Файл қосу

Ұлттық өнері және қол өнердің бір саламсы құрақ құрау

Пән: Әртүрлі
Баяндама
Тақырыбы : Ою-өрнек шыкты ұлы халқымнын жүрегінен.

Жунусова Айнагуль Халеловна

Қостанай қаласы , № 10 орта мектебінің

Технологя пәнінің мұғалімі
Жеткіншек ұрпақты ұлттық сезім мен рухта тәрбиелеуде ұлттық ою-өрнек тердең
алатын орны бөлек.Қазақ халқының қол- інерінің арналы кең тұрі сан алуан.
Адамдар ертеден –ақ өздерін қаршаған айнала дүніені тасқа бейнелеген,
және киімге ыдыс-аяққа қарапайым сурет ретінде салған, осылай бірте-бірте
ою-өрнек пайда болған.Біздін келе-жатқан тұрмыс-тіршілігінде ою-өрнектің
алар орны зор,ол ұрпақтан –ұрпаққа жалғасып келе жатқан бірден-бірге
өнер.Әр шебер бұл өнерді өз үлгісінде дамытып , оюға өзі атау беріп терең
ұғым беріп, сондықтан ою-өрнектің сырын , тарихын , сол шеберлерден ешкім
артық білмейді.
«Ою -өрнекті қайдан , кімнен үйрендін» сақалға атақты суретші былай
депті:
«Таудын бұлағынан
Қойдын күлағынане
Анамның клізнен
Ешкініңн мүйізінен»
Гұлама ғалым Әлкей Марлулан қазақтар ою-өрнек әлемінде өмір сүреді .
Жасалған ою-өрнек әсемдік пен сәнділіктін нышаны .Әрбір ою-өрнектін-сан
алуан, тағыналы тарих , акппарат жатыр.
Мысалы : «еліміздін туындағы ирек су оюы,донгелек такүн оюы жарық өмір
қошқармүйіз оюы-молшылықты, тоқтылықты , байлықты меңзейді , ал көк түс –
ашық аспан , бейбітшілікті білдіреді; құсқанат оюы-еркіндікті . Біздің
елеміз тәуелсіздікті нық ұстап жүрсін, елімізде молшылық , баршылық ,
бейбітшілік , бақытты өмір болсын » деген арман , тілек бар .
Бұгінге дейін қазақ ою-өрнектерінің бес жүзге жуық түрі анықталған.
Ою- өрнек – сән және қосалды өнер туындыларында , архитектурада , кітап
қөркемдеу ісінде пайдаланды.Қазақтын өю-өрнек үлгілері байырғы сақ , гұн,
ұлгісін тайпаларынан келе жатыр .
Халық арасында қөп торалған мүйіз , түйе табан , қас-алка, кұс-қанат, қаз
табаны.
Қазақ халқының ою- өрнегі.
1. Қошқармүйіз өрнегінің элементері
А) Қос-мұйіз және төрт құлақ мұйіз
Б) Розетка, ұш гүл
В) Қосмүйіз , қошқармүйіз,сынармүйіз ( тұйемойын,
өмыртқа,жіліншік,түяк,білек,күлақ)
Қазақ халқының ою- өрнектерінің атаулары
А) Малдың мұшелеріне байланысты
Б) Құстарға байланысты
В) Аңнын мүшеріне ( тырна, кус- мойын)
Г) Жер, су, өсімдіктерге ( Тармақ, Раушангүл) байланысты болған.
Д) Геометриялық фигуралар тектес (Тортлоз)
Е) Ай, жұлдыздар тенеуатаулары
Ё) Қару-құралдарға байланысты (айбалта , айшық)
Ою-өрнектердің атаулары халықтың күска, аңдарға, үй- жануарларына мол
адамгершілігін махаббаты білдіреді.
Ою-өрнектерді қолдану:
Қаз мойын – кілемдерге, сырмақтын шетіне салынады.
Қошқар мүйіз –текемет , сырмақтарға салынады
Толқын- алашаға салынады.
Жауқазым- көйлектерге салынады
Төрт мүйіз – жастық тыстарына салынады
Бота қөз- кілем, төсек жапқыш тарына
Ою- өрнектерге байланысты мақал- мәтелдер:
А) Талаппен бастап, талғаммен аяқта
Б) Ою ойғанның ойы ұшқыр
В) Ою ойған – сызу да сызады.
Г) Үлгісі көптін, өрнегі көп
Д) Ойсыздан оюша шықтайды
Е) Оюды оя алмаған ойланбаған
Құрақ құрау да - өнер.
Бұл өнердің тәрбилік мақсаты мол.
1. Барды далаға тастамай –ұқсату . Ұлттық өнері және қол өнердің бір
саламсы құрақ құрау.Құрақ мата қиыдыларына жасалатын ерекше бұйым:құрақ
құрау асқан жеберлікті, түс үйлесімділігін, қайталанып келіп отыратын
элементтерді дәлдікпен үйлестіруді талап етеді.
Құрақ құраудың – екі мақсаты бар.
1. Мата қалдықтарын іске жарату.
2. Сәндік бұйымдарды жасау( қоржын, көрпе,аяқ-кап, қоржын жасау )
Абай атамыз айтқан : Бес дұшпанның бірі- ысырапшылық , қол өнердін бұл
сапасы ысырапшылыққа жол бермейді.Ұлы Абай халық өнеріне жоғары баға берген
.Шеберлердін шығармашылығына, шеберлігіне байланысты құрақты сан түрін
жасауға болады; Олар : «Сегізжапырақ», «жауқазын», «қызғалдақ»,
«қошқармүйіз», «ботағоз», «аққу», «шаршы».
Бала тәрбиесіне мән беріп , ес білік, ер –жеткенге дейінгі салт- дәстүр,
әдетгұрыпты жасағандардын бір—Қазақ халқы осыған орай оқушыларға
эстетикалық тәрбие беру мақсатында оларды ізденіске жетелейміз,есту
қабілетін арттырамыз. «Бұлақ көрсен –көзін аш»- депті халық . Халық
педагогикасы балаларды тең қана өнерге , еңбекке , Отан сүйгіштікке
тәрбиелейді.Қазақ халқының осы құрақ құру саласы ұрпақтан ұрпаққа мұра
болып , ұнемі халықтын қолданыста болып, дамып келе жатқан өнер түрі.
Құрақтардын түрлерін құрап келем
Жас ұрпаққа ұйретім, үлгі берем.
Өнері асқан , ежелгі , өнегелі
Өсіп шықсын біздерден
Қазақтың отан сүйгіли азаматтары.



Ұқсас жұмыстар
Құрақ түрлері
Құрақ құрау
Құрақ жастықша тігу
Құрақ көрпеше тігу
Бүгінгі сабақтың мақсаты құрақ құрау әдісін меңгеру
Құрақ құрау, қалдық қалдырмау
Құрақ құрау. түрлері және қолданылуы
"Құрақ құрау технологиясы"
Құрақ құрау технологиясы 5 сынып
Құрақ тігу
Пәндер