Мұхамбет-Салық Бабажанов


Мұхамбет-Салық Бабажанов (1834-1871) – туған халқы және оның ар-абыройы мен теңдігі үшін қайрат-жігерін аямаған, әділдік жолдан таймаған аяулы, білімді, зерделі азаматтардың бірі, публицист, ғалым-этнограф әрі экономист.
Кеңес өкіметі кезінде мүлде атаусыз қалған М.Бабажанов есімі қазақ елі теңдік, азаттық алғаннан өз тұғырына қайта көтерілді.
М.Бабажанов – ХІХ ғасырдың орта кезінде Шоқанмен қатар шыққан белгілі ғалымдардың бірі. Ресей Географиялық қоғамына мүшелікке Шоқан мен Семенов-Тянь-Шанскийдің кепілдеме бергені оның ғалымдық дәрежесін айқындай түседі. Мұның сыртында ғылыми еңбектері үшін М.Бабажанов Ресей Географиялық қоғамының күміс медалімен Орта Азия және Қазақстан ғалымдары арасында тұңғыш алған қайраткер екенін де айтып өткен жөн. Ең алдымен айтар сөз сан қырлы саңлақ талант өз отанына, ел-жұртына деген ыстық та айнымас махаббатын ерекше қабілеті арқылы танытып та, дәлелдеп те берген ары биік, ойы терең, ақылы кемел азамат ретінде өмірден ерте өтті. Тағы бір ғажабы оның өмірі де, өнері де, өресі де, тіпті білім дәрежесі де Шоқанға өте ұқсас. Екеуі де текті атадан, екеуі де зиялы ортадан, екеуі де бір мектептен. Ең ақыры тағдыры да ұқсас болды, екеуі де өмірден ерте өтті.
Мұхамбет-Салықты ел-жұрты көбіне Салық деп қысқартып атаған. Ол 1834 жылы Бөкей ордасында қазіргі Орда ауданында туған. Әкесі Жәңгір ханның қайын атасы, Исатай, Махамбет көтерілісінде жиі атылатын Қарауылқожа Бабажанов. Салықтың анасының аты Жәмила, жұбайы Ғазиза атақты күйші Дәулеткерейдің қарындасы.
М.Бабажанов есімі белгілі Жәңгір ханның мектебін бітіріп және оның қамқорлығымен 1845 жылы М.Бекмұхамедов, Ж.Ниязов, М.Жантөриндермен бірге Орынбордағы Неплюев атындағы кадет корпусында оқыған 8 жастың бірі. Бұлардың бәрі де кейін ел алдында

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 5 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге




Мұхамбет-Салық Бабажанов
(1834-1871)

Мұхамбет-Салық Бабажанов (1834-1871) – туған халқы және оның ар-
абыройы мен теңдігі үшін қайрат-жігерін аямаған, әділдік жолдан таймаған
аяулы, білімді, зерделі азаматтардың бірі, публицист, ғалым-этнограф әрі
экономист.
Кеңес өкіметі кезінде мүлде атаусыз қалған М.Бабажанов есімі қазақ елі
теңдік, азаттық алғаннан өз тұғырына қайта көтерілді.
М.Бабажанов – ХІХ ғасырдың орта кезінде Шоқанмен қатар шыққан белгілі
ғалымдардың бірі. Ресей Географиялық қоғамына мүшелікке Шоқан мен Семенов-
Тянь-Шанскийдің кепілдеме бергені оның ғалымдық дәрежесін айқындай түседі.
Мұның сыртында ғылыми еңбектері үшін М.Бабажанов Ресей Географиялық
қоғамының күміс медалімен Орта Азия және Қазақстан ғалымдары арасында
тұңғыш алған қайраткер екенін де айтып өткен жөн. Ең алдымен айтар сөз сан
қырлы саңлақ талант өз отанына, ел-жұртына деген ыстық та айнымас
махаббатын ерекше қабілеті арқылы танытып та, дәлелдеп те берген ары биік,
ойы терең, ақылы кемел азамат ретінде өмірден ерте өтті. Тағы бір ғажабы
оның өмірі де, өнері де, өресі де, тіпті білім дәрежесі де Шоқанға өте
ұқсас. Екеуі де текті атадан, екеуі де зиялы ортадан, екеуі де бір
мектептен. Ең ақыры тағдыры да ұқсас болды, екеуі де өмірден ерте өтті.
Мұхамбет-Салықты ел-жұрты көбіне Салық деп қысқартып атаған. Ол 1834
жылы Бөкей ордасында қазіргі Орда ауданында туған. Әкесі Жәңгір ханның
қайын атасы, Исатай, Махамбет көтерілісінде жиі атылатын Қарауылқожа
Бабажанов. Салықтың анасының аты Жәмила, жұбайы Ғазиза атақты күйші
Дәулеткерейдің қарындасы.
М.Бабажанов есімі белгілі Жәңгір ханның мектебін бітіріп және оның
қамқорлығымен 1845 жылы М.Бекмұхамедов, Ж.Ниязов, М.Жантөриндермен бірге
Орынбордағы Неплюев атындағы кадет корпусында оқыған 8 жастың бірі.
Бұлардың бәрі де кейін ел алдында абыройлы қызмет атқарған алғашқы білімді
қазақ азаматтарының қатарынан орын алды.
Салық жас кезінен-ақ өнер мен ғылымға өте құштар болып өсті де, кадет
корпусының қабырғасында жүрген бала кезінен-ақ Орынбордағы белгілі
шығыстанушы-ғалым В.Григорьевпен танысып алды. Талапты жастың талантын
таныған үлкен ғалым оны үйіне шақырып, оған өзінің бай кітапханасының
есігін ашып қойды. Сөйтіп Салық өз бетімен оқып әр салада жан-жақты білім
алды. Орыс әдебиеті классиктерінің шығармаларымен танысты, оларды ден қоя
оқыды. Орыс тілін де осы әдебиеттер арқылы жетік біліп алды. Ол Пушкин,
Карамзин, Щербаков сияқты ақындар мен тарихшылардың еңбектерін оқыды.
Кадет корпусын аса зейінділігімен оқып, үлгілі-тәртібімен бітіріп
көзге түскен ол 1851 жылы Орынбор қаласындағы Шекара комиссиясында жұмысқа
орналасады. Бұл кезде ол небәрі 19 жастағы бала жігіт еді. Бірақ ол аталған
жұмыста көп тұрақтай алмады. Оның себебі сол кездегі теңсіздік,
әділетсіздік, патша әкімдерінің жергілікті халықтарға деген шектен тыс
озбырлығы, Жайық бойын жайлаған казактардың мейрімсіздігі халықтың ашу-
ызасын тудырған еді. Жас Салық халық жағына шықты, олардың сөзін сөйледі.
Жәбірленушілердің арыз-шағымын жазып беріп, оның оң шешілуіне қолынан
келгенінше жәрдем жасады. Оның бұл ісі әрине, патшаның астамшыл әкімдеріне
ұнамады. Ақыры өтірік-шыны аралас дәлелдер тауып, Салықты жұмыстан қудырды,
жер аудартты, соңына аңдушы қойды. Дегенімен қайда жүрсе де өзінің
білімімен, әділеттілігімен, азаматтық жолдан таймаған оның жақсы
қасиеттерін таныған сол Орынбор Шекара комиссиясы оны Ішкі Бөкей ордасын
басқару жөніндегі Уақытша Кеңестің кеңесшісі етіп тағайындайды.
Жоғарыда айтылғандай М.Бабажанов есімі оның Шекара комиссиясындағы
қызметімен емес, түбегейлі ғылыми-шығармашылық еңбектерімен және халықшыл,
әділ қасиеттерімен танылды. Белгілі этнограф ғалым В.Григорьев оны ...аса
қабілетті және тамаша білімді адам деп өте жоғары бағалаған.
М.Бабажановтың атын шығарған оның ғылыми-этнографиялық және
публицистикалық шығармалары еді. Сегіз қырлы, бір сырлы ғалымның бұл еңбегі
айрықша тоқталуды талап етеді. Қуғындағы кезінде де, бақытты кезінде де ол
қаламын қолдан түсірмей, әділдік, шындық жолындағы өткір мақалаларын
жариялап, күресін тоқтатқан жоқ. 1854 жылдан бастап Санкт-Петерборда,
Орынборда және іргелес Астрахань губерниясында шығып тұратын Северная
пчела, Санкт-Петербургские ведомости, Деятельность, Охота, Волга,
Орыс географиялық қоғамының хабарлары мен жазбалары, Этнографиялық
жинақтар сияқты газет-журналдарды жаздырып алып, оқыды және оларға
мақалалар ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Мұхамбет Салық Бабажанов еңбектеріндегі қазақ этнографиясы
Жабаев Жамбыл/ Мұхамбет-Салық Бабажанов/Уәлиханов Шоқан Шыңғысұлы
Бабажанов Мұхамед-Салықтың ағартушылық қызметі
Салық
Салық және салық салу
Салық ұғымы және салық жүйесі
Салық және салық салудың есебі
Салық және салық жүйесі. Қазақстан Республикасының салық жүйесі
Салық жүйесі
Салық бақылауы
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь