Эпидемиологиялық зерттеулер, эпидемиологиялық әдіс түсінігі, эпидзерттеулер типтері


Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге


Презентация қосу

С.Ж.Асфендияров атындағы Қазақ Ұлттық
Медицина Университеті

Кафедра: Эпидемиология
Эпидемиологиялық зерттеулер,
«эпидемиологиялық әдіс» түсінігі, эпидзерттеулер
типтері

Орындаған: Ережімбетова А.Т.
Қабылдаған: Жақан Ж.Ж.
Тобы:13-001-01
Факультет: ҚДС
Курс: 3
Алматы 2016 жыл
Жоспар
І. Кіріспе
ІІ. Негізгі бөлім
2.1. Дезинфекция
2.1.1. Жіктелуі
2.1.2. Дезинфекциялық әдістер
2.1.3. Стерилизация
ІІІ. Қорытынды
ІҮ. Пайдаланылған әдебиеттер
Кіріспе

Эпидемиологиялық процесс күрделі құбылыс болғандықтан,
оны зерттеу үшін кешенді әдістер қолданады. Эпидемиологияда
пайдаланылатын әдістер мен медицинаның басқа да салаларындағы
амалдар көп жағдайда бірдей борлады. Мысалы, бақылау, тексеру,
тарихи-географиялық сипаттау мен салыстыру, эксперимент,
статистикалық және қисынды талдау және т.б.

Эпидемиологиялық әдіс – эпидемиялық процестің себеп-
салдарлы байланысын анықтауда пайдаланылатын әдістемелік
тәсілдер мен амалдардың жиынтығы; басқаша айтқанда, ол –
жұқпалы аурулардың пайда болу себептерін, берілу, таралу
механизмдерін анықтау және эпидемиологиялық жағдайды
бағалауда қолданатын әдістердің жиынтығы. Ол – қорытынды
түрдегі эпидемиологиялық диагностика деп аталатын
эпидемиологияның бір бөлімі.
Эпидемиологиялық
зерттеулердің міндеті

Әр түрлі аурулардың жиілігін зерделеу.
Сырқаттанушылықтың жиілік көрсеткішін
(интенсивті көрсеткіштері) әр түрлі жолдармен
есептеп анықтайды, олар белгілі бір тұрғындар
топтары арасында жаңа аурулардың жалпы санын
сипаттауы мүмкін. Таралу көрсеткіштері белгілі бір
уақыт аралығында, нақты берілген аурулармен
тұрғындардың қандай бөлігі зардап шегетіндігін
көрсетеді. Ал сырқаттанушылық көрсеткіштері,
керісінше, белгілі бір уақыт арасында аурудың жаңа
жағдайларының пайда болу жиілігін сипаттайды.
Эпидемиологиядағы
негізгі көрсеткіштер:

Сырқаттанушылық көрсеткіші, еңбекке жарамсыздық,
мүгедектік, өлім көрсеткіштері, сондай-ақ аурушаңдық
(науқастық немесе зақымданеу, таралу, валенттік
көрсеткіштері). Сырқаттанушылық және таралу
көрсеткіштерінің арасында тығыз байланыс болады. Жаңа
ауру жағдайларының пайда болуы және
сырқаттанушылықтың өтуінің ұзақтығы аурудың таралу
көрсеткіштерін ұзартады. Экстенсивті көрсеткіштер
немесе құрылым көрсеткіші (таратылуы), бүтінді
құрайтын бөлшектерге таратылуын сипаттауға мүмкіндік
береді. Осылай тұрғындардың сырқаттанушылығының
аурулар топтары және белгілі бір кластары бойынша
құрылымын анықтайды, ал белгілі бір кластарды –
аурудың нозологиялық түрлері бойынша анықтайды.
Аурудың нақты нозологиялық түрінің сырқаттанушылық құрылымы
аурудың өту ауырлығы бойынша, ауырғандардың жастық құрылымы,
кәсіптік етекшелігі, инфекция көзі және т.б. көрсеткіштері бойынша
берілуі мүмкін. Экстенсивті көрсеткіштер әр түрлі топтағы
тұрғындар арасында және динамикада талданатын мәселелердің
салыстырмалы маңыздылығы туралы толық көрініс бермейді,
сондықтан себеп-салдар байланысын анықтауға жарамайды.

Сонымен, эпидемиологиялық зерттеулерде статистикада
қолданылатын жалпы қабылданған статистикалық көрсеткіштер
қолданылады. Оның негізгілері абсалютті сандар, интенсивті
көрсеткіштер және орташа шама болып табылады. Ерекшеліктеріне
байланысты экстенсивті көрсеткіштерді, көрнекіліктің
салыстырамалы санын, қарым-қатынас көрсеткіштері және
стандартталған көрсеткіштер.
Эпидемиологиялық зерттеу типтері
Эпидемиологиялық
тексеру мен бақылау

Эпидемиологиялық тексеру эпидемиялық ошақты зерттеу
әдісінің ең алғашқы және маңызды бөлігі болып саналады. Бұл әдіс
ошақтын пайда болу жағдайы мен себебін, инфекция
қоздырғышының көзін, берілу факторлары мен жолдарын, сонымен
қатар жұқыру қауіп-қатеріне ұшырған адамдарды анықтау үшін
пайдаланылады.
Бұл жұмыс эпидемиялық ошақты тежеу және біржола құрту
мақсатында эпидемияға қарсы керек шаралардың мөлшері мен
бағытын анықтау үшін атқарылады. Ол эпидемиологиялық диагноз
қоюмен аяқталады.
Ошақты тексеру мен қадағалау эпидемиологиялық әдістің өзіндік
бөлігі болып саналады. Бұл эпидемиолог маманның ең басты және
маңызды жұмыстарының бірі. Ошақты эпидемиологиялық тексерудің
нәтижесі осы ошақты құрту барысында атқарылатын әрекеттер
туралы шешім қабылдаудың негізі болып саналады.
Ошақты эпидемиологиялық тексеру барлық жұқпалы ауруларға
бірдей әдістемелікті қолдану арқылы атқарылады. Оған кіретіндер:
аурудан және оны білетін адамдардан сұрау (эпидемиологиялық анамнез
жинау), ошақты қарап текеру, диагноз қоюға және санитарлық-
гигиеналық зерттеуге керек материалдарды жинап, арнайы лабораторияға
жеткізу, диагноз қоюға көмектесетін құжаттарды зерттеу. Ошақты
эпидемиологиялық тексеру мен қадағалауда елеулі маңызы бар әрекетті,
оның шекарасн анықтау, яғни жұқпаның таралу шеңберін белгілеу.
Осы жиналған мәліметтерді ошақтың пайда болу жағдайын мен
себебін анықтауға және оны құрту әрекеттері туралы қорытынды жасауға
негіз болады. Жұқпалы аурулардың әрбір топтарының өзіне тән
ерекшеліктері болады, сондықтан эпидемиологиялық тексеру жұмысы
осы ерекшеліктерді ескере отырып атқарылады.
Ошақты эпидемиологиялық тексеру жұмысының құралы ретінде
антропоноз инфекцияларынын: «Жұқпалы аурулар ошағын
эпидемиологиялық тексеру картосн» (357/у есеп үлгі); «Зоонозды
аурулар ошағын тексеру картосн» (391/у есеп үлгі) пайдаланады.
Бұл әдістің мақсаты:

Аумақта аурудың пайда болу мүмкіндігін
дәлелдейтін мәліметтер жинау және эпидемиолгиялық
жағдайды асқындырмау шараларына байланысты
арнайы әрекеттер мен ұйымдастыру жұмыстарын
атқару. Лабораториялық, энтомологиялық,
паразитарлық және басқа жұмыстарды атқарудың
басты мақсаты – аурудың этиологиясын
(қоздырғышын), эпидемиялық процестің жағдайы мен
пайда болу себептерін анықтау.
Аналитикалық
эпидемиологиялық әдістер

Аналитикалық эпидемиологиялық зерттеулердің мақсаты –
эпидемиологиялық тексеру мен қадағалау барысында жұқпалы
аурулардың пайда болу мен таралуы туралы диагностикалық болжауды
бағалау үшін тексеру жүргізу.
Болжауды тұжырымдау және тексеру эпидемиологтың қызметіндегі
ең жауапты кезең. Бастапқы болжауды тексеру барысында жаңа болжау
пайда болу мүмкін, оны тағыда да тексеру қажет. Бұл жерде есте
ұстайтын және білетін жай мынау: эпидемиологиялық болжау әр
уақытта эпидемиялық процестің белгілі бір заңдылықтарына
негізделеді. Оның көрінісін текеру барысында эпидемиологтың болжау
жасауға хақысы да бар және болжаудың дұрыс болып шығу
мүмкіншілігі де молаяды.
Диагностикалық болжам арқылы индукциялық ой қорытындысы
қалыптасады. Ол эпидемиялық процестің себептік-салдарлы
байланысын анықтауға қажет. Бұл жерде теориялық оқу мен тәжірибе
жүзінде жинақталған эпидемиологиялық ойлау жүйесінің
эпидемиологтың қызмет үшін зор роль атқаратынын айта кету керек.
Оқиға - бақылау

«Оқиға-бақылау» түрінде зерттеу екі топтағы адамдар туралы
мәліметті салыстыру нәтижесінде негізделеді. Бірінші топ –
жұқпалы аурумен науқасталған адамдар (оқиға), екіншісі – осы
инфекциямен ауырмаған адамдар тобы (бақылау), бірақ осы екі
топатығы адамдар қауіп-қатер факторының әсеріне бірдей
ұшырайды. Мысалы ет комбинатыны4 мал сою цехы
жұмысшыларының арасында 60% шамасында бруцеллез ауруы
айқындалды. Эпидемиологиялық тексеру арқылы және
эпизоотологиялық материалды талдау барысындаолардың бруцеллез
қоздырғышы бар ұсақ малды союға қатысқаны айқындалып отыр.
Бақылау тобындағы адамдар да (колбаса жасайтың цехтың
жұмысшылары) осы ауру малдың етімен (фаршпен) жұмыс істеген.
Олардың арасындағы ауру адамның мөлшері 44%. Екі топтағы
сырқаттану айырмашылығы да статистикалық жағынан мәнді.
Бұл жағдайды вариациялық сұрыптау арқылы
түсіндіру дұрыс емес. Алайда анықталған кездесоқ
байланысты себептік-салдарлы байланыс деуге
болмайды. Бұл түсіндірудің бір түрі ғана.
Шындығында анықталған айырмашылықты түсіндіру
басқа себептерге байланысты болуы мүмкін, мысалы,
қызметкерлердің жұмыс стажына, кәсіпкерлік
дайындығына, олардың арнаулы сақтану
жабықтарымен қамтамасыз етілуіне (халат, резеңке
қолғап және т.б.)
Зерттеу нәтижесінің дұрыстығы салыстыру топтарын
(зерттелетіннен басқа) іріктеп алуға бағынышты,
сондай-ақ осы топтардың барлық белгілері мен
біркелкілігіне байланысты болады.
Когортты зерттеу

Когортты зерттеу (бақылау) – бұл эпидемиологиялық белгілері бар
топтарды білу. Когортты зертеу – белгілі бір зерттеу уақытында қауіп-
қатер факторының әсер еткен және әсер етпеген топтарында (когортта)
сырқаттанушылықтың интенсивті көрсеткішін анықтау. Мысалы, ет
комбинатаның ауырған малдарды соятың (санитарлық) цехының 35-55
жастағы жұмысшылар тобын 5 жыл бақылау кезінде олардың ішінде
бруцеллезбен сырқаттанушылықтың көрсеткіші (1000 жұмысшыға
шаққанда) 115,5 болды, ал колбаса жасайтын цехтың жұмысшылар
тобында (осы жас мөлшері және осы уақыт кезеңінде) – 11,5.
Статистикалық талдау осы көрсеткіштер айырмашылығының кезейсоқ
емес екенін көрсетеді. Бірақ, зерттеудің дәл осы нұсқасында
бағаланатыннан басқа, топтарды барлық белгілері бойынша салыстыру
үшін дәлелдеудің тең жағдайлары қажет.
Сондықтан коготты эпидемиологиялық зерттеу
барысында топтарды құру кезінде кейбір қосымша
жағдайларды: мүмкін болған қауіп-қатер факторының
әрекетінің өнімділігін (басқа әсер ететін жағдайлар
біркелкі болғанда); күмәндаған фактордың жалпы
топқа әсері мен жеке адамға әсер ескеру керек.

Эпидемиологиялық диагностикада когортты
зерттеуді пайдалынып, жиналған срқаттанушылық
көрсеткішін ретроспективті эпидемиологиялық талдау
деп атайды. Зерттеуде сырқаттанушылық динамикасын
бағалау түрі жедел эпидемиологиялық талдау
барысында анықталады. Эпидемиологиялық талдаудың
түрлері басқа тарауларда толық баяндалады.
Статистикалық
зерттеу әдісі

Бұл әдіс басқа да тәсілдермен бірге эпидемиологияда өте кең
пайдаланылады. Мақсат – эпидемиологиялық жағдайды, атқарылатын
эпидемияға қарсы және алдын алу шараларының тиімділігін сан арқылы
бағалау.
Эпидемиологиялық текеру мен қадағалау барысында әртүрлі маліметтер
жиналады, олардың маңызына дұрыс баға ьеру көп жағдайда қиынға түседі.
Осыған байланысты математикалық статистиканы қолдану арқылы көптеген
материалдардан барынша толық мәлімет алып, олардын дұрытығын
бағалауға болады.
Жиналған материалды статистикалық тексеруден өткізу әртүрлі
құбылыстарға дұрыс баға беру үшін қажет, оның эпидемиялық процестің
уақыт, кеңістік бойынша әртүрлі топтардағы (жасы, жұмыс стажы, кәсібі
және т.б.) көрінісін, даму барысын бағалауда маңызы зор. Статистикалық
толық қорытынды әдетте санмен (абсолюттік және салыстырмалы)
сипатталады. Олар санды кесте, графикалық бейне, диаграмма, картограмма
және басқа түрде көрсетіледі.
Экспериментальдық
эпидемиологиялық
әдістер

Эксперименттің эпидемиологиялық қадағалаудан айырмашылығы –
эпидемиялық процеске жасанды түрде араласуында. Жұқпалы аурулар
эпидемиологиясында эксперимент эпидемиялық процестің тек кейбір
жақтарын зерттеуде пайдаланылады, өйткені оны толық түрде жасауға
болмайды. Мысалы, оның эпидемияға қарсы және алдын алу шараларына
қатысты жақтарын зерттеуге болады.
Сондықтан эпидемиологиядығы эксперимент дегеніміз жұқпалы
ауруларды тудыруға қатысы бар деп күдіктенген факторлардан құтылу
арқылы эпидемиялық процеске жасанды түрде араласу, яғни зерттеушінің
қауіп-қатер факторларының жағымсыз әсерін дәлелдеуі. Егер
эпидемиологиялы текеру мен қадағалау эпидемиялық процестегі
құбылыстардың өзара байланысын көрсетсе, эксперимент көбнесе оның
себептік-салдарлы байланысын айқындайды.
Экспериментальды зерттеудің түрлері

Түрі Негізгі мазмұны Мақсаты

1 Бақылаудағы
эпидемиологиялық
Когортты эпид зерттеуде
зерттелетін фактор
Себептік – салдар
байланысын дәлелдеу.
эксперимент тобының әрекеті барлық Атқарылған шаралардың
қасиеттері бойынша қарымды тиімділігін
жинақталады. сандық жағынан дәлелдеу.

2 Бақылаусыз
эпидемиологиялық
Эпид процестің табиғи
даму барысында
Індетке қарсы шаралардың
тиімділігін бағалау және
эксперимент өткізілген шараларға себептік-салдар
жасанды араласу және байланысының
когортты зерттеу-бақылау дұрыстығын көрсету.
нәтижесін бағалау.
3 «Табиғи»
эксперимент
Біршама бөлектенген
топтағы адамдарға
Сырқаттанушылықтың
себебі мен жағдайды
араласуынсыз әсер етудің тұжырымдаужәне болжау
арқасында болған ерекше ( қауіп – қатер
жоғары факторларды)
сырқаттанушылықты
жою.

4 Физикалық үлгілеу Табиғи жағдайда эпид
процестің дамуын
Эпидемиялық процестің
даму механизмі туралы
қоздырғышпен ауыстыру. тұжырымдау және
болжауды тексеру.

5 Экспериментальдық Лабораториялық
эпизоотология жағдайда зерттеушінің
Эксперименттің нәтижесін
эпидемиялық процеске
еркімен эпизоотияны экстраполяция жасау
жасанды түрде көрсету арқылы тұжырымдау және
болжауды тексеру.
Математикалық
үлгілеу
Эпидемиологиялық әдістің барлық түрлерін
қолданғанда эпидемиологиялық процестің көрінісін
байқауды математикалық үлгілеу әдісімен бірге
атқаруға болады.
Аналитикалық эпидемиологиялық әдістерді
пайдалану барысында эпидемиялық процестің даму
механизмі ойша елестету арқылы жүзеге асады, ал
үлгі қисынының дұрыстығы экспериментальдық
әдістері және «физикалық» үлгілеуді қолдану арқылы
дәлелденеді.
Эпидемиялық процестің даму механизмінің тек
жеткілікті байқалуына қарай математикалық үлгілеуге
мүмкіндік туады. Мұның алдын алу шараларын
ұйымдастыру кеінде мәні зор.
Пайдаланылған әдебиеттер:

Әміреев С.Ә, Темірбеков Ж.Т. Эпидемиология. Т.1. Жалпы
эпидемиология. – Алматы: Ғылым, 2000, 19 – 30 б.
Әміреев С.Ә, Темірбеков Ж.Т. Эпидемиология. Т.1. Жалпы
эпидемиология. – Алматы: Ғылым, 2000.- 551 б.

Ұқсас жұмыстар
Сүт және сүт өнімдерінің эпидемиологиялық рөлі
Патенттік зерттеулер
Топырақтың эпидемиологиялық маңызы. Топырақтың қасиеті мен құрамының маңызы
Маркетинг тік зерттеулер
СОЦИОЛОГИЯЛЫҚ ЗЕРТТЕУЛЕР
Көшеттік әдіс
Экологиялық әдіс
Трансляция түсінігі. Формальды тілдер түсінігі
Симплекстік әдіс
Файлдардың типтері
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь