдегі сөздерді
тиісті морфологиялық тұлғаға қойып немесе бір форманы басқаша етіп өзгертіп
жаздыртады. ... ... ... ... ... бір ... сәйкес
объектілерді қатыстырып сөйлем құратқызады. Белгіленген тірек сөздерді,
ықшам әңгіме жаздыртады. Белгілі бір әңгімені (мақаланы) оқып ... ... ... ... ... ... ... Нәтижесі текспен
салыстырыла тексеріледі. Суретке қарап шағын шығарма жаздырылады. Онда
қолданылатын ... ... ... ... ала ... ... ішіндегі сөздердің және сөйлемдердің бір-бірімен өзара ... ... ... ... ... ... диктант деп те атайды.
Грамматикадан берілген білімді бекіту үшін оқушыларға ... ... ... ... ... ... ... ондай
сөздіктерді өздігінен жасай алуды үйретудің маңызы зор.
Сөздікпен жұмыс ... ... ... ... ... ... ... теріп алынады. Олардың мәндес
сыңары ойлап ... ... ... ... сөз формасының тұсына басқа
грамматикалық тұлғасы ... ... ... бір ... ... оларға түбірлес сөдерді өз ойларынан қосып жазады.
Оқушыларды дұрыс сөйлеуге ... ... ... ... байланысты
тіркесі таптырылып, тұрлаусыз мүше бола алатын сөздер енгізіліп, ... ... ... ... тіркесімен іріктеліп жаздырылады.
Бастапқы қалпы ... ... ... ... орны табылып,
сөйлем тиісті формасына келтіріледі.
Білімді қайталау әдісі де ... ... ... ... жолының
бір түріне жатады. Қайталаудың тиімділігі мынада: біріншіден, өтілген
материалдың ұмтылуынан сақтандырады; екіншіден, ұмытылған ... ... ... ... ... ... мен дағдысын саналы түрде
бекітіп, ... ... және ... ... Өтілген білімді қайталау
бүкіл оқу жылы бойында үздіксіз әрі жоспарлы, жүйелі жүргізіледі. ... ... ... ... ... отырады.
Қайталау сабақтарын ұйымдастыру жұмысына төмендегідей талаптар
қойылады.
1. ... ... оқу ... алғашқы өткен қалпынан өзгертіліп
еске алынады, бұл үшін тиімді әдістер қоданылып, мағлұматтар жинақталады.
2. Қайталау жұмысының жаттығу материалы да ... ... ... жаңа ... жаңа ... ... ... Қайталау жұмысын да оқушылар ... ... ... үстей
түсетіндей немесе қорытатындай жаңа ұғым элементтері ендіріледі.
4. Қайталау сабағында ... пен ... ... өз ... ... ... ... меңгеруіне мән беріледі. Бұл үшін оқушылар түрлі
жазбаша жаттығу ... ... өз ... ... Қайталау сабағында таблица, схема, графикалық жұмыстар ... ... ... бір ... ... ... ... түрінде өрнектейді.
Білмді қайталау жұмысы мазмұнына қарай төрт түрге бөлінеді:
1. Оқу жылы басындағы қайталау.
2. Жаңа материалды өтумен ... ... ... ... ... қайталау.
4. Жылдық қорытынды қайталау.
Оқу жылы басындағы қайталауға қазақ тілі программасында екінші, үшінші
сыныптың әрқайсысы үшін 6 ... ... ... Оқулықтарда қайталау
жұмыстарына арналған материалдар берілген.
Оқу жылы басындағы қайталау сабақтары бұрынғы өтілген білімді ... ... ғана еске ... түрінде ұйымдастырылмайды. Мұнда жаңа білімді
бекіту кезіндегідей ұсақ ... ... ... ... ... жинақталы, бір жүйеге келтіріліп жүргізіледі.
Мысалы, сөйлем тақырыбын өтуге бірінші сынып бағдарламасында 6 ... және 2 ... ... ... Осы ... өтуге оқулықта үш
ереже, 14 жаттығу материалы бар. Ал, екінші сыныпта бұл тақырып ... ... ғана ... ... сынып оқулығында сөйлем жөнінде
ережеберілмеген, практикалық жұмыс үш жаттығу тексі мен бір ... ... ... ... ... ... ... табады.
Сонымен қайталау сабағында сөйлем, оның ... ... әр ... мен ... ... ... байланысты қайталанып, түрлі сөйлемді
талдау, сөйлем құру дағдылары әрі ... әрі ... ... ... ... ... ... жасату тәсілі тиімді болады.
Мысалы, «Дыбыс пен әріп» таблицасында тіліміздегі ... ... ... ... ... ... саны мен әріп сандары қаншадан
екні таблицада ... жылы ... ... ІІ ... оқушылары тіл дамыту дағдысын
сөйлем ... ... ... пен ... буын туралы білімді
қайталайды. ІІІ сыныпта и, й, я, ю, ... ... мен ... ... ... Диктанттар жаздырылып, оқушылардың ... әр ... ... ... ... жаңа ... оқушылардың не өткен жылдарда, не жақында оқыған
материалдарына негіздеп ... ... ... онда ... ... ... жаңа ұғым ... байланыстырыла, дамытыла
түсіндіріледі. Мысалы, екінші сыныпта зат есім ... ... ... ... ... атын ... сөздер жөнінде алған
білімі қайталанады.
Үшінші сыныпта сөйлемнің тұрлаусыз ... ... ... ... ... ... және тұрлаулы мүшелер еске алынып, содан әрі тұрлаусыз
мүшелер, ... ... ... Ал, егер осындай қайталануға
тиісті материалдарды оқушылар мүлдем ... ... онда сол ... еске ... үшін ... ... сабақ арнауға мәжбүр болады. Қайткен
күнде де жаңа білім өзіне тірек ... ... ... ... ... ... ұлы ... К.Д.Ушинский мынадай кеңес береді.
«Қайталау – ұмытып қалғанды қайта еске түсіру үшін ... ... ... ... ... үшін ... ... өздері де ертеректе
оқыған, бірақ ұмытып қалғандарын қайталауды мейлінше жек ... ... ... ... ... еркше ұнатады. Бала табиғатының ... ... ... ... ... ... қайтадан еске түсірейік
деп әлек болмас үшін, өткенді дер кезінде үнемі қайталап ... ... ... бір ... өткеннен кейін жасалады.
Мысалы, екінші сыныпта ы, і, у, и ... ... ... ... емле
жөнінен байланысын байқатып, тақырып қайталанады.
Ал, үшінші ... сөз ... әр ... әрі ... ... байланыстырып, әрі кеңейте жинақтап қайталаған жөн. Бұл
жұмыстардың жаттығу ... да, ... ... да ... қайталау әр сыныпта өтілген ... ... ... ... жыл бойында оқылған барша материалды қайталау қажетті
емес, бұлай істеуге уақыт та жоқ. ... не ... , ... ... болмаса сынып шамалы ... ... ... ... шолу ... ... ... жасалады.
Қазақ тілі оқулықтарында қайталау материалдары жаттығу тапсырмаларын
орындау жолымен еске түсіріледі. Практикалық жұмыс үшін ... ... ... ... ... ... ... лайықтап
пайдаланады, қосымша материалдар қолданады. Жаттығу тапсырмаларының
мазмұнына қарағанда, бірінші ... ... пен ... олардың емлесі, буын
мен тасымал, заттың атын, сынын, қимылын білдіретін ... ... ... ... ... ... ... сыныпта дыбыстар, сөздер,
олардың қосымшалары, сөз ... : зат ... сын ... сан есім ... ... ... тақырыптарды қайталауды ұсынады. Дыбыстарды
қайталау үшін сөзде неше дыбыс бар, ... ... не ... ... ... ... тапсырмаларын жазып отырғанда, сөздің түбірін, ... ... сөз ... тану ... алға ... ... олардың
жазылу емлесін дәлелдейді. Ал, сөйлемге байланысты жұмыстарды орындағанда,
текстегі сөйлем саны, олардың хабарлы, сұраулы, лепті ... ... ... ... ... бастауыш, баяндауыш мүшелерін тауып көшіргенде
олардың астын ... ... ... ... ... суретке қарап
әңгіме құруға арнап берілген.
Бағдарлама ... ... оқу жылы ... ... тілі ... ... ... негізгі тақырыптарын қайталауды ұсынады.
Бұл қайталау жұмысы оқу жылы соңындағы үш апта ішінде ... ... ... ... ... Мектепте білім, білік, дағды тексеру, бағалау жұмысы оқыту ... ... ... Ол – оқушылардың білім сапасымен ... ... ... ... ... ... білімнің олқылығын дер
кезінде анықтап, дұрыс бағыт беріп отыруы талап етіледі. Барлық оқу-тәрбие
жұмысының табысты ... ... ... және бағалау ісінің шебер
ұйымдастырылып, жолға қойылуына байланысты. Сондықтан ... ... ... ... ... ... ... жұмыстары оқушылардың оқу ... ... ... үйрету мен тәрбиелеуді қамтиды. Бұлардың ішінде бақылау
негізгі роль алады, ал ... ... ... ... бірге
жүргізіледі. Сонымен қатар мұғалім өзі ... ... ... ... ... анықтайды.
Үйретуші қызмет білім тексеру жұмысын сынып үшін ... ... ... ... ... жауапты зейін қоя тыңдауы,
өзінің де сұрақ ... ... ... ... оқу ... ... ... жауап беруге дайын болуы немесе мұғалімнің түсіндіруі
арқылы оқушының өз біліміндегі олқылықтың орнын толтыруға ...... бәрі ... нәтижеге жеткізеді.
Тәрбие жұмысы оқушыларды жүйелі жұмыс ... ... ... ... ... ... Оқушы оқу жұмысына, ой ... ... ... Оқушылардың білімі, білігі мен дағдысы сабақтың барлық кезеңдерінде
жүйелі түрде тексеріліп отырады. Мұғалім бақылау ... ... ... қаншалықты меңгеріп жүргенін анықтайды. Ал, белгілі бір тақырыпты,
не тарауды жинақтау , болмаса тоқсандық, жылдық ... ... ... ... ... өткізіледі. Білім не ауызша, не ... ... бір ... арнайы беріліп, белгілі бір материал бойынша
кеңінен жауап беру ... ... Бұл ... ... ... ... әрқашанда жауап беру үшін дайын отыруға мәжбүр етеді. Ал, ... ... ... күні ... ... Бұл әдісті қолданғанда,
оқушының білімі толық анықталып, дәл ... ... ... көп ... ... ... ... қысқа, бірақ дәл жауап алу үшін қойылады.
Бұл әдісті қолданғанда, сабақта көп оқушы сұраққа ... ... ... ... көтеріледі, тиісті материалды жинақтап, келесі
тақырыпқа көшуге қолайлы жағдай туады. ... әр ... ... ... ... ... қарай баға қояды.
Бір мезгілде бірнеше оқушының сұраққа ... ... ... да ... ... бір ... ... ауызша жауап қайтарып,
екі оқушы тақтада жұмыс орындап, бес-алты оқушы карточкамен ... ... ... ... бір ... ... ... Бұл әдіс қазір жиі
қолданылады. Оның ... ... баға ... үшін ... мол.
Алайда мұндай әдістің үйретушілік сипаты кем. Себебі жеке жауап беретін
оқушысыныптағы жалпы жұмыстан ... ... Ал, ... ... өз тапсырмасын
орындау ісімен шұғылданып отырғанда, жеке ... ... ... ... ... ... ... көңіл бөле алмайды. Сондықтан белгілі бір
тақырыптың мазмұнын жүйеге келтіріп жинақтау үшін, әр ... ... ... ... олардың бір-біріне байланыстылығы әбден
ойластырылуы тиіс.
2. Жалпы оқу ... мен ... ... бойынша қалыптастыру
әдістері
Сабақта оқу икемділіктерін қалыптастыру процесінің ішкі мазмұнын қалай
ашуға болады? Алдымен осы сұраққа жауап ойластырмайынша, сабақ ... ... ... талдау - өте күрделі процесс. Мұғалім сабақ
барысында ... ... ... ... алды ма» деген тұрғыдан
талдасаймыз. Мысалы, ІІ ... ... ... бірінші кезеңінде
байланыстырып сөйлеу мен жазудың, өзара бақылау ... жай ... ... ... ... осындай жеке мақсат қалай жүзеге
асырылды? Дұрыс жазу минуттары, мақал-мәтелдердің мағыналық мәнін түсіну
туралы ауызша ... ... ... ... сөз ... дауысты
дыбыстарды жаза білу икемділіктерін бекіту үшін сөздік ... ... ... ... ... ... ... Алдымен,
ол жалпы оқу икемділіктерін орындаудың тиімді әдістерін түсіндіріп, сол
әдістерді орындау ... ... ... ... оның ... жасады. Мұғалім сабақ үстінде оқушыларды басқа икемділіктерге, атап
айтқанда, ... және ... ... (қорытынды
жасай білу, талдау, салыстыру, оқулық пен жұмыс) де жаттықтырды.
Бірнеше сабаққа талдау ... ... ... оқу ... ... қалыптасуының негізгі кезеңдерін анықтап, оларды бір жүйеге
келтіріп назар аудардық.
Жалпы оқу икемділіктері мен ... ... ... ... ... ... қалыптастырылатын икемділіктер мен машықтардың мазмұны
және маңызымен таныстыру. Олардың бұл икемділіктерді ... ... ... ... оқу икемділіктері мен машықтары ... ... ... Жалпы оқу икемділіктерінің орындалу тәртібі «үлгісін» көрсету, оны
машыққа айналдыру.
4. Оқу ... мен ... ... үшін ... ... ... икемділіктерді іс жүзінде қолдану мақсатында жеке және
топталған жаттығуларды белгілі бір жүйемен орындату.
6. Машық пен икемділікті ... ... ... және ... ... ...... қалыптасатын икемділік пен машықтың мәні және
мазмұнымен таныстыру.
Бастауыш ... ... ... ... соның ішінде,
танымдық ықыласы ... ... Осы ... ... көптеген
психологиялық қасиеттерінің негізі салынады.
Соған ... ... ... ... ... мен
машықтарын қалыптастыратын әрекеттерді байқай алатындай жұмыстың айқын да
қолайлы түрлерін табу міндеті ... ... ... үшін ... ... ... ... түспейді.
Оқудағы әрбір міндет балаларды қызықтыруы тиіс. ... ... ... өзін қатыстыруға болады. Мысалы, ІІ, ІІІ ... ... ... деген не?» екенін сұрағанда мұғалім ... ... ... ... бағытталған істерінен есте ... ... ... ... ... бөліп, ат қойғандарын,
содан соң мұғалімнің қойған сұрағына қарай жоспар жасағандарын, сюжетті
суреттер бойынша ... ... еске ... ІІ, ІІІ ... оқушыларын текст мазмұнын жоспар арқылы
әңгімелеудің мәнін түсіндіруге ... ... ...... ... ... ... бөлу. Әңгіме
оқушылардың тәуліктік күн тәртібін сақтау икемділігі жайлы болса, онда мұны
ұзақтығы және мазмұны, психологиялық ... ... ... ... бас гигиенасы, тамақтану, ауада серуендеу, экскурсия, ойындар т.б.
сияқты атқрылған сан қырлы икемділіктің жиынтығы деп қарау ... ... ... сәті бір ... ... ... ... уақытты тиімді пайдалану және соған оқушының бейімделуі, іс-әрекеттің
бір ізділігін, ... ... ... ... талап етеді.
ІІ, ІІІ сынып оқушыларының үй тапсырмасын орындау кезінде суретпен
жұмыс істеу икемділіктерін ... үшін бұл ... ... ... ... ... іс-әрекетінің жүйелілігі ... ... ... ... ... ... тексті оқу.
ІІ. Суреттегі оқиғаның мезгілі мен орнын анықтау үшін ... ... ... ... ... ... бейнелерін қарау.
ІV. Оның соңғы шепте бейнеленген бөліктеріне көңіл бөлу.
V. Балалардың суреттен алған әсерлерін ... ... ... ... топтарын бір мағыналы және
нақты іс-әрекет ... ... ... түседі. Сондықтан мұғалімдерге
көмек беру мақсатында ... пән ... ... ... икемділігін
қалыптастыруды жеңілдететін нұсқаулар үлгісін жасадық. Мысалы ІІІ ... ... тілі ... ... білу икемділігіне үйрету үшін
мыналарды ескеру керек.
1. Сөзді дыбыс пен ... ... ... ... дыбыстарды атау, олардың
айтылу ерекшеліктерін байқау, дауысты, дауыссыз дыбыстарды, олардың ... ... ... ... сөзде қанша дыбыс, қанша әріп бар ... ... ... ... ... (сөздерді буынға бөліп айту және жазу, буын санын
анықтау, дауыс екпіні түсетін буынды бөлу, екпін түсіре айту ... ... ... (сөйлемнің тұрлаулы, тұрлаусыз мүшелерін табу, сөз
таптарына талдау, сөйлем түрлеріне талдау).
4. Суреттерді талдау (сурет бойынша әңгіме ... ... ... ... талдау).
5. Тексті талдау (тексте нүкте, сұрақ, леп белгісі т.б. белгілерді қою).
6. Сөз мағынасын ... ... ... ... сөз мағыналарының
өзгеруін талдау, мағыналас, қарама-қарсы сөздерді табу).
7. Дауыс ... ... білу ... ... ... ... Сөйлем
мағынасына сәйкес екпін түсіре білу).
8. Сөз немесе сөйлемді талдау арқылы ереже, қорытынды жасауға ... оқу ... мен ... ... ... кезеңіне,
жаднама, заңдылық, алгоритмді түсіндіру жатады. (Мысалы, қайшымен немесе
инемен жұмыс істеу ... ... ... ... ... үшін ... мұғалімдер ойын сценариін жасап,
рольдерге бөліп орындатқызады. Мысалы, мұғалім ... күн ... ... ... ... ... жаднама, ереже,
заңдылықтар арасындағы айырмашылықтарды түсіндіру үшін рольге бөліп, қиын
ойын ... ... пен ... ... ... онда оқушы оның мәнін
терең ұғынатын болады. Демек, ... ... пен ... ... ... ... ... кезең – төртінші
кезең. Мысалы, оқушының партаға ... ... ... ... ... бәріне белгілі. Ал, ... сөз етіп ... ... ... яғни ... оқу ... мен ... ісінде бұл плакатты пайдаланудың ... ... ... ... жазуға кірісер алдында, «Балалар, маған қараңдар!»деп,
оқушылар назарын өзіне аударады да, әлгі плакатты ... ... ... ... ... ... ... тілі сабағында оқушылар түрлі кесте-өрнек үлгілерімен танысады.
Мысалы, сөз ... мен сөз ... ... ... ... ... |
|ТҮБІР |
|ЖАЛҒАУ ... ... ЕСІМ ... ЕСІМ ... ЕСІМ ... Т.Б. |
|СӨЗ ТАПТАРЫ |
Немесе ... ... ... мынадай қарапайым өрнекпен
түсіндіруге болады:
1.______________________________?
2.______________________________.
3.______________________________?
4.______________________________.
Үшінші сыныпта екінші жартыжылдықтан бастап жоспармен ... ... ... Бұл ... ... жай ... ... ауызша
жауап, мазмұндау, тексті талдау жоспарымен ... ... ... ... үшін ... үлгілерін дайындайды.
Әрбір икемділік бойынша оқушыларға көрсетілетін үлгілерді таңдау да ... ... ... ... мұғалімдер алғашқыда қиындықа
кездеседі. Бірақ кейіннен қажетті үлгілер мен көрнекі құралдар қорын жинап
тәуір ... ... Біз оқу ... қалыптастыру мақсатындағы
тәжірибе барысында мынаны байқадық: белгілі бір ... ... ... ... оқу ... ... және оның орындалу мақсатын тез
түсінуіне мүмкіндік береді.
Икемділіктер мен машықтар қалыптастырудың келесі ... ... ... үлгі ... ... істейді, кейін шығармашылық деңгейде өз
бетімен жұмыс істеуге машықтанады. Бұл ... ... ... таблица,
сурет, сызбаға негізделген тірек материалдарды еске түсіру, жаңғырту талап
етіледі. ... ... ... ... ... ... оқушыларға
олардың ойлау қызметін жеңілдету үшін алдын ала даярланған жоба-сілтемелер
мен бағдарды ұсынады. Олар ... жас ... ... ... ... ... ... жаттығуларын орындау кезіндегі қызмет әр түрлі болады,
солардың бірі – талдау ... (І, ІІ ... ... ... сыныптарда-дәлелдей отырып жазу). Мысалы, «үшінші ... ... ... ... ... ... ... сөйлемнен біріккен сөзді
табамыз, содан соң сол сөздердің қандай түбірлерден тұратынын ажыратамыз,
түбірлерді жазып, араларына ажырату ... ... деп ... жазу ... ... ... және ... жаттығуларын
орындау кезінде мұғалімдер оқушылардың ақыл-ой қызметін жандандыру
құралдарының басқа да ... ... оқу ... мен ... ... процесінің алтыншы
кезеңі - өз бетімен жаттығу комплексін қамтиды.
Бұл кезеңде оқушының икемділіктер мен ... ... ... ... қалай қолданатыны байқалады. Осы кезеңнің бір ерекшелігі сол –
жаттығу жұмыстары меңгерілген икемділіктерді бекітуге, одан әрі ... ... ... іс-әрекетін, қызметін ұйымдастырудың айқын жоспары
енді бұрынғыдай талдап түсіндірілмейді, тек қана ... ... ... ... ... қысқаша нұсқау беріледі. Тәжірибе жүргізілгенсынып
мұғалімдері дайындық және ... ... ... ... оқу-
информациялық, интеллектуалдық, коммуникативтік икемділіктерін бекіту
мақсатында шығармашылық жаттығулар ... де ... ... ... көп пайдасы болады.Ол кез келген жаттығуды пайдалана салудан
сақтандырады. Мысалы, ... ... ... өз ... ... ... соң, «жұмысты неден бастаймын, одан соң не
істеймін, жазылғанды қалай тексеру ... ... ... негізделген
тапсырма береді. Талдауды осылай ұйымдастыру арқылы ... оқу ... ... ... керектігін түсінеді.
Тағы бір мысал, І-ІІІ сыныптарға арналған қазақ тілі оқулықтарындағы
жаттығуларда көбіне «көшіріп жазыңдар» деген ... ... ... ... көшіріп жазу машығына үйрету үшін, сөздің графикалық
бейнесін есте ... ... ету ... алдымен оларды
орфографиялық байқағыштыққа үйретіп, мына ... ... ... етеді: 1. Сөзді оқы; 2. Әр ... ... ... 3. ... ... ... нәтижесінде оқушылар сөзді ғана емес,
сөйлемді ... ... ... ... ... ... кезінде жалпы оқу икемділіктері мен машықтарын меңгеру
жолдарын одан әрі жалғастыру үшін ... ... өз ... ... ... ... ... қояды:
1. Мұғалім берген түсінікті саналы қабылдап, дұрыс бағдарлау;
2. Жұмысты өз бетімен жоспарлау;
3. Жұмысты басқаның көмегінсіз орындау.
Осы өлшемдерді ... ала ... ... өз ... саналылық, белсенділік, өз бетімен орындаушылық принциптерін іске
асырады, үздіксіз жаттығу арқылы икемділіктің дамуына жетеді. ІІ ... ... ... белгісі қойылмаған сөйлемдерді ажырату үшін, алдымен
сөйлем деген не екені, әр сөйлемнен кейін қандай тыныс белгісі ... ... ... сөзі бас әріппен басталып жазылатыны еске түсіріледі.
Сондай-ақ оқушылар сөйлем соңында дауыстың бәсеңдейтінін де білулері ... ... ... тез оқу, ... ... ... ... бөледі. Бастауыш сыныпта әдетте
текст сабақта бірнеше рет оқылады. Осыған байланысты мұғалімдер ... оқу ... ... ... ықыласын төмендетпеуге
болады?» деген сұрақ тұрады.
Сабақта әңгімені, тексті оқытудың әр кезеңі жаңа ... жаңа ... ... ... ... үстінде оқушылар еңбегінің шығармашылық
деңгейін бағдарлау үшін оқудың ... ... ... оқу,
тізбектеп оқу, іріктеп оқу, білімге және рольдерге бөліп оқу, мұғалім мен
оқушылардың алмасып оқуы, ақырында, ... ... ... ... оқу ... ... ... керек.
Жаңа сабақ үстінде мұғалім тексті іштей оқу, сұраққа сәйкес жауапты
текстен тауып оқу, ... ... ат ... оқу ... ... ... пайдаланады. Жақсы және орташа оқитын оқушылар
кезектесіп оқиды. Әрқайсысына жылдамдық нормасына ... оқу ... ... оқу барысында олардың көру, есте сақтау ... ... ... ... та ... Мысалы, сабақ үстінде «Бір де
бір сөзді өзгертпей кім айта алады?» ойыны өткізіледі.
Жұмыстың мұндай түрлері көп, ... ... 1-2 ... ... жаттап
үйретуге болады; сынып тақтасына сөз немесе сөйлем жазып, оқушыларға оқып
беріп, есте қалдыру міндетін ... ... Жазу ... өшіріліп немесе
тақтадағы шымылдықпен жабылады да, оқушылар көргендерін дәптерге жазады.
Осындай жұмыстарды орындау үстінде дыбыстарды дұрыс айту, оқу ... ... ... ... ... оқу, ... мен автордың
сезімдерін, көңіл-күйлерін дауыс екпіні арқылы білдіру, оқылған үзіндінің
мазмұнын баяндай білуге ... ... ... ... ... оқу ... толық меңгеріп, оқу жылдамдығын арттырғанда ғана
тексті түсініп, қатесіз оқуға мүмкіндік туады. Оқушы оқу ... ... гөрі ... түсінгеніне, білгеніне қуанады. Тез оқу икемділігі
оны тез жазуға, жалпы рухани дамуының өсуіне жетелейді. Тез ... ... ... ... ... ... ойды меңгеруге, жазғанын
тексеруге мүмкіндік алады.
Белгілі психолог В.А.Крутецкий ... ... ... ... ... ... ... деп көрсетеді:
а) оқушы не істеу, қандай нәтижеге жету керектігін білуге, бір-біріне
ұқсамайтын текстер мен ... ... ... ә) өз ... ... ... ... қатесін түзетуі қажет; б) жұмыстың толық орындалғанына
көзін жеткізуі керек; в) белгіленген икемділікті меңгеру барысында ... ... оқу ... мен машықтарын қалыптастырудың қорытынды кезеңі
олардың қалыптасуын тексеру және анықталған кемшіліктерді жою. Икемділіктер
мен машықтардың әр оқушыда қай ... ... ... білуге тиіс.
Оқушының оқу әрекеті тұрақты және тиімді үлгі ретінде қалыптасты ма?
Егер оқушының оқу еңбегінде ... ... оның ... ... ... жою үшін не ... керек?
Жалпы оқу икемділіктері мен машықтарын қалыптастыру барысында
бақылаудың үш ... ... ... ... ... ... тексеруі.
2. Оқушылардың бір-бірінің оқу еңбегін тексеруі.
3. Өзін-өзі ... ... мен ... ... ... ... оқу
әрекетінің әр кезеңінде өткізіледі, ал оның ... ... сай ... І ... мұғалімдер оқушы икемділіктерінің қалыптасу деңгейін
бақылау үшін түрлі ойындар ... ... ... ... ойындар өткізу
арқылы оқушылардың көпшілігінің оқу құралдарын сабаққа ... ... ... ... ... мен ... ... үшін оған арнайы уақыт
бөлу керек. Ол үшін сұрауға кететін ... ... ... пе? Жоқ, олай
емес, өйткені жаңа материалды түсіндіріп, бекітуге уақыт аз ... ... ... ... осы ... ... тыс уақытта
ұзартылған күн топтарында өткізген тиімді.
ІІІ, ІV сынып оқушыларында оқу икемділіктері мен ... ... ... ... ... ... |Таблицамен |Оқулықтағы |Сурет бойынша ... сай ... сай ... ... ... |сұрақтарға |әңгіме |оқу ... |
| | ... беру ... | | ... У. |о |ж |ж |н/с |н/с ... А. |о |о |н |н/с |н/ж ... Е. |ж |ж |ж |н/с |н/с ... Ш. |ж |н |н |н/с |н/с ... ІV ... ... оқу икемділіктері мен машықтарының қалыптасу
кестесі.
Кестедегі шартты белгілер: ж – икемділіктер мен машықтар ... ... о – ... мен ... ... түрде байқалады; н –
икемділіктер мен машықтар нашар түрде байқалады; н/ж – икемділіктер мен
машықтар ... ... ... ... н/с – икемділіктер мен машықтар
нормаға сай түрде байқалады; н/т – икемділіктер мен машықтар нормадан ... ... әдіс ... ... ... бір ... оқу ... машықтарының қандай деңгейде екендігінен мәлімет береді және ... ... ... ... ... ... ... жалпы оқу икемділіктері мен машықтарын қалыптастыру және оны
тексеру үшін қолданылған әдістер мен тәсілдер өз нәтижесін ... ... және жеке пән ... ... ... ... бұл жұмысты,
ең алдымен, логикалық икемділіктен бастау керектігі айтылған. Бірақ бұл
шаралар оқу-ұйымдастырушылық, ... және ... ... икемділіктер мен машықтардың қалыптасуын тексеруді жоққа
шығармайды, өйткені олар шартты түрде жеке-жеке ... ... ... ... және ... ... бақылау икемділіктері мен машықтарын
қалыптастыру үшін практикада қолданылған ... ... ... ... ... ... жасату, орындалған жұмысты тексерту. Ал,
оқушының берген түсініктемесі, талдауы, көзқарасы жүйелі, бірізді болуы
үшін мына ... ... ... ... ұсынылады. Мысалға
жолдасының берген жауабына талдау жасау жоспарын ... ... ... ... ... ... сай ма?
2. Қойылған сұраққа жүйелі жауап берілді ме?
3. Жауап мысалдар және ... ... ... ... ... бергенде қателік жіберілді ме, жіберілсе, олар қандай қателіктер
еді?
Оқушылар өзара тексеруге жаттықтыру, ... ... ... пайдалана отырып тексеру, талдау оқушылардың танымын дамыту
процесіндегі ... ... ... психологиялық өзгерістер
енгізеді. Оқушы өзінің жауабын жолдасы тексеретінін ... өз ... ... қателеспеуге тырысады.
Үй тапсырмасын тексеру үшін мынадай жаднама пайдаланылады:
1. Үй ... кім ...... тілінен (ІІІ, ІV сыныптар)?
2. Үй тапсырмасы не себепті орындалмаған?
3. Үй тапсырмасын орындауда оқушы қандай қиыншылыққа кездескен?
4. Жолдасына қандай ... ... ... ... ... тексерумен қатар, бір партада отырған
оқушылардың бір-бірінің жұмысын тексеруі практикада кеңінен қолдау тапты.
Ол үшін мұғалім алдын ала ... ... ... ... ... ... топтағы негізгі мақсат оқушылар дүниетанымдық қатынаста
бір-бірін ... ... ... көрсетулеріне жету. Алайда
дүниетанымдық процесті қалыптастырудан туындайтын ... ... ... жеңу ... ... ... тексеруді қажет етеді, демек,
мұғалімге тапсырма бұрын, жазылған диктантты тексеріп, кеткен ... т.б. ... ... ... нәтижесінде оқушының ойлау қабілеті,
оқуға деген ынтасы артады.
Оқушылардың жаңа сабақты түсіндіре ... ... ... ... ... пікірі кейде жаңсақ болуы мүмкін, мұндай қолайсыз жағдайды
болдырмау үшін ... өз ... ... икемділігіне үйрету керек.
Тәжірибе барысында мұғалімдердің жүргізген тұрақты ... ... ғана бұл ... ... ... болатынын
байқадық. Төменде тәжірибе жасалған сынып мұғалімдерінің пайдаланған кейбір
тәсілдерін баяндап отырмыз.
Қазақ тілі (ІІ сынып). Ойын: «Кім көп сөз ... ... ... «і» дауысты дыбысы жазылатын 5 сөз және ... ... ... дыбыстан басталатын 5 сөз ойла.
2. Ол сөздерді дәптеріңе жаз.
3. ... ... баға қой, ... ... жолдасыңа бер.
4. Бірлесе отырып қойған бағаны тақтадағымен салыстыр.
«5» бағасы – барлық 10 сөз ... ... және ... ... «4» - ... кем болса және жазылғанда қатесі болса; «3» - ... сөз ... ... қате ... жіберілсе; «2» бағасы – табылған сөз төрттен
аспаса, ... ... ... ... шығаруға оқушылардың бәрі қатысады. Мұғалім өз ... ... ... мына ... топтарына бөлініп жазады
(оқушыларға жарияламайды).
1-топ – жұмысын жоғары бағалаған оқушылар.
2-топ – жұмысын ... ... ...... ... ... ... оқу процесі кезінде баға беру іскерлігіне жаттығу арқылы және
сынып ұжымының бағалауы нәтижесінде оқушылар өзін-өзі бағалау ... ... ... ... ... ... ... үшін
төмендегідей бір топ машықтарды жүзеге асыру керектігін байқадық:
- Жұмысты үлгімен салыстыра ... ... жазу ... ... ... ... жазылған дәптерлерін, бұрын жазылған шығарма, мазмұндама
үлгілерін пайдалануға болады;
- Өз жұмысын тексеруді мүмкіндігіне қарай ... ... ... ... Оқулықтағы ереже, сурет, сұрақтар, мысалдарды пайдалана білу керек.
Сондай-ақ оқулық бетіндегі шартты белгілерді айыра білу де ... ... ... көмектеседі;
- Көп мағыналы сөздерді қолданғанда сөз емлесінен қате жібермеу үшін түрлі
сөздіктерді пайдалана білген ... ... ... ережелерді дұрыс ажырата білу керек;
- Талдау жоспарын жасап, оны тапсырманы орындау ... ... ... тез оқу ... ... меңгеру.
Сынып жоғарылаған сайын өзін-өзі ... ... ... ... ... ... дауыстап оқу және іштей мазмұндау бірден
жаттаудың, өзін-өзі тексерудің тәсілі ... ... ... өзін-өзі тексеру икемділігін бекіту үшін «Мен күн
режимін қалай орындаймын», «Мен ... ... ... ... ... атқарамын», «Мен сыныпта сабақты қалай тыңдаймын»
тақырыптарында ... ... ... ... ... ... ... оқу қызметін одан әрі жақсартуға жұмылдырып жетелесе,
нашар оқитын оқушылардың жолдастары ... ... ... Сөйтіп, біз жалпы икемділіктері мен машықтарының қалыптасу
процесінің барлық жеті ... ... және ... ... ... ... ... дәлелдей, тұжырымдай отырып көрсетуге
тырыстық.
Оқушыларда жалпы оқу икемділіктері мен машықтарын қалыптастыру кезеңіне
талдау жасағанда мынадай ... ... ... бір ... толық, кезең бойынша қалыптастыру – тек
икемділікке жаңадан үйрете ... ... ... ... мен ... ... ... процесі ұзақ уақытты
қажет етеді. Есте болатын жайт, жаттығуларды ... ... гөрі ... белгілі бір жүйемен орындатқан тиімді.
3. Тәжірибе көрсеткеніндей, мұғалім жалпы оқу икемділіктері ... ... ... ... ... және бұл ... ... кезеңге бөле отырып жетілдірілсе, жұмыс нәтижелі болмақ.
Жалпы оқу икемділіктері мен машықтарын қалыптастыру кезеңін толық әңгіме
еттік. Өйткені осы ... ... ғана ... оқу ... ... жөнінде мектеп реформасы алға қойып отырған міндеттерді шешуге
болады.
3. Өнімді оқыту әдістері
Өнімді оқыту – объективті және ... ... ... ... ... білімдік қызмет кезінде болып жатқан адамның жеке өзін-
өзі ұйымдастыруының нәтижесі және процесі. ... ... ... ... ішкі жетілдіруі және өзіндік жүзеге асыруын бір уақытты қамтамасыз
етіп және анықтай отырып, оның жағдайының шегінде болмыстың ... ... ... құрады.
Өнімді тұлғалы бағытталған білімді қамтмасыз ету көзқарасында
А.В.Хуторской ... ... бір топ ... қарастырады. Білімнің
өнімді бағытына негізделген оқыту, білімдік қызметтің мынадай ... және ... ... ... ... ... тануға;
2. Білімдік өнімді онымен бірге құруға;
3. Білімдік ... ... бұл ... ... ... және ... сай деп ... когнитивті әдістері немесе оқу танымының әдістері, ғылыми
әдістеріне, метапәндік және оқу пәндік әдістеріне ... ... ... бұл ... ... географиядағы және басқа ғылымдағы
зерттеу әдістері. ... ... ... ... топтастыру және
басқа әдістер жатады.
Оқу пәнінің әдістері, бір жағынан ғылыми теориясынан алынған, екінші
жағынан нақты ... ... және ... ... ... ... ... білімдік объектілердің зерттеулік әдістері, мәдени-тарихи
ұқсастықпен оқушылардың білімдік өнімінің салыстыру ... ... мен оқу ... ... ... ... әдістері.
Оқытудың когнитивті әдістерінің ерекше түрі – білімнің ... ... ... саналатын метапәнділер.
Танымдық әдістердің ерекшелігі – оны қолдану білімдік өнімді ... ... ... ... Сондықтан танымдық әдістер, ... ... ... ... ... ... ... бастапқы
мақсаты объектіні тану болып табылады, сондықтан оның негізгі ерекшелігі
креативті процестермен емес, когнитивтімен ... ... ... ... ... ... ... объектінің жағдайында адамның «сезінуін»
көрсетеді. Эмпатия ... ... ... ... ... ... ... мұғалімнің құрған көңіл-күйі. Бастапқыда бұл қандай да ... ... ... бөлетін ойын түрінде болуы мүмкін. Сонан ... ... ... және ... ... оқушылар
берілген әдіске күрделі қарамай, оны шын оқу әдісінің деңгейіне алады.
Ағаштың, тастың, мысықтың, бұлттың, майшамның және ... да ... ... төселуге мынандай сөздік жазуларды ... ... ... ... ... ... деп есептеңіз, сіздің
басыңыз – гүл, денеңіз – сабақ, қолыңыз – жапырақ, аяғыңыз – ... ... ... ... ... «төселу» кезінде объектіге - өзіне
сұрақтар қояды, сезімдік деңгейде қабылдауға, ... ... ... ... ... ... ... сезінуі оқушының білімдік өнімі
болады, ... ... ... ... ... ... двигательді,
музыкалы немесе суреттемелі түрде көрінуі мүмкін. Берілген жағдайда
объектіні ... ... ... ауысады.
Мұндай жаттығулар ойлау қабілетін және әр ... ... ... дамытады, танымға санасын ғана емес, сезімін де кірістіруге
үйретеді.
Берілген әдіс ... тыс ... ... ... ... балалардың әдетте
қолданылмаған мүмкіндіктерін кірістіреді. Төменгі мектеп жасындағы
бақылайтынды ... ... тән, ... «адамдандыру» әдісін қолданып,
қоршаған дүниені сезіммен тану керек.
2. Мағыналық көріну әдісі. Бұл өткен әдісті ... және ... ... ... – ойлы танымдық қызметтен тұратын оқушының белгілі
бір күйін құру талап етіледі. ... ... ... сұрау үшін
келесі сұрақтарды ұсынуына болады: Бұл объектінің себебі қандай, оның ... не? Оның ... не ... ... ол ... ... Басқа емес, неге ол
осындай? Берілген әдісті ... ... ... ... оқушылардағы
интуация, ояну тәрізді танымдық сапаларды дамытуға әкеледі.
3. Бейнелеп көріну ...... ... ... зерттеу.
Мысалы, санға, пішінге, сөзге, белгіге немесе шынайы ... ... ... ... суретін салып, неге ұқсайтынын ... ... өнім ... ... ... ... сөздік және
графикалық бейнелі түрде көрінеді, яғни оқушылар өздерінің ... ... және ... ... ... әдісі. Бұл әдіс объектінің және оның символының
арасындағы байланысты оқушының ізденуінен және ... ... ... мен
оның обектісінің қатынасының ... ... ... ... ... да бір объектіні көру мақсатымен бақылауды, оның символын
графикалық, ... ... ... ... ... бейнелеуді ұсынады. Жасаған
«символдарды» балалардың түсіндіруі және талқылауы басты орын алады.
5. Эвристикалық ... ... ... римдік педагог және шешен
Квинтилиан талдап жасаған. ... да бір ... ... объекті жөнінде
мәлімет ізденуі үшін келесі 7 сұрақ қойылады: Кім? Не? Не үшін? ... ... ... ... ... және олардың барлық мүмкін
болатын байланыстары маңызды идеялар мен ... ... ... ... ... ... Әр түрлі оқушылардың мәліметтерін атақты ғалымдар,
философтар, әр түрлі аналогтарды өзара салыстырған кездеьқалыптасқан мәдени-
тарихи аналогтармен салыстыру үшін қолданылады. ... ... ... үшін
оқушыларға сұрақтар ұсынылады: Салыстыру ... не? Ылғи және ... бола ма? ... ... не ... ... ... салыстырып көріңдер.
7. Эвристикалық бақылау әдісі. Бақылау – оқушының білім бұлағы, яғни
оны ... ... ... ... ... Берілген әдістің
мақсаты – балаларды бақылаудың ... ... ... және ... ... ... әдісі. Оқушылардың физикалық сезім мүшелерін саналы
меңгеруі танымдық ... ... ... ... етеді. Бәрінен бұрын, бұл
фактіні іздеу, факт еместерден олардың айырмашылығы тәрізді таным кезеңіне
жатады. Не ... ... ... ... ... не ... ... оңай емес екендігін тәжірибе көрсетеді.
Білімдік объектілердің физикалық сезім мүшелерінің көмегімен нақты
қабылдануының қажеттілігі оқытудың ... ... ... және білімнің
әдеттегі мазмұнының өзгеруі мен қайта қарауын талап етеді.
9. Зерттеу ... ... ... объектіні келесі жоспармен
өзіндік зерттеу ұсынылады: зерттеу мақсат – жұмыс жоспары – ... ...... ... ... жаңа ...... болған
сұрақтар мен проблемалар – жауаптардың мәліметі, гипотезалар – рефлексті
пікірлер, қызметтің саналы ... және ...... ... ... жүйелі орындап, әр оқушы өзінің практикалы ... ... ... ... ... ... жасалынған жұмыстарын теориялық
қорытындылау мынандай жүйеде ұсынылады: ... – олар ... ... ... ...... модельді салу – модельдің салдары – модельдің
дәлелдемелері – модельді қолдану – мәдени аналогтардың модельді салыстыру.
Теориялық модельді ... ... ... оқып ... білім
саласынан немесе тақырыбынан тәуелді педагогпен қойылады.
11. ... ... ... тапсырма ұсынылады – мұғалімнің қойған
сұрағына немесе проблемасына жауаптардың ... ... ... ... ... үшін ... таңдау болып табылады. Оқушылар
негізі ұстанымдарын немесе проблемаға көзқарасын ұсынады, гипотезаны құруға
әр түрлі ғылыми, әр ... ... ... меңгереді. Сонан соң едәуір толық
немесе нақты сұраққа өз жауаптарының нұсқаларын логикаға және интуацияға
сүйеніп тұжырымдайды. ... ... ... не болады» түріндегі
болжамдық тапсырмаларды шешу кезінде дамиды. Болашаққа саяхат әдісі алдын
ала ... ... ... ... ... ... ... да бір
білім саласында тиімді.
12. Қателер әдісі. Берілген әдіс процестерді тереңдету үшін ... ... ... ... өзгертуді, қатені және псевдоқатені
конструктивті қолдануына оны ауыстыруды ұйғарады. Қате ... ... ... ... ... ... ... ретінде қарастырылады. Қатеге көңіл аудару оны түзету мақсатымен ғана
емес, себебін, оны табу ... білу үшін де ... ... ... ... ... ... табу оқушылардың эвристикалық қызметіне жағдай
жасайды, ... ... да бір ... вариативтілігі мен қатыстылығына
әкеледі.
13. ... ... ... ... ... ... ... бар ұсыныстардың маңыздалуын басталады. Мұндай
жұмыстың ... ... ... бірігіп қалыптастырылған ұғымның
анықтамасы – ұжымдық шығармашылық өнім болып табылады.
Сонымен бірге мұғалім балаларға әр ... ... ... ... ... келтірілген ұғымдардың басқа тұжырымдамаларымен танысуды ұсынады.
Әр ... ... оқып ... ... жөніндегі олардың тұлғалық өзін-
өзі тану ретінде оқушылардың дәптерлерінде қалады.
Креативті әдістер ... ... ... өнімін құруға
бағытталған. Басты нәтижесі жаңа өнімді алу ... ... табу ... – бұл ... ... бір саналы іс-әрекетінің
нәтижесіндегі оқушыларға ... ... ... құру ... Әдіс ... көмегімен жүзеге асады:
• Жаңа объектіні құру мақсатында бір объектінің сапасын екінші объектінің
сапасымен орнын басу;
• Басқа ортадағы объектінің ... ... ... ... ... ... өзгерту және жаңа, өзгертілген
объектінің қасиетін бейнелеу.
Бейнелі сурет әдісі оқылып жатқан объектінің қабылдау және ... сол ... ... ... ... ... әсер ... Нәтижесінде оқушыда гүлдің, ағаштың, бұлттың, жердің немесе бүкіл
Ғарыштық бейнелі суреті пайда болады. Адамға танылатын ... ... бере және құра білу өте ... болғандықтан, оқушыларға
табиғаттың немесе бүкіл негізгі ... ... ... ... ... ... байланыстарды көрсету ұсынылады. ... ... әр ... әр ... ... ойлап, ғылымның әр саласына өз
білімдерін қатыстырып қана қоймайды, бейнеленетін шындықтың мәнісін ... ... де. ... ... ... 2-3 рет ... ... оқушылар
әлеміндегі өзгерістерді бағалауға, оқыту процесінде қажетті ... ... ... ... ... кеңейеді немесе кішірейеді, оның
жеке бөлімдері немесе сапасы: ең ұзын сөз, ең кіші сан ... ... ... ... қысқа аяқтарымен басқапланеталықтар бейнеленеді; ең
ащы қияр ... ең ... шай ... ... елестетулердің бастау
нәтижесі шындықтан қиялға шығу негізінде баланс ... ... ... мүмкін.
Агглютинация әдісі. Оқушыларға шындыққа ... ... ... ... ... ... күз ... жоқтың көлемін,
тәтті тұзды, қара түсті, әлсіздіктің күшін, жүгіріп жүрген ағашты, ... ... ... жүрген итті бейнелеу ұсынылады. «Мимен шабуылдау»
(С.А.Осборн). ... ... ...... инерциясынан және
стереотиптердің талқылауынан қатысушыларды босату нәтижесіндегі ... ... ... ... ... ... – дайындау
жөніндегі сұрақтарға тез жауап табу. Содан кейін тағы да ... ... ... барысы ескеріледі, сонан соң – старт.
Әркім өз идеясын айтып, толықтырып, нақтыландыруына ... ... ... ... ... ... отыру мақсатымен, эксперт
қойылады. «Шабуыл» 10-15 минутқа созылады. «Шабуыл» үшін ... ... ... ... ... ... Мысалы, катушкаға оратылған мыс
сымның ұзындығын, оны шешпей қалай анықтау ... ... ... ... өріс бар ма, жоқ па, мұны ... анықтауға болады?
Қосымша жарық түсірмей, су астындағы заттарды көру ... ... ... ... ... идеяның генерациясы, идея бағасының
және проблемалық жағдайдың талдауы, қарама-қарсылық идеясының ... ... ... сынның қандайына болса да тыйым салынады.
Репликалар, әзілдер, еркін түрдегі ... ... ... да ... Содан
топтағы алынған идеялар жүйеленеді, жалпы принциптері мен ықпалдары ... Әрі ... ... ... ... жүзеге асыруға барлық
мүмкін болатын ... ... ... сыни ... Аяғында сыни ескертулерге және қарама-қарсы идеяларға түспеген
идеялар алынады.
Берілген әдістің негізінде ... ... ... ... ... «Ми шабуылы» кезінде басшылар мен бағынушылар жоқ – жүргізушілер мен
қатысушылар ... ... ... ... ... шыдатпайды. Стереотиптер мен
дәстүрлерден босану қажет. Әзіл-сықақ пен еркіндік шабытқа ... ... ... ... ұсынған ойлары шындықтан алыс, қиялға
жақын болғанымен, ол ... табы ... ... ... ... ... және дамыту мақсатында
сұрақтар қою ұсынылады. Әріптестерді мадақтау және қолдаудың маңызы зор.
5. Өзара сыни ескертпелер және аралық бағалау ... ... ... барысында ешнәрсе де қалыс қалдырылмайды. Егер ұсынылған ... ... ... : «Иә, ... ... да ... деп
айтқан орынды.
6. Өз ойыңды нақты да қысқа тұжырымдау керек. Идеялар қанша көп ... ... ... Естеріңізде болсын: оптимизм мен сенімділік адамның ойлау қабілетін
он есе арттырады!
«Мимен шабуыл» ... ... ... ... Оқу ... тұжырымдау, оның шешімін іздеу міндеттерін
негіздеу. Ұжымдық жұмыстың шарттары мен ережелерін ... 3-5 ... озық ... ... және ... ... және ... құру.
2. Сергіту. Жаттығу түріндегі тапсырмалар мен сұрақтарға тез ... Бұл ... ...... ... ... ... көмектесу.
3. Қойылған проблема «шабуыл». Қойылған ... тағы да ... ... еске ... Идеяларды генерациялау мұғалімнің белгісі
бойынша барлық топтарда бір уақытта басталады. Әркім өз идеясын дауыстап
айтады. ... ... ... ... ... тек толықтыру және
жинақтау керек.
4. Сарапшы топтарының озық ... ... және ... алуы.
5. «Мимен шабуылдаудың» нәтижелерін хабарлау. Топтар жұмысының
қорытындысын талқылау. Озық ... ... ... ... ... ... ... немесе көп өлшемдік матрица әдісі (Ф.Цвики).
Жаңа, кездейсоқ және ерекше идеяларды белгілі және ... ... ... ... құру ... табу. Элементтердің әр түрлі
комбинацияларынан ... ... мен ... талдауы
проблемаларды анықтаумен қатар жаңа ... ... де ... ... ... ... әдісі. Стереотипті тәсілдер нәтижесіз
болған жағдайда шешімнің ... ... ... ... ... ... оның салмағын ұлғайту арқылы қол жеткізуге
тырысады, ал тиімдісі – жазық бұйым дайындау, яғни ... ... ... ... объекті сырттай зерттеледі, ал проблеманы шешу оны іштей
қарастыру арқылы ... ... ... ... топтарға біріктірілген жекелеген
әдістердің жеткілікті саны түрінде беріледі.
Оқушының мақсаттану әдістері: мұғалімнің ұсынғандарынан ... ... ... ... ... ... және одан әрі ... мақсаттарын шынайылық, ... ... ... ... ... ... ... құруы; оқушылардың
білім беру мақсаттары мен ... жеке ... ... ... негізінде мақсаттарды қалыптастыру; жеке ... ... ... ... ... ... ... мектепте құнды нормалар мен ережелер дайындау.
Оқушының жоспарлау әдістері. Оқушыларға өздерінің білім алу қызметінің
белгілі бір уақытта аралығына – ... күн, апта ... ... бөлімге,
шығармашылық жұмысқа – жоспарлау ұсынылады.Жоспар ауызша немесе жазбаша,
қарапайым ... ... ... ... ең ... ол оқушының өз
мақсаттарын жүзеге асырудағы негізгі кезеңдері мен қызмет ... ... ... барысында жоспар өзгеруі мүмкін, толықтырылады немесе
алмастырылады; оқушы өзгерістерді тіркейді, ... ... ... ал
жұмыстың соңында жоспарлаудың рефлексиясын жүзеге асырады.
Оқушылардың білім алу бағдарламасын жасау әдістері. Жекелей білім беру
бағдарламасын ... ... ... ... - өз оқу ... ... қызметті басты мақсаттары мен бағыттарын ұстануды; олар әр
алуан болған ... өз ... ... әдісі арқылы оқылатын сұрақтар мен
тақырыптарды таңдауды; жоспарлау әдісін; өз мақсаттарына жету ... ... ... ... өзінше бағалау және рефлексия әдісін –
иеленуді талап етеді.
Шығармашылық норма әдісі. Оқушылардың жекелей және ... ... ... ... ...... ... оның
элементтерін анықтау, қызметтің субъектісін және олардың қызметтік құқығын
орнату, ұйымдастырылған және тақырыптық ауқымын беру, ... мен ...... ... ... ... ... нормасы процесіндегі ... ... ... ... ... мысалдары. Нұсқаулар
құру: «Сөзді қалай айту керек», «Сөзді қалай оқу керек», «Міндеттерді қалай
шешу керек», ... ... ... ... «Әуенді қалай тыңдау
керек» және басқалар.
Оқытуды өзінше ұйымдастыру ... ... ... нақты
объектілермен жұмыс істеу; міндеттерді шешу, жаттығуларды орындау; үлгілер,
шығармашылық зерттеулер дайындау және ... ... ... ... ...... ... әдістері, оларды басқа
бағдарламалармен (мұғалімнің,оқушының) үйлестіру, ... ... ... ...... ... ұйымдастыру
әдістерінің маңызы бар.
Өзара оқыту әдістері. Оқушылар ... ... ... ... ... ... ... мүмкін педагогикалық әдістерді қолдана отырып,
мұғалімнің қызметін атқарады.
Сынау әдісі. Жолдасының білім алу ... оның ... ... ... материалына, көрсетілген бейнефильмге сын көзбен қарай білу, олардың
мазмұнын талдау, басты ... ... ...... өз ... ... шарты болып саналады. Оқытуға ... ... ... ... ... дайындықты қажет етеді. Алғашқы сынауларды
арнайы тірек ... ... ... ... ... мен
пайымдаулары марапатталады. Сынауға оң көзқарастар қалыптастырылады.
Сынауларды құру үшін ... ... ... сөз ... ... схемасы:
• Сөз сөйлеуде не ұнады, не туралы ұтымды айтылды?
• Сөз сөйлеу, мазмұндаудың жалпы құрылымы мен логикасы қалай құрылған?
• Тақырып ... ... ма, ... ... ... ... Байқалған ауытқушылықтар, қателер, қарама-қайшылықтар. Шығып ... ... ... ... ... ... сөйлеушіге ескертпе жасаужәне ризашылық
білдіру.
• Шығып сөйлеудің жалпы бағасы.
Оқулықтың, кітаптың немесе мақаланың мәтінін сынау ... ... ... неге арналған?Мәтінде не қызықтырды және неге?
• Ондағы бастысы не?Мазмұндаудың негізгі бағыттары қандай?
• Мәтінде ... жаңа ... ... ... тыс ... Мәтіннің мазмұны түсінікті ашылды ма?Оның қай жерлері қиындау?
• Оқу барысында қандай сұрақтар туындады?Қосымша нені білгісі келеді?
• Оқығаннан қандай ... ... ... ... сынау схемасы:
• Фильм неге арналған, оның авторлары нені көрсеткісі келеді?
• Фильмде қандай құбылыстар, ұғымдар, ... және ... ... ... қандай материал негізгі болып табылады? Ол ... ... ... не ... және ... ... ... сәттер жеткілікті толық және анық ашылмаған?
• Фильм оқылатын тақырыппен қалай байланысқан?
• Фильм бойынша қорытынды жасау.
Шешілген міндеттерді сынау ... ... ... объектілер мен процестер туралы сөз болды?
• Оны шешудің қажеттігі қандай?
• Міндеттер ... ... ... Оны ... ... да ... бар
ма?
• Міндеттерді шешуде қандай құбылыстар, ұғымдар, заңдар, ... ... ... ... мәні ... ... міндеттің
қорытындысы қандай?
Оқушылардың сыны шығармашылық қызметтің басқа да табыстарымен бірдей
бағаланады. ... ... ... ... кері ... ... ... сараптауға, одан әрі оқытуды іріктеуге мүмкіндік береді.
Бақылау әдістері. Тұлғалық бағытталған ... ... беру ... ... ... ... оқытуда оқушының білім алу жетістігі
оның бекітілген ... ... ... бағаланады, яғни оқушы берілген
мазмұнды неғұрлым дәл және толық қайталаса, білім беру қызметінің бағасы
соғұрлым ... ... ...... ... оқушының білім алу
жетістігі берілгеннен ауытқушылық дәрежесімен бағаланады, яғни оқушы ... ... ... ... ... неғұрлым көп қол жеткізсе,
оның білім алу жетістігінің бағасы жоғары болады.
Рефлексия әдістері. Оқытудың білім беру ... – тек ... ... Егер ... не ... және неге ... өз ... туындаған проблемаларды, оларды шешу жолдарын және қол ... ойлы ... ... онда оның ... алу ... одан ... алу мақсатында пайдалануға мүмкін емес, тұйық, беймәлім күйде қалады.
Оқушылардың өз қызметін мойындауын ұйымдастырудың екі түрі болады:
1). Оқу ... ... іске ... ... ... ... ... кезеңін логикалық немесе тақырыптық тамамдайтын
қорытынды рефлексия.
Ағымдағы рефлексия оқушылардың ойлау қызметін ... ... ... ... орындағаннан кейін (математикалық, тарихи, тілдік
т.б.) а) Пәндік ... ... б) ... қызметтің
белсенділігінің артуы болады, яғни ... ... ... пәндік
қызметтің басты элементтеріне, оның бағыттарына, ... ... ... ... ... ... аудару.
Рефлексивтік қызмет пәндік қызметі құрылымдандырады. Рефлексивті
әдістің мақсаты – атқарылған пәндік қызметтің ... ... ... соның негізінде пндік қызметті жалғастыру. Рефлексивті әдісті
қолданудың ... ... ... ... ... ... ... байланыстар мен заңдылықтар, оқылатын
пән бойынша теориялық құрылым болып табылады. ... ... ... әдістемелік тасымалдаушысы қызметін атқара отырып, пәндік
қызметпен тығыз араласады.
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... және талапкерлік деңгейінің жоғарылығымен
ерекшеленеді. Қорытынды Рефлексияның ... ... және ... білім беру бағдарламасына енеді. Сабақтың, күннің, аптаның,
тоқсанның, оқу ... ... ... ... ... ... ... төмендегі сұрақтарға жауап бере отырып, өз ... ... жылы ... атқарған көлемді істерім қандай? Жыл бойы қалай ... ... ... не? Оған ... және ... қол жеткіздім? Менің
кездестірген ең үлкен қиыншылығым? Мен оны қалай жеңдім немесе ... ... ... не ... ал ... ... ... білімдегі
өзгерістерім қандай? Өзімнің білмейтіндігім ... не ... ... ... нені ... ... жаңа ... мен
тәсілдерін пайдаландым және игердім? Осы оқу жылындағы менің білім ... ... ... ... ... ... ... әдістері. Оқушының өзінше бағалауы қорытынды лекциядан
өрістейді және білім беру циклін ... ... ... ... және
сапалық сипатта болады: сапалық көсеткіштер оқушының білім алу бағдарламасы
негізінде тұжырымдалады немесе мұғалім белгілейді; сандық ... ... ... ... ... ... Оқушының қызметінің сандық
және сапалық бағалауы – оның мәдени-тарихи ... ... ... тәуелсіз сарапшылардың бағасы түріндегі білім
алудағы жетістігі.
Оқытудың дәстүрлік практикасында мұғалім сабақтың көп ... ... ... үлгі ... тапсырмалар береді және
оқушының белсенді танымдық қызметіне өте аз ... ... ... және ... әдістер жеткіліксіз пайдаланылады. Осының
салдарынан оқушылардың өз бетінше пайымдау олардың стереотиптік шешімдері
қолдауы ... ... және ... ... ... ... ... нашар дамиды.
Оқытудың әдістерін таңдау көптеген факторлармен – білім берудің маңызды
мақсаттарымен, оқу курсының ... ... ... ... олар пайдаланатын ... ... ... ... оқытуда оқыту әдісін ... ... ... ... ... ... болып табылады. Әр уақытта оқытудың
формасын, әдістерін ... ... ... ... ... ... қандай табысқа
жетеді деген сұрақ қою керек. Бұл ... ... ... ... ... орай ... ... жекелей мүмкіндіктері
қызығушылықтарына сай ... ... ... мен құралдарын таңдауға оқу курсының және нақты
материалдың ерекшеліктері әсер етеді. Гуманитарлық бағыттағы ... ... ... ... әр ... проблемаларды жинақтайды. Анық логикалық
байланыстарға және ... ие ... ... ... қоюға мүмкіндіктері аз болады, соған қарамастан ... ... ... ... ... ... ... пәндерде
проблемалар қоюға практикалық және зертханалық жұмыстар көмектеседі.
Әдістерді таңдау оқу материалы элементтерінің байланыс сипатына ... ... Егер ... алдыңғыларымен жанама байланысса және
талқылау ... ... ... ... және ... ... дұрыс. Қажет жағдайда оқушылардың білім алу проблемасын шешетін
жағдайды қамтамасыз ету ... ... тек қана ... ... оны іздестіруіне артық уақыт шығындамай хабарлау мүмкін. Яғни
репродуктивті әдістер маңызды білім беру ... мен ... ... ... ... жұмыстарына қажетті қызмет ақпаратын
немесе технологиясын жеткізу қажеттігі болған ... ғана ... ... ... ... да ... зор. ... немесе
эвристикалық оқытуды ұйымдастыру көп уақытты керек етеді, балаларды табысты
қызметке үйретеді.
Әдістерді таңдауда ... ... ... дамытуды тиімді
болғандықтан, барлық сабақтар тек проблемалық болуы керек деген көзқараспен
қарауға болмайды. ... ... ... ... мүмкін емес, бірақ әрбір
сабақ оқушының тұлғалық білім алу деңгейінің өсуін қамтамасыз етуі ... ...... ... ... жеке дара ... ... да эмоционалдық, адамгершілік, рухани дүниесін дамытатын
әдістер қажет.
Мұғалімнің оқытудың әдістері мен ... ... ... орынды.
Көптеген педагогтардың оқытудың ұнамды жүйелерін қолдану арқылы жоғары
нәтижелерге қол жеткізетіні белгілі. Бұл ... ... ... ... ... ... толықтырылады.

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 50 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Грамматика мен жазу методикасының ғылыми негіздері17 бет
Сауат ашу методикасының ғылыми негіздері19 бет
«АТФ банктің» есебін жетілдіру шараларының методикалық нұсқаулығы17 бет
«Ғылыми зерттеулердің методологиясы» пәнінен дәрістердің қысқаша курсы32 бет
Адам капиталы теориясының методологиялық аспектiлерi13 бет
Бағалы қағаздар нарығы және оны қалыптастырудың теориялық-методологиялық негіздері19 бет
ЕО тәжірибесінің негізінде ішкі қауіпсіздік мәселелерінің методологиялық аспектілері48 бет
Жалпы экономикалық теорияның методологиясы мен даму кезендері25 бет
Инвестиция тартудың теориялық және методологиялық негіздері78 бет
Инвестицияның методологиялық мазмұны71 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь