БАНК СТРАТЕГИЯСЫ


БАНК СТРАТЕГИЯСЫ
Маркетингтік стратегия
Банктің негізгі міндеті - халықтың тиісті талаптарын ескере отырып, бәсекеге қабілетті өнімді ұсыну. Зерттеулер мен есептеулер негізінде біз өз клиенттерімізге талап етілген банктік қызметтерді әзірлеп, ұсынамыз және жаңа үлгідегі банктік технологияларды қолдана отырып, қызмет ету сапасын жақсартамыз. Стратегияны іске асыру аясында қызмет беру сапасын басқарып бақылайтын жүйе құрылды. Банк нарыққа өз қызметтерін өткізу арналарын бұдан әрі дамытып, өз өнімдерін ілгері бастыруға бар күшін салуға ниетті.
Қызмет аумағын ұлғайту
Банктің аймақтық саясатына сәйкес Қазақстанның барлық облыс орталықтарында өз филиалдары бар. Еліміздің барлық халқына қызмет көрсету мүмкіндігін ұлғайтуда нысанаға алынған кезектегі дамуы: әрбір қалада халыққа қызмет көрсететін, сондай-ақ, Банк клиенттеріне мол ақпараттар мен кеңес беретін орталықтар ашу.
Операциялық стратегия
Банк бизнес-үрдіс шығындарын барынша азайтып, Банктің басқару сапасын жақсартатын тиімділігі өте жоғарғы ұйымдастырушылық құрылымдармен қатар клиенттерге қызмет етудің толық циклін қамтамасыз ететін корпоративтік бизнес жүйесін құру бағытында жұмыстар атқаруда. Банктің бұдан әрі дамуы бизнес үрдісті оңтайландыру және сапалы жетілдіру арқылы Банк қызметтерінің тиімділігін көтеруге бағытталды. Алға қойған стратегиялық міндеттемелеріне жету үшін банктің жүйелі инновациялық, ақпараттық дамуы, банк тәуекелдерін бағалау жөніндегі қызметтердің дамуы, клиенттермен жұмыс жүргізу, маркетинг және жарнама, банк активтері мен міндеттемелерін басқару, банктің кадрлық саясаты, ішкі аудит жүйесі және аймақтық дамуы болжанады.
Қаржылық стратегия
Біз Қазақстанның ең сенімді банктерінің бірінің атағын иеленуді ниет қылдық, сол себепті ерекше назарымыз Банк қызметтерінің ақпараттық ашықтығына және қаржылық мөлдірлігене бөлінеді. Біздің бұдан әрі дамуымыз Банкің тұрақты қаржылық жағдайға жетуіне және нарықтық құнының өсуіне бағытталады.
Инновациялық даму стратегиясы
Ерекше назарымыз бизнес-үрдістерді автоматтандыруға алып келетін, Банктің ақпараттық технологиясын дамытуға бөлінді, және нәтижесінде ұсынылатын қызметтердің құнын және сапасын оңтайландыру құрметіне Банктік бәсекеге қабілеттілігі артады. Ақпараттық инфрақұрылымды дамытудың мақсаты - Банкке жүктелген қызметтерді жақсарту және тапсырмалардың тиімді орындалуын қамтамасыз ету.
Кадрлық саясат
Қызметкерлерді басқару саласындағы Банктің негізгі міндеті - Банкті алға қойылған мақсаттар мен міндеттерді тәжірибелі орындайтын жоғары білікті кадрлармен қамтамасыз ету. Стратегияны іске асыруда Банктің барлық бөлімшелері үшін тиімділіктің негізгі көрсеткіштерін анықтау, Банк алдында тұрған стратегиялық міндеттерге сәйкес кадрларды іріктеу, оқыту, аттестациялау және орналастыру, сондай-ақ, қызметкерлерді бағалау және ынталандыру жүйесін құру секілді мәселелер шешуді өзіне алады. Барлық қызметкерлер үшін бірыңғай корпаративтік құндылықтарды қалыптастыруға үлкен мән беріледі. Корпаративтік мәдениетті дамыту, командалық рухты тәрбиелеу, алға қойылған мақсаттарға жеткізуге талпынатын пікірлес ұжымды қалыптастыру қойылған міндеттерді жүзеге асырудағы маңызды кезең болып табылады.
Автор: Moderator1 25 January 2010 Пікір жоқ
Көп жағдайларда бизнес-кәсіпорынның стратегиялық жоспарын құратын адамдар стратегияның не екенін, оның сәтті жүзеге асырылуы үшін не істеу керек екенін анық түсіне білмейді.
Бизнес-кәсіпорынның стратегиялық жоспарын құратын басшылар көп жағдайда стратегияның не екенін, оның сәтті жүзеге асырылуы үшін не істеу керек екенін анық түсіне білмейді . Дүние жүзінде танымал «стратег» Майкл Портер соңғы жылдары ел аралап, осы жөнінде мәселе қозғап жүр. Біз назарларыңызға сәтті стратегияны құрудың нақты әрі түсінікті 10 негізгі элементін ұсынамыз.
Компания стратегиядан басталып, сонымен аяқталады . Бизнес-кәсіпорынның стратегиялық жоспарын құратын басшылар көп жағдайда стратегияның не екенін, оның сәтті жүзеге асырылуы үшін не істеу керек екенін анық түсіне білмейді . Дүние жүзінде танымал «стратег» Майкл Портер соңғы жылдары ел аралап, осы жөнінде мәселе қозғап жүр
Майкл Портер - Harvard Business School Іскерлік әкімшілігі кафедрасының профессоры, бәсекелестік стратегиясы мен халықаралық нарықтағы бәсекелестік саласының жетекші маманы. Профессор Портер Гарвард іскерлік мектебі бөліміне 1973 жылы қабылданып, мектеп тарихындағы ең жас профессор атағына ие болды. AT&T, DuPont, Procter & Gamble, Royal Dutch/Shell атты белгілі АҚШ және халықаралық компанияларға бәсекелестік стратегиясы жөнінде кеңес берген, Alpha-Beta Technologies, Parametric Technology Corp., R&B Falcon Corp, ThermoQuest Corp компаниялардың Директорлар Басқармасына қызмет көрсеткен. Портер - 15 кітап, 50-ден астам мақалалардың автор ы .
Майкл Портер ұсынған стратегияны қалайтын 10 кірпіш
1. Бірінші болуға ұмтылмай, бірегей болуға ұмтылу керек
Стратегтер жіберетін қателердің ішіндегі ең бастысы және ең қауіптісі - бұл бәсекелестермен бір тауашаның шеңберінде сайысу: « Бәсекелестеріңнің іс-әрекетін қайталау - бұл стратегия тұрғысынан қарағанда сәтсіздікке ұшырау деген сөз ».
Мақсатыңыз өз өнеркәсібіңіздегі нөмірі 1 немесе 2, тіпті ең озық компания болу емес. Сіз жаңа маркетинг жолдарын тауып, бірегей сауда ұсынысын паш ететін бірегей компания болуыңыз керек.
2. Сіздің негізгі мақсатыңыз - тиімді инвестициялар
Компанияның басты мақсаты - инвестициялық қаржы пайдалылығының жоғары коэффициенті (ROIC) ; компанияның өсуі - екінші реттегі мақсаттар қатарында, оны жүзеге асыру, тек бірінші басты мақсатқа жеткеннен кейін жүзеге асады. Нарықтағы үлесін арттыру, табысын өсіру, сатылымдарды өсіру т. с. с мақсаттарына аса назар аудару - компания стратегиясының ішкі тәуекелдерін елеулі арттырады.
3. Өнеркәсіп - стратегиялық анализдің негізі
Компанияның экономикалық тиімділігі екі нәрседен: өнеркәсіп құрылымы (бәсекелестіктің жалпы ережелерін құрушы) және өз саласындағы компанияның алатын орнынан (бәсекелестіліктің артықшылық көзі) құрылады. Стратегия осы элементтің екеуін де қамтиды. Әр салада жұмыс істейтін компаниялардың ROIC-терін салыстыру бос тірлік.
Мысалы, Pharmacia&Upjohn фармацевтикалық компанияның ROIC-і 1985-2002 жж. мерзімінде орташа алғанда 19, 55% құрады, ал Southwest Airlines әуекомпаниясының осы мерзім бойынша көрсеткіші 12, 75% деңгейінде ғана болды. Дегенмен егер біз сала бойынша жалпы көрсеткіштерді қарастырсақ, орташа ROIC фармакологияда 28, 14%-ды құрса, ал негізінде төмен көрсеткіштер тән әуе индустриясында ол көрсеткіш тек, - 5, 05% құрайды. Сонымен, компанияның сәттілігі туралы оның нарықта алатын орнына және өз саласындағы көрсеткіштеріне қарап айту жөн.
4. Ортақ шешімге келуден бас тартпаңыз
Стратегияның ең маңызды бөлігі ол екі стратегиялық позиция бір-біріне қарама-қайшы келген кезде дұрыс таңдау жасау, демек компанияға қайсысы тиімді екенін ажырата білу.
Neutrogena Soap Компаниясы 1990 жылы сезімтал теріге арналған өте жұмсақ сабынды таңдап, үлкен табысқа жетті. Бренд дерматологтар ұсыныстары бойынша бірінші орын ды иеленіп, оы тауар түрін пайдаланушылар санының аздығына қарамастан көптеген халықтың көңілінен шықты.
5. Стратегияның әрбір буыны табысты болуы керек
КОМПАНИЯНЫҢ БӘСЕКЕЛЕСТІК АРТЫҚШЫЛЫҒЫ ҚҰНДЫЛЫҚ ҚҰРУ ТІЗБЕГІНІҢ ТЕК БІР БУЫНЫНДА ШОҒЫРЛАНУЫ ДҰРЫС ЕМЕС.
Нарықты дем арасында жаулап алған Zara Компаниясын сәтті стратегияның айқын мысалы ретінде келтіруге болады. Zara коллекциясын жиі ауыстырады - жылына 15 реттен астам (сол сегменттегі басқа компаниялар коллекцияларын асса әр мезгіл сайын бір рет ауыстырып отырады), жетімді бағалар мен жаңа тенденциялар, киімді Еуропаның өзінде тігу (Қытай мен Гонконгтан жеткізуге уақыттары жоқ), дүкендерді қалың жұрт білетін және де көп келетін жерлерде орналастыру (ірі сауда орталықтарында, басты көшелерде), ақпарат құралдарындағы жарнамадан гөрі риза болған адамдардың бір-біріне мақтап айтылатын жарнамаға сенім арту т. с. с., міне осы буындардың барлығы нәтижесінді компанияны үлкен табысқа жеткізді. Ал олардың бір буынын ажыратып, тек соны ғана қайталау мүмкін емес. Бұл стратегия тек біртұтас күйінде ғана тиімді.
6. Стратегия тұрақты болу керек
Стратегияның тиянақтылығы компанияның негізгі құнды ұсынысы тұрақтылығының кепілі болатыны сөзсіз. Өз стратегияңнан қайта-қайта ауытқып, үнемі пайдаланушының ырқына жығыла беруге болмайды. Компанияның пайдаланушылар талаптары мен шағымдарына көбірек көңіл бөлуі таңдап алынған стратегияны жүйелі жүзеге асыруға бөгет жасайтын жәйт: «Біз оларды тым қатты тыңдаймыз. Кейде тіпті оларға басқа бәсекелес компанияға кете беріңіз деуге де болады. Өйткені дұрыс стратегия осындай тәуекелдерді құптайды - басқа пайдаланушылардың ризашылығын арттыру үшін кейбір пайдаланушылардың наразылығын тудыру мүмкін деп саналады.
7. Өз сегментіңізді таңдап алыңыз
Стратегия құрудың маңызды бөлігі - ол сегментация. Сіз кез келген тұтынушы сегментін, өнім және қызмет немесе тауарды сатып алу мотивациясын таңдай аласыз. Тіпті ол алғашында тартымсыз болса да .
Ең маңыздысы, таңдап алған сегмент шектері нақты белгіленіп, құндылықты құру тізбегінің буындары сол сегменттке сәйкес болу керек.
8. CEO - стратегияны «тұтынушы» да, оны алға қарай қозғаушы да емес.
Компания басшысының стратегияны өңдеп, жүзеге асырудағы рөлі мынадай :
Стратегиялық жоспарды құру кезінде есепке алынатын мәселелерді қою; стратегияны әзірлеу процессіне қатысатын адамдарды таңдау; стратегияны әзірлеудің алғашқы кезеңінде компанияның барлық бизнес-бөлімшесінде жасалынатын жұмысқа белсене қатысу; Директорлар кеңесін компанияның негізгі стратегиялық жоспарымен таныстыру; сырттан шақырылатын кеңесшілерді тарту.
Есте сақтайтын жәйт, стратегия тек жоғары лауазымдағы басшыларға ғана емес, мекеменің барлық мүшелеріне де ортақ болу керек : «Егер компания қызметкері (қай деңгейдегі қызметкер болмасын) таңдап алған стратегияны мүлдем мақұлдамаса, ондай қызметкер сіздің компанияңызда әрі қарай жұмыс істеуі мүмкін емес.
9. Мыналар Стратегия деп саналмайды :
Мақсаттар; көріну; реструктуризация; бірігу мен сіңіру; альянстар және серіктестіктер; технологиялар; инновациялар; аутсорсинг; оқыту .
10. Стратегия - бұл :
Бірегей мағыналы ұсыныс, бәсекелес компаниялардан мүлдем өзгеше болатын құндылық құру тізбегі; икемді болуға тырысу және де компания тарапынан ЕШҚАШАН жасалынбайтын әрекетті анықтау; бір-бірімен үйлескен және бірінің нәтижесін екіншісі арттыратын әрекет жасау ; позиция лаудың тұрақтылығы .
Основные
стратегические риски
Десять основных
стратегических рисков:
1. Кадровый дефицит
2. Ухудшение условий налогообложения
3. Регулирование затрат
4. Конкуренция за запасы со стороны
государственных нефтяных компаний
5. Политические факторы, ограничиваю-
щие доступ к запасам
6. Неопределенность в области энергети-
ческой политики
7. Резкие изменения спроса
8. Изменение климата
9. Резкие изменения предложения
10. Экономия энергии.
1. Кадровый дефицит
Учитывая рост кадрового дефицита, про-
блемы найма, обучения и размещения
сотрудников представляют значительный
риск для отрасли. По мнению одного
из экспертов, «существует сомнение
относительно способности нефтегазовой
отрасли увеличивать производство
в объеме, достаточном для удовлетворе-
ния будущего спроса, что не в последнюю
очередь связано с кадровым дефици-
том».
2. Ухудшение условий
налогообложения
Ухудшение условий налогообложения
представляет основную угрозу, обуслов-
ленную макроэкономической ситуацией.
В некоторых случаях такое ухудшение
является следствием «энергетического
национализма», в других - политического
оппортунизма и высоких цен на энергоно-
сители.
3. Регулирование затрат
В области операционной деятельности
отрасль столкнулась с проблемой регули-
рования затрат. По мнению экспертов,
эта проблема в основном связана
с ограниченной возможностью проведе-
ния геологоразведки.
Контактная
информация:
Дмитрий Лобачев
Партнер
Тел. : +7 (495) 228 3677
Dmitry. Lobachev@ru. ey. com
Максим Савостьянов
Партнер
Тел. : +7 (495) 755 9868
Maxim. Savostianov@ru. ey. com
Ernst & Young
Assurance Tax & Legal Transactions Advisory
© «Эрнст энд Янг (СНГ) Б. В. »
Все права защищены.
Краткая информация о компании
«Эрнст энд Янг» является международным
лидером в области аудита, налогообложе-
ния и права, сопровождения сделок
и консультирования. Коллектив компании
насчитывает 130 000 сотрудников в разных
странах мира, которых объединяют общие
корпоративные ценности, а также привер-
женность качеству оказываемых услуг.
Мы создаем перспективы, раскрывая
потенциал наших сотрудников, клиентов
и общества в целом.
Более подробная информация представ-
лена на нашем сайте: ey. com.
Мы постоянно расширяем наши услуги
и ресурсы с учетом потребностей
клиентов в различных регионах СНГ.
В 15 офисах нашей фирмы (в Москве,
Санкт-Петербурге, Новосибирске, Южно-
Сахалинске, Тольятти, Екатеринбурге,
Алматы, Астане, Атырау, Баку, Киеве,
Донецке, Ташкенте, Тбилиси и Минске)
работают более 3700 специалистов.
«Эрнст энд Янг» представляет собой
глобальную организацию, объединяющую
фирмы, входящие в состав Ernst & Young
Global Limited, каждая из которых
является отдельным юридическим лицом.
Ernst & Young Global Limited, британская
компания, ограниченная гарантиями ее
участников, не оказывает услуг клиентам.
ey. com/cis
Контактная информация
Алматы
+7 (727) 258 5960
Астана
+7 (7172) 58 0400
Атырау
+7 (7122) 99 6099
Баку
+994 (12) 490 7020
Донецк
+380 (62) 340 4770
Екатеринбург
+7 (343) 379 3510
Киев
+38 0 (44) 490 3000
Минск
+375 (17) 209 4535
Москва
+7 (495) 755 9700
Новосибирск
+7 (383) 211 9007
Санкт-Петербург
+7 (812) 703 7800
Ташкент
+998 (71) 140 6482
Тбилиси
+995 (32) 43 9375
Тольятти
+7 (8482) 75 7670
Южно-Сахалинск
+7 (4242) 49 9090
2
4. Конкуренция за запасы со стороны
государственных нефтяных
компаний
Конкуренция за запасы со стороны госу-
дарственных нефтяных компаний
является крупным стратегическим
риском. Как отметил один из экспертов
отрасли, «нефтяным компаниям западных
стран будет трудно конкурировать в слу-
чае заключения сделок не на тендерной
основе, а на уровне межправительствен-
ных соглашений, которые также будут
предполагать, например, оказание помо-
щи в области экономического развития».
5. Политические факторы,
ограничивающие доступ к запасам
Политические факторы, ограничивающие
доступ к запасам, создают значительный
риск в области предложения. Считается,
что в будущем на лидирующие позиции
выйдут те международные нефтяные
компании, которые смогут заключить со-
глашения, основанные на политическом
партнерстве, и вести операционную дея-
тельность на более выгодных условиях.
6. Неопределенность в области
энергетической политики
Один из экспертов отметил: «Цели энер-
гетической политики учитывают такие
факторы, как надежность поставок,
изменения климата, а также несколько
больше связанные с коммерцией аспекты
ценовой доступности и способности
удовлетворять растущий спрос. Эти
некоммерческие факторы будут опреде-
лять энергетическую политику и приведут
к более активным интервенциям на рынке
в таких областях, как ценообразование
углеводородного сырья, требования
в области формирования стратегических
запасов, выделение субсидий для преи-
мущественного развития определенных
источников энергии». В будущем полити-
ка государственных органов в отношении
отрасли может претерпевать значитель-
ные изменения и хуже поддаваться про-
гнозированию, так как новые правитель-
ства могут преследовать разные цели
в области энергетики.
7. Резкие изменения спроса
Резкие изменения спроса могут привести
к формированию среды, в которой будут
превалировать низкие цены на энерго-
носители. Это происходит в тот период,
когда под влиянием глобальных полити-
ческих и экологических факторов между-
народные нефтяные компании осущест-
вляют дорогостоящие инвестиции в раз-
ведку и добычу сырья или стратегические
инвестиции в разработку альтернативных
источников энергии.
8. Изменение климата
Изменение климата является важным
фактором для нефтегазового сектора.
Климатические изменения влияют
на нормативное регулирование, создают
инфраструктурные риски, ведут
к политической нестабильности, резким
изменениям в поведении потребителей,
возникновению стратегических рисков,
связанных с реализацией новой и еще
не испытанной стратегии, направленной
на сокращение использования углеводо-
родов в будущем.
9. Резкие изменения предложения
Угроза неожиданного уменьшения пред-
ложения энергоносителей на междуна-
родном рынке является существенным
риском для нефтегазовой промышлен-
ности. Его возможные последствия
включают экстремальные колебания цен,
рецессию глобальной экономики, непро-
думанные меры в области регулирования,
а также дифференцированное влияние
на положение отдельных компаний.
10. Экономия энергии
Эксперты считают возможные успехи
в области экономии энергии одним
из основных рисков, и этот вывод
не является принципиально новым для
нефтегазовой
отрасли. По мнению одного
из экспертов в области экономики
и энергетики, «энергоемкость экономики
развивающихся стран значительно выше,
чем в большинстве стран-участниц Орга-
низации экономического сотрудничества
и развития (ОЭСР), поэтому потенциаль-
ные последствия роста КПД энергии
и перехода от использования нефти к дру-
гим видам сырья весьма значительные».
К рискам, которые не вошли в десятку
основных, но способны попасть
в указанную группу в ближайшие
пять лет, относятся следующие:
1. Выход на энергетический рынок фон-
дов прямых инвестиций
2. Соответствие законодательным тре-
бованиям и решение задач в области
внутреннего контроля для снижения
вредного воздействия на окружающую
среду
3. Распространение так называемого
принципа предосторожности в каче-
стве основного правила для регули-
рующих организаций
4. Рост значения диалога с заинтересо-
ванными сторонами
5. Технологические ограничения
в области предложения.
Основные стратегические риски __
Стратегический риск
Стратегический риск - риск возникновения у кредитной организации убытков в результате ошибок (недостатков), допущенных при принятии решений, определяющих стратегию деятельности и развития Банка (стратегическое управление) и выражающихся в неучете или недостаточном учете возможных опасностей, которые могут угрожать деятельности Банка, неправильном или недостаточно обоснованном определении перспективных направлений деятельности, в которых Банк может достичь преимущества перед конкурентами, отсутствии или обеспечении в неполном объеме необходимых ресурсов (финансовых, материально-технических, людских) и организационных мер (управленческих решений), которые должны обеспечить достижение стратегических целей деятельности кредитной организации.
Основная цель управления стратегическим риском - поддержание принимаемого на себя Банком риска на уровне, определенном в соответствии с собственными стратегическими задачами, а также обеспечение максимальной сохранности активов и капитала на основе минимизации (исключения) возможных убытков.
Применяемыми методами управления стратегическим риском в Банке являются:
- - бизнес-планирование;
- - финансовое планирование;
- - контроль за выполнением утвержденных планов;
- - анализ изменения рыночной среды;
Журнал "Право и безопасность"
Номер - 3-4 (8-9) Декабрь 2003г
Управление стратегическими рисками чрезвычайных ситуаций в системе обеспечения национальной безопасности России
Воробьев Ю. Л., Первый заместитель Министра МЧС России
Важнейшими целями развития цивилизации на различных этапах ее существования было достижение все более высокого уровня жизни, обеспечение благополучия и безопасности. Эти приоритеты сохраняются и сейчас, в начале XXI в., однако значение безопасности, ее вес в общей характеристике качества жизни в наше время значительно возросли. Можно уверенно утверждать, что обеспечение всесторонней безопасности личности, общества, государства и мирового сообщества стало приоритетом ближайших десятилетий, превратилось в одну из главных целей стратегии существования цивилизации в современных и прогнозируемых условиях.
Научно-технический и социально-экономический прогресс последних столетий радикально изменил мир, существенно улучшив условия труда, качество жизни, образования, культуры. Вместе с тем технологический прогресс проявил свою негативную сторону, связанную с истощением ресурсных возможностей Земли и экстенсивным характером их эксплуатации, рядом кризисных явлений в социальной, экономической, политической сферах, а также с появлением новых техногенных угроз. Существенно усилилась взаимозависимость природной и техногенной сфер.
На фоне перечисленных процессов в последние годы проявляется еще один феномен мирового уровня. Растущая взаимозависимость стран и народов стала одним из важнейших явлений в жизни человечества. Процессы глобализации наблюдаются во всех сферах жизнедеятельности. Различные составляющие этих процессов носят как позитивный, так и негативный характер. В негативном плане глобализация наиболее ярко проявилась в виде так называемых глобальных проблем , наиболее значимыми из которых являются природные катастрофы, ухудшение качества природной среды, демографический императив, проблема войны и мира, международный терроризм, техногенная безопасность.
... продолжение- Информатика
- Банковское дело
- Оценка бизнеса
- Бухгалтерское дело
- Валеология
- География
- Геология, Геофизика, Геодезия
- Религия
- Общая история
- Журналистика
- Таможенное дело
- История Казахстана
- Финансы
- Законодательство и Право, Криминалистика
- Маркетинг
- Культурология
- Медицина
- Менеджмент
- Нефть, Газ
- Искуство, музыка
- Педагогика
- Психология
- Страхование
- Налоги
- Политология
- Сертификация, стандартизация
- Социология, Демография
- Статистика
- Туризм
- Физика
- Философия
- Химия
- Делопроизводсто
- Экология, Охрана природы, Природопользование
- Экономика
- Литература
- Биология
- Мясо, молочно, вино-водочные продукты
- Земельный кадастр, Недвижимость
- Математика, Геометрия
- Государственное управление
- Архивное дело
- Полиграфия
- Горное дело
- Языковедение, Филология
- Исторические личности
- Автоматизация, Техника
- Экономическая география
- Международные отношения
- ОБЖ (Основы безопасности жизнедеятельности), Защита труда