Мұхамбет-Салық Бабажанов

Мұхамбет-Салық Бабажанов (1834-1871) – туған халқы және оның ар-абыройы мен теңдігі үшін қайрат-жігерін аямаған, әділдік жолдан таймаған аяулы, білімді, зерделі азаматтардың бірі, публицист, ғалым-этнограф әрі экономист.
Кеңес өкіметі кезінде мүлде атаусыз қалған М.Бабажанов есімі қазақ елі теңдік, азаттық алғаннан өз тұғырына қайта көтерілді.
М.Бабажанов – ХІХ ғасырдың орта кезінде Шоқанмен қатар шыққан белгілі ғалымдардың бірі. Ресей Географиялық қоғамына мүшелікке Шоқан мен Семенов-Тянь-Шанскийдің кепілдеме бергені оның ғалымдық дәрежесін айқындай түседі. Мұның сыртында ғылыми еңбектері үшін М.Бабажанов Ресей Географиялық қоғамының күміс медалімен Орта Азия және Қазақстан ғалымдары арасында тұңғыш алған қайраткер екенін де айтып өткен жөн. Ең алдымен айтар сөз сан қырлы саңлақ талант өз отанына, ел-жұртына деген ыстық та айнымас махаббатын ерекше қабілеті арқылы танытып та, дәлелдеп те берген ары биік, ойы терең, ақылы кемел азамат ретінде өмірден ерте өтті. Тағы бір ғажабы оның өмірі де, өнері де, өресі де, тіпті білім дәрежесі де Шоқанға өте ұқсас. Екеуі де текті атадан, екеуі де зиялы ортадан, екеуі де бір мектептен. Ең ақыры тағдыры да ұқсас болды, екеуі де өмірден ерте өтті.
Мұхамбет-Салықты ел-жұрты көбіне Салық деп қысқартып атаған. Ол 1834 жылы Бөкей ордасында қазіргі Орда ауданында туған. Әкесі Жәңгір ханның қайын атасы, Исатай, Махамбет көтерілісінде жиі атылатын Қарауылқожа Бабажанов. Салықтың анасының аты Жәмила, жұбайы Ғазиза атақты күйші Дәулеткерейдің қарындасы.
М.Бабажанов есімі белгілі Жәңгір ханның мектебін бітіріп және оның қамқорлығымен 1845 жылы М.Бекмұхамедов, Ж.Ниязов, М.Жантөриндермен бірге Орынбордағы Неплюев атындағы кадет корпусында оқыған 8 жастың бірі. Бұлардың бәрі де кейін ел алдында
        
        Мұхамбет-Салық Бабажанов
(1834-1871)
Мұхамбет-Салық Бабажанов (1834-1871) – туған халқы және оның ... мен ... үшін ... аямаған, әділдік жолдан таймаған
аяулы, білімді, зерделі азаматтардың бірі, публицист, ғалым-этнограф әрі
экономист.
Кеңес ... ... ... ... ... М.Бабажанов есімі қазақ елі
теңдік, азаттық алғаннан өз тұғырына қайта көтерілді.
М.Бабажанов – ХІХ ғасырдың орта ... ... ... ... ... ... Ресей Географиялық қоғамына мүшелікке Шоқан мен Семенов-
Тянь-Шанскийдің кепілдеме бергені оның ғалымдық дәрежесін ... ... ... ... ... үшін ... ... Географиялық
қоғамының күміс медалімен Орта Азия және ... ... ... алған қайраткер екенін де айтып өткен жөн. Ең алдымен айтар сөз ... ... ... өз ... ... ... ыстық та айнымас
махаббатын ерекше қабілеті арқылы танытып та, дәлелдеп те берген ары ... ... ... ... ... ... өмірден ерте өтті. Тағы бір ... ... де, ... де, ... де, ... білім дәрежесі де Шоқанға ... ... де ... атадан, екеуі де зиялы ... ... де ... Ең ... ... да ... болды, екеуі де өмірден ерте өтті.
Мұхамбет-Салықты ел-жұрты көбіне ... деп ... ... Ол ... ... ... ... Орда ауданында туған. Әкесі Жәңгір ... ... ... Махамбет көтерілісінде жиі ... ... ... анасының аты Жәмила, жұбайы Ғазиза атақты күйші
Дәулеткерейдің қарындасы.
М.Бабажанов есімі ... ... ... мектебін бітіріп және оның
қамқорлығымен 1845 жылы М.Бекмұхамедов, Ж.Ниязов, ... ... ... ... ... ... ... 8 жастың бірі.
Бұлардың бәрі де кейін ел алдында абыройлы қызмет атқарған алғашқы білімді
қазақ азаматтарының ... орын ... жас ... өнер мен ... өте ... ... өсті де, ... қабырғасында жүрген бала кезінен-ақ Орынбордағы белгілі
шығыстанушы-ғалым В.Григорьевпен ... ... ... ... ... ... ғалым оны үйіне шақырып, оған өзінің бай кітапханасының
есігін ашып қойды. Сөйтіп Салық өз ... оқып әр ... ... ... Орыс ... ... ... танысты, оларды ден қоя
оқыды. Орыс тілін де осы әдебиеттер арқылы жетік ... ... Ол ... Щербаков сияқты ақындар мен тарихшылардың еңбектерін оқыды.
Кадет корпусын аса зейінділігімен ... ... ... ... ол 1851 жылы ... қаласындағы Шекара комиссиясында жұмысқа
орналасады. Бұл кезде ол небәрі 19 жастағы бала жігіт еді. ... ол ... көп ... ... Оның ... сол ... теңсіздік,
әділетсіздік, патша әкімдерінің жергілікті халықтарға деген шектен тыс
озбырлығы, Жайық бойын ... ... ... ... ашу-
ызасын тудырған еді. Жас Салық халық жағына шықты, олардың сөзін сөйледі.
Жәбірленушілердің арыз-шағымын жазып ... оның оң ... ... ... ... Оның бұл ісі ... ... астамшыл әкімдеріне
ұнамады. Ақыры өтірік-шыны аралас дәлелдер тауып, Салықты жұмыстан қудырды,
жер ... ... ... ... ... қайда жүрсе де өзінің
білімімен, ... ... ... ... оның ... ... сол ... Шекара комиссиясы оны Ішкі Бөкей ордасын
басқару жөніндегі Уақытша ... ... етіп ... ... ... ... оның Шекара комиссиясындағы
қызметімен емес, түбегейлі ғылыми-шығармашылық еңбектерімен және халықшыл,
әділ ... ... ... ... ... ... оны «...аса
қабілетті және тамаша білімді адам» деп өте ... ... атын ... оның ғылыми-этнографиялық және
публицистикалық шығармалары еді. Сегіз қырлы, бір ... ... бұл ... ... ... ... Қуғындағы кезінде де, бақытты кезінде де ... ... ... ... ... жолындағы өткір мақалаларын
жариялап, күресін тоқтатқан жоқ. 1854 ... ... ... және ... ... ... шығып тұратын «Северная
пчела», «Санкт-Петербургские ведомости», «Деятельность», «Охота», ... ... ... ... мен жазбалары», «Этнографиялық
жинақтар» сияқты ... ... ... оқыды және оларға
мақалалар жазды.
М.Бабажанов заманы алғашқы қазақ ... ... өсуі мен ... орыс ... мен ... ... өлкесін зерттей бастауымен
тұтас келді. Орыстардың ... ... ... мен ... ... ... көбінесе теріс пікірде құраған мағынасы тайыз мақалаларын
оқыған ғалым қолына қалам ... ... ... өзі ... ... ... түрде жазды. Оның бұл мақалалары жоғарыда аталған
газет-журналдар кідіріссіз жариялап ... Оның ... ... туралы
жаңалық», «Орал казак-орыстары мен Ішкі Орда қазақтарының айтысы», «Ішкі
қазақ ... ... және оны ... «Нарын құмы жөніндегі
мәліметтер», ... ... ... ... деп аталатын мақалалары мен
зерттеу ... ... өте ... ... еді. Әсіресе, мұндағы
жылқы, қымыз жөніндегі жазбалары күні ... ... құны ... жылы ... ... ... ... барды. Осы
сапарында ол белгілі этнограф, шығыстанушы П.Небольсинмен, ұлы саяхатшы
Семенов-Тянь-Шанскиймен жүздесіп, ... ... зор екі ... да ... ғалымын жақсы көріп, еңбегін бағалады. ... «25 ... Ат ... Өңі ... көзінің аясы үлкен, шашы қара, қалың.
Бабажанов орыстың айшықты әдеби тілін жақсы ... ... ... ... ... өзін толғандыратын мәселеге келгенде қызып кетіп, шешен
сөйлейді... Әңгімелескен кезімде оны ... екі ... ... ... Оның бірі ... бәрімізге ортақ кесел – біздің
заңымыз және уездік сот қызметкерлерінің қылығы мен былығы ... ... толы ... ... ... ... ... кеселі және ешбір
негізі жоқ соқыр сенімдер мен ескі аңыздарды құранға ... ... ... еді» деп ... Бұл ... ... жас ғалымды тануы әрі берген
бағасы еді.
Петерборға барған ... ... осы ... Эрмитажда,
мұражайдарда, көркемсурет академиясында, Пулков обсерваториясында тағы
басқа тарихи, мәдени ... ... ... ... осы ... ... А.Байғалин, М.Жантөрин, М.Бабажанов, Ә.Сейталин,
тағы басқаларды қонаққа шақырғанын депутация жетекшісі Л.Плотников «Руский
вестник» журналында (1860 ж. №12, 263 бет) ... ... ... Мұхамбет-
Салық Мәскеу шаһарына әдейі соғып Кремльде, ... ... тағы ... орындарда болған.
Тағы бір айтар сөз этнограф П.Небольсин ... ... ... ... ... ... мақала жазып, қазақ даласынан келген
адамдардың саналы істерін жоғары бағалайды. Осыны оқыған Орал ... ... ... ... атты мақала жазып («Руский вестник»
журналына 1860 ж) қазақтардың намысына тиетін сөздер ... ... ... ... ... ... ... мақала жазып,
қатты соққы береді. Оның шовинистік, пасық ойларын, ... ... ... ... ... ... ... келбеттерін айқын
көрсетіп, бұлтартпас дәлелдермен әйгілеп береді.
Белгілі ғалым М.Бабажановтың жазған ғылыми еңбектері, ... ... өте мол. ... ... табылған әйел мүсініндегі балбал тас үшін ол
күміс медальға ие ... ... ... о ... ... қазақтар
туралы жазбалары») 1861 жылы Санкт-Петерборда басылған. Сонымен бірге
ғалымның ... ... ... кен ... ... ... ... тарих саласындағы еңбектері де бар. ... ... көзі ... және ... өткеннен кейін де
жарияланған. Бір өкініштісі сол, оның баспасөздерге басылмаған ... ... көп мұра ... ... туралы соңғы жылдары көптеген
еңбектер жарық көрді. Х.Маданов пен ... ... ... ... ... 1995 ж.) атты ... ... шығарды. Р.Отарбаев
(Жалын, №3, 1988 ж), Т.Боранғалиұлы («Егемен Қазақстан» 24.11.1995 ... ... №1, 1990 ж, 199-202 ... ... ... ... ж, және 29.06.2002 ж) және басқа ғалымдар көп еңбек сіңірді. Осы
жолдардың авторы Торғай, ... ... ... ... Бабажанов өмірі мен қызметіне орай хабарлар ұйымдастырды, дәріс
оқыды. Осындай білімді, зиялы ... ... ... өмірге қайта
оралды. Бір өкініштісі сол ғалым жұмбақ жағдайда 37 ... көз ... ... және оның ... таныған ел-жұрты «Салық өлді
дегенше, халық өлді десейші» деп өксіді. Дәулеткерей домбырасының ... ... ... деп жоқтады.

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 5 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жабаев Жамбыл/ Мұхамбет-Салық Бабажанов/Уәлиханов Шоқан Шыңғысұлы22 бет
Мұхамбет Салық Бабажанов еңбектеріндегі қазақ этнографиясы71 бет
Ақан Сері туралы8 бет
Алашорда10 бет
Ақын–жыраулар мен билердIң шешендIк сөз өнерIндегI тәлIмдIк ойлар16 бет
Жалайыр Қосымұлы Қадырғали (1530-1605)8 бет
М.Әуезов – әлем әдебиеті мойындаған тұлға28 бет
МҰХАММЕД ХАЙДАР ДУЛАТИ13 бет
Мұхаммед Хайдар Дулати туралы3 бет
Мұхаммед Хайдар Дулати өмірбаяны8 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь