Хақназар хан

Қасым ханның баласы Хақназар (Ақназар) хан тұсында қазақ хандығы қайта бірігіп дами түсті. Хақназар қазақ хандығын 42 жыл биледі. Қазақ хандығының 300 жылдық тарихында Хақназардай ұзақ жыл ел билеген хан болған емес. Ол ел басқару, қиын-қыстау, әскери-саяси істері жағында қажырлы да қабілетті қайраткер болды. Оның үстіне аса күрделі сыртқы жағдайларда дипломатиялық дарыны мол майталман екендігін көрсетті.
Хақназар хан таққа отырған соң хандық үкіметтің билігін нығайтуға және күшейтуге қажырлы қайрат жұмсады. Өзінен бұрынғы Тапир хан және Бұйдаш хан тұсында бытыраңқы жағдайға түскен Қазақ хандығын қайта біріктірді. 1523-1524 жылдары жарыққа шыққан қазақ-қырғыз одағын үздіксіз нығайтты, тіпті сол заманның тарихи деректерінде Хақназар хан "қазақтар мен қырғыздардың патшасы" деп аталды. Ол осы қазақ-қырғыз одағына сүйене отырып, Моғолстан хандарының Жетісу мен Ыстықкөл алабын жаулап алу әрекетіне тойтарыс берді.
Хақназар хандық құрған дәуірде қазақ хандығының сыртқы жағдайында аса ірі тарихи оқиғалар туды. Бұл кезде батыста күшейе түскен орыс мемлекеті шығысқа қарай ірге кеңейтіп 1552 жылы Қазан хандығын, 1556 жылы Астрахань хандығын Россияға бағындырды. Осы жағдайға байланысты, Еділ мен Жайық арасында ұлан-байтақ өңірді мекендеген Ноғай ордасы ыдырай бастады. Ноғай ордасын билеген маңғыт мырзаларының арасында үкімет билігіне таласқан феодалдық қырқыс үдей түсті, бұл қырқыстар халық бұқарасын қатты күйзелтіп, жаппай наразылық тудырды, Ноғай одағы құлдырап, ауыр дағдарысқа тап болды. Хақназар хан тұсында Қазақ хандығының күшеюі және халық өмірінің оңалуы, Ноғай ордасына қарасты қазақ тайпаларын қызықтырып өзіне тартты. Ноғай одағына қарасты көшпелі тайпалардың бір бөлігі қаңлылар, қыпшақтар тағы басқалар Қазақ хандығына келіп қосылып жатты.
Оларды Хақназар хан қарсы алып отырды. Ноғай ордасын
Әдебиеттер:

XVI-XVII ғасырлардағы қазақ хандықтары. Хақназар хан туралы // Қазақ ССР тарихы.- Алматы,1957.- Т.1.- Б. 188-189
Қазақ хандығының қайта дәуірлеуі. Хақназар хандық құрған дәуірде // Қазақтың көне тарихы.- Алматы, 1993.- Б.251-255
Қазақстанның Россияға қосылуының тарихи алғы шарттары: Хақназар хан // Сабырханов А. Ұлы бетбұрыс.- Алматы, 1981.- Б.13-18
Мағауин М. Қиғылық жылдар: (Хақназар хан туралы) // Мағауин М. Қазақ тарихының әліппесі.- Алматы, 1995.- Б. 27-30
Хақназар хан // Қазақтар: Көпшілікке арналған тоғыз томдық анықтамалық.- Алматы, 1998.- Т.2. Тарихи тұлғалар.- Б.71-72
        
        Хақназар хан
(1538-1580ж.ж. билік құрған)
Қасым ханның баласы Хақназар (Ақназар) хан тұсында қазақ хандығы қайта
бірігіп дами ... ... ... ... 42 жыл ... ... ... жылдық тарихында Хақназардай ұзақ жыл ел билеген хан болған емес. Ол ел
басқару, қиын-қыстау, ... ... ... ... да ... болды. Оның үстіне аса күрделі сыртқы жағдайларда дипломатиялық
дарыны мол майталман екендігін ... хан ... ... соң ... үкіметтің билігін нығайтуға және
күшейтуге қажырлы қайрат жұмсады. Өзінен бұрынғы Тапир хан және Бұйдаш хан
тұсында бытыраңқы жағдайға ... ... ... ... біріктірді. 1523-
1524 жылдары жарыққа шыққан қазақ-қырғыз одағын үздіксіз нығайтты, тіпті
сол ... ... ... ... хан ... мен ... деп аталды. Ол осы қазақ-қырғыз одағына сүйене отырып, Моғолстан
хандарының Жетісу мен Ыстықкөл алабын жаулап алу әрекетіне ... ... ... құрған дәуірде қазақ хандығының сыртқы жағдайында аса
ірі тарихи оқиғалар туды. Бұл кезде батыста ... ... орыс ... қарай ірге кеңейтіп 1552 жылы Қазан хандығын, 1556 жылы ... ... ... Осы ... байланысты, Еділ мен ... ... ... ... Ноғай ордасы ыдырай бастады. Ноғай
ордасын билеген ... ... ... ... билігіне таласқан
феодалдық қырқыс үдей түсті, бұл ... ... ... ... ... ... ... Ноғай одағы құлдырап, ауыр дағдарысқа тап болды.
Хақназар хан ... ... ... ... және ... ... оңалуы,
Ноғай ордасына қарасты қазақ тайпаларын қызықтырып өзіне тартты. Ноғай
одағына қарасты көшпелі тайпалардың бір ... ... ... тағы
басқалар Қазақ хандығына келіп қосылып жатты.
Оларды Хақназар хан қарсы алып отырды. ... ... ... Ысмағыл мырза ішкі феодалдық қырқыста өз ағасы Жүсіп мырзаны өлтірді.
Жүсіп ... ... ... мырзамен соғысты. Ноғай ордасында өзара
қырқысқан екі топ пайда болды. Ысмағыл мырзаның тобы ... ... ... оған ... топ Қазақ хандығына қосылуға бой ұрды. Бұл
жағдайды пайдаланған қазақ ханы ... ... ... көп ... көбі қазақтың кіші жүзі алшын одағына енген тайпалар) өзіне қосып
алды. 1557 жылы Ноғай мырзасы ... орыс ... Иван IV ке: ... ... Жайықтың арғы жағында, бізден қалып қойып, ... ... ... деп арыз ... Хақназар хан Ноғай ордасының ыдырауын
пайдаланып Жайық жағалауындағы көшпелі тайпаларды қазақ ... ... ғана ... ... ... ... батысқа қарай ауған ноғайларға
қуалай шабуыл жасап, оларды одан әрмен ығыстырып, ірге кеңейту ... Орыс ... Иван ... ... ... ... ... Семен
Мальцев 1569-жылы орыс патшасына: «Хақназар патшаның, Шығай ханзаданың,
Шалым ханзаданың ... ... ал ... қоса 20 ханзада ноғайға келіп,
ұрыс ... деп ... ... айтуына қарағанда, жоғарыдағы шабуылдар батысқа
қарай ауған ноғай тайпаларының Еділ мен ... ... ... Дон
сахараларына қарай кетуіне себеп болған көрінеді. Бұл жөнінде тарихшы Ахмет
Заки Уәлиди: «1969-жылы Шығай, ... ... ... ... ... Орыс ... шабуыл жасады, осыдан соң ұзақ тұрмай ноғай
мырзалары ақырындап ... ... пен ... батыс жағына, Дон
сахараларына көшіруге, башқұрт елдерін тастауға мәжбүр болды» дейді. ... ... ... ... ... ... мен беделін арттырды,
тарихи деректемелерде қазақ ханы Хақназарды «қазақтар мен ноғайлардың ханы»
деп атаған.
XVI ғасырдың ортасында ауыр ... ... ... ... ... ... мен ... және халық бұқарасының феодалдық
үстемдікпен қанауға қарсы ... ... ... тозып, 1569-
жылдан соң мемлекет ретінде өмір сүруден қалды. Бұрын Ноғай одағына қараған
қазақ тайпалары және ... ... ... ... ... Бұрын Ноғай одағының астанасы болып келген ... ... ... ... ... Бұл ... ... қазақ тайпаларының және
қазақтаардың этникалық территориясыын біріктіру жолында жасаған жеңісті
қадамдарының бірі болды. ... ... ... ... ... ... жырланған қыруар жырлар, «Қырық батыр ... ... алып ... мәдениетінің қазынасына қосылды.
Ноғай ордасының ыдырауы, оған ... ... ... мен ... жерлерінің қазақ хандығына қосылуы хандықтың батыс,солтүстік
және оңтүстік жағындағы жағдайда өзгеріс тудырды. Орыс ... мен ... ... кең өңірді алып жатқан Ноғай одағының ыдырауы, оның бір
бөлігінің ... ... ... енді бір ... орыс ... шығысқа қарай кеңейіп келе жатқан орыс мемлекетінің шекарасын
қазақ хандығына жақындата түсті. 1563-жылы Сібір хандығының ... ... ... хан ендігі жерде қазақ хандығына дұшпандық позиция ұстады. Оның
үстіне моңғол билеушілері мен қазақ хандары арасында да ... ... ... ... есептескен Хақназар хан Қазаақ хандығының
сыртқы саясатын өзгертті. ... ... ... хандары үнемі жауласып
келген Мауараннахрдағы Шайбани әулетімен одақтастық байланыс ... Орта ... ең ірі ... бірі ... ... алуға
бағытталған әскери қимылдарын тоқтатты. Сөйтіп, шайбани әулетінен шыққан
Бұхара ханы Абдолла ... ... ханы ... ... дос болып, өзара
көмектесу» жөнінде «анттастық шарт» ... ... ... ... ... оңды ... ғасырдың 60-жылдарының соңы мен 70-жылдарының басында соғыс қимылдары
тоқтап, бейбітшілік орнады, қазақтардың Орта Азия ... ... ... байланысы одан әрі өрістеді. Мұның өзі қазақ
хандығының ішкі жағдайын жақсартуға, халқының шаруашылық ... ... ... ... ... қазақ хандығын да нығайта түсті.
Бұхара ханы Абдолла ІІ ... ... ... ... ... ... ... Баба сұлтан биледі. Ол Бұхараға бағынбай өз алдына
тұрды. Үнемі Абдолла ханмен соғысты. Сөйтіп, Баба ... ... ... ... ... ... ... ханы Хақназар өзбек хандарының өзара
қырқысына араласып, біресе Абдолла ханды, біресе Баба ... ... де ... осы ... өздеріне үлкен пайда түсіруге тырысып
бақты. 1579-жылы Абдолла хан екінші шеру ... Баба ... ... ... ... ханы ... оның Баба ... қарсы күресін қолдады. Қазақ
хандығы осының бодауына Абдолла ханнан Түркістан аймағындағы бірнеше қаланы
қайтарып алды. Бұдан кейін ... ... Баба ... ... ... ... ... бергенде, қазақ сұлтандары бір ... ... ... екінші жартысында қазақ сұлтандары әскерлерімен Ташкентке
келді. Олар қайтадан Абдолла ... ... ... Ташкент билеушісі Баба
сұлтанға қарсы астыртын әрекет істеді. Бірақ бұл ... ... ... сұлтан қазақ сұлтаны Жалымды, оның екі ұлын, Хақназар ханның екі ... ... оның ... ... ... ... ... ханды
өлтірді.
Әдебиеттер:
XVI-XVII ғасырлардағы қазақ хандықтары. Хақназар хан туралы // Қазақ ССР
тарихы.- Алматы,1957.- Т.1.- Б. 188-189
Қазақ ... ... ... ... ... ... ... //
Қазақтың көне тарихы.- Алматы, 1993.- Б.251-255
Қазақстанның Россияға қосылуының тарихи алғы ... ... хан ... А. Ұлы ... ... 1981.- ... М. Қиғылық жылдар: (Хақназар хан туралы) // Мағауин М. Қазақ
тарихының әліппесі.- Алматы, 1995.- Б. ... хан // ... ... арналған тоғыз томдық анықтамалық.-
Алматы, 1998.- Т.2. Тарихи тұлғалар.- Б.71-72

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 5 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
XV – XVI ғасырлардағы қазақ хандығының құрылуындағы керей – Жәнібектің, Хақназар және Тәуекел хандардың тарихи рөлі және оны нығайту жолындағы ішкі және сыртқы саясаты78 бет
"Қазақ хандығының құрылуы және нығаюы."14 бет
16-17 ғасырлардағы Қазақ хандығы37 бет
VI – VIII Қазақ Хандығы20 бет
XVI-XVII ғғ Қазақ хандығы6 бет
Xvi-xviіі ғғ. қазақ-орыс елдері арасындағы дәстүрлі елшілік байланыстар тарихы10 бет
Ежелгі қазақ хандары мен билеушілері14 бет
Жәңгір Хан өмірбаяны5 бет
ХІV-XVIIғғ Қазақ хандығы4 бет
Қазақ тарихи-этнографиясының экспозицияда алатын орны (тұжырымдама)14 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь