Қазақстан Республикасындағы шағын және орта бизнестің экономикадағы ролі мен даму тенденциялары

Мазмұны

1.2 Шағын жКіріспе 2
1 Шағын және орта бизнестің теориялық негіздері 4
1.1 Бизнес түсінігі, мәні, атқаратын қызметтері және түрлері 4әне орта бизнесті ұйымдастырудың әлемдік тәжірибелері 11
2 Қазақстан Республикасындағы шағын және орта бизнестің экономикадағы ролі мен даму тенденциялары 18
2.1Шағын және орта бизнес қызметін талдау 18
2.2 Шағын және орта бизнесті дамытудың негізгі проблемалары 25
2.3 Шағын және орта бизнесті мемлекеттік қолдаудың бағыттары 29
Қорытынды 36
Пайдаланған әдебиеттер тізімі: 38
        
        Мазмұны
Кіріспе 2
1 Шағын және орта бизнестің теориялық негіздері 4
1.1 Бизнес ... ... ... қызметтері және түрлері 4
1.2 Шағын және орта бизнесті ұйымдастырудың әлемдік тәжірибелері 11
2 Қазақстан ... ... және орта ... ... мен даму ... 18
2.1Шағын және орта бизнес қызметін талдау 18
2.2 Шағын және орта бизнесті дамытудың негізгі проблемалары 25
2.3 Шағын және орта ... ... ... ... ... ... ... тізімі: 38
Кіріспе
Қазақстан Республикасының дамуының қазіргі сатысы ... ... ... өте ... ... пайда болумен сипатталады. Әсіресе
шағын бизнесті дамыту мемлекеттік экономикалық саясаттың ... ... ... да ... төңірегіндегі көптеген мәселелердің
экономикадағы ролінің өте маңыздылығын ... Оның ... ел ... ... ... Жолдауында: «еліміздің
экономикалық саясатының бірден-бір басымды бағыты ... ... ... ... ... ... ... еліміздің
жүзеге асырып жатқан саясятының стратегиялық мәселесі болып табылады.
Оның стратегиялық маңыздылығын ... үшін ... ... ... ... бөлу ... көрініс
алған шикізаттық бағыт; -импортқа тәуелділігі; -қайта өңдеу өнеркәсібінің
нашар дамуы; аймақтар бойынша өндіргіш күштердің біркелкі ... ... ... ... ... ... ... және орта бизнестің
даму жолдарымен ғана жеңуге болады. Себебі, шағын кәсіпкерлікті ... ... ... жетілуіне ықпал етуі және өндіріске,
халықтың ... ... ... түрде қамтамасыз ете алуы жатады.
Сол үшін кәсіпкерлік қызметті еліміздің шаруашылық ... ... деп ... ... Осыған байланысты мемлекетке кәсіпкерліктің жан-
жақты қолдау мен ... ... тек ... кәсіпкерлікті дамытумен бірге оның
нарықтық экономиканы дамытуда қосар үлесі де аз емес ... ... ... ... қайта құру жолында
оның негізі болып табылатын кәсіпкерлік қатынастарды ... ... ... ... ... мен ... ... әдістерін
жетілдіру күн тәртібіндегі мәселелер бойынша бірінші кезекке қойылып ... куә ... ... Республикасы Президентінің тарапынан жасалынып
жатқан кәсіпкерлікті қолдау, жандандырып нығайту туралы шараларды, сондай-
ақ осы шараларды ... және ... ... атап ... ... ... еліміздің шаруашылық қызметінің жандандырғыш
күштері деп білуіміз ... ... орай айта ... бір ... ... ... ... қолдау табуын ... ... үшін деп ... ... ... оның ... ... қосар үлесінің де қомақты екенін естен шығармауымыз
қажет. ... ... ... ... ... ... ... тәуелді болады.
Әлемдік тәжірибе көрсетіп отырғандай, шағын кәсіпкерлік ... ... ... ... бір элементі болып табылады.
Себебі өркениетті елдердің қақайсысын алсақ та ... ... ... ... шешуде кәсіпкерлікке арқа сүйейді.
Сондықтан, шағын және орта кәсіпкерліктің ... ... ... ... ... ... роліне байланысты бұл
жұмыстың мақсаты - Қазақстан Республикасындағы шағын және орта ... ... мен оны ... ... ... болып табылады, яғни
оның даму үрдістерін айқындау мен оған ... ... ... ... ... ... жету үшін келесі мәселелер
анықталынды:
- ... және орта ... ... ... мен оның ... ... ... тәжірибелер негізінде шағын және орта кәсіпкерліктің
экономикадағы ролі мен орны анықталды;
- Қазақстандағы ... және орта ... ... мен ... ... ... және орта бизнестің теориялық негіздері
1.1 Бизнес түсінігі, мәні, атқаратын қызметтері және түрлері
Бизнес іс ретінде қарастырылады, оны ... ... ... ... ... ... қарастыру
керек. Сондықтан осы процеске қатынасатын адамдарды бизнесмен деп атайды.
Бизнес сондай-ақ пайда әкелетін әрекет ретінде қарастырылады. Оның
басқа тірліктерден айырмашылығы - ол ... ... ... Ол
негізінен өндіріс өрісіндегі бизнес, сауда–айналым өрісі, банк, ... ... ... ... жеке ... бірі ... ... болып саналады.
Бұл бизнестің экономикалық негізі өндіріс құралдарына жеке ... ... ... ... ... ... кәсіпкерлік ұғымының тарихы орта ғасырдан басталады. Тіпті
сол кезеңдерде ... ... ... ... ретінде болған. Орта ғасырда «кәсіпкер» деген термин одан ... ... яғни ... сөзі ... екі мағынада
қолданылды:
1) түрлі ... мен ... ... ... ... ... ... жобаларын басқарушы.
Ал «кәсіпкерлік» ұғымын ең алғаш 18 ғасырдың басында ағылшын
экономисті Ричард Контильон ... ... Ол ... ... ... ... етуімен байланысты іс-әрекеттер жиынтығын жүзеге
асыратын ... ... ... ... Жан-Батист Сэй (1767-1832 ж.ж.) бойынша
кәсіпкерлік дегеніміз екі өндіріс факторлары ... пен ... ... ... ... және ... ... табылады. Сонымен
қатар Сэйдің ... ... ... ... ... ал
менеджердікі бірыңғай еңбек деп түсінген.
Американ экономисі Йозеф Шумпетердің (1883-1950 ж.ж.) ойынша,
кәсіпкерлік дегеніміз - инновациялардың көзі және ... ... ... ... Яғни ол ... ... ... және ... ... байланыстырады. Шумпетер бойынша
жаңа комбинацияны жүзеге асыруға келесі бірқатар мәселелер әсер етеді:
1) жаңа өнімдер мен қызмет өндіру;
2)жаңа технологиялар ... жаңа ... ие ... жаңа ... ие болу ... құрылымының қайта ұйымдастыру қажеттілігі.
1964ж. П.Друкер, кәсіпкер - белгілі бір мүмкіндіктерден мейлінше көп
пайда түсіретін адам/3/.
Қазіргі кездегі кәсіпкер деп - ... ... ... және
тауарларға (қызмет, өнім) сұранысты қанағаттандыру арқылы өз атынан жүзеге
асыратын жауапкершілікті, инициативті қызметті атқарушы ... ... ... Республикасының Азаматтық Кодексінің 10-
бабында: «Кәсіпкерлік деп - меншік ... ... ... ... ... ... ... өнім) сұранысты қанағаттандыру арқылы
пайда табуға бағытталған ынталы қызмет» және ол кәсіпкердің өз атынан, оның
тәуекелдерімен және ... ... ... ... ... ... ... негізінде бұл
ұғымның негізгі құрамдас бөліктерін атауға болады:
1) жауапкершілік, тәуекел, инициатива;
2) жоспарлау, ұйымдастыру, бақылау;
3) құралдарды іске асыру ... жаңа ... ... ... ... ... бөліктері менеджмент фунцияларымен
байланысты екендігін көруге болады. Сонымен, кәсіпкерлік дегеніміз - ... ... ... білу және оны ... ... іске ... болып
табылады.
Жалпы кәсіпкерлік қатынастарды қарастырудың алғашқы сипаты -
оның субъектісі мен объектісі.
Кәсіпкерліктің субъектісіне ... ... ... ... алдымен жеке-дара индивидтер жатады, сосын кәсіпкерлік ... топ ... ... ... ұйымдар, яғни шаруашылық серіктестіктер,
акционерлік қоғамдар, кооперативтер.
Ал кәсіпкерліктің объектісіне адамның белгілі бір ... ... ... ... ... ... айырбас, бөлудің әртүрлі
факторларын қосу жатады.
Кәсіпкерліктің соңғы нәтижесі - ... өнім мен ... ... ... ... процесс ретінде де қарастыруға
болады, ол 4 сатыдан тұрады:
1) Жаңа ... ... мен ... көп ... ... - ... ең қозғаушы факторы.
Кәсіпкерлер ... ... ... яғни ... ... ... - пайда табу. Нарыққа жаңа тауар ұсынған ... ... ... бір ... дейін баламалы құннан жоғары бағамен сатады.
Міне осы ... ... ... ... қабылдау қабілетін және іске
шығармашылықпен қарау іскерлік әлемінде жоғары бағаланады.
2) ... ... құру - ... ... ... яғни өзіне нарық
сегменттерін қосатын, оның көлемін және ... ... ... ... және ... ... ... ету болып
табылады.
3) Қажетті ресурстарды табу.
Бұл ең бастысы қандай ресурстар қажеттігін нақты ... ... ... ... ажырата білу; ресурстар жетіспеушілігімен
байланысты теріс зардаптарды бағалау жұмыстары жүзеге ... ... ... басқару.
Әрбір кәсіпорынды басқару мәселесі - ... өнім ... ... ... ... ... ұйымдастыру, табыстың шешуші
тетіктерін және де әлсіз жақтарын табу арқылы шешім қабылдаудан тұрады/5/.
Ал жалпы жаңа шағын кәсіпорын құру ... 3 ... ... кезеңді дайындық кезеңі деп аталады, мұнда кәсіпкердің
қызмет түрін және көлемін анықтау және ... ... ... яғни ... ... ... ... процестері мен мемлекеттік тіркелу және кәсіпорынның ... ... ... ... ... жаңа ... ... құрылымын құру мәселесі қарастырылады, яғни ... ... ... ... персоналдық құрылым және өндірістік
инфрақұрылым.
Кәсіпкерліктің шаруашылық жүргізу тәсілі ретінде бірнеше негізгі
белгілері бар. Оның ... ең ... бірі ... еркіндігі мен тәуелсіздігі. Олардың егемендігі нарық
механизмі әрекетін ... ... ... ... ... ... талабы - экономикалық іс-әрекеттердің әртүрлілігіне қарай іздеу мен
таңдау еркіндігі болып ... тән тағы бәр ... - ол ... ... ... ... ... болжауды қарастырылған нұсқалармен
салыстырғанда табыс ала алмау немесе зиян ... ... ... ... мүмкін болатын және шығындар мен ... ... ... ... ... ... ... шығармашылық ізденіс, жауапкершілік, ... ... жеке ... мен ... ... болады/6/.
Сонымен қатар, кәсіпкерлікті ұйымдастырудың мәнді сипаттамалары да бар
және олар ... ... ... Ол ... ... енгізуде маңызды болады.
Кезінде Барух Спиноза әлемді билейтін мүдде деп атап көрсеткен екен. ... ... ... ... ... ... екі ... сақтауды талап
етеді Біріншісі - қандай қызмет ... ең ... ... ... ... - сол ... ... іске асыру үшін керекті құралдарды табу.
2) Мақсатқа жету жолдары. Мақсатқа жету жолында ... ... ... анықтауы қажет. Бұл тұрғыда пайда алу мен басқару
сапасының ... ... ... қажет.
3) Мадақтау мен жазалау жүйесінің болуы. Мұнда ... ... ... көрсеткені үшін марапаттау туралы айтылады. Жазалау -
ықыластың жоқтығы үшін мәселені қою жөнінде болады. Кәсіпкер ... ... ... ... және оларды шешудің жолдарын іздейді. Бұл жағдайда
ғылыми тәсіл қолданылады.
4) Басқару стилі. Мұнда кәсіпкерге төнетін қауіп-қатер де, ... ... ... ... және тағы ... факторлар да жатады.
5) Ұйымдастырушылық құрылым. Бұл жерде оның икемділігі туралы сөз
болады, яғни оның ... ... - ... болып табылады. Құрылым
өндіріске қарағанда екінші болып, рынок ... ... ... ... ... ... яғни сонымен қатар,
сандық ... ... ... ... ... ... ... шамалары.
7) Кәсіпкерлікті сипаттайтын негізгі қасиеттері - ол ... ... ... сонымен қатар, кәсіпкерлік қызмет
өрісінде тәуелсіздік.
8) ... ... ... ... ... Еркіндік өндіріс
бағдарламасын қарастыруда көрінеді, мысалы бағдарлама, өндіріс жоспары.
9) Тәуекелдікке қатынасы. Жасағыштық ... және ... ... ... болып саналады.
Енді кәсіпкерге тән сипаттарды анықтайтын болсақ ол келесідей
болады:
1) ... ... ... ... ... ... ... басқару үшін басқарушы білімі мен
тәжірибесі болу;
3) өзінің мүмкіндіктерін дұрыс бағалай білу және ... ... ... ... ... ... экономикалық ойлау қабілеттілігі, ... ... ... ... ... ... ... білу, қойған мақсатқа жету үшін тәуекелге
бару,
6) талдай білу және рыноктің мүмкіндіктерін пайдалану, жаңашыл ... ... ... пен ... сипатамаларын
қарастыру негізінде оның ... ... ... қажет.
Кәсіпкерліктің атқаратын қызметтеріне ... ... ... ... және басқарушылық қызметтері бар.
Өндірістік қызметі өндіріс пен ... ... және ... ... шикізат, құрал-жабдықтар және тағы
басқаларымен өзара байланыстылығын жүзеге асырады.
Коммерциялық қызметі тұтынушылардың ... ... ... мен ... контрагенттер арасындағы айырбас ... ... ... Сонымен қатар, тауар-ақша және сауда-айырбас пен
сату-сатып алу бойынша келісімдер арқылы да ... ... ... ... функцияларды іске асырады: қаржы есебінің
енгізілуі; ... мен ... ... ... ... ... табыстарды жинақтау; ақша нарығы, банктер,
инвесторлар, бағалы қағаздармен ... ... ... ... іздеу мен анықтау және тартуға байланысты маркетингілік
қызметтер және тағы ... ... ... ... ... қарастырылады:
1) кәсіпорындар мен қоғамдық құрылымдар немесе ақпарат құралдарымен
өзара қарым-қатынастарын басқару, инициативалық талаптарды және менеджмент
тәжірибелерін ... ... ... мен ... қолданылуын басқару; ғылыми-зерттеу
жұмыстары мен жобалық жұмыстарды ... ... ... ... ... ... таңдау, жұмысқа
алу.
Сонымен, кәсіпкер ... ... ... ... ... ... орындау арқылы жүзеге асырады:
1) нарықты зерттеу арқылы төлемқабілетті сұранысы бар ... ... ... ... ... ... ... көрсету үшін қажетті ресурстарды
бағалау;
3) төмен бағалы ресурстар нарығын іздеу;
4) ... жаңа ... ... және ... негізінде
ұйымдастыру мен басқару;
5) маркетингтің қазіргі заманғы қағидаларын пайдалану ... ... ... сату, тарату;
6) табыстарды тұтыну және ... ... ... ... ... төлеу қорлары арасында тағы басқаларын тиімді бөлу.
Жоғарыдағы аталған кәсіпкерліктің ... ... ... ... ... ... өндірістік, коммерциялық, қаржылық,
делдалдық, сақтандыру/7/.
Өндірістік кәсіпкерлік негізінен тауарлар, қызметтер, ақпарттар,
рухани ... ... ... болып табылады. Сондықтан өндіріс
функциясы кәсіпкерлер үшін ең негізгі болып ... ... ... ... мен ... сату және ... ... негізінде жүзеге асырылады, яғни таурлы-ақшалай,
саудалық-айырбас операциялары сипатталады. ... ... ... ... ... ... ... сату арқылы жасалады. Егер бұл операциялар заң
шегінде ... ... ... есептелмейді.
Кәсіпкерлік қызметтің ерекше түрі - қаржылық кәсіпкерлік болып
табылады. Оның сату-сатып алу ... ... ақша ... ... ... ... кәсіпкерлік дегеніміз бір мәмілеге өзара мүдделі жақтардың
басын қосатын қызметті көрсеткені үшін кәсіпкер табыс ... және ... ... ... кәсіпкерлігі дегеніміз кәсіпкер сақтандырған жағдай болған
кезде ғана қайтарылатын сақтандыру жарнасын алып ... ... ... формасы және жарналардың қалған бөлігі кәсіпкерлік
табысты құрайды. Көріп отырғандай кәсіпкерліктің барлық ... ... ... ... ... ... ... мен қызметіне байланысты
жіктелінеді:
біріншіден, көлемі бойынша: -шағын, орта, ірі;
екіншіден, меншік түріне қарай: -жеке, мемлекеттік және ... ... ... ... ... ... ... бойынша:-өнеркәсіптік, аграрлық, құрылыс,
көліктік, саудалық, инфрақұрылымдық;
бесіншіден, атқаратын ... ... ... ... ... формасы бойынша:
индивидуалды кәсіпкерлік, өндірістік кооперациялар;
толық серіктестіктер; -сенім серіктестіктері;
жауапкершілігі ... ... ... формалары;
акционерлік қоғамдар.
Ал жалпы экономикасы дамыған елдерде кәсіпкерлікті ұйымдастырудың үш
негізгі нысанан ... ... жеке ... серіктестік,
корпорациялар.
1) Жеке шаруашылық дегеніміз әрбір меншік иесі жеке өзі ғана шешім
қабылдап, ... ... ... жкек жауапкершілікті алатын, өндірісті
ұйымдастыру болып табылады. Мысалы, 80-жылдар ортасында АҚШ-та 7 ... ... ... ... ... ... ... меншік иесі -қожайынның толық
бақылауы.
Кемшілігі: капитал мөлшерінің ... ... зиян және тағы ... жеке ... Серіктестік дегеніміз - екі немесе бірнеше кәсіпкерлер ... ... ... ... бірге жауап беретін өндірісті ұйымдастыру түрі
болып саналады. Мысалы, АҚШ-та 80-жылдардың ортасында 1 ... ... ... кәсіпкерлік болған.
Артықшылығы: капитал мөлшері жоғары, барлық серіктестіктер бірдей
иелік етеді және ... үшін де, зиян үшін де ... ... ... ... түрі ... ... делдалдық қызметтерде, қызмет
көрсету салаларында көбірек тараған, немесе көпшілік жағдайда ол өндіріске
байланыссыз ... ... ... ... ... ... кәсіпкер жеке меншік пен жеке меншік иесінен бөлінген, оның
қаржылық қызметі ... ... сату ... ... ... іске қатыстыру
мүмкіншілігі, корпорацияның иелері ешқандай материалды жауапкершілікке
тартылмайды.
Кемшіліктері: акция иелерінің барлығы ... ... ... қатыса алмайды, салық жалпы табысқа салынуымен қатар әрбір акция
иелерінің дивидендіне де ... ... ... шағын кәсіпкерлік шаруашылықтың ірі
секторын құрайды. Шағын кәсіпкерліктің әдеттегі формаларына франчайзинг
және ... ... ... ... - ірі ... ... ... құқық алу үшін және белгілі бір ... ... ... өз қызметін жасау үшін рұқсат алу үшін ... шарт ... жеке ... ... болып табылады. Олардың бағаны төмендету, тауарды
жеткізуге, құрал-жабдықты ... ... ... ... түрлерінде
жеңілдіктері бар. Ал венчурлық фирма - ол ... ... ... ... ұйымдар. Олар жаңалықтармен бизнес жасайды. Жаңа
өнімнің рынок талаптарына сатып ... ... ... сай келмеу қалуының мүмкін болуына байланысты жабылуға тәуекел
етеді.Сондықтан ... ... бір ... ... бітіріп, тезірек
екіншісіне көшуге тырысады.
1.2 Шағын және орта бизнесті ұйымдастырудың ... ... ... көпшілігінде экономикалық өсудің шешуші бір
факторы-шағын бизнесті жан-жақты дамыту болып табылады. ... ... ... ... және орта ... үлесі 80-90%-ын қамтып,
елдің жалпы ұлттық өнімінің 50 %-ға жуығын өндіруді ... етіп ... ... ... ... ... ... ғылыми-
техникалық прогрестің негізгі бір қозғаушы күшіне айналдыруда.
Шағын кәсіпкерліктің шетелдегі даму ерекшеліктерін қарастыру негізінде
ең алдымен дамыған мемлекеттер ... ... ... ... ол
біріншіден Америка Құрама Штатының және Жапонияның, сонымен ... ... ... ... ... мен оны ... ... мен проблемаларын ескеру қажет.
Шағын және орта кәсіпорындардың ірі кәсіпорындармен ... ... ... ... ... тән ... Америка Құрама Штатында өз
ісімен ... ... яғни ... ... ... ие. ... бет бұрған елдер үшін Америка Құрама Штатындағы шағын бизнесті
дамыту тәжірибесінің үлкен маңызы бар. Америка ... ... ... ... ... ... кәсіпорындар. Бұл шағын кәсіпорындар
жалпы ұлттық өнімнің 53%-ына, көтерме ... ... ... ... ... ... ... 57%-ына ие болып тұр/9,324б./.
Сонымен қатар, Америка Құрама Штатындағы ... ... ... шағын және орта фирмалар ғылыми-техникалық прогресс саласына
жататын барлық ... ... ... және ... ... ... ... қамтамасыз етеді. Өндіріске жұмсалған әрбір ... ... ... ... ... ... 17еседен көп ғылыми
жаңалықтар енгізуде. ... ... ... ... ... ... ... еңбегі негізінде ұйымдастырылады. Бүгінгі таңда жыл сайын
құрылатын 600-700 мың жаңа ... 1/8 ... ... ... ... ... Штатында шағын кәсіпкерлік тұрақты түрде ... ие. Әр ... ... ... мен ... шаралары құқықтық
базаға негізделген. Солардың бірі “шағын бизнес туралы заң”. ... ... ... ... ... ... екі ... айналысады.
Федералдық деңгейде шағын бизнес әкімшілігі ... ... ... ... ... ... қолдау. Әрбір штатта
әкімшіліктің аймақтық бөлімдері жұмыс істейді. ... ... ... ... ... ... ақпарат береді, оның мәселелерін шешуге
көмектеседі.
Сонымен ... ... ... ... кәсіпкерлік саясатының негізгі
бағыттарының бірі-ол қаржы түсімдерін реттеу болып табылады. Ол екі бағытта
жүзеге ... ... ... субсидиялар;
2)қаржыландыру үшін жеке капиталдарды тарту;
Бұл бағытты іске ... ... ... ... ... құрылған
және ол шағын кәсіпкерлікке қаржылық, кеңестік, материалдық көмектеседі,
кәсіпкерлерді ... мен ... ... ... ... ... Әкімшілігі
шеңберінде келесі бағдарламалар жүзеге асырылады:
1) халықаралық саудада көмек;
2) ғылыми-техникалық зерттеулер;
3) әйел-кәсіпкерлерге көмектер;
4) ардагер-кәсіпкерлерге көмек ... ... ... ... ... және ... ... кәсіпкерлік субъектілеріне қаржы ресурстарымен қамтамасыз ету
келесі бағыттарда болады:
-шағын кәсіпкерлікті инвестициялауда компаниялардың ... ... ... ... мен несиелер негізінде мемлекеттік іс ұсынылуы ... ... 25 ... дейін 750 000 долларға дейінгі ссудалар береді);
-қоршаған ортаны қорғауға байланысты шағын бизнесті қаржыландыру/10/.
Шағын кәсіпкерлікті дамыту жөнініде Жапония мемлекеті де ... ... ... ... Жапонияда шағын кәсіпкерлікке ерекше назар аударады. ... ... ... ... ... ... ... кейінгі кезеңде
бұл елдің әлемдегі ең бай елдер қатарына ... ... ... ... ... ... дамыту. Жапонияның халық шаруашылығында шағын
және орта бизнес ... ... ... саны, тауар айналымы
басқа секторлармен ... ... ... тұр. Жапонияда шағын
кәсіпопрындар үлесіне:өндірістік өнімнің 55%-ы,көтерме сауданың ... ... 80%-ы ... ... шағын кәсіпкерлікті мемлекеттік қолдаудың басты
ерекшелігі - ... ... ... уақыт мерзімі. Басымдылық
бағыттар бір немесе одан да көп жылдарға ... ... ... тұруы
мүмкін. Жапонияда шағын ... ... ... бюджеттен
қаржыландырылады. Әрбір министрлік, әр ведомство өз шығындар ... ... ... ... ... салық жеңілдіктірі
қолданылады.
Жапонияда шағын және орта кәсіпорындар ЖҰӨ-нің 73%-ке ие болып отыр.
1980 ... ... ... ... тек ... өнеркәсібінде ғана
6,5 млн. шағын және орта кәсіпорындар қызмет етті, немесе бұл ... ... 99 % ... Жапонияда бірқатар салаларда, атап айтқанда, аяқ киім, тігін,
дәрі-дәрмек, құрастырушы бұйымдар өнеркәсібінде, ... ... ... ... өндірістік және тұрмыстық техника мен бұйымдарды
жөндеп, қалпына келтіруде шағын бизнес басым орын алады.
Сонымен ... ... ... ... ... ... 9 оқу
орындары бар, онда ... және орта ... үшін ... Мемлекет бойынша 2800 сауда-өнеркәсіптік ассоциациялар мен 500
Палатада 9000 кеңсшілер жұмыс істейді. ... ... бұл ... ... бойынша барады: ... мен ... ... ... есеп ... ... сақтандыру
және тағы басқалар.
Жоғарыда шағын кәсіпкерлік қызметінің даму еркшеліктерін АҚШ пен
Жапония ... ... ... ... Еуропа мемлекеттерінің
бірі Германиядағы шағын кәсіпкерлік қызметінің даму үрдісіне тоқталсақ.
Германияда шағын кәсіпкерліктің басты сипаттамасы ең ... ... мен ... ... ... ... болып табылады.
Екіншіден, кәсіпорын қызметінің айқындылығы- оның ... ... мен ... ... өзіндік ерекше қатынас сипатын
білдіріп,өндірістің түпкі нәтижесі үшін екі жақтың да ... ... ... ... ... басқарушының ролінің ерекше маңыздылығы:
ол шарушылықтың нәтижелілігіне тек ғана ... иесі ... ғана ... ... оның өзінің де өндіріспен ... ... ... ... жағынан қатысуынан көрінеді.
Төртіншіден - істі жанұялық негізде жүргізу, яғни кәсіпорын қызметін
нәтижелі ұйымдастыруға, жүргізуге атадан балаға мұра ... ... ... ... тағы бір ... белгісі ретінде -
кәсіпорындарды қаржыландыру мәселесін ... ... Егер ... ... негізінен капиталдар нарығы қор биржалары арқылы ... ал ... және орта ... ... ... несиелеріне арқа
сүйейді, сондықтан да олар үшін қаржыландыру мәселесі басты проблема болып
табылады.
Шағын ... ... ... ... ... ... ... да сипаттамалары бар. Олар екі көрсеткішке негізделеді: жылдық
айналым ... мен ... ... ... Германияда қабылданған
есептеу методологиясына сәйкес халық шаруашылығының бұл ... ... бір ... ... ... түріндегі - барлық жеке еркін
мамандық иелері (дәрігерлер, ... ... пен ... ... аудиторлар, өз бетінше дербес әрекет ететін инженерлер және
тағы басқалар);
2)жұмыс істейтіндер саны 1-ден 49 адамға дейінгі және ... ... ... ... ұсақ кәсіпорындар
3) жұмыс істейтіндер саны 50-ден 499 адамға ... және ... 1 ... 100 ... ... ... орта ... шағын және орта бизнестің экономикалық маңызы:
біріншіден, барлық еңбекке жарамды халықтың 2/3 бөлігін қамтып отырған
жұмыс беруші ретіндегі; ... ... ... ішкі ... ... құрайтын өнім өндіруші мен қызмет көрсетуші ретіндегі; үшіншіден,
барлық ... мен ... ... ... артығының
өндіріске енгізудегі үлесіне 2/5 ... ... ... ... ... ... ... барлық
өндірістік оқу орындарының 85 пайызын қамтитын даярлау көзі ... ... ... бизнесті мемлекеттік қолдау жүйесінің негізінде
жатқан ... ... ... ... өз ... ... ... негізде көмек беру болып табылады. Бағдарламаның ... - ... және орта ... ... мен бәсекеге қабілеттілігін
арттыру. Германияның федералды үкіметі іс жүзінде асырып отырған құрылымдық-
саяси шаралары шағын фирмалар үшін қалыпты бәсеке ... ... ... және ... келісім-шарттарды бөлуге қатысудағы олардың
құқықтық жағынан теңдігін қамтамасыз ету болып ... Ал ... ... ... ... ... жаңа ... қазіргі кезде
пайдаланып жүрген бұл құралдың басты үш түрі ... ... ... ... бұл ... инвестицияларға қолданылып, жаңа жұмыс орнын ашуға, қоршаған ортаны
қорғауға, техникалық ... ... ... өнім ... ... товар
шығаруға бағытталады. Жұмсалынған қаражаттар үш жыл ішінде ... ... жылы ... ... 50 % ... жылы 30% және ... жылы ... салық салынбайтын резервтерін жасау, яғни бұл резервті
жасауға қолөнер ... ... ... ... мамандық
секторларында, сондай-ақ мүліктерді ... мен ... беру ... ... ... етілген. Сонымен қатар, резерв бір жыл ішінде
түскен пайданың 20%-ке дейінгі мөлшерін құрауы мүмкін;
3)салық ведомствалары төлейтін инвестициялық үстемелер.
Сонымен ... ... ... ... ... салыстырмалы
түрде процент ставкасы төмен және жеңілдік жағдайын пайдалана отырып ақшаны
қайтаруға мүмкіндіктер ... ... ... үшін ... болып табылады.
Қазіргі кезде бизнестің бұл түрін қаржыландырудың негізгі көзі
федералдық бюджет, оның ... ... фюр ... ... ... аусглейхсбанк (Бонн), Берлиндер Индустриалбанк (Берлин)
сияқты арнайы үш банк арқылы бөлінеді. Шағын және орта фирмаларға несиелер
тікелей ... ... дер ... ... ... беретін олардың
өздерінің банктері негізінде іс жүзіне асырылады. Сонымен қатар, шағын
кәсіпорындар федералды және ... ... ... де
пайдалана алады. Жаңа жұмыс ... ашу мен ... ... жақсартуға ынталандыратын арнайы несиелерді жергілікті үкіметтер
береді.
Ал ондағы кәсіпкерлерді қорғау мақсатында сонымен ... ... ... ... ... Бұл ... ұйымдық формалары әралуан:
идустриалды және ғылыми парктер, жұмыс бабына ... ... бере ... банктерге енуге, кеңестерге, капиталдарға қатысуға рұқсат
беретін мүмкіндіктері бар инновациялық орталықтар жүзеге ... ... ... және орта ... ... ... қолдау олардың ғылыми мекемелермен бірлесіп жұмыс істеуіне
көмектесу, қажетті ... және ... ... ... ... ... ... қызметкерлерді даярлауға жәрдемдесу
жұмыстары арқылы іс жүзіне асырылады.
Ал ... ... ... ... құру үшін ... кәсіпкерлікті
дамыту маңызды мәселе болып саналады. ... ... бұл ... ... ... ... шаралар жүзеге асырылған. Мысалы,
1995 жылы Шағын кәсіпкерлікті мемлекеттік қолдау туралы заң қабылданды. Бұл
заң бойынша жаңадан құрылған ... екі ... ... ... ... ... Шағын бизнесті қолдаудың Федералдық Қоры арқылы ... ... ... Бұл ... федералдық ... ... ... қаржының бес пайызы келіп түседі.
Осы аталған федералдық Қор арқылы шағын кәсіпкерлік ті ... ... ... ... және ... ... ... жұмсалатын әрбір рубльге аймақтардан да бір рубль
жұмсалуы керек;
- қаржыландыру өкілетті банктер арқылы жүзеге ... ... ... ... салады, ал банк өз қаржысынан аймақтарда кәсіпкерлерді
қаржыландырады.
Сонымен қатар, шағын кәсіпкерлікті ... ... ... мен
орталықтары барлық аймақтарда құрылған. Шағын ... ... ... ... қаржылық көмек алады, жергілікті салықтар бойынша
әртүрлі жеңілдіктерге ие.
2 Қазақстан Республикасындағы шағын және орта бизнестің ... мен даму ... ... және орта бизнес қызметін талдау
Нарық экономикасына көшудің бірден-бір жолы мемлекет құрылымындағы әртүрлі
аяда қызмет атқаратын ... ... ... алатын
кәсіпкерлік құрылымын құру, дамыту болып табылады.
Демек, бұл шағын кәсіпкерлік құрылымдарының материалдық базасы жеке
меншік инвестициялар болып ... ... ... ... ... және ... ... тұруы қажет. Осыған орай, мемлекеттегі
бірнеше жылдар аралығында жүргізіліп жатқан жекешелендіру ... ... ... ... меншікке негізделген монополизмді жойып
мемлекеттік емес коммерциялық ... ... ... ... ... ... ... кәсіпкерлік қызметтің пайда болуы 1988 ... ... ... заңға байланысты жүзеге асты ... заң ... ... даму ... ... ... формаларын таңдау еркіндігін кепілдендірді,олардың
мүшелеріне инициативаларын көрсетуге елеулі мүмкіндіктер ашты. ... ... - ... ... және ... өзара тең құқықты ұйымдастыруды қамтамасыз ету болды. Заңның
іске асырылғандығы мемлекеттегі бұл кооперативтердің даму динамикасы ... Оның даму шыңы 1990 ... ... ... ұйымдар мен
кәсіпорындар саны 15 мыңға жетті, ал онда жұмыс істейтіндер саны 300 мыңнан
асты, тауарлар мен қызметтің ... ... ... ... ... статистика жөніндегі Мемлекеттік комитетінің
мәліметтері бойынша кооперативтік ... ... ... саласында
жүзеге асырылды 31,4%, халықтың тұтыну тауарларын өндіру саласында ... ауыл ... 10,6% ... ... ... - ол ... мен ... көрсетуді өндіру,
сату, өткізумен байланысты бірлескен кәсіпорын ... ... ... бірлескен меншігіне негізделгендіктен, иегерлері кооперативті
өз бетінше басқарады.
Ал ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорындардың интенсивті дамуы орын алды. Нәтижесінде
1994 жылы республикада 11,5 мың шағын ... ... ... онда ... адам ... жасады және олардың құрылымы: 40%-коммерциялық ... ... ... ... ... 5%-өндірістік-
техникалық өнім өндірумен байланысты. Әсіресе сауда және қызмет көрсету
саласы басым болды.
Сонымен қатар, шағын ... ... ... ... емес ... Олардың көбісі Павлодар, Шығыс Қазақстан, ... мен ... ... орын ... Бұл ... ... және бұл ... индустриалды орталықтардың бар ... емес ... ... салу ... ... ... шағын
кәсіпорындар орнына жеке кәсіпорындар орын алды, олар шағын ... ... ... элементі болды. Ұлттық статистикалық
агенттігінің мәліметтері бойынша 1992 жылы жеке кәсіпорындар ... ... ... ... 1995 жылы 60%-ын, 2000жылы 90%-ын алған,
яғни қазіргі шағын кәсіпкерлік субъектілерінің ... ... ... ... ... жеке ... саны үш есе өсіп, 22 мыңға
жетті және онда 17829 мың адам ... ... Ал 1996 жылы ... ... ... ... ... болды және көпшілігі
коммерциялық бағытта болды, құрылыста 11,6%, халық тұтыну тауарларын өндіру
саласында 5,6%.
Бүгінгі ... ... ... ... сәйкес шағын
кәсіпкерлік субъектілеріне ортажылдық жұмыскерлер саны 50-ден аспайтын және
жылдық ... ... құны ... ... ... ... ... қызметпен айналысатын жеке және заңды тұлғаларды жатқызады/13/.
Сонымен ... ... ... ... ... заң
жүзінде белгіленген, олар: Қазақстан Республикасының азаматтары мен ... ... ... жеке және заңды тұлға резиденттері болып
табылады. Кәсіпкерлік қызметпен айналысатын жеке тұлға азамат ... ... ... ... ... қызметпен айналыса беруіне болады. ... ... ... ... ... ... өз ... негізінде заңды тұлға құру арқылы кәсіпкерлік
қызметпен айналыса ... ... ... ... негізінен ең алдымен оның
көлемі мен қызметету саласы ... ... ... қатар республикада
кәсіпорындардың меншік түріне қарамастан жұмыс істейтіндер саны мен салалық
бағытталуына қарай оның көлемін табуға ... және оны ... ... ... 1 ... ... ... түріне қарамастан жұмыс
істейтіндер саны мен салалық бағытталуы бойынша жіктелуі
|Сала түрі ... ... ... |Ірі ... |
| | ... | ... ... | | | ... ... өнеркәсібі | | | |
| ... |201-300 ... ... ... ... құрылыс | | | ... |100 ... |101-300 ... ... |
| | | | ... және ... қызмет| | | ... |75-ке ... |76-100 ... жоғары |
| | | | ... және ... | | | ... |50-ге ... |51-200 ... ... |
| | | | ... емес салалар | | | |
| |25-ке ... |26-50 ... ... ... және көтерме | | | ... және ... | | | ... ... |25-ке ... |26-50 ... ... ... О. Экономика предприятия, Алматы-1997ж.,15бет.
Жалпы республикада шағын кәсіпкерліктің дамуы мен қызмет жасауына
қажетті ұйымдастырушылық, экономикалық және ... ... ... ... ... деуге болады. Оған келесі шағын
кәсіпкерліктің қалыптасуына ықпал еткен заңшығарушылық актілерді атауға
болады:
- Қазақстан ... ... ... ... ... ... Заңы /04.07.1992ж./;
- Қазақстан Республикасы Президентінің «Шаруашылық серіктестігі
туралы» заң күші бар Жарлығы/02.05.1995 ... ... ... ... «Өндірістік кооперативтер
туралы» заң күші бар Жарлығы /5.10.1995ж./;
- Қазақстан Республикасының Президентінің Жарлығы «Шағын кәсіпкерлікті
дамытуға мемлекеттік қолдауды күшейту және оны ... ... ... ... ... Республикасының «Шағын кәсіпкерлікті мемлекеттік қолдау
туралы» Заңы, /19.06.1997ж./;
-Қазақстан Республикасының «Акционерлік қоғамдар ... ... ... ... ... ... ... шағын кәсіпкерлікті дамыту мен қолдаудың ... ... ... ... ... ... Үкіметінің «Шағын кәсіпкерлік субъектілерін
тексеруге мораторий жариялау туралы» Қаулысы /27.12.2002ж./.
Аталған құқықтық базаның қабылдануына сәйкес ... ... ... кең ... және ... ... ... нығайтуға ықпал етті деуге болады.
Бүгінгі таңда Қазақстан Респудликасында ... ... ... жуық адам ... Бұл ... ... бір бөлігін
құрайды. Әрбір мың тұрғынға шаққанда, жеті кәсіпорын ... Ал, ... ... 74, ... ... шағын және орта кәсіпкерлік қызметі негізінен жеке меншік
секторға негізделген және жылдан ... оның ... ... ... ... ... ... сүйенсек республикадағы шағын кәсіпкерлік қызметтің
дамуы оң сипатқа ие. Оны статистикалық көрсеткіштермен дәлелдеуге ... ... және орта ... ... жүзеге асыратын берлық шағын
кәсіпорындар саны да жылдан-жылға өсуде және динамикалық түрде даму үстінде
деуге болады. Мысалы, ... ... саны 2000 жылы 67 мың ... ... жылы бұл ... 71 мың болып 6 % өскендігін көрсетеді (Кесте).
Кесте 2 Шағын ... ... ... көрсеткіштері:
|Көрсеткіштер |1999ж |2000ж |2001ж. ... ... ... мың ... |63 |67 |71 ... кәсіпорындар санындағы шағын |67 |71 |76 ... ... | | | ... ... ... |385,5 |403 ... | | | ... ... ... |5,7 |6,3 |6,6 ... ред. Смаилова А.А. Казахстан 1990-2002ж.ж.
Жоғарыдағы кестеге сәйкес республикада шағын ... ... ... ... ... 2002 жылы ... ... саны 77 398-ге ... онда
534,9 мың адам жұмыс істеді. Олардың орташа айлық ... ... ... құрады:
ең жоғары жалақы тау-кен өнеркәсібінің жұмыскерлері (22 745 теңге),
байланыс (26395теңге), қаржылық қызмет (20001теңге), құрылыс ... ең ... ... ... ... ... ... және балық шаруашылығының жұмыскерлері (4505 теңге) алады екен/14/.
Сонымен қатар бұл ... ... саны ... егер Қазақстандағы нақты ... ... ... ... ... ... анықтайтын болсақ оны келесі
кестеден көруге болады:
Сонымен қатар шағын кәсіпкерлік ... ... ... қарай
қарастыратын болсақ оны келесі кестеден көруге ... ... ... заңды тұлғалардың меншік формасы, көлемі
және қызмет түрі бойынша саны,2000ж.:
| ... ... ... |
| | |ік | | ... ... | | | | ... |138 549 |23734 |111400 |3415 ... |2127 |815 |1280 |32 ... |10856 |6120 |4678 |58 ... ... | | | | ... ... |125 566 |16 799 |105442 |3325 ... өнеркәсібі |697 |4 |669 |24 ... |11239 |347 |10544 |348 ... |1125 |200 |921 |4 ... |9354 |119 |9056 |179 ... мен |42407 |155 |40151 |2101 ... | | | | ... және ... |1771 |27133 |1677 |67 ... ... |5271 |43 |4952 |186 ... ... |2663 |1453 |2543 |772 ... |16469 |5126 |147898 |271 ... беру |5135 |4943 |1634 |18 ... ... |6595 |2686 |1739 |15 ... ... |4440 |1298 |8861 |42 ... |10205 |246 |7655 |36 ... ... |7937258 |19 |239 |- ... ... ... Агенттігінің мәліметтері
бойынша,2000ж.
Жоғарыдағы ... ... ... ... ... саны ... 125 566 құраған, яғни республикадағы жалпы шаруашылық субъектілерінің
90,6 %-ін ... Онда 740-755 мың адам ... және ол ... ... ... ... ... республикадағы шағын кәсіпкерлік субъектілерінің әртүрлі
ұйымдастырушылық-құқықтық формада жүзеге асырылатындығын да ескеру қажет.
Экономикалық Зерттеу Институтының 2000 ... ... ... ... ... ... кәсіпорындар келесі ұйымдастырушылық-құқықтық
формада болды:-жауапкершілігі шектеулі серіктестіктер 67,4%;-толық
серіктестіктер ... ... ... ... ... ... ... бойынша Қазақстанда шағын кәсіпкерлік негізінен
жеке меншік түрінде дамыған: -жеке ... ... 92,2 %; ... ... 4,1%; ... 3,7 ... еліміздегі шағын кәсіпкерліктің даму динамикасын аймақтық сипатын
қарастыратын болсақ оны келесі арқылы сипаттауға болады.
Егер ҚР-ның аймақтарында 2001 жылдың 1-ші сәуіріне шағын ... ... ... келесідей/9,354б./.
Шағын бизнестің салыстырмалы дамыған аймақтарына:
Маңғыстау облысы 11,7 балл,
Атырау облысы 11,1балл,
Ақмола облысы 9,75 балл,
Ақтөбе облысы 9,5 балл,
Қостанай облысы 9,33 балл,
Қарағанды облысы 9,17 ... ... 9,17 ... ... даму ... ... ... Қазақстан облысы 8,5 балл,
Солтүстік Қазақстан облысы 7,0 балл,
Алматы ... 8,42 ... ... 6,83 ... ... 8,17 ... облысы 6,75 балл
Шағын кәсіпкерліктің даму динамикасы төмен категориясына:
Шығыс Қазақстан облысы 4,67,
Оңтүстік Қазақстан облысы 3,75 балл
Павлодар облысы 3,33 ... ... ... ... ... кәсіпкерлікті дамытуға бөгет
болып отырған және алдағы уақытта жасалатын бағдарламалар өз шешімін табуға
тиіс екенін көруге ... ... ... ... ... ... сол аймақтың
ерекшелік сипаттарына байланысты және еліміздегі өзгерістерге де тәуелді.
Жоғарыдағы шағын кәсіпкерлік ... ... ... ... елімізде шағын кәсіпкерлік қалыптасты деп айтуға болады. Бірақ
енді ол қалай ... тиіс ... ... туады.
2.2 Шағын және орта бизнесті дамытудың негізгі проблемалары
Шағын және орта ... ... ... ... ... ... ... заңмен реттелетіні белгілі. Бұл жерде айта кететін бір
жайт кәсіпкерлер өздерінің қызметтерін ... ... ... ... және ... заңды мүдделері мен құқықтарына нұқсан келтіруге
болмайды.
Сондықтан кәсіпкерлікті ... ... ... ... ... ... реттелуі осыған байланысты болады.
Кәсіпкерлік қызметте жоғарыды аталған тұлғалардың жеке ... ... ... ... ... тұтынушылардың мүдделері
орын алғандықтан оларды үйлестіру, белгілі бір шешімге және ... сай ... ... кету ... ... ... ... мемлекеттің көмегі өте қажет болады. Біріншіден, құқықтық
реттеудің ұтымды түрлері мен шегін белгілеу; екіншіден, кәсіпкерліктің даму
қарқынын төмендетпеуге ... ... ... салық салу және әлеуметтік
мәселелерді шешуге кәсіпкерлерді қисынсыз қатыстыра бермеу; төртіншіден,
бақылау органдарының кәсіпкерлік объектілерін тексеру ... ... ... ... ... ... нормаларды сақтау жөніндегі
талаптарының орынды болуын қадағалау /11,27б/.
Кәсіпкерлерді дамытуға бөгет болып отырған ең үлкен мәселелердің ... ... ... ... ... ... асыру
тетіктерінің жоқтығы болып табылады. Кәсіпкерлікке бөгет болып отырған
мәселелердің келесі тобы - бұл ... ... ... ... Кәсіпкерлердің қызметіне кедергі жасамау, олардың өз ісін
бастауына, дамытуына бөгет ... ... ... заңдар жазылғанмен,
билік орган мүшелері жиі тексереді.
Қазақстанда шағын кәсіпкерлік субъектілерінің санының тұрақты өсуі
және онда ... ... ... қарамастан шағын бизнес секторы
мемлекет экономикасының ... ... ... үлесі көп емес. Ол
осы экономика секторының проблемаларымен түсіндіріледі, яғни республикадағы
шағын кәсіпкерліктің ... ... ... ... проблемалар жиынтығын
атауға болады:
1)Салық саясатының жетілмеуі: -нормативтік-құқықтық актілердің жиі
өзгеруі; -салықтар мен ... ... ... ... ... ... ... алудағы қиындықтар:
-кепілдемелік қамтылу мәселесі;
-жоғары ссудалық капитал;
-несиенің қысқамерзімділігі.
3)Өнімді өткізу мәселелері: -нарықтағы арзан импорттық әдетте сапасыз
өнімнің болуы; -дайын ... ... ... -серіктердің сенімсіздігі.
4)Мемлекеттік органдардың араласуы мен ... ... ... ... ең ... бірі - заң ... ... Ия, заңдар қабылданған, мысалы: «Жеке кәсіпкерлікті дамыту
және қолдау ... ... ... ... ... /19.06.1997ж./; «Шағын кәсіпкерлікті дамытуға мемлекеттік қолдауды
күшейту және оны жандандыру жөніндегі ... ... ... ... күні де ... ... бұл ... құқықтық актілер іс-
жүзінде толық жүзеге асырылмағандықтан еліміздің кәсіпкерлері үшін біршама
қиындықтар туады/11/.Ол нормативті-құқықтық актілердің орындалмауы, ... ... ... ... ... және қадағалаушы басқару
органдарының бақылау қызметтері шағын кәсіпкерлер ... ... ... ... ... ... ... бақылайтын салық
инспекциясы, жергілікті әкімшілік ... ... ... ... бөлімшелері, тұтынушылардың құқығын қорғау
орталықтары және тағы ... ... ... мен көзқарасына
кеміте отырып жағдайда заңдық және ... пен сот ... мен ... ... бара ... Бұл өз ... ұштасады, яғни ол дегеніміз заңсыз ақша талап етудің тиімді
құралы болып табылады.
Ауыр ... екі ... ... ... ... яғни ... ... бастамасымен
жүргізілетін кәсіпорындарға заң шеңберінен шығып кететін шекте ақшалай
сомада салық ... 2-ші ... ... яғни ... шенеуніктердің қалтасына тікелей
пара түрінде түседі. Бұл өз ... ... ... әсер ... ... ... болады/15/.
Келесі негізгі мәселе - несиелік ресурстарды алудың ... ... банк ... ... ... ... ... Қайта Құру мен Даму банкісінің ашық несиелік тізбегінен;
екінші деңгейлі банктерден; достары мен туыстарынан; шағын ... ... да ... ... ала ... Бірақ шағын кәсіпкерлікті
қолдау көздері анықталғанымен, оны қолдану ... ... ... ... Бұл ... ... алу кезінде кәсіпкерлер алдында
жиі кездесетін кедергілерді келесі диаграмма арқылы көрсетуге ... ... ... ... ... ... мөлшерлемесі;
2-несиені қайтарудың қысқа мерзімділігі;
3-несие алудағы құжаттар санының көптігі;
4-кепілдікпен қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... факторлар да
толықтырады:
несие алу кезіндегі банктерге тапсыратын құжаттарды толтыру білімінің
жетілмеуі;
ақпаратпен толық қамтылмауы;
бизнес-жоспар жасаудың толықсыздығы;
елдегі шағын кәсіпкерлікті дамытуға бағытталған ... ... ... отандық бағдарламаларды ақпаратпен қамтамасыз етілмеуі.
Аталған барлық факторлар кәсіпкерлік қызмет субъектілеріне несие алуда
кедергі келтіреді.
Шағын кәсіпкерлікті ... ... ... ең
маңыздыларының бірі - салық ... ... ... ... ... ... келесі кедергілерді жатқызуға болады:
заңдылық нормативті актілердің жиі ... салу ... ... ... ... өте ... мен төлемдерді жинаудың күрделі жүйесін жатқызуға болады.
Ал шағын және орта бизнесті дамытуда және ... ... ... ... ... ... кездегі республикадағы шағын кәсіпорындардың 40 %-і 1992-
1993 жылдары салықтық жеңілдіктер мен ... ... ... ... құрылған. Салық кодексін қабылданғаннан кейін бұл
кәсіпорындардың ... мен ... асуы ... ... ... ... ... ынталандыру бойынша шаралар жүйесінің жоқтығы.
Қазақстан Республикасының Салық Кодексі бойынша салықтардың 11 ... ... ... ... 45-50 ... ... қатар, кәсіпкерлік қызметтің салықтық реттелуінде, салық
туралы заңдар жүесінің шексіз ... ... ... ... Салық жүйесін белгілейтін негізгі заңның 1995 жылы ... оған ... мен ... 16 рет ... ... бұл ... үшін салық заңдарының шығарылуына қарай тұрақсыздық тудырады.
Бұл мәселелердің әсерінен мемлекеттік бюджетке түсетін ... ... ... ... ... төмендейді. Мысалы, егер 1996 жылы
шағын ... ... ... мен ... ... 7,9% болса, 1997
жылы –10,3%,1998-7,1%-ды құраған.
Жалпы қазіргі кезде Қазақстанда қалыптасқан салық жүйесі мен ... ... ... ... ... ... ... деуге болады.
Бұл салық мәселесі шағын кәсіпкерлікті дамытуға ... ... ... ... ... және оны келесі кестеден көруге болады.
Кесте-6 Шағын кәсіпкерлікті дамытудағы кедергілер
|Мүмкін болатын факторлар ... |
| | ... ... ... |63,6 ... ... ... |55,6 ... ... ... |36,5 ... ... ... ... |22,2 ... ... ... |22,2 ... жоғары бәсеке |14,3 ... ... ... |9,5 ... ... 2001г.,№11.,37б.
Жоғарыдағы кестеден көріп отырғандай, маңызды сыртқы фактор ретінде
салық салу жүйесі екендігі анықталған. ... ... ... салу ... ... ынталандыру үшін: -әртүрлі салықтар бойынша
төлеу ережелерін жеңілдету және төлеу уақыттарын бекіту ... ... ... жаңа ... ... ... ... қамтамасыз ету;
-шағын кәсіпкерліктің аймақтық маңызды өнім ... ... ... ... ... ... төмендету сияқты маңызды
мәселелердің шешілуін қажет етеді.
Сонымен қатар, кәсіпкерлікке тежеу болып отырған ерекше ... - ол ... ... ... ... ... ... мемлекеттік
саясаттың жоқтығы. Сондай-ақ тәжірибе көрсетіп ... ... ... ... өз ... ... ... білмеу - осының
барлығы шағын кәсіпкерлік қызметінің дамуына, гүлденуіне әсер ... ... және орта ... ... ... ... ... тұрақтылығы, нарықтық инфрақұрылымның дамуы,
интеллектуалды меншікті қолдаудың тиімді жүйесі, жеңілдетілген ... жеке ... дем ... ... ... және ... Мысалы, АҚШ-та шағын бизнес мәселелерін шешетін арнайы ұйым Шағын
Бизнес Әкімшілігі бар; ... ... ... ... қарызды
кепілдендіру жөніндегі ассоциация құрған, Канадада бизнесті ... ... ... кәсіпкерлерді несиемен және кепілдемемен қамтамасыз
етеді.
Қазақстанда жеке кәсіпкерлікті қолдау ... ... рет 1992 ... ... ... және ... ... заңында көрініс тапты. Соңғы
уақытта шағын кәсіпкерлікті қолдау мақсатында ҚР-ның ... 5 заң, ... күші бар 7 ... ... бағдарламалар
қабылданған: 1999-2000, 2001-2002 ж.ж. ... ... ... ... мен қолдау туралы.
Дегенмен, оған қажетті жағдайлардың біртіндеп қалыптасып келе
жатқанына ... ... ... баяу қарқынды және қиын түрде дамып
келеді. Қазіргі кезде нарықтық экономиканың ерекше ... ... ... ... ... ... ғана ... Сондықтан шағын
және орта кәсіпкерлікті ... мен ... ... ... алдындағы шешетін өзекті мәселелерінің бірі. Бұл тұрғыда
негізгі мақсат - ... ... ... ... ... ... жасап, өмір сүру мерзімінің неғұрлым ұзаруына ықпал
ету болып табылады.
ҚР-ның аса назар аударып жатқан аясы ... ... ... оны басқару және ... ... ... ... ... шешу ... Ол мемлекеттің көмегі керек:
1-ден,құқықтық реттеудің ұтымды түрлері мен шегін белгілеу;
2-ден, кәсіпкерліктің қарқынын өсіру мәселесі;
3-ден, ... салу ... шешу ... дамыту;
4-ден, бақылау органдарының кәсіпкерлік субъектілерін ... ... ... бұл ... ҚР-ның Президентінің «Қазақстан-2030»
бағдарламасында да көрініс тапқан: экономикалық өсу стратегиясының ... ... ... ... ... - оны ... үшін қолайлы
жағдай жасау. Негізгі басымдылықтар:
1) мемлекеттік, қоғамдық және ... ... ... ... ... өзара іс-қимылы;
2) несиелендірудің тиімді және қол ... ... ... кәсіпкерлікті қолдаудың инфрақұрылымын дамыту;
Белгіленген шараларды іске асырудың нәтижесінде кәсіпкерлік
субъектілері ... ... жаңа ... ... ... шағын бизнес
саласында жұмыс істейтіндер санының артуы; нақты ... орта ... орта ... ... ... иелерінің жаппай жігін қалыптастыру
күтіліп отыр.
Сонымен қатар кәсіпкерлікті дамытудағы ынталандыру мақсатында 2001-
2002 ж.ж. арналған шағын кәсіпкерлікті ... мен ... ... ... ж/. Бұл бағдарлама шағын ... ... және ... ... ... ... Агенттігінің
негізінде жүзеге асқан. Негізгі ... ... ... ... ... ... белгілейтін мемлекеттік қолдау саясатын
ынталандыру. Бағдарламаның ... екі ... ... ... ... ... өнімдегі үлесі 22%-ке дейін өседі деп ... ... ... ... ... шараларының бірі
«Шағын кәсіпкерлікті мемлекеттік қолдауды күшейту және оны ... ... ... ... ... ... Бұл
жарлық бойынша:
1) шағын кәсіпкерлікті мемлекеттік қолдау институты ... ... және ... ... ... ... қолдау
Департаменті (бүгінгі таңда шағын кәсіпкерлікті қолдау функциясы Индустрия
және Сауда Министрлігіне жүктелген);
2) шағын ... ... Қоры ... мемлекеттік тексеруші органдар саны азайтылды;
4) екінші деңгейлі банктердің ... ... ... шағын кәсіпкерлікті дамыту мен қолдаудың мемлекеттік
саясатының ... ... мен ... болып 1997 жылы мамырда
құрылған Шағын кәсіпкерлікті қолдау Департаменті ... ... ... 2 ... кеңесі бар/18/:
Біріншісі - нормативті және құқықтық актілерді зерттеу үшін шағын
бизнесті қолдау жөніндегі ... ... ... тұрады;
Екіншісі - кәсіпкерлік қызметті ... ... ... ... ... ... ... министрлік
өкілдерінен тұрады;
Жоғарыдағы аталған кәсіпкерліктің дамуына мол ... ... ... ... ... ретіндегі заңдар мен құқықтық-
нормативтік құжаттармен қатар қаржылай, салықтық, инвестициялық және ... ... ... бар. Соның бірі-ақша несие ... ... ... ... ... өте жоғары.
Шағын кәсіпкерлікті дамыту мен қолдау туралы мәселе қозғалғанда несие
мәселесі ... ... ... ... үшін ... қаржы көзі.
Республикада шағын кәсіпкерлікті дамыту үшін ... ... Бұл ... ... ... ... банктердің
несиелері мен халықаралық ұйымдар мен мемлекеттік арнайы бағдарламаларына
сүйенеді. ... ... ... ... ... ... саясаты
негізінде шағын кәсіпкерлік субъектілерін несиелендіру жүйесі ... ... ... жеке тұлғаларға 500 доллардан жоғары
көлемде және мерзімі 12 айдан ... ... ... бір ... ... ... жүзеге асырады.
Сонымен қатар Европалық Қайта Құру мен Даму Банкі ҚР-ның ... ... ... ... отырып шағын кәсіпкерлікті несиелендіру
бағдарламасын қалыптастыруда. Бұл бағдарламаның мақсаты - шағын және орта
кәсіпорындарға ... және ... ... беру арқылы
бәсекелі жеке секторды кеңейту және жақсартуға ... ету. ... ... 775 млн. ... және ... үш ... ... ұсынады:
1) mіcro (10 мың долларға дейін) - бұл теңгемен, шетел валютасымен де 12
айға дейін беріледі;
2) large-mіcro (10-нан 30 мың ... ... ... ... 12 ... ... 18 айға ... беріледі;
3) small (30-нан 125 мың долл.дейін/ ... ... 30 ... ал ... 12 айға ... ... ... бойынша келесі банктер жұмыс ... ... ... және ... ... кәсіпорындарға несие берушілердің 37%-коммерциялық
банктер, ... ... ... (достары, туыстары) ,18%-шағын
кәсіпкерлікті дамыту мен қолдау Қоры, 12%-Ұлттық Банк ... ... бір ... мәселе шағын кәсіпкерлік субъектілерін мемлекеттік
қолдау ретінде 2002 жылы 27 ... ... ... ... субъектілерін тексеруге мораторий жариялау туралы» Қаулысы
қабылданды/19/. Бұл ... ... ... және ... ... 2003 ... 1 қаңтары мен 1 қазаны аралығындағы кезеңде шағын
кәсіпкерлік субъектілерін тексеруді тоқтата ... Тек төрт ... ... ... жүргізіледі:
1) Салық қызметі тексеруі, бұл ... ... ... салық
төлеушінің өтініші болып табылады. Яғни аталмыш тексеру салық төлеушінің
мүддесін заң жүзінде қорғауға ... ... ... ... іске және ... құқық бұзушылыққа
тосқауыл қою мақсатында тексеру.
3) Мемлекетіміздің конституциялық ... ... ... ... мен бостандығына қарсы құқық бұзушылыққа бағытталған іс-әрекеттерді
әшкерелеу мақсатында жүргізілетін тексеру.
4) Халықтың санитарлық-эпидемиологиялық жағдайы ... ... ... ... ... ... бағытында жүргізілетін
тексеру.
Аталған қаулы шағын кәсіпкерлік субъектілерінің еркін жұмыс атқаруына
мүмкіншілік тудырып отыр деуге болады.
Сонымен бірге 2003 жылы ... ҚР ... ... ... ... ... бағдарламасы ретінде Жолдауы жарияланды, яғни 2004 жылға
арналған кезекті ішкі және ... ... ... ... ... Бұл ... экономиканы дамыту негізінде негізгі 4 бағыт
аталынған:
1) аграрлық;
2) индустриалды-инновоциялы;
3) инфрақұрылымдық;
4) әлеуметтік.
Осы бағдарламаға сәйкес мемлекет 2003-2005 ж.ж. ауыл ... ... ... ... жоспарлап отыр.сонымен қатар 2004-2005 ж.ж. жыл
сайын бұл сома 10млрд. ... ... ... ... ... негізгі
тапсырма 2000 жылмен салыстырғанда Жалпы Ішкі Өнімді 3,5 есе көбейту ... ... ... - жеке ... ... ... ... қалыптастыру. Кәсіпкерлік пен ғылыми-техникалық
салалардың өзара қарым-қатынастарының тұрақты ... ету ... Қор ... ... ... ... осындай мемелекеттік
қолдауларға ие болуына байланысты оны ... көп ... ... ... кәсіпкерлікті басқарудың көп деңгейлі жүйесі:
Шағын кәсіпкерлікті қолдау жөніндегі агенттігі
/мемлекеттік деңгей/
-кәсіпкерлікті қаржылық қолдау;
-кәсіпорында тиімді басқару жүйесін ... ... ... ... ... ... ... кәсіпкерлікті дамытудың аймақтық орталықтары
/аймақтық деңгей/
-аймақтық экономиканың өсу ... ... ... ... жаңа ... ... ашу;
-технологиялық көмек көрсету;
-шағын бизнес қажеттіліктерін қанағаттандыру мақсатында аймақтық
ресурстарды оқу орындарының ... ... ... ... қызметтері.
Шағын кәсіпкерлікті дамытудың облыстық, қалалық орталықтары /Локалды
деңгей/
-кеңес орталықтары;
-кәсіпкерлер үшін ... ... ... ... ... қатысты конференциялар ұйымдастыру.
Кәсіпкер және оның серіктері
/кәсіпорынды басқару ... ... ... басқару:
-тиімді кәсіпорын белгілеріне сәйкес бизнес-идеяны бағалау;
-ұйымдастырушылық формасын таңдау;
-өспелі бизнес-жоспарын жүзеге асыру;
-кәсіпорынның тіркелуі.
Кәсіпорынның қызметін басқару:
-құру және қалыптасу кезеңі;
-болжанған ... жету ... даму ... ... шағын кәсіпкерлікті мемлекеттік қолдау жүйесінің құрылымы үш
деңгейде қалыптасады: -республикалық, аймақтық, -жергілікті.
Әрбір деңгей өзіндік жүйе ... үш ... ... ... ... функционалдық.
Концептуалды-бағдарламалық блок шағын кәсіпкерлікті ... ... ... ... мен ... ... шағын кәсіпкерлікті қолдаудың арнайы
мемлекеттік басқару органдары мен қоғамдық бірлестіктерін, сондай-ақ тиісті
ресурстармен және ... ... ... ... ... ... шағын кәсіпкерлікті мемлекеттік қолдау мен қорғау ... ... ... және ... ... ... ... түрде қол жекізуге арналған бағдарламалар негізінде
қалыптастыру қажет.
Қорытынды
Жалпы бүгінгі таңда ... ... ... және орта ... ... ... ... оның өтпелі
экономикадағы маңызын белгілеген болатын, оларға:
- тұтынушылық тауарлар мен қызметтер ассортиментін ... ... ... ... ... қат ... мен қызметтердің өндірісін ұйымдастыру;
- экономиканың мемлекеттік секторының тиімсіз өндірісін қолға ... ... және ... ... ірі кәсіпорындар қызметінің тиімділігін
арттыру;
- қосымша әрі ... ... ... ... ... ... және ... жұмыс істейтін өнім түрлерін
шығару арқылы қоғамдық өндірістің көлемін ұлғайтып, ... ... ... ... ... ... ... көмектесу;
- қосымша жұмыс орындарының пайда болуына ықпал ету мүмкіндіктері;
- экономикадағы бәсекелестікті дамыту.
- бәсекелестік бағыттарға ... ... ... бұл ... ... бағыты шағын және орта бизнеске
байланысты болғандықтан ... ... ... ... ... және ... өндірісі жайлы болады. Шағын және орта ... - ... ... негізгі тұтқасы деуге болады. Өркениетті елдерде
бұл саланы дамытуға басты назар аударады және ... ... ... ... ... ... шағын кәсіпкерлікті дамыту мен оны ... ... ... ... басым бағыттарының
бірі болып ... ... бұл ... ... кәсіпкерліктің даму
барысын, оның қалыптасуындағы негізгі кедергілері мен оны мемлекеттік
қолдау саясатының ... ... ... ... тұрғысынан
талданды. Сонымен қатар, осы жұмыстың қолданбалы мәнділігі шағын және ... ... ... ... ... ... арқылы экономикамен
байланыстыру мәселесі кең түрде қарастырылды. Бұл ... ... ... ... ... мен ... ... кәсіпорындар қызметінің барлық істерінің нормативтік-құқықтық
актілерін қалыптастыратын базаны құру;
- салық салу ... ... ... ... және орта кәсіпкерлік субъектілерінің қызметін мейілінше
бақылап, басқару арқылы проблемаларын шешу, яғни тиімді ... ... ... ... жатыр.
Пайдаланған әдебиеттер тізімі:
1. Назарбаев Н.А. Қазақстан-2030, Алматы-1997ж.;
2. Бусыгин А.В. ... ... ... ... Л. Курс ... Москва-1998г.;
4. ҚР-ның Азаматтық Кодексі, алматы-199ж.,10бап;
5. Пелиха А.С. Основы предпринимательства, М.-1996ж.;
6. Окаев К.О. Предпринимательство в РК, ... ... К.Б. ... ... ... ... ... және орта кәсіпкерлікті дамыту проблемалары:
халықаралық ғылыми-практикалық конференция материалдары, ... ... К.Б., ... А.А. ... теориясы мен
тәжірибесі, Алматы-2002ж.;
10. Под ред. Жатканбаева Е.Б. Малое ... ... опыт и ... ... ... Қ.Т. ... Республикасындағы кәсіпкерлік қызметтің
даму жолдары және құқықтық негіздері, Алматы-1998ж.;
12. Кантарбаева А. Экономические ... ... ... в ... ... ... ... Шағын кәсіпкерлікті мемлекеттік қолдау заңы,Алматы-1997ж.;
14. Под ред. Смаилова А.А. ... ... г.г. ... ... ... И. ... ... малого бизнеса в Казахстане, Аль-
Пари,№3-4,72-75б.;
16. Токсанова А.Развитие ... ... ... с ... ... ... программа развития и поддержки малого
предпринимательства в РК на ... ... ... 11 ... Под ред. ... Е.Б. Малое предпринимательство: теория,
мировой опыт и Казахстан, Алматы-2001ж.;
19. Егемен Қазақстан ... ... ... ... ... 05.04. 2003ж.;
-----------------------
[1] Назарбаев Н.А. Қазақстан-2030, Алматы-1997ж 5 б.

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 28 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Шағын және орта кәсіпкерлік»15 бет
«Ата-тек-Астана» шағын бизнес орталығының басқару жүйесін талдау43 бет
«ЦентрКредитБанкі» АҚ ұйымдық экономикалық сипаттамасы және қаржы жұмысының ұйымдастырылуы29 бет
«Қазақстан Халық Банкі» АҚ52 бет
Аймақтық кәсіпкерлікті дамыту негіздері78 бет
Астана қаласындағы «Баққон» кәсіпорны негізінде кәсіпкерлікті жүзеге асыру жағдайы31 бет
Аудит және бизнесті категориалдық талдау34 бет
Аудиторлық қызметті басқарудың парадигмалары 22 бет
АҚ «Альянс»43 бет
Банктік несиелендіру және оның Қазақстандағы дамуы74 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь