Кәсіпкерліктің мәні, экономикалық негізі

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3

І . БӨЛІМ. Кәсіпкерліктің мәні, мазмұны ... ... ... ... ... ... ... .6
1.1. Кәсіпкерліктің мәні, экономикалық негізі ... ... ... ... ... ... 6
1.2. Кәсіпкерліктің түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 10
1.3. Кәсіпкерлік тәуекелдің мәні және түрлері ... ... ... ... ... ...12

ІІ . БӨЛІМ. Кәсіпкерлік бәсекелестік, франчайзинг жүйесі ... 14
2.1. Бәсекелестіктің мазмұны және түрлері ... ... ... ... ... ... ...14
2.2. Монополияға қарсы мемлекеттік реттеу ... ... ... ... ... ... 16
2.3. Франчайзингтік қатынастар жүйесі ... ... ... ... ... ... ... ..19

ІІІ . БӨЛІМ. Кәсіпкерлік істі мемлекеттік реттеу ... ... ... ... ..24
3.1. Кәсіпкерлік істі мемлекеттік реттеудің қажеттілігі ... ... ...24
3.2. Мемлекеттің кәсіпкерлік ісіне араласу жағдайы, себептері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 28
3.3. Қазақстандағы кәсіпкерлікті басқару ... ... ... ... ... ... ... 30

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...35

ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... .37
КІРІСПЕ
Қазақстанда кәсіпкерлік жөнінде 90-жылдардың басында, қайта құрудың басталуымен айтыла бастады. Бұл кезде былайша айтқанда, «комсомолдық кәсіпкерлік» басталды, көптеген белсенді жас адамдар, негізінен комсомол жетекшілері, жастардың шығармашылық ғылыми-техникалық орталықтары негізінде кооперативтер құра бастады. Несиелеудің жеңілдік жағдайлары жасалды. Мұның үстіне, өспелі инфляция жағдайына дәл осы кәсіпкерліктің алғашқы толқыны төтеп беріп қана қоймай, сондай-ақ қажетті, былайша айтқанда, бастапқы капитал жинай алды, себебі несие ақша «қымбат» алынып, «арзан» қайтарылды.
Кәсіпкерлік қызметін бұрынғы Кеңес Одағы кезінде 1987 жылы қабылданған «СССР азаматтарының жеке еңбек қызметі туралы» заңы алғаш рет ресмилендірді. 1988 жылы «Кооперация туралы заң» қабылданды. Кооперативтер мен серіктестіктердің жаппай құрылуы басталды. Дегенмен нарықтық инфрақұрылымның болмауына байланысты кооперативтердің аз бөлігі ғана аяғынан тұрып кете алды. Кейінірек 1988-1991 жылдары жалға беру, бірлескен кәсіпорындар мен банк қызметі туралы заңдар экономикалық жағдайды біршама ырықтандырды. Тұтастай алғанда, негізгі меншік мемлекеттікі болып қала бергенімен, жалға беру түріндегі аздаған босаңсулар біршама дәрежеде кәсіпкерлік белсенділікке жағдай жасады.
Қазақстан Республикасы 1991 жылы тәуелсіздік алғаннан кейін кәсіпкерлік белсенділікті қолдауға байланысты бірқатар заңдар қабылданды. Қазақстанда кәсіпкерліктің дамуына «Қазақстанда кәсіпкерліктің дамуы мен шаруашылық қызметтің еркіндігі туралы» (1991), «Жеке кәсіпкерлікті қолдау және қорғау туралы» (1992) заңы сияқты заңдар түрткі болды. 1994 жылдың басында-ақ жеке кәсіпорындар саны 15,7 мыңды құрады және жалпы жұмыспен қамтылғандар саны 164 мыңға жетті. 01.10.1998 ж. Шағын кәсіпкерліктің субьектілер саны 307 мыңды құрады, оларда 1,2 миллион адам жұмыспен қамтылды. Кәсіпкерлік қызметтің негізгі үш саласының ішінен бірінші орынға өндіріс те емес, тұтынушылар мен тауар өндірушілер арасындағы делдалдық та емес, сауда шықты.
Соңғы жылдары Қазақстан Республикасы Президентінің 1997 жылғы 6 – наурыздағы №3398 «Шағын кәсіпкерлікті дамытуды белсендету және мемлекеттік қолдауды күшейту шаралары туралы» және 1998 жылғы 27-сәуірдегі №3928 «Жеке және заңды тұлғалардың кәсіпкерлік қызмет еркіндігіне деген құқығын қорғау туралы» жарлықтары кәсіпкерліктің дамуына жаңа күш берді. Осы жарлыққа орай, Қазақстанда шағын бизнесті дамыту жөніндегі алғашқы арнайы орган ретінде сауда және экономика министрлігінің құрамында шағын кәсіпкерлікті қолдау жөніндегі агенттік құру және оның жұмысын ұйымдастыру ұйғарылды.
Экономиканы тұрақты болуы және оның бәсекелік сипатын қалыптастырудың басты күштерінің бірі кәсіпкерлікті жетілдіру болып табылады. Жалпы кәсіпкерлікті дамыту үшін бірнеше белгілі шарттар орындалуы қажет:
 Кәсіпкерлік субъектінің белгілі бір дәрежеде еркіндігі мен құқығы болуы қажет. Ол – шаруашылық қызметінің бағытын таңдау, өндірістік, сауда бағдарламаларын анықтау, қаржы көзін таңдау, өнімдерді тасымалдау, өнімге баға белгілеу, табысты өз мұқтажына жұмсау;
 Кәсіпкерлік қабылданатын шешімдерге, одан туындайтын нәтижелерге тәуекелдікті қажет етеді. Қабылдаған шешімдерге деген жауапкершілік болмайтын болса, ол кәсіпкерліктің де болмағаны;
 Кәсіпкерлік қызметтің белгілі коммерциялық табысқа жетуге бағдар ұстауы, экономикада қажетті нарықтық құрылым орнатумен байланысты. Яғни кәсіпкерлік дамуы үшін оның құқықтық базасы, әлеуметтік-экономикалық шарттары қалануы керек.
Төртінші шарт жоғарыда аталған шарттардан туындайды. Еркін кәсіпкерлік меншіктің әр түрлі формада, түрде, типте болуын қалайды.
Кәсіпкерлік – қызметтің ерекше бір түрі ғана емес. Бұл тағы да белгілі стиль және тәртіптің типі, жинақтап айтсақ: үлкен бастама, дәстүрден тыс
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. К.Б. Бердалиев «Қазақстан экономикасын басқару негіздері», Алматы «Экономика», 2001ж.
2. Г.С. Смағұлова «Аймақтық экономиканы басқару мәселелері», оқу құралы, Алматы 2005 ж.
3. С.С.Сахариев, А.С.Сахариева «Жаңа кезең – экономикалық теориясы» (оқулық), Алматы «Данекер» 2004ж.
4. «Қазақстан – 2030» стратегиясы.
5. Д.Қ. Қабдиев, «Экономикалық саясат» Лекциялар, Алматы 2002ж. «Экономика».
6. Ж.О. Ихданов, Ә.О. Орманбеков, «Экономиканы мемлекеттік реттеудің өзекті мәселелері»Алматы, Экономика, 2002ж.
7. М.Б. Бисенғазин, А.Ш. Хамитов «Кәсіпкерлік негіздері»
8. А.Қ. Мейірбеков, Қ.Ә. Әлімбетов «Кәсіпорынның экономикасы», Алматы, 2003ж.
9. Шеденов Ө.Қ., Байжомартов Ү.С., Жүнісов Б.А., Комягин Б.И. «Жалпы экономикалық теория» Алматы-Ақтөбе -2002.
10. В. М. Власова, «Основы предпринимательской деятельности», Москва 1996ж.
11. Р.Елемесов, Е. Жатқанбаев, «Государство и рынок», Алматы, «Қаржы-қаражат», 1997ж.
12. Аяпова Ж.М., Арынов Е.М. «Іскер адамның орысша қазақша экономикалық түсіндірме сөздігі», Алматы «Инкар», «Тұлға», 1993ж.
13. К.Ж. Оразалин, М.М. Жантасов, «Орысша-қазақша қазіргі уақыттағы экономикалық түсіндірме сөздігі», Алматы, 2001ж.
14. Б.Сабырбаев «Экономикалық терминдердің орысша-қазақша түсіндірме сөздігі», Алматы «Қазақстан» 1993ж.
15. Н. К. Мамыров, «Менеджмент и рынок: Казахстанская модель», Алматы 1998ж.
16. В.С.Автономов, Э.Голдстин «Экономика для школьников» Москва, 1995.
17. Л.Ш. Лысенкер, Э.М. Лысенкер, «Основы рыночной экономики» Алматы, «Рауан» 1997ж.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ……………………………………………………………….3
І – БӨЛІМ. Кәсіпкерліктің мәні, мазмұны………………………..6
1.1. Кәсіпкерліктің мәні, экономикалық негізі……………...……6
1.2. Кәсіпкерліктің түрлері…………………………………………10
1.3. Кәсіпкерлік ... мәні және ...... ... бәсекелестік, франчайзинг жүйесі….14
2.1. Бәсекелестіктің мазмұны және түрлері……………………...14
2.2. Монополияға қарсы мемлекеттік реттеу……………………16
2.3. Франчайзингтік қатынастар жүйесі…………………………19
ІІІ – ... ... істі ... ... ... істі ... ... қажеттілігі………..24
3.2. Мемлекеттің кәсіпкерлік ... ... ... ... ... ... ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ………………………..37
КІРІСПЕ
Қазақстанда кәсіпкерлік жөнінде 90-жылдардың басында, қайта құрудың
басталуымен айтыла бастады. Бұл ... ... ... ... ... көптеген белсенді жас адамдар, негізінен комсомол
жетекшілері, жастардың шығармашылық ғылыми-техникалық орталықтары ... құра ... ... жеңілдік жағдайлары жасалды. Мұның
үстіне, өспелі инфляция жағдайына дәл осы ... ... ... беріп қана қоймай, сондай-ақ қажетті, былайша айтқанда, бастапқы
капитал жинай алды, себебі ... ақша ... ... ... ... ... бұрынғы Кеңес Одағы кезінде 1987 жылы қабылданған
«СССР ... жеке ... ... ... заңы ... ... 1988 жылы ... туралы заң» қабылданды. Кооперативтер
мен серіктестіктердің жаппай ... ... ... ... ... байланысты кооперативтердің аз бөлігі ғана
аяғынан ... кете ... ... 1988-1991 жылдары жалға беру, бірлескен
кәсіпорындар мен банк ... ... ... ... жағдайды біршама
ырықтандырды. Тұтастай алғанда, негізгі меншік мемлекеттікі болып қала
бергенімен, жалға беру ... ... ... ... ... белсенділікке жағдай жасады.
Қазақстан Республикасы 1991 жылы ... ... ... ... ... ... ... заңдар қабылданды.
Қазақстанда кәсіпкерліктің дамуына «Қазақстанда кәсіпкерліктің дамуы ... ... ... ... (1991), ... ... қолдау
және қорғау туралы» (1992) заңы сияқты ... ... ... 1994 ... жеке ... саны 15,7 мыңды құрады және ... ... саны 164 ... ... ... ж. ... ... саны 307 мыңды ... ... 1,2 ... адам ... Кәсіпкерлік қызметтің негізгі үш саласының ішінен бірінші орынға
өндіріс те ... ... мен ... ... ... делдалдық та
емес, сауда шықты.
Соңғы жылдары Қазақстан Республикасы Президентінің 1997 ... 6 ... №3398 ... ... ... белсендету және мемлекеттік
қолдауды күшейту шаралары туралы» және 1998 ... ... №3928 ... ... ... ... ... еркіндігіне деген құқығын қорғау
туралы» жарлықтары кәсіпкерліктің дамуына жаңа күш берді. Осы ... ... ... ... дамыту жөніндегі алғашқы арнайы орган
ретінде сауда және экономика министрлігінің ... ... ... ... ... құру және оның ... ұйымдастыру ұйғарылды.
Экономиканы тұрақты болуы және оның ... ... ... күштерінің бірі кәсіпкерлікті жетілдіру болып ... ... ... үшін ... ... шарттар орындалуы қажет:
➢ Кәсіпкерлік субъектінің белгілі бір дәрежеде еркіндігі мен
құқығы ... ... Ол – ... ... ... ... ... бағдарламаларын анықтау, қаржы көзін таңдау,
өнімдерді тасымалдау, ... баға ... ... өз ... ... ... ... одан туындайтын
нәтижелерге тәуекелдікті қажет ... ... ... ... ... болса, ол кәсіпкерліктің де
болмағаны;
➢ Кәсіпкерлік қызметтің ... ... ... ... ... ... қажетті нарықтық құрылым орнатумен
байланысты. Яғни кәсіпкерлік дамуы үшін оның құқықтық базасы,
әлеуметтік-экономикалық шарттары ... ... шарт ... ... ... ... Еркін кәсіпкерлік
меншіктің әр түрлі формада, түрде, типте болуын қалайды.
Кәсіпкерлік – қызметтің ерекше бір түрі ғана емес. Бұл тағы да ... және ... ... ... ... ... ... дәстүрден тыс
шешімдерді іздестіру, тәуекелге бару, іскерлік қызметтің орын алар жері, ең
алдымен кәсіпорын.
Курстық жұмысымның ... ... ... Курстық жұмыс 3
бөлімнен тұрады. Бірінші бөлім «Кәсіпкерліктің мәні, мазмұны», бұл бөлімде
кәсіпкерліктің мәні, ... ... ... және ... ... мәні деген тақырыптарға тоқталдым.
Екінші бөлім аты «Кәсіпкерлік бәсекелестік». Бұл бөлімде бәсекелестік,
оның түрлері, ... ... ... ... ... ... қатынастар жүйесі туралы жазылған.
Үшінші бөлім «Кәсіпкерлік істі ... ... Бұл ... істі мемлекеттік реттеудің қажеттілігі, мемлекеттік кәсіпкерлік
ісіне араласу жағдайы, себептері, Қазақстанда кәсіпкерлікті басқару туралы
баяндалған.
Курстық ... ... ... ... ... ... ... Кәсіпкерлік орта деп ... ... ... да тоқталуы керек деп ойлаймын. Оның ішіне бастысы кәсіпкерліктің
өзі, оның түрлері, кәсіпкерлікте болатын тәуекелдер, ... ... ... ... қатар, кәсіпкерлік істі мемлекеттік реттеу керек,
кәсіпкерлікті мемлекеттік қорғап және ... ... ... ... да кәсіпкерлік ортаға кіреді.
І – БӨЛІМ. Кәсіпкерліктің мәні, ... ... ... ... ... дегеніміз – белгілі бір істі істей ... Іс ... ... ... және ... ... және ... – адамның
еркін өмір сүру түрі. Белсенділік, ... ... ... ... ... ... ... екі мағынада
пайдаланылады: біреуі – белгілі бір істің ... ... – сол ... ... қоғамдық тап. «Кәсіпкерлік» деген ұғым ... ... ... Антогонистік қоғамда, ол адамды
адамның қанауы, ал кәсіпкерлер табы ... тап ... ... – бұл ... ... ... ... айырбас арқылы пайда табуымен байланысты. Өндірісте, ... ... ... ... ... ... талап
етеді. Сондықтан экономикалық белсенділік, іскерлік еріксіз немесе еркін
болуы керек.
Кәсіпкерлік – ежелден келе жатқан адамдардың ... ... Ал оның ... орта ғасырдан басталды: көпестер, саудагерлер, қол
өнері қызметкерлері. Кәсіпкерліктің ... ... ... ... ... ете ... ... сол кәсіпорында қолдап жұмыс істеген.
Бұл тауарлы өндірістің бастапқы жабайы түрі.
ХVІ ғасырдың ортасынан бастап ... ... ... ... ... ... бастады. Мысалы, 1554 жылы Англия сауда
компаниясы, 1660ж. Ост-Индия сауда ... ХVІІ ... ... ... іске қосылды.
Ресейде, Қазақстанда кәсіпкерлік ерте заманнан келеді. Қазақстанның
көшпелі шаруашылық жағдайында кәсіпкерлік еркін дамыған жоқ. Ресейде Петр ... ету ... ... ... ... ... крепостной қоғам
тежеді. Капитализмнің дамуымен кәсіпкерлік те дамыды. 1861 жылғы реформадан
кейін темір жол құрылысы, ауыр ... ... орын ... ... – жеке ... сонымен бірге, заңды
тұлғалар, біріккен серіктестер: арендалық ұжым, ашық және жабық акционерлік
қоғамдар, шаруашылық ... ... ... ... дербестік және тәуелсіздік;
- экономикалық ынталылық;
- шаруашылық тәуекел және жеке жауапкершілік;
- жаңашылдық.
Экономиканың негізін екі фундаментальды ақиқат ... Олар ... ... ... ... қамтиды.
Бірінші ақиқат: қоғамның материалдық қажеттілігі шексіз ... ... ... ресурстар шекті немесе сирек.
Экономикалық ресурстар дегеніміз – тауар өндіруде қолданылатын барлық
табиғат, адам және адамдардың өндірген ... ... ... ... ... және ... ... әртүрлі жабдықтар,
инструменттер, өндірістік тауарлар мен ауыл шаруашылық ... ... ... ... ... байланыс құралдары; материалдық
байлықты өндіруге қатынасатын алуан түрлі еңбектер; жер және ... Олар ... ... екі ... ... Материалдық ресурстар – жер оның табиғи байлығы және капитал;
2. Адамдар ресурсы – еңбек және кәсіпкерлік қабілеттілік.
Жер – ... ... ... ... ... ... ... барлық «табиғаттың әншейін байлығы». Оған мынандай ресурстар
кіреді: жыртылған жер, жайылыстар, ормандар, минералдар мен ... ... су ... ... немесе «инвестициялық ресурстар» - барлық өндірілген өндіріс
құралдары, яғни инструменттер, машиналар, жабдықтар, ...... ... ... ... ... және тауар өткізу торабы.
Құрал жабдықтарды ... және ... ... ... дейді.
Тауарлар екіге бөлінеді: 1. Инвестициялық тауарлар, олар тұтыну
тауарларын өндіруді ... ... 2. ... ... ... ... ... Инвестициялық тауарға ақша ... ... ... ... яғни экономикалық ресурсқа жатпайды. Ақша – бұл
финанс капиталы, яғни нақты ... ... ... ... – бұл кең ... ... Экономистер оны адамдардың тауар
өндіру және қызмет көрсетудегі күш ақыл-ой қабілеттіліін бейнелейді.
Кәсіпкерлік қабілеттілік – адамдардың ерекше ... Оны ... ... төрт ... ... керек.
1. Кәсіпкер барлық ресурстарды: жер, капитал, еңбекті өнім ... қосу ... өз ... ... яғни ... қозғаушы
күші, себебі істеген ісі пайда беретініне сенеді.
2. Кәсіпкер өндіріс процесінде барлық негізгі шешімдерді өз ... және ... іс ... ... ... – бұл жаңашыл, коммерциялық негізде жаңа тауар өндіруді,
жаңа технологияны енгізу, бизнесті ұйымдастырудың жаңа ... ... ... ... ... ... – бұл ... баратын кісі. Тәуекелге бару үшін
істелетін істің егжей-тегжейін ... ... ... ие болатынын
білген жөн. Кәсіпкер тек қана өз ... ... іс ... ... ... ... ... кеткен өзінің және өзінің
серіктестерінің немесе ... ... ... салады.
Кәсіпкерлік істің қозғаушы күші – мол пайда табу. Өндіріс факторлары
жеке кәсіпорындарға ақшалай табыс ... ... ... ... ... үшін ... пайыз алады.
2. Жер, су бергеніне рента алады.
3. Жұмыс күшін жалдағаны үшін еңбек ақы алады.
4. Кәсіпкерлік табысты пайда деп ... ол зиян да ... ... ғылым сирек ресурстарды тиімді пайдалану жөніндегі ғылым
екенін кәсіпкер жеке түсінуі керек. ... ... – бұл ... ... ... ... тиімділіктің критериясы әрбір өнім
бірлігіне шаққанда неғұрлым аз шығын жұмсау. Қорытып айтқанда қоғам барлық
ресурстарды тиімді ... ... көп өнім ... ... ... ... ... іске қосып толық қамтуға және өндіріс ... ... ету ... ... қамтылу» деген пайдалануға жарамды барлық
ресурстарды іске қосу, жұмысшылар жұмыссыз ... ... ... ... ... жабдықтар бос тұрмауы, яғни барлық жарамды ресурстарды ... ... ... ... ... ... шығын көбейеді: жұмысшылар
еңбек ақы алады, инвестициялық тауарлар сатылады т.б. яғни ел байиды, ... ... ... ... тұрмысы жақсарады. Қазақтың мақалы
бар ... ... ... ... ... Қоғамның өмір сүру негізін
материалдық өндіріс, яғни адамдарға қажет байлықты өндіру ... ... ... үш ... іске қосып, өзі төртінші
фактор болып ресурс иелеріне ... ... ... ... жұмыс күшіне
еңбек ақы; капиталға пайыз; жер ... ... ... ... мен капитализмнің экономикалық айырмашылығы: біріншісінде
жұмыс күшінің өндірген ... құны ... ... ... ... ... – қосымша құн үшке бөлінеді: пайызға, рентаға және кәсіпкерлік
пайдаға.
Жаңа қоғамның негізін тұрақты, тиімді құру үшін ... ... ... ... қабілеті қаражаты бар тапты құру үшін, бірінші,
білім керек, екінші, өкімет экономикалық саясатын түбегейлі ... ... ... ... ... ... ... шешеді және олар өз
елінің гүлденуіне аянбай жұмыс істейтін, өзінің де пайдасын ... ... ... керек.
1.2. Кәсіпкерліктің түрлері
Кәсіпкерлік бірнеше түрлері бар. Атқаратын қызметіне қарай былай
бөлінеді: ... ... ... және ... түрлеріне бойынша жеке меншік, мемлекеттік, муниципалды,
сонымен бірге қоғамдық құрылымдар меншігі.
Меншіктер саны ... ... іс жеке ... ... ... ... керек.
Кәсіпкерлік формасы бойынша екіге ... ... ... кәсіпкерліктер. Серіктестер – адамдардың бірлестігі,
онда екі және одан да көп серіктестер болады. Олар өз капиталдарын ... ... мүше ... ... жеке ... ... Олар шексіз
жауапкершілікті серіктестер, командитті (сенімге негізделген) ... ... ... ... ... ... Шектелген
жауапкершілікті қоғам мүшелері ұжымның ... ... ... ... ... ... ... мөлшерінде болады. Ал
қосымша жауапкершілігі бар ... ... ... дүние-мүлкімен жауапты.
Акционерлік қоғамдар: ашық және жабық түрде болады.
Кәсіпкерліктің ұжымдық-экономикалық формалары.
Концерн – көпсалалы акционерлік ... әр ... ... ... ... ...... дербес кәсіпорындардың ерікті бірлестігі.
Маманданған кәсіпорынның негізгі ... ... ... және әлеуметтік міндеттерді бірігіп шешу.
Консурциум – бұл ірі ... ... ... үшін ... ... – бір ... ... тауар сатуға біріктіру.
Картель – тауар, қызмет көрсету бағасы, нарық ... ... ... ... ... - өнеркәсіп тобы – банк, сақтандыру және сауда капиталының
бірлестігі.
Қазір Қазақстанда мынадай ... ... ... Шаруашылық серіктестік – толық серіктестік. Олардың мүшелері
өзара кәсіпорын құру жөнінде ... қол ... ... серіктес мүшелердің ... ... ... ... ... қарай бөлінеді. Әрбір мүше
өзінің табысына пайданы қосып сонан салық төлейді.
2. Коммандиттік серіктестік. ... ... ... атанған іс жүргізушілер ішінен біреу немесе
бірнеше мүшелері зиянның ... ... ... ... жауапкершілікке алады.
3. Шектелген жауапкершілікті қоғамдар. Оның мүшелері қоғамның
міндеттемелеріне жауап бермейді, ал зиян тәуекеліне өздерінің
үлестерімен жауап ... ... ... бар қоғам міндеттемелеріне өздерінің
заттарымен жауап береді.
5. Ашық және ... ... ... ... ... – ерікті түрде біріккен қоғамдар.
7. Унитарлы кәсіпорын – ... ... ... ... ... ... ... бөлінбейді. Унитарлық
кәсіпорын тек мемлекеттік немесе муниципалдық болады. Унитарлы
кәсіпорын федералдық қазына кәсіпорны болып есептеледі.
1.3. Кәсіпкерлік тәуекелдің мәні және ... ... ... кәсіпкерліктің шешуші элементі. Тәуекелдің
ерекшеліктері кәсіпкерлік істе ... ... ... ... ... ... болуы мүмкін. «Кәсіпкерлік іс туралы»
заңда жазылғандай ... іс өз ... ... ... ... ... ... жауапкершілігіне
негізделген.
Нарық жағдайында тәуекелділікті бәсеңдету үшін ... ... ... жоба ... істі ... білетін кеңесшілерді, мамандарды тарту;
жобалау алдындағы мүмкін болатын қиындықтарды жете білу; өндірілетін өнімге
сұранысты болжау; тәуекелділікті жобаға ... ... ... ... ... ... керекті қаражатты кезекке ұстау.
Тәуекелдің жұмыс тапсырушы мен жұмысты орындаушы ... ... ... ... ... түрі бар: өндірістік, коммерциялық, қаржылық,
инвестициялық, нарықтық.
Өндірістік ... Бұл ... ... және оны ... Бұл ... өнімнің өнімнің белгіленген көлемінің өзгеруі
және өткізу қарқыны, ... және ... ... ... ... баға ... кемуі, брак, рекламация т.б. ... ... ... тәуекел – бұл кәсіпкердің сатып алған өнімді нарықта
өткізуінде пайда болады. ... ... ... ... ... ... кездесетін қосымша шығындарды ескеру керек.
Қаржылық тәуекел – қаржылық ... ... ... ... ... ... ... бір жағының төлем
қабілеттілігінің кемдігінен пайда болуы, т.б.
Инвестициялық тәуекел – бұл ... ... және ... ... ... ... ... болуы мүмкін.
Нарықтық тәуекел – бұл ұлттық ақша бірлігінің нарықтағы процент
ставкасының ... шет ел ... ... валюта курсының
өзгеруімен байланысты.
Ойлаған жобаны іске асыру мақсатында потенциалды ... көп ... үшін ... ... жасайды.
Тәуекелді талдаудың схемасы:
1. Нақты тәуекел түрлерінің ішкі және сыртқы факторларының
ықпалдарын айқындау.
2. ... ... ... ... ... ... ... жағынан екі тәсілмен бағалау:
а) қаржылық тұрақтылығын, дәулетін анықтау;
б) жұмсалатын қаражаттың экономикалық тиімділігін ... ... ... ... анықтау.
5. Бөлек операцияларының тәуекелдерінің жорамал деңгейін талдау.
6. Тәуекелді ... үшін ... ... ... ... ... ... зияндар түрлерін анықтау.
1. Материалдық зиян – бұл жобада қаралмаған өндірістік шығындар,
немесе ... ... ... өнімдерді,
материалдарды, шикізаттарды жоғалту.
2. Еңбек зияны – жұмыс уақытын жою, кехдейсоқ немесе болжамсыз
себептермен болған жағдайда.
3. ... зиян – бұл ... ... ... ... ... уақыты озған несиелерді төлеу, ... ... ... жою – бұл егер ... іс жобалы уақыттан кейін
қалатын болса пайда болады.
5. Арнайы зиян түрлері – бұл зияндар адам ... және ... ... ... кәсіпкердің беделіне кесел
келтіретін жағдайлар.
6. Саяси факторларға ... ... ... ... және ... ... деңгейінің бәсеңдеуі,
төлем мен өзара есептесудің бұзылуы, салық ставкасының
тұрақсыздығы т.б.
ІІ – БӨЛІМ. ... ... ... ... ... ... және түрлері
Нарықтық экономиканың басты принципі – тауар өндірушілердің еркін
бәсекелестігі. ... – бұл ... ... күрес немесе
жабдықтаушылар, кәсіпорындар, фирмалар арасындағы өнім өндіру және өнімді
тиімді өткізу үшін күрес.
Нарық ... ... ... үшін ... Бұл ... ... орын алу үшін ... ол тауардың сапасы мен арзандығына
байланысты.
ХІХ ғасырдың орта кезінде нарықта еркін бәсекелестік кең өріс ... ... ... пен ... ... ... ауытқуымен байланысты
болды. Ол тұтынушылардың талабымен есептесіп, тауардың сапасын ... ... ... ... ... өнім ... шығынды
азайтуға ынталандырды. Бәсекелестің негізгі екі түрі бар.
1). Бір сала ішіндегі ... – бұл бір ... ... ... ... Онда ең ... ... өнімділігі бар, ғылыми-
техниканы қолданатын кәсіпорын жоғары табысқа жетеді, ал ... ... ... төмен болады, тіпті күйреуі мүмкін.
2). Салааралық бәсекелестік – бұл ... ... ... ... ... төмен деңгейдегі пайда табатын саладан капитал пайда деңгейі
жоғары ... ... Оның ... жаңа ... ... ... халықтың әл-аухаты жоғарылайды. Ол саладағы пайда ... ... ... негізінен жаңа тауарлар ... ... ... ... ... ... сайын сұраныс өседі,
осылай жаңа сатыға өсе ... ... ... ... – бұл ... ... әр ... кәсіпкерліктің қай түрімен болмасын айналысуы
және кәсіпкерлікті қоюға еркі бар. ... ... түрі бар: ... ... ... ... ... – жұмысшылар жалдайды, үшіншісі –
акция, облигация сатып алады, төртіншісі, ақшасын ... ... ... ... т.б. ... кәсіпкер немесе бәсекелестікке
қатынасушылар өз ... ... ... ... ... ... кем ... сол пайда арқылы күнін көруге тырысады. Еркін
бәсекелестік ... ... пен ... ауытқуы бір салада өнімді көп
шығарып дағдарысқа ұшыраса, екінші салада ... ... Бір ... ... ... күйрейді, сондықтан өндіріс пен капитал шоғырланып
орталықтанады, ол монополия ... ... Яғни ... басып алады,
әлсізді шығарады. Монополия деген сөздің мағынасы: моно – жалғыз, ... ... ... ... – бұл таза ... ... олигополия.
1. Таза монополия - өнім шығаратын бір фирма бәсекелестігі жоқ.
Оның төрт ерекшелігі бар: 1) сатушы тек қана бір ... ... ... ... басатын тауар жоқ; 3) монополист
нарықты билейді, бағаны бақылайды; 4) нарыққа кірер жерге өте
алмайтын кедергі ... ... ... газ компаниялары,
сумен қамту, байланыс, жылу жүйесі, транспорт, кәсіпорындары,
метрополитен т.б. ... ... ... бұл ... ... ... немесе мемлекеттің ... ... ... бәсеке – нарық жағдайында көп өндірушілер ұқсас
тауарлар ұсынады. Бұл жағдайда өнім және ... ... ... ... оған ... ... алғаннан кейін сервис
жұмысын атқарады.
3. Олигополия – мұның ерекшелігі бәсекелестіктер көп болмайды.
Олар ... баға ... ... ... алу жөнінде келісім
жасайды. Мұнда бәсекелестік шектелген. Олигополия сөзінің
мәні: Олиго – көп ... ... ...... ... ... ... реттеу
Монополияға қарсы мемлекеттік реттеу нарықтық экономика елдерінде
қолданылады. Монополиялық ... ... ... ... ... ... ... басқа, заң бойынша әділеттілік шаралар қолданады.
Жалпы қорытып айтқанда, өндірушілердің нарықты монополияландыруынан
қорғау мақсатында ... ... ... үшін ... әкімшілік,
экономикалық және заң актілерін қолданады.
Монополияға ... ... ... өндірісті шоғырландыру және
монополиялау деңгейін реттеуге, кәсіпорынның ... және ... ... ... баға және ... ... араласады.
Монополияға қарсы комитеттің негізгі функциялары:
- өндіріс және айналым сфераларында монополияны тежеу үшін ... және оны іске ... ... ... мен ... ... ... жөнінде нұсқау
жасақтау;
- шаруашылық субъектілерді құрғанда, қайта ... және ... ... ... ... ... ... субъектілерінің өндіріс саласында дара басымдылығы
болмау үшін ірі ... ... сату және ... алуды бақылау;
- монополияға қарсы комитет тауар нарығын және бәсекелестікті
жетілдіру мақсатында ... және ... ... ... ... ... ... ала белгіленген бағалардың қолданылатын
ортаны өзгерту;
- шет ел инвестициясын ... ... ... ... ... операцияларына лицензия беру;
- еркін экономикалық аймақтарды жасақтау және дамыту.
Билік органдарына және шаруашылық ... тиым ... ... ... ... 1 – ... көруге болады.
1 – сурет. Билік органдары мен шаруашылық субъектілеріне тиым ... ... ... жұмысы мәліметтерді құпиялауға заңды правосы
бар, оны жариялау олардың ісіне үлкен ... ... ... ... ... ... ... мәліметтерді құпияда
сақтауға құқылы, оны жариялау нарықтағы орнына зиян ... ... ... – бұл ... ... ғылыми-зерттеу жұмысының
қортындысы, жоба—конструкторлық технологиялық зерттеулер және ... ... жеке ... ... шешімі. Бұл сонымен бір арнайы
техникалық шешімдер, нақты экономикалық ... ... ... ... ... заңдар бойынша мемлекеттік органдарға ... ... бар, егер ... құпия болатын болса. Сонымен
бірге ... ... ... мемлекеттік статистикалық
мәліметтер, салық төлеу ... ... ... ... ... ... ... коммерциялық құпияға жатпайтын мәліметтер
тізімі беріледі. Олар: ... ... ... тіркеу анықтамасы,
патенттер, лицензиялар, бекітілген ... ... ... есептер, ол
салықтың дұрыс есептеліп төленуін бақылау үшін және ... ... ... мәліметтер, қызметкерлер саны мен құрамы, олардың ... ... ... бос ... орны туралы және қоршаған ортаны сыныптау,
т.б. мәліметтер ... ... ... ... үшін ... ... ... қалау формаларының ішінде,
жаңа бизнес құрудан басқа франчайзинг пен жанұялық бизнес ... ... ... ... ... франчайзинг келісім XIX ғасырда тігін
машинасын өндіретін компания мен оның ... ... ... ... ... ... кейін франчайзинг принциптері фармацевтикалық
бизнес, бөлшек сауда және қонақ үй кешені саласында кең ... ... ... ... ...... фирма атын, сауда
маркасын, өнімін, технологиясын және ... ... ... ... ... ... кәсіпкерлер үшін жаңа бизнеске, бүгінгі
күндегі кәсіпорын мен оның ... ... ... ... ... береді, сондықтан шетелдегі әрбір 12-ші кәсіпорынның
франчайзингтік болуы кездейсоқтық емес. Франчайзингтік ... ... ... қана ... ... ... шет елде де айтарлықтай жаңа ... бұл ... ... ... тоқталу қажет.
Франчайзингтік қатынастың 3 типі бар:
1. Франчайзер - өнім өндіруші немесе ... ... ... өнім ... немесе қызмет көрсету құқығын франчайзиға
береді.
2. Франчайзер – негізгі өнім өндіруші, өз өнімінің ... ... ... ... ...... ... тауарды бөлшек сату құқығын
франчайзи фирмасына ... ... мәні – бұл ... ... ... ... және айтарлықтай кең ауқымды тұтынушылары бар сауда маркасы
мен атын пайдаланылуы ... ... ... жарнамаға және тауардың
алға жылжуына қосымша шығын жұмсауының керегі жоқ, себебі онымен франчайзер
фирмасы айналысуда. Франчайзер ... ... ... бизнесті
басқарудың негізгі әдістерін де жиі үйретеді. Франчайзер фирмасының мұндай
арсеналын иеленген Франчайзи ... бері ... ... ... тек ... тез бастауға ғана емес, сондай-ақ бизнестің ең басынан
табысты жұмыс істеу ... ие ... ...... ... ... негізгі кемшіліктеріне франчайзингтің
құнын, фирма өсімінің, шарт мерзімінің және тәуелсіздіктің шектеулілігін
жатқызу шарт. Франчайзингтің ... ең ... ... ... ... ... ... технологиясын, «ноу-хау» және т.б. пайдалану
құқығын алғаны үшін төлейтін франчайзингтік ... ... Осы ... ... жаңа ... немесе тез өсу кезеңіндегі компания болса, оның
капиталға деген қажеттілігі күрт өседі және ол бұл ... ... ... ... ... есте ұстау керек. Бұл жағдайда
франчайзингтік төлем жоғары болуы мүмкін. ... ... ... ... кезде ірі, тұрақталған ... ... ... ... ... ... мен ... құрал-жабдықтарға,
еңбек ақы төлеуге кететін шығындарды көтереді. Шығынның мөлшері ... ... түрі мен ... ... ... ... аумақтық өрісін кеңейтуі көбіне оның негізгі өсу жолы
болып табылады. Дегенмен дәл осы фактор ... ... ... ... Франчайзи тек шартта көрсетілген аумақта ғана әрекет ... ... ... ... ... ... ... ұйымдастырудың толық құқықты түрі болып есептеледі. Оның үстіне
соңғы жылдары оның одан әрі қарай таралу ... ... 1970 ... ... ... ... фирмалар арқылы жүзеге асырылған сатылым
көлемі 10-нан 15%-ға дейін өсті. Шағын бизнесті ... бір ... ... кең ... ... ие ... жайлы келесі
сандардан көруге болады. АҚШ-та франчайзингтік жүйе арқылы жүзеге асырылған
сату мен қызмет көрсету көлемі 758 млрд ... ... ... 2177, ал ... 542000 ... тең. ... 374 франчайзердің шет
елде 35000 франчайзилері бар, ... 75% - ... ... Шығыс
Еуропада және Австралияда. ... ... ... ... ... ең ... оның ... капиталы
жоғары дәрежеде пайда әкелетін, бөлшек және сервистік желісі ... ... атап кету ... Сонымен қатар әлеуеті жоғары
нарықтарды ... ... ол ... өз әсерін орнатуға деген ұмтылыс
франчайзер үшін басты дәлелдеуші факторға айналады. Халықаралық ... ... ... шығумен байланысты шығындар жатады. Бұл жерде
франчайзер ... ... ... ... ... етпейтін және табыс
табу деңгейі бұрынғыдай болатын елдерді табуға ұмтылады. Интернационалдық
франчайзингтің дамуын тоқтататын факторларға, ... ... ... менеджменттегі тәжірибенің жеткілікіздігі және ... ... ... ... ... жатады.
Қазақстандық кәсіпкерлер үшін халықаралық ... ең ... ... лицензия сатып алу, тікелей инвестиция және мемлекеттік
деңгейдігі келісім ... ... ... Көп ... осы бағтта іске
асырылуда, бірақ өкінішке орай ... ... ... ... оның ... мен ... ... алған мәліметтері аз.
Шетелдік франчайзерлер үшін арзан ... күші мен ... ... ... ... бар ресурстар, оңтайландырылған инфрақұрылым,
саяси тұрақтылық және кәсіпкерлікті қолдауға бағытталған мемлекеттік саясат
ұтымды факторлар бола алар ... ... ... ... төртінші жолы – бір ... ... ... ... ... ... жатқан отбасылық бизнес.
Отбасылық бизнестің көбісі – шабын, бірақ отбасылық ... ... ... отбасылық болып қала беретін мысалдары да іс жүзінде
аз кездеспейді.
Кез келген отбасылық бизнес – бұл ... мен ... ... мақсаты – балаларды тәрбиелеу және ... ... ... ... - өндіріс жолымен немесе тауар сатып, қызмет көрсетіп
пайда табу. Бұл екі мақсат көбінесе ... ... ... ... ... да ... ... Менеджер қызметкерді жұмысқа кешігіп
келгені үшін сөгуі мүмкін, бірақ сол кешігіп ... ... өз ... болса, онда бұл проблематикалық жағдайға айналады.
Отбасылық бизнестің басты ...... ... ... ... көмектесетін туыстық байланыстың беріктігі.
Отбасы мүшелері бизнесті ағымдағы қажеттіліктері үшін ... ... мен ... жиі құрбан етеді. Жұмысқа берілгендік, жоғары
әдептік ... ... үшін ... ...... ... ... екендігі белгілі. Кәсіпорын ... тағы бір ... ірі ... ... ... ... ... жатады.
Отбасылық бизнес кәсіпорындары көлемдері бойынша, ұсынатын өнімдері
мен қызмет түрлері бойынша әр ... ... ... ... ... деңгейі бойынша былай айыруға болады:
1) толығымен отбасы басқаратын және ... ... ... ... ... ... ... басқаратын бизнес.
3) Отбасы тарапынан басқарылмайтын бизнес.
Франчайзингтік қарым-қатынастардың терминологиясы
|№ ... ... |
|1 ... |Бір тарап (франчайзер) өз құқықтарының бір бөлігін |
| | ... ... ... ... ... және |
| | |т.б.) ... ... ... ... ... |
| | ... екі ... ... ... ... |
| | ... ... ... ... ... |
|2 ... ... беретін (франчайзер) фирма мен осы құқықтарды |
| | ... ... ... арасындағы арнайы келісімде |
| | ... ... |
|3 ... ... ... ... құқықтарды алатын |
| | ... |
|4 ... |Өз ... ... кәсіпорынға беретін кәсіпорын. |
|5 |Франчайзингтік |Франчайзи мен ... ... заң және ... |
| ... | |
|6 ... |Бұл ... ... ... ... |
| ... және ... құқықтары, өнім және сауда маркасы |
| ... | |
|7 ... ... пайдалану құқығын тең өнімге, қызмет |
| ... ... ... ... ғана емес және де ... |
| |моделі ... өзін де ... ... |
| | ... |
|8 ... |Ірі ... ... ... сауда құқығын |
| |Франчайзинг |басқа фирмаға (франчайзи) беруі. |
|9 ... ... мен ... ... ... ... |
| ... |және оларға франчайзингтік операциялар ... |
| ... ... ... ... сату жүргізу мақсатында франчайзер |
| | ... ... ... іздестірумен |
| | ... ... ... жеке ... ... ... ... өз кезегінде, бірнеше бөлімдерден |
| | ... және ... ... |
| | ... ... ... ... ... пайда |
| | ... ...... ... істі ... реттеу
3.1. Кәсіпкерлік істі мемлекеттік реттеудің қажеттілігі
Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... тек қана ... қадам басты. Новелл сыйлығының лауреаты В.
Леонтьевтің ... ... ... қызмет істеуін желқайыққа ұқсатады.
«Іс жақсы жүру үшін жел керек – ол ... Руль – ... ... ... ... моделінің авторы Клас Эклундтың пікірі бойынша
«реттелмейтін экономика болмайды және өндірістің ... ... ... мемлекеттік реттеу объективтік қажеттілік»-дейді.
Қазір экономикалық ... ... ... ... ... ... ... керек емес, нарық өзі автоматты
реттеледі деген ... ... ... ... дәлелді теориялық қортынды берген
атақты ағылшын экономисі Дж М. ... ... Оның ... ... ... дүние жүзілік экономикалық дағдарыстан
шығуда практикалық қолдау алды. Ол ... ... ... реттеудің керек екендігін ғылыми тұрғыдан дәлелдеді.
Дж М. ... ... ... тұтастай сұраныста ынталандыру және барлық
ресурстарды түгел қамту, жинақты және инвестициялық ... ... ... ең ... ... және ... саясатын тиімді
іске асыру басты мақсат деген пікірге ... ... ... ... ... ... жойылса
халықта табыс көбейеді, табыстың көбеюі сұранысты арттырады. Сұраныс
ұсынысты, яғни ... ... ... ... ... көп талап
етеді, ұсыныс пен сұраныстың өрлеуі салықтың массасын өсіреді. Ал салық
массасы бюджетке ... ... ... ... ... жалпы
ұлттық өнім фискалдық саясат арқылы оның 40-45% қайта ... ... ... ... ... ... шығатын қортынды: мемлекет экономиканы
реттеуге батыл араласуы керек. Бұл қағиданың дұрыстығы бүкіл ... ... ... ... ... жетістіктері үлгі бола алады. Бұл
елдердің тәжірибесінен алынатын сабақ: 1) экономикалық ресурстарды ... ... ... ... ... өндірістік өндіргіш күштердің ... ... ... яғни ... ... ... нарықтық экономика барлық әлеуметтік экономикалық процесстерді
бүкіл қоғам үшін және оның әрбір азаматы үшін ... ... ... экономика елдің табысын әділ бөлмейді, еңбек ету құқығына кепілдік
бермейді, қоршаған ... ... ... ... және ... бұқара топтарын қолдай алмайды. Жеке бизнес жоғары дәрежелі пайда
бермейтін халық шаруашылық салаларына капиталын салмайды, ол мемлекет ... үшін өте ... ... да. ... экономика көптеген әлеуметтік
экономикалық мәні бар ... ... ... Ол ... тек
қана мемлекеттік іс болады. Қорытып айтқанда, кез келген елдің экономикасы
бірқалыпты даму үшін мемлекет ... ... ... ... ... Қазіргі созылып кеткен экономикалық дағдарыс өндірістің өрескел
төмендегенін инфляция, қоғамдағы әлеуметтік ... т.б. ... ... ... ... жете ... өзіне
жүктелген функцияларды атқара алмайтындығын көрсетеді.
Мемлекетке мынандай негізгі функциялар жүктеледі.
1. Құқықтық негізді жасақтау. Мемлекет меншік құқын анықтайтын,
кәсіпкерлік істі ... ... ... ... ... ... ... қабылдайды. Мемлекет құқықтық негіздер
көмегімен кәсіпкерлік іс субъектілерінің қарым-қатынастарын
реттейді.
2. Елде ... ... ... және ... ... ету үшін ... әрбір азаматтың, барлық қоғамның
нарықтық экономикасы субъектілерінің құқығы мен ... етуі ... Егер ... бұл ... орындай
алмаса, ол жағдайда елде қылмыстық іс-әрекеттер өріс алады:
қылмыстық істер, мафия, коррупция, парақорлық т.б. ... ... ... ... ... экономикасына апатты
әсер етеді.
3. Экономиканы тұрақтандыру, яғни экономиканы тұрақты дамыту, ол
үшін макроэкономикалық оптималды көрсеткіштерге жету: ... ... ішкі ... ... таза ... ... ... табыс,
инфляция деңгейі және жұмыссыздық, бюджеттің жетіспеушілігі
т.б. Ол үшін ... ... бар ... ... ... ... финанс – кредит, ғылыми-техникалық
және инвестициялық саясат арқылы іске асыруы керек.
Егер мемлекет ... ... ... аудармаса, ол
кәсіпкерлік іске жағдай тұрғызбайды, әлеуметтік жағдай нашарлайды. Мысалы,
егер мемлекет инфляциямен ... ... ... ... ... ұлттық тауарлар импорт тауарларымен бәсекелес бола алмайды, ... ... ... ... ... ... жұмыссыздық өседі;
- валютаны алып-сатушылық басталады;
- елден валютаның шығуы, ол импорт ... ... ... ... ... ... ... жинақтарының құнсыздануына;
- инвестицияның қысқаруына т.б. қолайсыз жағдайларға әкеледі.
4. ... ... және ... ... ... ... әлеуметтік саясатты белсенді түрде жүргізуге міндетті. Оның
мәні мынада: барлық жұмыс істейтіндерге минималды еңбек ... ... ... ... жұмыссыздарға жәрдемақымен қамтамасыз
етуге кепілдік; тұрмыс жағдайы өте ... ... ... ... ... ... табыс алатындардың табысын индексациялау
т.б.
Мемлекет бұл саясатты жүргізу нәтижесінде барлық азаматтарға минималды
күнкөріс деңгейін қамтамасыз етеді, ол халық ... ... ... қорғау. Нарықтық экономика жағдайында бәсекелестік –
негізгі реттеу инструменті. Бәсекелестік – барлық экономика ... ... ол ... ... ғылым жетістіктерін өндіріске
енгізіп, өнім сапасын арттыруға, өнімнің ... ... ... ... ... ... ... тиіс. Бәсекелес
жағдайда тұтынушы – қожа, нарық – агент, ал кәсіпорын – оның ... ... ... ... қожалықтан, құлдыққа ауысады.
Бірақ бәсекелестік ақырында ... ... ... ... диалектиканың бірінші заңы - әлемнің бірлігі және қарама-қарсылық
күресі деуге болады.
3.2. Мемлекеттің кәсіпкерлік ісіне араласу жағдайы, себептері
Мемлекеттің экономикаға ... ... бір ... мен ... ... ... және қолайлы деп екіге бөлуге болады.
1. Қолайсыз ... ... ... ... мына
жағдайларда: мемлекеттік қауіпсіздікті талап ету, қоғамдағы әлеуметтік
шиеленіс, экономикадағы қолайсыз ... ... ... ... ... ... ... баланстың бұзылуы, бюджеттің
жетіспеуі, дүниежүзілік нарықта отандық өнімдердің бәсеке қабілеттігінің
жоқтағы, ... ... т.б. ... ... ... ... ... – уақытында қолайсыз жағдайлардың алдын-
ала себептерін анықтау және оны болдырмау.
2. Қолайлы жағдайлар. Бұл экономикаға, кәсіпкерлік іске ... ... ... ... іс сферасындағы жағымды құбылыстарды уақытында
мемлекет қолдауы керек. Қолайсыз ... ... үшін ... ... ... ... ... Мысалы, қолайсыз жағдайлар: инфляция,
жұмыссыздық соның салдарынан өндірістің төмендеуі. Мемлекет бұл жағдайларға
араласуы үшін олардың критерияларын білуі керек.
Жұмыссыздық – бұл ... ... тән ... 4-6% ... ... жұмыссыздық, табиғи деңгеге жатады. Мемлекеттің араласуы табиғи
деңгейдегі ... ... ... ... яғни циклдық жұмыссыздық
өндірістің төмендеуімен байланысты.
Сонымен жұмыссыздықпен күресу үшін оның критериясы табиғи ... ...... ... ... ... баға деңгейінің өсуі. Бұл
экономикалық құбылыс жұмыссыздыққа қарағанда әлде ... ... ... ... бүкіл дүниежүзілік проблема, себебі тауар мен қызметке
баға ешуақытта тұрақты ... ... ... ... өсуі ... ... ал бірақ инфляцияның жоғары деңгейі экономика ... ... өте ... Мысалы, Қазақстанда 1990-2001 жылдар аралығында тауар мен
қызметтердің бағасының өсуі 65 мыңнан ... ... ... ... алмады, әсіресе 1991-1994 жылдар өте ... ... ... ... инфляцияның деңгейіне байланысты. Инфляцияның үш түрі
бар: 1) біркелкі, егер жыл ... баға ... ... 2) ... ... ... 10%-тен 200%-ке дейінгісі, ал 3) гиперинфляция, ... да тез ... ... мемлекет шаралары тек қана ... ... ... ... бірге оның туындау себептерін анықтау керек.
Осыған байланысты инфляцияның екі типі бар: ... ... ... ... ... ... ерекшеліктері бар және оны емдеудің өзіндік
дәрісі бар.
3. Бюджет жетіспеушілігі – бұл ... ... ... ... Бұл проблеманың ақталатын себептері бар. Мысалы, АҚШ ... ... ... ... әлде ... көп. ... ел қарызбен күн көріп отырған сияқты. Бұл ... ... ... ... ... ... ... болады, егер инвестицияларды
елдің өндіргіш күштерін нығайтуға ... ал ... ... ... ... болашақ ұрпаққа обал болады.
3.3. Қазақстандағы кәсіпкерлікті басқару
Экономикасы нарықтық бағытқа бет алған Қазақстан үшін кәсіпкерлікті
даму мәселесі - ... ... бірі ... ... ... нарықтық
экономиканың өзі – кәсіпкерлік экономика. Кәсіпкерлікті дамыту – ... ... ... да, ... төңірегіндегі көптеген
мәселелердің көтеріліп жатуы да оның экономикадағы рөлінің өте ... ... ... ... деп ... «Әркімнің
кәсіпкерлік қызмет еркіндігіне, өз мүлкін кез ... ... ... үшін еркін пайдалануға құқығы бар». Бәрімізге мәлім, өндірістің
негізгі факторлары табиғи, еңбек, ... ... ... ... экономика кезінде осы фактордардың жұмыс істеп, қозғалысқа түсуіне
әсер ... ... күш бар. ... іскерлік, басқару және өз мүмкіндіктерін
белгілі бір мақсатта жетістікке қол жеткізуге пайдалана білу ... ... ... қай ... ... та өздерінің экономикалық
және әлеуметтік мәселелерін шешуде кәсіпкерлікке арқа сүйейді. Себебі
кәсіпкерлік ... ... ... ... қосымша жұмыс орындарының
ашылуына да себебін тигізеді. Кәсіпкерліктің ... және ... ... және ... ... оны ... мәселесін маңызды
мемлекеттік міндеттер қатарына жатқызуға және экономиканы реформалаудың
ажырамас бөлігі деп ... ... ... ... ... ... толық қанағаттандыру кәсіпкерліктің тиімділігіне ... түрі ... ... ... ... ... зор бағыт. Шағын кәсіпорындар ғылыми техникалық жетістіктерді
қабылдауға анағұрлым қабілетті, ... ... ... ... ... ірі ... ... жеткізу мен қызмет
көрсету құқығы үшін өзара ... ... ... өзі ... тұрақты
табыстарына кепілдік береді. Олар ірі кәсіпорындардың орнықтылығын және
өндірістік диверсификациясын ... ... ... ... ... етеді. Кәсіпкерлік нарықта колсалтингтік, брокерлік, маклерлік,
делдалдық, жарнама, ... ... ... ... ... ... етіліп, белсенді рөль атқарады. Кәсіпкерлер өздерінің ... ... ... ... бастылықтан ұжымдық іскерлікке өтуге
бейім тұрады. Бұл жағдайда ортақ біртұтас кәсіпорын ... ... өз ... ... ... ... де серіктестіктерде,
кооперативтерде оның құрылтайшылары мен қатысушылары ... ... да ... ... ... ... біріктіреді. Жеке кәсіпкерліктің бұл
мүмкіндігі бизнесті дамытушы күш, маңызды фактор болып ... ... ... ... ... формалары капиталдың қосылуы,
ортақ меншіктің құрылуы, осы бірігудің барлық мүлкіне жауап беретін ... ... ... ... кез ... ... ... жетілдіру үшін
қажет. Кәсіпкерлікті дамыту ... ... ... іздеуі керек:
«Геосаясаттық өзгерістер іскерлік белсенділікке қандай әсер ... ... ... ... мен ... ... көзқарассыз»
ешқандай даму болмайды.
Кәсіпкерлік мәселелері бүкіл іскерлік әлемді толқытып отыр. Сондықтан
да 1990 жылы мамыр ... ... ... ... ... конференциясының лейтмотиві – «кәсіпкерлер жаңа шаруашылық
ойлауды іздестіруде» деп аталды. Онда ... ... ... ... ... өнімге деген жаңа қадам іздестіру
туралы толғаныстар қарастырылды.
Кәсіпкерлікті жетілдіру экономиканың тұрақтылығы мен оның ... ... ... ... бірі болып табылады. Кәсіпкерлікті
дамыту үшін субъектінің белгілі бір ... ... мен ... ... ... ... ... қабылданатын шешімдерге,
одан туындайтын нәтижелерге тәуекелдіктің болуы қажет.
Еркін кәсіпкерлік меншіктің әр түрлі формада, түрде, ... ... ... ... орын алар жері ең ...... бекітілген іскерлік қызметті ұйымдастырудың әдістері бизнестің
немесе ... ... ... ... ... ... ... деп аталады. Нарықтық қатынастарға
өтуде халықты ... ... ... ... ... ... ... істеуі үшін нарықтық іс басындағы субъектілердің ... ... ... мен олардың экономикалық тәуелсіздігі болуы қажет.
Халық шаруашылығында ... ... ... ... ... ... ауқымы жағынан әр түрлі болып келеді. ... ... ... алғанда олар жекелеген топтар мен түрлерге
бөлінеді. Олар: ... ... ... ... кооперативтер, сондай-ақ мемлекеттік секторында – мемлекеттік
немесе ұлттық және муниципалдық кәсіпорындар.
Республикада кәсіпкерлікті дамытуға ... ден ... ... ... ... ... ... Алғашқы құжаттардың бірі болып «Жеке
кәсіпкерлікті қорғау мен ... ... Заңы 1992 ... 4 ... онда ... ... ... және қолдаудың мәні мен
мазмұны, басты ... мен ... ... ... ... және қолдау дегеніміз – аталған ... ... ... және ... ... ... жаңа экономикалық құрылымдарды орнату болып табылады.
Республикада ... ... мен ... ... Қоры ... жарлығымен 1994 жылдың сәуір айында «Кәсіпкерлікті қолдау мен
бәсекені дамыту жайындағы» мемлекеттік комиссия өз ... ... ... ... жүйелі орындау мақсатында Қазақстан Республикасы
кәсіпкерлікті мемлекеттік қорғау және қолдаудың ... ... ... ... ... ... ... – экономикада
жеке меншіктік секторын қалыптастыру және дамыту, ... ... ... табылады. Ел Президентінің «Азаматтар
жөніндегі хұқығын қорғау туралы» ... ... ... дамыту мәселесіне зор маңыз бергенін дәлелдейді. Әр жылдың
сәуір айында ... ... ... ... жыл ... да осы ... көп көңіл бөлінеді. Мұнда кәсіпкерліктің дамуына
баға беру мәселесі ... оның ... ... дамытудағы
кедергілер мен оларды жою бағыттары қарастырылады.
Әрине, кәсіпкерліктің құқықтық-ұйымдастырушылық негізін құруда әлі де
болса шешімін күткен ... ... Оның ... ... ... органдардың көптігі, кеден және салық заңдарының жетілмегені,
кемшіліктер, несие алудың қиындығы, кәсіпкердің ... ... ... ... кәсіпкерлікті дамытуға елеулі кедергі жасайды.
Сондықтан да экономикада кәсіпкерлік ... ... ... ... ... ... ... кіріс мөлшері аз. Бюджетке салықтың аз түсуі салық
жүйесінің жетілмегені де әсер ... ... ... ... ... ... жасырады.
Кәсіпкерлік қызметті дамыту мақсатында мынадай іс-шараларды жүзеге
асыру қажет:
- мемлекет тарапынан кәсіпкерлікті ... ... ... ... ... ... жүргізу;
- жеңілдетілген несие беру саясатын жүргізу;
- кәсіпкерлер құқығын қорғайтын орган жұмысын жандандыру;
- кәсіпкерлік қызметті тіркеуден өткізу ... ... ... ... ... ... ... заңдардың орындалуын қамтамасыз ету, т.б.
Жоғарыда аталған факторлар кәсіпкерлік ... ... ... ... ... ... ... кезде
бизнестегі кризистік процестер оның жүйесіз және ... ... ... Бұл ... ... ... – несие алудың
жоқтығы ғана емес, сонымен бірге кәсіпкерлікті қолдаудың ... ... Бұл ... ... шағын және орта кәсіпкерлік
нарықта өз арнасын, жаңа ... жаңа ... ... ... сонымен
қатар экономикада бәсекені жақсартады.
Нарықтық экономика жағдайында кәсіпкерлік – ... ... ... Оның ... Адам Смит ... деп ... ... «Кәсіпкер
өз мүддесін өзі үшін ұтымдылық жағдайды көздейді дей ... ол ... де ... ... Қазіргі экономика кәсіпкерлікті шаруашылықты
ұйымдастырудың түрі ретінде анықтайды. Кәсіпкерлердің экономиканы өрлетуге
қосар үлесі өте зор.
ҚОРЫТЫНДЫ
Қазақстанда ... ... ... басым бөлігі сауда
саласында қызмет жасайды. Өйткені сауда немесе ... ... ... ... ... ... дамыған. Бұнның дәлелі, Қазақстан
қалаларындағы әр түрлі дүкендер мен ... ... Ұзақ ... тек ... ғана ... экономиканың әр саласында жұмыс істеуі
қажет. Сол үшін мемлекеттік органдар кәсіпкерлік субъектілеріне жан-жақты
көмек көрсетуі қажет.
Жалпы кәсіпкерліктің экономикалық ... мен ... ... ... оның ... қоғамның орташа топтарына жататындығы емес,
оның дәулеті мен тұрмысының нақты ... ... ... ... ... ... шағын кәсіпорындар жұмыс істеп тұрған барлық
шаруашылық ... ... 80 ... ... ... ... дамытуға бағытталған шешімдерді орындауда іркіліс байқалады.
Бұл жерде басты себеп – ... ... ... және ... ... ... ... бөлігі жасырын салаға өтіп жатыр. Осы
жағдайда ескеретін ... ... ... ... жүйе ... ... және ... беруші құжаттардың санын ... ... ... ... ... аймақтық бағдарлама туралы
хабары жоқ. Мұның өзі әкімдер жұмысы формальді сипатта жүретінін көрсетеді.
Кәсіпкерліктің күрделі мәселелерінің бірі – ... ... ... ... ... алу үшін ... қоятын мүлік, бизнес-жоспар жоқ.
Осы себептен банктерде шағын және орта ... ... ... ... ... ... түрде дамуы
мүмкін, тұтынушылардың сұранысының өзгеруіне ... ... ... ... ... экономиканың құрылымдық қайта құрылуына
әсер етеді, жаңа жұмыс ... ... жаңа ... топ пен ... құрылуына жағдай жасайды, елдің жалпы ... ... ... ие бола ... ... ... ... қаржы сомаларын береді.
Заңдық құжаттарда ... ... - ... ... алынған
және де басқа мүліктері мен құралдар есебінен қызметке қатысушы тұлғалардың
бәріне бірдей жақсы ... мен ... ... ... шаруашылық немесе
басқадай қызмет түрі. Кәсіпкерлік қызмет субъектілері болып заңды тұлғалар,
Қазақстан және басқа елдердің азаматтары, шетелдік заңды ... ... өз ... бойынша өз иелігіндегі мүліктерді пайдалану бойынша
барлық шешімдер мен ... ... ... құқығы бар. Кәсіпкерлер
қызметінің өрісі, заңға қайшылық ... ... ... ... ... ... ... Конгресі, Қазақстан
өнеркәсіпшілері мен кәсіпкерлерінің Одағы, Шағын кәсіпорындар Одағы, т.б.
Кәсіпкер азаматтармен, олардың еңбегін ... шарт ... ... Бұл ... ... еңбек жағдайымен, еңбек ақысымен қамтамасыз етуі тиіс,
сонымен қатар басқа әлеуметтік-экономикалық кепілдіктер ұсынуы ... ... ... 1996 ... 14 маусымындағы
«Кәсіпкерлік қызмет бостандығына мемлекеттік кепілдіктерді іске асыру
жөніндегі қосымша ... ... ... ... қызметте
мемлекеттік кепілдіктерді қолдау мен қорғауды қамтамасыз ету, мемлекеттік
органдардың лауазым ... жеке ... мен ... ... негізсіз араласу фактілерін ... ... ... орын алар жері – ең ... ... ... өтпелі нарық
қоғамында өнеркәсіп ошақтарын оңалту, демеу және қаржылай сауықтыру үрдісі
жүргізілуде. Ендігі кезде тұралаған ... ... ... оның дерменсіздігін белгілеп, таратуға негіз салу ... ... ең ... формасы – ол жеке іскерлік. Бұл
жағдайда кәсіпкер жеке тұлға ретінде кәсіпорынның мәртебесін иеленбей-ақ,
өздігінен ... ... Жеке ... тағы бір түрі – ... ... ... мұндай формасында мекеме құру құқы кез келген
азаматта бар. Бұл үшін жеке кәсіпорынды тіркеуден ... ... ... ... ... ТІЗІМІ
1. К.Б. Бердалиев «Қазақстан экономикасын басқару негіздері», Алматы
«Экономика», 2001ж.
2. Г.С. Смағұлова «Аймақтық экономиканы ... ... оқу ... 2005 ... ... ... ... кезең – экономикалық теориясы»
(оқулық), ... ... ... ... – 2030» ... Д.Қ. ... ... саясат» Лекциялар, Алматы ... Ж.О. ... Ә.О. ... ... мемлекеттік реттеудің
өзекті мәселелері»Алматы, Экономика, 2002ж.
7. М.Б. ... А.Ш. ... ... негіздері»
8. А.Қ. Мейірбеков, Қ.Ә. Әлімбетов «Кәсіпорынның экономикасы», Алматы,
2003ж.
9. Шеденов Ө.Қ., ... Ү.С., ... Б.А., ... Б.И. ... ... ... ... В. М. Власова, «Основы предпринимательской деятельности», Москва 1996ж.
11. Р.Елемесов, Е. Жатқанбаев, «Государство и ... ... ... 1997ж.
12. Аяпова Ж.М., Арынов Е.М. «Іскер ... ... ... ... ... ... «Инкар», «Тұлға», 1993ж.
13. К.Ж. Оразалин, М.М. Жантасов, ... ... ... ... ... ... ... Б.Сабырбаев «Экономикалық терминдердің орысша-қазақша ... ... ... ... Н. К. Мамыров, «Менеджмент и рынок: Казахстанская модель», Алматы
1998ж.
16. В.С.Автономов, Э.Голдстин «Экономика для ... ... ... Л.Ш. ... Э.М. ... «Основы рыночной экономики» Алматы,
«Рауан» 1997ж.
-----------------------
Билік органдарының ... ... ... тиым ... ... негізсіз кедергі жасау
Бір аймақтан екінші аймаққа тауар сатуға тиым салу
Кейбір сатып алушыларға бірінші кезекті қамсыздандыру
Жаңа субъектілерді ... ... ... ... заңсыз салықтық және басқа жеңілдік беру
Баға жасақтау тәртібін бұзу
Шаруашылық ... ... ... ... енгізу
Келісім шартында қолайсыз жағдайларды зорлап енгізу
Нарыққа шығуға кедергі ... ... ... ... кірістіру
Тауар жетіспеушілігін жасау мақсатында айналымнан тауарларды алу
Артықшылық
Оқыту және дайындау
Қаржылық көмек
Маркетингтік көмек
Басқарудағы көмек
Шапшаң көмек
Сәтсіздіктің төмен проценті, ... ... ... ... ... ... шарт ... шектеу
Тек бір жеткізуші франчайзермен ғана жұмыс істеу мүмкіндігі

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 34 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан Республикасындағы шағын инновациялық бизнестің даму барысына жан-жақтылы талдау жасай отырып, қазіргі кезеңдегі шағын инновациялық кәсіпкерліктің дамуында кездесетін проблемаларды саралау және соның негізінде шағын инновациялық бизнесті дамытудың жаңа бағыттарын ұсыну92 бет
Кәсіпкерлік және оларды салықтық ынталандыру65 бет
ҚР қызмет ететін арнайы салық режимі9 бет
Атмосфераның негізгі қасиеттері және оның экологиялық мәні14 бет
«Шағын және орта кәсіпкерлік»15 бет
«Қазақстан Республикасындағы шағын кәсіпкерліктің дамуы және тиімділігін арттыру» (ЖШС «АРЫС» мысалында )77 бет
Астана қаласындағы «Баққон» кәсіпорны негізінде кәсіпкерлікті жүзеге асыру жағдайы31 бет
Білім Беру мекемелеріндегі кәсіпкерлік қызмет12 бет
Бизнесті ұйымдастырудың құқықтық формалары70 бет
Жеке кәсіпкердің табысына салынатын салық47 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь