Қазақтың зергерлік бұйымдары

Тұмарша (Бойтұмар)
Бұл – ырымдық зат. Оған кез-келген бұйым (ұлутас, сүйек, т. б. ) немесе арнайы жасалған қымбат заттар да алынған, оларға жазу жазылып, бедер суреттер түсірілген. Бойтұмарды алқаға, кішкене қорапшаға, әмиянға салатын болған. Болмаса былғарыдан, шүберектен жасаған қалташаға тігеді. Үлкендігі мен пішіні әртүрлі болады. Ол көз тиюден, пәле-жаладан, апаттан қорғайды деп сенген.

Жүзік, сақина
Әйелдердің саусақтарына тағылатын зергерлік бұйымдардың бір түрі – жүзік немесе сақина деп аталады. Зергерлер алтыннан, күмістен құйып, қақтап, соғып, шекімелеп, қара ала жүргізіп шиыршық темірден торлап, небір тамаша өрнектер салып, асыл тас қондырып алуан түрлі жүзіктер жасаған. Олар жасалу түрі мен қолдану ретіне қарай отау жүзік,құс мұрын жүзік, тасбақа жүзік т. б. деп аталған.

Шолпы, шаш теңге
Бұл бұйымдарды қыз-келіншектер шаштарының ұшына тағады. Шаш теңгелер мен шолпылар әсем шиыршықталған күміс үзбе бауларға бекітілген тоғыз теңгеден тұрады. Тоғыз – қазақ ұғымында киелі сандардың бірі. Олар бір-бірімен ұзыннан ұзақ жалғасып, шаштың ұшына бірге өріледі.

Шашбау
Шашбау да бір-біріне сым үзбелер арқылы бекітіледі. Орталарына асыл тастардан көз қондырылған теңгелер тізбегінен құралады. Ұшы сәнді шашақпен, күміс әшекейлермен әсемделеді. Шашбау шаштың түбіне
        
        Қазақтың зергерлік бұйымдары
Тұмарша (Бойтұмар)
Бұл – ырымдық зат. Оған кез-келген бұйым (ұлутас, сүйек, т. б. ) немесе
арнайы жасалған ... ... да ... ... жазу жазылып, бедер
суреттер түсірілген. Бойтұмарды алқаға, кішкене қорапшаға, әмиянға салатын
болған. Болмаса былғарыдан, шүберектен жасаған ... ... ... ... ... ... Ол көз тиюден, пәле-жаладан, апаттан қорғайды
деп сенген.
Жүзік, сақина
Әйелдердің саусақтарына тағылатын ... ... бір түрі – ... ... деп ... Зергерлер алтыннан, күмістен құйып, қақтап,
соғып, шекімелеп, қара ала жүргізіп шиыршық темірден торлап, ... ... ... асыл тас ... ... түрлі жүзіктер жасаған. Олар жасалу
түрі мен қолдану ретіне қарай отау жүзік,құс ... ... ... ... ... деп ... шаш теңге
Бұл бұйымдарды қыз-келіншектер шаштарының ұшына тағады. Шаш теңгелер мен
шолпылар әсем шиыршықталған күміс үзбе бауларға бекітілген тоғыз теңгеден
тұрады. Тоғыз – ... ... ... сандардың бірі. Олар бір-бірімен
ұзыннан ұзақ жалғасып, шаштың ... ... ... да ... сым ... ... ... Орталарына асыл
тастардан көз қондырылған теңгелер тізбегінен құралады. Ұшы сәнді шашақпен,
күміс әшекейлермен әсемделеді. Шашбау ... ... ... бұрыммен
бірге салбырай төгіліп тұрады.
Білезік
Білезік сыңар қолға да, қос қолға да тағыла ... ... ... ... сом ... тұтас құйылған жұмыр түрлері болады.
Соған орай оларды сом білезік, жұмыр білезік, бес білезік т. б. деп ... ... ... ... жалғасып жататын бірнеше жүзігі бар
білезіктер де кездеседі. Оларға неше түрлі өрнектер ... тас ... ... ... бұрала ширатып әсемдеген. Олар көбіне ... аса ... ... ... ... бірі – ... зергерлері жасайтын ай ... тас ... ... күмбез сырға,
салпыншақ сырға, сабақты сырға,шашақты сырға деп әр өңірде алуантүрлі
аталатын ... ... өте ...... ... арқылы бекітілетін екі бөліктен тұрады. Олар үш
бұрыш,сүйір,доға тәріздес әр түрлі пішінде болады. ... ... ... ай мен ... ... ... ... салынып, тастар
қондырылып әсемделеді.
Алқа
Оны өңіржиек деп те ... ... ... шығыршық арқылы
жалғасады және ... төрт ... ... ... Әр
әшекейдің ортасына, жиектеріне асыл тастар орнатады.
Ою-өрнек
Оюшы
Оюшы - ... ... ... жасаушы, қазақ ою-өрнегінің шебері.
Гүл, дөңгелек, мүйіз, таңба
Ою-өрнек түрлері: Қазақтың ою-өрнектері төрт түрге бөлінеді: өсімдік
тектес, жануарлар, ... ... ... ... ... белгілі бір мағынасы бар.
Мүйіз – қазақ оюының негізі және ең көне мәнері. Ою-өрнектің бұл элементі
мүйізді мегзеуден шыққан. «Мүйіз» ою-өрнегі ... ... ... ірі ... Ұсақ түрлері ағаш, сүйек, мүйіз сияқты нәзік қолөнер саласында
пайдаланылады. Ірі түрлері сырмақ, текемет, алаша, ... ... ... ... мәнерде қолданады. «Гүл» ою-өрнегі барлық гүл түрін тұспалдайды.
Бұл өрнектің түрі қолөнер бұйымдарында үш жапырақтан басталып, он екі
жапырақты ... ... ... ... ... және ... қалтасына, жиектеріне салады.
Арпабас, көбелек, су өрнегі
Қазақ қолөнерінде ғасырлар бойы қолданылып келе жатқан дәстүрлі бояу
түрлері бар. Олар: ... көк, ... ... ақ, ... Бұл ... ... символдық мәні де бар. Көк түс – аспанның, ақ түс – ақиқаттың,
қуаныштың, сары түс – ақыл ... ... ... ... түс – ... символы. «Су өрнегі» деп әрбір өрнекті бөліп тұрған жолақты
айтады. Су ... екі ... ... ... ирек ... ... ... төртбұрыш бейнелер жасайды.
Қошқармүйіз, ашатұяқ
«Қошқармүйіз» - ою-өрнегі қойдың төбесі мен екі жаққа иіріле түскен мүйіз
бейнесінде келіп, оның ... ... ... құлағын долбарлаытын тағы бір
шолақ мүйіз тәрізді екі буын шығып тұрады. Одан байқаған адамға қошқардың
тұмсық пішіні аңғарылады. Текеметте, сырмақта, басқұрда, ... ... ... ... ... ... барлық түрінде кездеседі.
«Ашатұяқ» өрнегі кейде «айыр» өрнегі деп те ... ... ... ... ... - түйенің басқан ізін долбарлайтын күрделі ою-өрнек. Ол кейде
«қарта», «қарға», «қызылайыр» ... ... ... ... S тәрізді
екі сызық қатарласыпқосылмайды, түйенің табанына ұқсас екі жарты сопақша
дөңгеленіп келетін ою
Құсқанаты
«Құсқанаты» ... ... ... не ... ... ... ... қанаты тәріздес ою-өрнек. Бұйымдарда көп ... ою ... ... ұшып келе ... ... тұспалдайды.
Кемпірқосақ
«Кемпірқосақ» ою-өрнегі бірнеше түстерден жолақтар жасап алма-кезек
орналасады. Қазақтарда ... ... ... мәні бар. Көк түс ... ақ түс – ақиқаттың, қуаныштың, сары түс – ақыл парасаттың, қайғы
мұңның, жасыл түс – ... ... ... ... ... әрбір түсті белгілі тәртіппен кемпірқосақ көркіне лайықтап
орналастырылады. Бұл ... ... ... ... ... ... ... түйенің қос өркешін ... ... ... ... ... композициясында көбірек кездесетін элемент.
Қазақ оюында мал мен аңның қос мүйізін, түйенің қос өркешін, биенің ... ... ... ... символын білдіреді.
Құстұмсық
«Құстұмсық» - бұл өрнек құстың ... ... ... ... ... мен ... ... Ою-өрнекті қиғанда ою
ортасындағы сызық ұшы құстың тұмсығына ұқсас етіп ... ... ... ... ... ... ... туыстар арасында дәнекер
қызметін атқарған. Құс бейнесі халық түсінігінде ... ... ... үшбұрыш үлгілес болып келеді. Үш гүл, үш бұрыш
тәрізді тұмарлар тіл-көзден ... үшін ... ғана ... ... да бойтұмар ретінде тағылады. Кілем бұйымдарының жиегінде
киіз, кілем, текеметтің орта тұсын көмкеруде кездеседі.
Қазақтың балалар ... ... ... жабу
Құрметті қонаққа, ақынға, батырға, палуанға және сол сияқты елге ... ... ... ... ат ... шапан жабу қазақ халқының
ертеден келе жатқан аса лайықты, жарасымды ата салты, яғни бұл «батыр»,
«ақын», «палуан» деген құрметті атақтардан кейінгі берілетін ... ... ... мадақ белгісінің айғағы, ең жоғары құрметі ретінде
беріледі. Ат мінгізу, шапан жабу салты салты қазіргі ... де ... ... ... ... 5-10 ... ... қатыса береді. Асық көп болу керек. Көп асықтың
ішінен үлкенірек біреуін қызыл ... ... Осы асық « Хан» ... ... ... ойын ... тағайындап алыңдар. Осы бала асықтың
бәрін уысына жиып алып, отырған балалардың алдына шашып жібереді.Сендер
«ханның» қалай ... ... ... Егер ... бүк, шік, ... түссе,
ойын бастаушы бала « ханның» түсуіне қарай жақын асықтарды бас ... ... сұқ ... ... ... ... – бірін дәлдей отырып
тигізеді.Тигізген асықтарды өзіне алады. Осы арада «ханды» тек ең соңғы өзі
сияқты жатқан асықпен атып алуға болатынын ... ... ... ... ... не ... тиіп ... ойынды келесі бала
жүргізеді. Ал, егер «хан»алшысынан тұрса, «ханды» әрқайсысың өз қолдарыңа
түсіруге әрекеттеніңдер. «Хан» кімнің қолына түссе, сол бала жеңіске
жетеді. ... да сол ... бала ... ... ... ... тұрғызуды «Омпы» дейді. Омпы ойынына 2-10
балаға дейін қатыса берулеріңе болады. Ара қашықтығы 10-20 адым (
қалауларың бойынша) жерге екі ... ... Әр ... ... ... ... сызық бойындағы көнге екі асықтан тігіңдер. Ортасына
бір ... ... ... Көмбедегі сызық бойына кезекке тұрып,
қолдарыңдағы сақаларыңмен көнге тігілген асықтарды атып түсірулерің керек.
Атып алған асықтарың ... ... Егер ... тигізсеңдер, көндегі
барлық асықтарды аласыңдар.Неғұрлым көп асық ұтып алғандарың жеңіске
жетесіңдер.
Атбақыл (Көтеріспек)
Ойынға екі бала ... ... ... иіріп, екіншің сол сақаны
атыңдар. Егер сақаға тигізсеңдер, атқан бала сол жерден сақасы жатқан ... ... ... ... ... Біріңнің сақаңды бірің атып, екеуің
алдыға қарай жылжи беріңдер. Ойынды қанша ойнасаңда өз еріктеріңде.
Көтермек
Ортаға екі бала шығыңдар. Бір- ... ... ... тұрып қолдарыңды
шынтақтастырыңдар. Жүргізушінің белгісінен кейін жерден қайсысың бұрын
екіншіңді көтеріп аласыңдар, ұтқан болып есептелесіңдер. Жеңіске
жеткендерің ортада қалып, келесі ... ... ... ... ... ойын ... жалғаса береді.
Тақия тастамақ
Ойынға бірнеше бала қатысады. Балалар, шеңбер жасап отырыңдар. Жүргізуші
шеңбердің сыртын айнала жүгіріп жүріп, ... ... ... ... ... Егер ... ... жүргізушіні қуып жетулерің
керек. Ал, жүргізуші қуған баланың ... ... тұра ... ... жете ... бала айыбын төлейді, өнер көрсетеді.
Түйілген орамал
Алдымен кез- келген орамалды түйіп- түйіп доп тәріздес етіп алыңдар. Бір
бала ортада ... ... оны ... ... Сыртта тұрған
біреуіңнің қолыңда түйілген орамал болады.Берілген белгіден кейін ортада
тұрған бала осы ... ... ... алып ... ... ... бір- ... лақтырып, қашып, ортадағы балаға түйілген орамалды
бермеуге тырысуларың керек. Орамалды беріп ... бала ... ... ... ...

Пән: Өнер, музыка
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Акциз салығын төлеудің ерекшеліктері18 бет
Технология сабағында қолөнер бұйымдарын әзірлеу53 бет
Қазақ халқының зергерлік бұйымдары42 бет
Қазақ халқының қолданбалы өнерінің семантикасы27 бет
Қазақ өнері9 бет
Зергерлік бұйымдар сапасын эстетикалық көрсеткіштерін кешенді бағалау25 бет
Оқушыларды зергерлік бұйымдардың жасалу технологиясының әдістемелік ерекшеліктеріне бейімдеу40 бет
«Камшат» атты қыздар әшекей бұйымдарының жиынтығы25 бет
«Қазақтың дәстүрлі материалдық мәдениеті». Оқу құралы97 бет
Мейірбан металдар және қорытпалар 36 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь