Ә. Бөкейхановтың саяси көзқарастарындағы жер мәселесі

Ә.БӨКЕЙХАНОВТЫҢ САЯСИ КӨЗҚАРАСТАРЫНДАҒЫ ЖЕР МӘСЕЛЕСІ

Жоспар
Әлихан Бөкейхановтың қоғамдық саяси көзқарастарындағы жер мәселесінің философиялық аспектілері

Әлихан Бөкейханов тарихи тұлға ретінде
        
        Қазақ Гуманитарлық Заң Университеті
Құқық және экономика колледжі
Реферат
Ә.БӨКЕЙХАНОВТЫҢ САЯСИ КӨЗҚАРАСТАРЫНДАҒЫ ЖЕР МӘСЕЛЕСІ
Орындаған: Ғалымұлы.Д
Тексерген:
Семей ... ... ... ЖЕР МӘСЕЛЕСІ
Жоспар
Әлихан Бөкейхановтың қоғамдық саяси көзқарастарындағы жер ... ... ... ... ... ретінде
Ә.БӨКЕЙХАНОВТЫҢ САЯСИ КӨЗҚАРАСТАРЫНДАҒЫ ЖЕР МӘСЕЛЕСІ
Әлихан Бөкейхановтың қоғамдық саяси ... жер ... ... ... соңы мен ХХ ғасырдың басындағы қазақ зиялыларының, қоғам және
мемлекет қайраткерлері қатарындағы аса ерекше ... - ... ... Оның ... ұзақ ... бойы сирек аталып, «буржуазиялық
ұлтшылдықтың » ... ... ... келсе, кейінгі ұрпаққа қалдырған
орасан мол ... бір ... ... ... шаң ... жатты.
Көрнекті қоғам қайраткері – Ресейдің жергілікті және ... ... ... ... ІV Мемлекеттік думасы мұсылман
фракциясының Бюро мүшесі, ... ... ... ХХ ... ұлт-азаттық қозғалысының негізін салушы әрі көсемі, халқымыздың
тұңғыш саяси алаш ... ... және ... ... ... төрағасы; ғұлама-ғалым – ормантанушы, экономист,
тарихшы, этнограф, әдебиеттанушы, аудармашы әрі дарынды публицист – ... ... ... үшін ... демі ... ... ... сан
қилы қызметінің бұл болар-болмас көрінісі ғана.
Әлихан Нұрмұхамедұлы ... ... ... ... ... ... ... қараған № 7 ауылда дүниеге келген. Бұл қазіргі Жезқазған
облысы, Ақтоғай ауданына қараған Ә.Н.Бөкейхан атындағы совзоздың жері. Оның
нақты туған жылы ... ... ... және соңғы жылдарда жарық көрген
зерттеулерде әр түрлі болжамдар айтылып келеді.
Жасынан зерек, ... ... ... ... 1879 жылы ... алып ... ... қолына оқуға береді. Көкірегі ояу Әлихан молданың оқуын
қанағат тұтпай, қаадағы үш кластық ... ... өз ... ... ... ... бітіргеннен кейін ол Қарқаралы қаласының үш
жылдық училищесіне түседі. 1886 ... ... ... ... ... ... 1886 жылы ол ... келіп, жергілікті 4 жылдық техникалық
училищеге «пансионер» болып қабылданды. Әлихан Бөкейханның ... ... көп ... Көп ... ... " Қыр ... "," Сын ... ",
" V " , "Киргиз-степняк ", " Тузамец ", " ... "А.Б , "Қ.Б", " Ғ.Б ... қол ... ... Оның ... ... " Н.Ш " (орыс тіл) деген лақап
есімдері болған. Әлиханның қай жылдан ... ... ... дәл айту ... 1890 жылы ... 30 күні Дала ... канциляриясынан Орман институтының профессоры ... ... ... және ... ... ... 200 ... алып " қырғыз баласы " – сұлтан Әлихан ... ... ... ... ... ат ... ... 20 жасында келген ... ... ... сабақтарына қоса, студенттердің саяси, әдеби, экономикалық және
т.б. студенттік үйірмелердің жұмысына қызу араласып, ... ... Осы ... ... ... ... ... бастайды, екі
ғасырға жуық Ресей империясының қол астында отырған ескі феодалдық қарым-
қатынастардан әлі арыла ... ... ... ... ... ... ... халқының тағдыры оны қатты ойландырады.
Қараңғылық пен надандық шырмауынан құтыла алмай отырған халқына ең ... мен ... ... ... анық ... Халқын Еуропаның мәдениеті
жоғары елдері санатына қосуды арман ... ... ... ... ... ... алдына мақсат қылып қояды. Құжатханалардан табылған
материалдарға қарағанда, Әлихан Бөкейхан жандармерия басқармасының назарына
алғашқы рет осы жылдары-ақ ілігіп, " ... ... қара ... ... ... бұл ... ... үкіметі күйреп, Кеңес үкіметі орнаған
жылдары да – 1937 ... ... " ... жауы " ... ... ... де шыққан жоқ. Орман институтын ойдағыдай бітіріп, ... ... жылы Омбы ... ... ... ... Омбыдағы жылдары оның
көрнекті қоғам, ... ... ... де, ... ғылымдық,
әдебиеттанушылық талантын жан-жақты ашып берді. Сонымен қатар, ол Омбыда
патшалық тәртіптің қуғын-сүргінінде ... екі рет ... ... пен ... ... төте жолы деп ... өркениетті елдердің
мәдениетінен үлгі алу, сөйтіп халықтың ұлттық мәдениетін өркендету, өнер-
білімін көтеру, ұлттық сана-сезімін ... ... ... жаңа
стратегиялық бағыты етіп алған.
Әлихан Бөкейхан халқының өзіндік ерекшеліктері мен ... ... ... ... ... ... ... айтарлықтай мұра қалдырған. Ол қазақ ұлтының жүздік, рулық-тайпалық
құрылымын зерттеген, қазақтың ... ... ... ... ... оның ... мен ... үйездерін мекендеген қазақтардың және
төре мен төлеңгіттердің ... ... ... ... ІV (1903 ж) және VІ (1905 ж) ... ... Бөкейхан - қазақтың энциклопедисі деуге негіз бар. ХХ ... ... ... (Лейпциг) бен орыс И.А.Ефрон ... ... ... ... ... ... шығарып
тұрғандығы мәлім. ... ... ... ... тізімінде Әлихан Бөкейхановтың аты-жөні 4 томнан 21 томға
дейін дерлік көрсетілген.
Халқымыздың сарқымас қазынасы – ауыз ... ... ... ... ... бастыру, әдебиеттану, көркем аударма Әлекеңнің сүйсіне
атқарған істерінің бірі. "Қазақтың ұлт болып ... ел ... ... үшін, ең алдымен, халықтың сана-сезімін оятатын жағдай тудыру керек,
қазақтың ұлттық ... ... ... ... Өз ... табысқа жеткен халық қана азат өмір сүре алады,"- деп білген
Әлихан ұлттық ... ... аз үлес ... ... мәдениетін көтеруде, ой-санасын оятуда, халықты надандық
құрсауынан шығарудағы әдебиеттің баға ... ... ол ... ... ... Сол мақсатта засанындағы қазақтардың алдыңғы ... мен ... ... ... ... ... ... қызмет етуге шақырады. Сөйтіп ол өз маңына Ахмет, ... ... ... ... ... Халел, Жиһаншы, Мұхамеджан сынды
ақын-жазушылары мен көрнекті зиялыларын жинайды. Оксфорд университетінің
ғалымдары " Ә.Бөкейхан... фольклоршы ... Ол ... ... мен фольклорын
ғылыми тұрғыдан зерттеген тұңғыш ғалым еді,-" деп жазған.
Абай Құнанбайұлының ... жаңа ... ... лебі деп ... келе ... ... ... әдебиетінің бастамасы деп бағалады
ол. Сондықтан да Абайдың қалдырған мұрасын жинап халқына тезірек танытуға,
таратуға асықты. Абайдың ... мен ... орыс ... ... ... ... де ... Бөкейхан болатын. Сонымен бірге ... ... ... ... ...... ... Аудармаларының ішінде
орыстардың классик жазушылары Л.Н.Толстой, А.П.Чехов, В.Г.Короленко,
Д.М.Мамин-Сибиряк сияқты ... ... ... ... елдерінің
қаламгерлері, мысалға Ги де Мопассан ... ... ... түрік
тектес Қырым халықтарының әдеби шығармалары және Антика дәуірінің әдеби
туындылары ұшырасады. Оның ... ... ... мен ... Ресей астанасының " Сибирские вопросы", "Биржевые ведомости",
"Новая жизнь" секілді газет-журналдарынан бастап, патша үкіметінің қас-көзі
Жандармерияның қуғын-сүргіні салдарынан ... ... ... ... ... ... сияқтың қалалардың мерзімді басылымдарынан жиі
көрініп тұрған. ... ... ... ... 1900 жылы ... ... ... Кейін келе татардың "Фікір", "Уақыт", қазақтың "Серке",
"Қазақстан" газеттері мен "Айқап" журналынан ұшырастыруға ... ... мен ... ... ... ... орасан зор маңызын
бағалай білген.
Әлихан Бөкейханов тұлға ретінде
Әр ұлттың тағдырында қайталанбайтын тұлғалар болады. Сондай ұлы тұлғалардың
бірі - ... ... Сол ... билік басындағылардың көсемдерінің
өзі Әлекеңді мойындап, оны бағаласа керек. НКВД тергеушілерінің өзі ... ... ... ... қалайға қолға түсіру үшін сан
қимыл амал ... ... ... ... ... болармыз.
Тергеушілердің өзі Әлекеңмен жүресіне сөйлесіп, арыстанның жалын сипағандай
күн кешкен. Олардың бұндай әрекеті ... де. ... ... ... ... монархияның " да, "отаршыл комунистердің" де сан рет түскендіктен
олардың шырғасымен толық таныс болатын.
Ату жазасы ... ... ... ... рет ... жарлықпен Кремльге
шақырылып, мемлекеттік жиналыстарда сөйлеп, жай сөйлеп қана қоймай, талай
комиссарларының ... мен ... ... ... Оның ... ... шығара алмаған дұшпандары еріксіз түрмеден босатуға мәжбүр болған.
Соңғы тұтқынға алынғанда: " Жер ... ... ... да ... ұлт ... ... ... алдында большевиктер мені түрмеге қамап, бутыркыдан
кіргізіп, Кремльдің есігінен шығарушы еді. Әй, бұл жолы өйте ... ... ... деп ... ... келді. Темір ноқтанымықтап киді. "Алашорда " мүшелерін жаппай
қамауға алуына іздеп ... ...... жылдары
революциялық астыртын ұйым құрды, ... ... ... ... Заки ... ... ... байланыс жасады – мыс деген желеу ... Заки ... ... ол ... Берлинде тұратын. Кейін ол ... ... ... мен ... ... ғылымын жаңа арнаға
түсірген әлем таныған ғұлама атанды. Алғашқы тергеудегі сұрақ та соған
қатысты ... ... де ... ... және ... дәлдікпен жауап беріпті.
Әлихан Бөкейхановтың өзінің айтуынша оның жер туралы мәселесі төмендегідей:
" Менің жер туралы саясат жөніндегі ... ... ... ... ... мен ... ... келушілермен) қазақтарға тең бөліп беруге
болмайды, өйткені орыстар жерді өңдеу ... ... ... ... ... ... ... да, кезі келгенде қазақтарды қанауға
кіріседі."
Әлихан Бөкейханов 27.V.1929. Мені Жер ... ... ... ... ... ... деген жайға келетін болсақ, ашығын
айтайын, ол арада ... ... ... ... ... жоқ. ... айыптап: " ол Мәскеуге келген кезде Голощекинге келмей маған
келді,-" деген жаласын мен мойындамаймын. Істің анығы былай. ... ... ... комиссары болғандықтан да кесімді жер мөлшерінің
ережесін РСФСР-дің Мемлекеттік жоспарлау Мекемесіне (1927) ... ... ... ... ... ... қазақ мекемелерінде Швецовтың
көмегі арқылы жасалып, бекітіліп кеткен болатын. Енді сол ... ... ... ... ... ... тағы да қорғауы үшін
Швецовты " ... ... ... де, сол үшін ... ... ... деген азаматтың хатында былай делінген: " ... ... ... ... ... ... тиісті көптеген күрделі
мәселелер тұр. Соның ... ең бір ... әрі ... саяси және
шаруашылық тұрғысынан алғанда өте маңызды мәселелер – жер мәселесі". Бұл
жөнінде неше түрлі ... ... ... " ... ", ... ... ... " қалыптасып отыр... сынау күрделі ішкі мәселелер жөнінде
Бөкейханов Әлихан сияқты контрреволюциялық элементермен пікір алысып... ... ... дер ... орналасуына жақсы қабақ танытпағаны анық.
Бөкейхановтың жер мәселесіндегі қоғамдық с-саяси көзқарастарының негізі ата-
бабадан қалған жерді жоғалпау ... ... ... ... ... ... " жер, ел " ... философиялық толғауларын
жалғастырушылардың бірі Әлихан ... ... ... елін ... елдер көшіне қосу сол шақтағы көзі ... ең ... ... болғандығын енді ғана түсініп
отырмыз. Халқымыздың өткен тарихында ... ... ... ... - ... ... Бөкейханов. (Ол еркіндік пен теңдікті аңсаған
отбасында өсті.) " ... Бостандықты туғызған мен ... орыс ... ... ... ... ... кісі. Жүз жылдан бері ... ... ... ... ... жарылқасында соларға бұрын айту керек,- "
деп көрсетті. Осы орайда ... ... ... ... өз ... ... қана ... бостандық, теңдік және
туысқандық деген ... ... ... өзі ... ... қазақ
даласына кеңінен тарата білгенін айтқан жөн.
" Алыспаған, жұлыспаған бостандық атына мінбейді, бұғаудан босамайды. Ері
құлдықтан, ... ... ... ... да, ... ие ... ... туған халқын азаттық үшін күреске шақырды.
1913 жылы 2 ақпанында шыға бастаған " ... " ... биік ... ... ... ... елін ояту ісіне қызмет етумен бірге, өз
кезегінде шығарушыларын да тезірек саяси кемелденуіне игі ... ... ... ... Бөкейханов түрлі зәру тақырыптарға арналған
публицистикалық және ғылыми мақалаларының тек қазақ тарихында ғана ... ... ... ... Империясы көлеміндегі азаттық қозғалыс
шежіресінен өзіне лайық орын ... ... ... ... ... ... ... арқылы көрінген белсенді ағартушылық және
публицистикалық қызметі 1916 ... ... ... ... Осы ... ... ... жарлығынан кейінгі уақытта тағдыр Ә.Бөкейхановпен ... ... тыл ... ... ... ... ... Осы тұстағы қазақ интеллигенттерінің артынан аттанды. Осы
тұстағы қазақ интеллигенттерінің майдандағы ... ... ... және ... ... ... ... тарихының
жарқын беттеріне жатады. Сол атқарылған ... ... ... өзі ... Сол үшін де ол " Алаштың ... " ... атқа ие ... ... үшін ... ... ... ең негізгі мәселенің бірі –
жер мәселесі болды. Ол бұл ... де досы да, жауы да ... ... еді. ... орай жер мәселесін шешуге байланысты дәлелді ұсыныстар
ескерусіз қалды. Әлихан ... ... ... ... игеру
принциптері мынаған саяды:
Қазақ бұқарасы ... жер ... алып ... ... келуі
тоқтауға тиіс. Жер үлесін алдымен патша заманында ата қонысынан айырылған
жергілікті халық алуы керек.
Адамға, үйге ... жер ... ... ... топырағына, жергілікті
табиғатына байлаулы болады. Барлық облыс аудандарда жер ... ... жер ... ... жер ... ауылға, ұлысқа, руға өздерінің тілегіне қарай
бөлінеді. Жерді ... ... ру, ауыл ... өз ... өздері тәртіп жасап,
әділдікпен пайдаланады.
Жерге атты казактардың ерекше құқықтары біржола ... Жер ... ... ... ... жерінен, яғни ата-қонысынан беріледі
«Ертіс бойындағы он шақырымдағы қазақ Ертістен жер ... Атты ... біз ... ... жер алмай қоймаймыз. Жерді ... ... ... ... салынады. Үлестен қалған жер мемлекет қазынасына өтеді,
мұның билігі жұрт мекемесі қолына өтеді.
Қазақ мемлекетінің жер үстіндегі ... суы, ... кені Алаш ... ... ... мәселелер неше жылдар өтсе де әлі өзінің өзектілігін жоғалтпай
отырғанын бүгінгі таңда байқап отырмыз. Атам ... бері ... өз ... ... ... ... түсіп келгені тарихтан белгілі. ... ... ... да осы төңіректе өрбісе керек. Әлихан
Нұрмұхамедұлының көзқарастарындағы мәселенің ... ... де ... ... шығады.
Әлихан Бөкейханов жаңа мемлекеттік ... ... да ... осы
сипаттағы принциптерді басшылыққа алуды ұсынады. Бұл ретте ол былай деп
көрсеттік. «Елдің тұрмысын, ... ... ... кісі көш басын алып
жүре алмайды. Олай болса көп ретте Ресейді бір орыстың ... ... жоқ. ... тілі ... ... қаны ... жұртқа автономия беруі
керек».
Оның пікірі бойынша мемлекеттік дербестік ұлттық өркендеудің алғы шарты.
«Қазақты автономия ... деп ... ... ... ... Сонда
университет салып, қазақтың ұлын, қызын оқытсақ, «Қозы Көрпеш-Баянды»
шығарған, ... ... ... ... ... ... кім екенін Европа
сонда білер еді-ау. «Қозы Көрпеш –Баянда» Баян махаббат жолына өзін құрбан
қылған. Мұны ... жұрт ... ... ... ... Мұндай жұрттың
қатыны келешекте ұл туып тұр, аты бәйгеден келіп тұр! ... ... ... болса да қатар отыруға ұялмайды [ 3;74 ].
Өмірді күрес деп түсінген Ә.Бөкейханов Алаш ... ... да ... іске ... көздеді. " Мен кадет партиясынан неге шықтым?"
деген мәлімдемесінде ол: " ... ... жер ... ... боп ... жөн ... Біздің қазақ жерді меншікті қылып алса башқұртша көрші
мұжыққа сатып, біразда ... ... ... шыға ... ... ұлт ... ... Біз Алаш ұранды жұрт жиылып, ұлт
автономиясын тікпек болдық.
Француз, орыс һәм өзге ... ... ... ... ... ... ... кетеді. Рухани іс аяқ асты болмақ... Сондықтан хүкімет ісінен
бөліп қойған болады. Оны орысша " отделение от ... ... ... менің бұл пікіріме теріс қарайды. Осы жол айрылғаны биыл ашыққа
шықты. Мен сонан ... Алаш ... ... ... ("Қазақ", 1917,
№2567).
Алаш партиясының сол шақта ұйымдық тұрғыдан құрылып үлгермегендігі де рас.
Уақыт, уақиғалар ... ... ... те ... Әлжуаз Уақытша өкімет
күн сайын ел ішіндегі биліктен айрыла берді. Ал бұл ... өз ... ... ... ұласып отырды. Елге тұрақтылық беретін саяси
биліктің жоқ болуы, әсіресе қарусыз даярлықтан ... ... ... ... ... ... зорлық-зомбылық етек алды.
Міне, осындай жағдайда Әлихан Бөкейханов пен Ахмет Байтұрсынов бастаған бір
топ ... ... және ... бойынша 1917 жылы 5-13
желтоқсан күндері Орынбор ... ... ... ... ... екінші жалпықазақ съезі болып өтті. Съездің күн тәртібінде тұрған
ең ... ...... автономия туралы баяндама жасаған Ә.Бөкейханов
болды. Съезд бұл мәселе бойынша қарар ... онда ... ... ... ... мақсатымен уақытша "Ұлт Кеңесін" құрып, оның
аты " Алашорда" болсын -"деді. Он бес ... ... бұл ... ... ... ... ... салынды. Бұл, әрине Әлихан
Нұрмұхамедұлының өзін бақытты сезінген сәттерінің бірі еді.
Империя көлемінде қалыптасқан жағдай ... ... ... 1918 ... ... іске ... ырық бермеді. Ал оның төрағасы Қазан революциясы
жеңгеннен кейінгі кезеңде жасырынып жүріп қызмет ... ... ... ол ... ... ... Кеңес өкіметін "
найзаның ұшымен, айбалтаның жүзімен" орнаған ... деп ... 1917 ... ... ... ... (Орынбор) газетінде жарияланған үндеуінде ол
В.И. Ленинді, большевиктер партиясын демократиялық принциптерді аяқ ... ... ... ... ... ... ... кезеңде Әлихан Бөкейханов бастаған
Алашорда өкіметі баррикаданың екінші жағында, яғни ... ... ... ақ казактар мен патша генералдарының соңынан ерді. Ондағы басты
мақсат та – жерін сақтап қалу болды.
1925 жылы ... ... ... Голощекин келгеннен кейінгі уақытта
республикадағы жер мәселесі қайтадан шиеленісе бастайды. Оған ... бұл ... ... бірінші кезекте ескі патшалық билік тұсында көп
зардап ... ... ... ... ... ... ... орталық
биліктің қолдауына сүйене отырып отарлаудың жаңа кезеңін ... ... ... ... ... ... бойы өз шешімін таппай келген жер мәселесі ... ... ... кезеңде шешілуі толық мүмкін еді.

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Әлихан Бөкейхановтың қоғамдық саяси көзқарасы32 бет
«Алаш» партиясының бағдарламалық құжаттарындағы саяси-құқықтық идеялар15 бет
Буржуазиялық дәуірдегі психологиялық ілімнің дамуы5 бет
Әдеби тіл және жалпыхалықтық тіл жайлы55 бет
Әлихан Бөкейхановтың қоғамдық-саяси қызметі61 бет
«Қазақ» газетінің шығу тарихы4 бет
А. Байтұрсыновтың еңбектері мен ой пікірі8 бет
ХХ ғасырдың ұлы жаршысы - Әлихан Бөкейханов49 бет
Ә. Бөкейхановтың өмірбаяны20 бет
Әлихан Бөкейханов – публицист4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь