Рынок құрылымы және рыноктағы монополия табиғаты

ЖОСПАР

КІРІСПЕ

I РЫНОК ҚҰРЫЛЫМЫ ЖӘНЕ РЫНОКТАҒЫ МОНОПОЛИЯ ТАБИҒАТЫ

1.1 Рынок құрылымының сипаттама белгілері
1.2 Монополияның белгілері мен түрлері

II МОНОПОЛИСТІҢ НАРЫҚТАҒЫ ӘРЕКЕТТЕРІ ЖӘНЕ
ОНЫҢ ЕЛІМІЗ ЭКОНОМИКАСЫНДАҒЫ КӨРІНІСІ

2.1 Монополия және нарық жағдайындағы монополия табиғаты
2.2 Ұзақ мерзiмдi монополиялы рынок қызметi
2.3 Қазақстандағы монополиялық жағдай (“Қазақтелеком” ААҚ) мысалында

ҚОРЫТЫНДЫ

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
КІРІСПЕ

Елiмiздiң нарықтық экономикаға өтуiне байланысты экономикамызда микро және макродеңгейде қатынастары күрделенiп, экономикамызға әр түрлi әсерiн тигiзуде.
Қазiргi кезде нақты рыноктық қатынастар орнап, бағаны белгiлейтiн тек қана сұраныс пен ұсыныс деп төте айту қиындау. Өйткенi фирмалар белгiлi бiр рынокта, белгiлi бәсеке жағдайында және белгiлi рынок құрылымының негiзiнде әрекет жасайды.
Рынок құрылымы фирмалардың саладағы санына, фирманың көлемiне, тауар сипатына, оның рынокқа ену жеңiлдiгiне немесе ақпараттың қолда болуына байланысты. Осындай рынок құрылымдарының бiр түрi – монополия.
Монополия дегенiмiз белгiлi бiр тауарды немесе қызметтi өндiретiн жалғыз фирма және осы тауарды жақын алмастырушысы жоқ нарықты айтамыз.
Сондықтан мен курстық жұмысымның тақырыбын Монополия; пайда болу себебi, мәнi және ұйымдастырушыылқ-экономикалық формалары” деп алдым. Бұл тақырыптың өзектiлiгi рыноктық экономикадағы монополияның орны, табиғаты, оның экономиканың әлеуметтiк және экономикалық салаларына тигiзер оң және терiс әсерлерiн қарастыру.
Экономикамыздың нарықтық қатынастарға өтуiне байланысты бәсеке түралы көп кездестiремiз. Бәсеке өз кезегiнде рыноктық экономиканың сұраныс пен ұсыныс сияқты негiзгi элементi болып табылады. Бiрақ қазiргi жағдайда қайбiр елдiң болмасын, оларда таза бәсекелестiк экономикалық рынок жоқ. Өйткенi қоғамның кейбiр салаларында көптеген кәсiпорындар бiрдей қызмет ете алмайды. Мысалы, ел аумағындағы электр желiсiн алатын болсақ ол табиғи монополия болып табылады, өйткенi бұл рынокқа бәсекелес фирма кiру үшiн ол фирма тағы да бүкiл ел аумағына электр тораптарын жүргiзуге тура келедi, ал бұл өз кезегiнде жалпы қоғамға немесе ұлттық экономикаға зиян шығындарды туғызады.
Бiрақ рыноктық экономикада қандай-да болмасын монополиялық әрекеттердi өз бетiнше жiбермейдi, оны мемлекет белгiлi бiр деңгейде әр түрлi шаралармен реттеп отырады. Оны экономикада “антимонополиялық саясат” дейдi.
Осылайша мен курстық жұмысты оындау барысындағы мақсатым мен мiндетiм монополиялық жағдайды толық қарастырып, оның теориясын және қызмет ету ерекшелiктерiн, қысқа және ұзақ мерзiмдегi монополист әрекеттерiн, монополиялық нарықтың жетiлген бәсеке рыногынан айырмашылығын қарастырмақшымын. Әрине соңғы бөлiмде Қазақстандағы осы рыноктың жалпы көрiнiсi және телекоммуникация саласындағы табиғи монополия (“Қазақтелеком ААҚ”) мысалында қарастырып өтпекшiмiн.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР

1. Аубакиров Я. А. Байжұманов Б.Б. / Экономикалық теория. Оқу құралы. – Алматы. Қазақ университетi.
2. Мэнкью Н.Г. Принципы экономикс. – Спб: Питер Ком, 1999. – 784 с.
3. Есипова В.Е. Цены и ценообразование. Учебник для вузов. – СПб:. “Питер”, 1999. – 464с.
4. Хайман Д.Н. Современная микроэкономика: анализ и применение. В 2-х т. Т. II. – М: Финансы и статистика, 1992. – 384 с.
5. Пиндайк Р., Рубинфельд Д. Микроэкономика. – М.: Экономика, Дело, 1992.
6. Мамыров Н.Қ., Есенғалиева Қ.С., Тлеужанова М.А. Микроэкономика / Оқу құралы. – Алматы: Экономика, 2000 ж. – 420 бет.
7. Мұхамедиев Б.М. Микроэкономика: Оқу құралы. – Алматы: Қазақ университетi, 2003. – 219 б.
8. Н.Ә. Назарбаев. Қазақстан – 2030. Қазақстан халқына жолдауы.
9. Кузеков А.С. Управление локальными монополями в сфере информационный услуги (на примере ОАО “Казактелеком”). Афтореферат. – Караганда. – 2004 г.
10. Экономика и права Казахстана, 2004 / №13.
11. Жайдары Ж.Б. “Этапы достижение конкурентспособности компании (на примере рынка телекоммуникации)”. // Аналитик. – 2004, №3.
12. Мамутов Б.А. “Управление финансово-экономической деятельностью предприятие (на примере ОАО “Казактелеком”). // XXI ғасырдағы “Мемлекет және бизнес” халықаралық ғылыми-практика конференциялары материалдары. – Алматы, 2003. 2 бөлiм.
        
        ЖОСПАР
КІРІСПЕ
I РЫНОК ҚҰРЫЛЫМЫ ЖӘНЕ РЫНОКТАҒЫ МОНОПОЛИЯ ТАБИҒАТЫ
1. Рынок құрылымының сипаттама белгілері
2. Монополияның белгілері мен ... ... ... ... ЖӘНЕ
ОНЫҢ ЕЛІМІЗ ЭКОНОМИКАСЫНДАҒЫ КӨРІНІСІ
2.1 Монополия және нарық жағдайындағы монополия табиғаты
2.2 Ұзақ мерзiмдi монополиялы рынок қызметi
2.3 Қазақстандағы монополиялық жағдай ... ААҚ) ... ... нарықтық экономикаға өтуiне байланысты экономикамызда микро
және макродеңгейде қатынастары күрделенiп, экономикамызға әр ... ... ... ... ... қатынастар орнап, бағаны белгiлейтiн тек
қана сұраныс пен ұсыныс деп төте айту ... ... ... ... ... ... бәсеке жағдайында және белгiлi рынок құрылымының негiзiнде
әрекет ... ... ... ... ... фирманың көлемiне, тауар
сипатына, оның рынокқа ену жеңiлдiгiне немесе ақпараттың қолда болуына
байланысты. ... ... ... бiр түрi – ... ... белгiлi бiр тауарды немесе қызметтi өндiретiн
жалғыз ... және осы ... ... алмастырушысы жоқ нарықты айтамыз.
Сондықтан мен курстық жұмысымның тақырыбын Монополия; пайда ... мәнi және ... ... деп алдым. Бұл
тақырыптың өзектiлiгi рыноктық экономикадағы монополияның орны, ... ... ... және ... ... тигiзер оң және
терiс әсерлерiн қарастыру.
Экономикамыздың ... ... ... ... ... ... ... Бәсеке өз кезегiнде рыноктық экономиканың сұраныс пен
ұсыныс сияқты ... ... ... табылады. Бiрақ қазiргi жағдайда
қайбiр елдiң болмасын, ... таза ... ... ... ... ... ... салаларында көптеген кәсiпорындар бiрдей қызмет ете
алмайды. Мысалы, ел аумағындағы ... ... ... ... ол табиғи
монополия болып табылады, өйткенi бұл рынокқа бәсекелес фирма кiру үшiн ол
фирма тағы да ... ел ... ... ... ... тура келедi, ал
бұл өз кезегiнде жалпы қоғамға немесе ұлттық экономикаға зиян ... ... ... ... ... ... әрекеттердi
өз бетiнше жiбермейдi, оны мемлекет белгiлi бiр деңгейде әр ... ... ... Оны экономикада “антимонополиялық саясат” дейдi.
Осылайша мен курстық жұмысты оындау барысындағы мақсатым мен ... ... ... ... оның теориясын және қызмет ету
ерекшелiктерiн, қысқа және ұзақ ... ... ... ... жетiлген бәсеке рыногынан айырмашылығын
қарастырмақшымын. Әрине соңғы ... ... осы ... ... және ... саласындағы табиғи монополия (“Қазақтелеком
ААҚ”) мысалында қарастырып өтпекшiмiн.
I РЫНОК ҚҰРЫЛЫМЫ ЖӘНЕ ... ... ... ... ... ... белгілері
Нарық құрылымының ерекшелiктерiн сипаттайтын ең басты көрсеткiштердiң
бiрi, осы қарастырылып отырған нарықтағы фирмалардың саны боп ... ... ... оны ... ... ... пен ұсыныс қана емес, сондай-ақ рынок құрылымы болып табылады.
Өйткенi әр рынок ... ... ... де әр ... ... сәйкес баға
құру тәсiлi және фирманың қызмет етуi де өзгеше болып келедi.
Рынок құрылымының ... ... ... ... ... ... Бiрнеше
фирма ... ... ...... ... ... суреттегi жетiлген бәсеке қалыптасу үшiн ондаған фирмалар әрекет
жасап, олардың өзара келiсiм жасауға ... ... ... ... ... үшiн ... ... әрекет жасап, олардың
өзара келiсiм жасауға мүмкiндiгi болмауы тиiс.
Жетiлген бiсекелес ... ... - ... ... ... өнiм ұсынатын тәуелсiз сатушылар саны көп және ... ... ...... ... нарықтық ұсыныстағы сату үлесi елеусiз. Сондықтан,
оның өнiм көлемi туралы өндiрiстiк ... ... ... ықпал
етпейдi, соған орай фирмалар нарықтар бағасына да әсер ете алмайды;
2. ... ... ... ... ... ақпараттар белгiлi болады;
3. Жаңа фирмалардың салаға кiруiне немесе одан шығуына тосқауылдар ... ... ... ... әсер ете алмайды, сондықтан ол бағаны
сырттан белгiленген баға ретiнде қабылдайды. Яғни, ... ... кез ... ... ... ... сатады. Олардың сұраныс
абсалюттi икемдi болып келедi.
Суреттен көрiп отырғанымыздай өндiрiлген өнiм ... (Q) ... (Po) ... ... ... өсiмi немесе шектi түсiм MR
нарықтық бағаға тең болады, яғни MR = Po. ... ... ... ... түсiм (MR) қисығы жеке фирманың сұраныс қисығымен (D)
сәйк Фирманың жалпы не ... ... ... ... ... баға
көбейтiндiсiне тең , яғни
TR = p * ... TR – ... ...... - өнiм көлемi.
Р
Р0 D = ... 2- ... ... сұраныс қисығы
Бәсекелесу деген сөздiң өзi экономикалық ... бөлу және ... бар ... көрсетедi. Дәл осы себептен де өндiрушiлер
тұтынушының сұранысын арттыру үшiн ... ... ... ... тауарды сатушылар және стаып алушылар
саны өте көп болады, ... ... ... жеке ... ... ... әсер ете алмайды. Тауардың бағасы нарықтағы сұраныс пен
ұсыныс арасындағы байланыс арқылы анықталады. Осының салдарынан ... ... ... бәсеке нарығында тауардың бағасын тұрақты деп және
өздерiнiң бақылауынан тыс деп қабылдайды. Өнiм өндiрушiлердiң ... ... ең ... ... ... ... олар ... ұтымды өнiм
көлемiн анықтауға ынталанады.
Жетiлген бәсекеге қарама-қарсы бәсеке түрi ... ... ... ... ... ... алдында бiр ғана iрi өндiрушi тұрады.
Тұтынушы қаласа да, қаламаса да ... ... ... ... ... ... ... болады. Монополистiң үлкен билiкке
ие болуына оның тауарының ерекшеленуiмен қатар, осы тауардың алмастырушысы
аз болуы да ... ... Бұл ... көре ...... экономикадағы ерекшелiктерi
Берiлген тауарды өндiретiн тек бiр ғана жеке ... бар және ... ... ... тауралар жоқ деп ұйғарсақ, онда мұндай нарық –
монополия, ал ...... деп ... Монополист берiлген тауарды
өндiретiн жалғыз фирма болғандықтан оның сұраныс ... бiр ... ... қисығы болып табылады және ұсынылған ... ... ... ... ... ... ... пайдаланып, тауардың
бағасын бәсекелес бағасынан жоғары деңгейде белгiлейдi және де ... ... ... аз ... ... Егер сатушы өз тауарының
шығару ... ... ... ... ... әсерiн тигiзе алса, онда ол
монополиялық билiкке ие болады деп айта ... ... жеке ... ... ... орнықса, онда қоғам
жалпы белгiлi шығындарға ұшырайды, себебi тұтынушылар тауарды ... ... ... ... ... баға ... Сондықтан да көптеген
елдерде ... ... ... ... ... ... iске асырылуда. Бұл заңдарға қарамастан әлемнiң барлық
елдерiнде өндiрушi-монополистер бар.
Бұл шектеулер ... Iрi ... ... ... ... ( ... ... жердi ғылым мен техниканың
жетiстiктерiн монополиялық ... ... ... жеке өндiру үшiн
үкiметтен алынған ерекше құқықтар);
3) Бәсекелесудi әдiлетсiз жүргiзу.
Iрi өндiрушiлердiң ұсақ өндiрушiлермен ... өте ... бар. ... ... iрi фирмалардың жұмыс iстеуi
тиiмдi, себебi iрi өндiрiстiң шығындары ұсақ өндiрiстiң шығындарынан гөрi
төмен болатыны ... ... ... тек қана ... ... ғана емес, сонымен қатар
құқықтық шектеулер де қорғайды. Құқықтық шектеулердiң көп тараған түрлерi ... ... ... Егер бiр ... ... өте сирек кездесетiн
шикiзат болса, онда ол ... ... ... ... ... мен авторлық құқықтар жатады. Жаңалық ашқан адам патент алмаса,
онда ол өзiне ... ... ... ие бола ... ... ... ... үшiн маңызы зор, өйткенi Кеңес үкiметi
кезiнде ойлап ... ... ... ... ... патентi жоқ
болды, сондықтан да бұларды шет елдiң адамдары тегiн пайаланды.
Бәсекенi ... ... ... ... түрi – ... ... ығыстыру мақсатында өнiмдi өзiдiк құнынан төмен бағамен сату.
Iрi фирмалар – мүмкiндiгi мол монополистер. ... ... ... ... ... да ... өздерiне тиiмсiз бағамен ұзақ уақыт сату
арқылы, ұсақ фирмаларды нарықтан ығыстырады.
Монополист ... ... ... ... тауардың бағасын
бәсекелес бағасынан әлдеқайда жоғары деңгейде белгiлейдi де ... ... ... аз ... ... ... ... өз тауарының
шығару көлемiн өзгерту арқылы рыноктық қалыптасқан бағаға ... ... онда ол ... ... ие ... деп ... жағдайда әлемдiк тұрғыдан бәсекенiң күшеюi ұлттық экономикада
белгiлi салаға ... ... ... табиғи және жоғары дамыған
монополиялардың ... ... ... ... ... “Microsoft” компаниясы әлемдегi “Windows” жүйесiнiң
бiрден-бiр монополист компаниясы болып отыр, ... осы ... ... ... ... әлемге аты танылып, жоғары пайда
табуда.
2. Монополияның белгілері мен түрлері
Рынокты ... ... ... ... ... ... ... түрлерi бар:
1) Жабық монополия, ол бәскелестен заңды шектеулер көмегiмен қорғлған;
2) Табиғи монополия, белгiлi бiр көлемдегi өнiмдi бiр ... ... ... ... одан да көп ... ... ... түсетiн өндiрiс
саласы;
3) Ашық монополия, берiлген тауарды өндiретiн тек қана бiр ... ... ... ... ... ... қорғаныш жоқ болатын
жағдай.
Бiрақ монополиялы ... ... ... ... ... ... ... болуы. Бұл көрсеткiштерге кешегi жағдайларды
жатқыссақ болады:
1) Өндiрiстiң басты ресурстарын ... ... ... ... пайда болуының ежелгi үлгiсi. Мұнда сирек кездесетiн
ресурстарға легальды тосқауылдар қояды, яғни оларға ... ... ... ... бiр ... ретiнде АҚШ-тың “Microsft” деген компьюерлiк
бағдарламалар өндiретiн компаниясын ... ... ... ... ... бәсекеқабiлеттi ұлттық табиғи монополияға жағдай жасайды. Сондықтан
мұндай монополияларға мемлекет монополиялық құқық берiп, оны ... Iрi ... ... ... Бiр ... өзiнiң бiр салаға
мамандануы соншалық, ол ... ... ... ... ... етуi, яғни бәсекелес фирмаларға қарағанда
шығындардың төмен болуы, ... ... ... сол фирма рыноктағы монополист фирмаға ... ... iрi ... ... iстеуi тиiмдi, себебi iрi
өндiрiстiң шығыны, ұсақ фирмалардың шығындарынан төмен болады. Яғни, табиғи
монополия өнiм өндiру ... ... ... етуiнен туындайды. Оны 4-
шi суреттен көре аламыз.
Шығындар
АС2
АС1 Орташа жиынтық
шығын (АС)
Q2 Q1 Өнiм ...... ... ... ... көретiнiмiз, орташа шығындар қисығы терiс ылдилы көлбеулiк
болып келедi. Монополия үшiн ... ... ... қисығы “D”
нарықтық сұраныс қисығымен сәйкес келедi. Әдетте табиғи монополистер болып
тұрғын халықты коммуалды ... ... ... ... ... қала iшiндегi жылу берумен қамтамасыз етушi. Яғни, фирма ... ... ... ... ... ету үшiн қала iшiнде жылу
беру жүйесiн тартады. Ол осы жүйесi ... ... ... халықты
жылумен қамтамасыз етедi. Егер рынокқа бәсекелес басқа фирма енуi үшiн ... ... жеке жылу ... ... ... сонымен қатар бiрнеше фирма
болса, олардың жалпы орташа шығындары өсу бағытын алады. ... ... ... фирманың қызмет еткенi тиiмдi.
3) Жеке өндiрушiге мемлекет тарапынан ерекше құқық беру. Бұл көп
жағдайда қару-жарақ ... ... үшiн ... ... өнiмдер шығару
бұл бiр ғана мемлкеттiк немесе жеке фирмада шығарылады. Егер де шығарылған
өнiм инновациялы болып, осы елде ... ... оған ... ... ... құқық бередi. Бұл шара сол фирманың өз өнiмдерiн ... ... ... арттыру үшiн қажеттi
/ 4, 257 бет /.
Бәсекелесудiң әдiлетсiз жүргiзiлуi, оның ... түрi – ... ... ... ... өнiмдi өзiдiк құнынан төмен бағамен сату.
Iрi фирмалар – мүмкiндiгi мол монополистер. Олардың қаржы мүмкiндiктерi ... ... да ... өздерiне тиiмсiз бағамен ұзақ уақыт сату
арқылы, ұсақ фирмаларды нарықтан ығыстырады. Бұл ... ... ... ... керi әсерiн тигiзедi, сондықтан мемлекет
тарапынан бәсекенi әдiлетсiз жүргiзу қадағаланады.
Экономикамыздың нарықтық қатынастарға ... ... ... ... кездестiремiз. Бәсеке өз кезегiнде рыноктық экономиканың сұраныс ... ... ... ... ... ... Бiрақ қазiргi жағдайда
қайбiр елдiң ... ... таза ... ... ... жоқ.
Өйткенi қоғамның кейбiр салаларында көптеген кәсiпорындар бiрдей қызмет ете
алмайды. Мысалы, ел аумағындағы электр желiсiн ... ... ол ... ... ... ... бұл рынокқа бәсекелес фирма кiру үшiн ол
фирма тағы да бүкiл ел аумағына электр тораптарын жүргiзуге тура ... ... өз ... ... қоғамға немесе ұлттық экономикаға зиян шығындарды
туғызады. Ол мемлекет ... ... ... ... ... ӘРЕКЕТТЕРІ МЕН ОНЫҢ МЕРЗIМ БОЙЫНША ҚЫЗМЕТ ЕТУI
2.1 Монополия және нарық жағдайындағы монополия табиғаты
Рынок құрылымында ... ... ... ... ... түрi
бұл монополиялық рынок. Монополия жағдайында тұтынушылардың алдында бiр
ғана iрi өндiрушi тұрады. Демек, ... ... және ... ... ... қаласа да, қаламасада монополистiң ... ... ... ... ... ... болады.
Мысалы, жетiлген бәсеке мен монополия нақты түрде шын өмiрде ... Олар ... ... ... ... бiр жағы басымырақ
болып келедi. Өйткенi жетiлген бәсекеде бiрдей ... олар мен үшiн ... ... ... ... ... жалған көрiнiс дүкендердiң орналасқан
жерiне, қызмет ... ... ... және ... орамының
ерекшелiгiне байланысты.
Бiздiң өмiрiмiзде жетiлген бәсеке көбiнесе астық, құнды ... ... ... көп кездеседi.
Ал монополияның толық қамтитын түрi ол сол өнiмнiң алмастырушысы жоқ,
сол өнiмдi қайта ... ... ... ... фирмаға ерекше
құқықтар беру арқылы көрiнуi мүмкiн. Сондықтан ... ... ... ... орын ... ... ... көрiнiс халыққа қызмет ... яғни ... ... жылумен және ауыз суымен
қамту салаларында көрiнiс ... ... ... ... ... табуы орынды, себебi электр торабын алатын болсақ, егер ... ... ... келу үшiн ол ... сол аумаққа өз алдына электр
тораптарын таратуға алып келедi, ол дегенiмiз артық шығындарды туғызады.
Монополиялы ... ... ... ... бұл - ... ... ... ... ... ... Ол ресурстарға:
негiзгi немесе ерекше шикiзат көздерi, инновациялық жаңалық, жоғары ғылыми
немесе бiлiм ... ... ... ... түрi ... ... ... бұл рыноктың түрiнде монополистер сол ерекше ресурстары
арқылы ел ... ... ... рынокта монополис болып табылады. ... ... ... бiр қала iшiнде бiр ғана су құдығы болып, ал
басқа су құдықтары болмаса, онда осы ... иесi ... ... ... ... монополис болып табылады. Егер шынымен де монополис тауары ... ... ... ... ... ... “су” , онда
монополис ол өнiмi максималды баға деңгейiн белгiлей ... ... ... ... ... ... бiрақ шын өмiрде
мұндай ресурстық монополиялы рынок өте сирек кездеседi. Олардың ... ... ... атап ... болады.
Мысалы, бiрiншiден Оңтүстiк Африка республикасында әлемдегi алмаз
өндiрiсiнiң 80-85% өндiрiледi және ол өндiрiс тек қана бiр ... ... Beers” ... 100% ... ... ... Әрине мұндай ауқымды
көлеммен монополис компания әлемдiк алмаз және брилиант бағаларына өзгерiс
енгiзе алады. Сондықтан, бұл компания ... ... ... ... оған ... ерекше құқық беру арқылы өз елiнiң әлемдегi рыногының
орнын ... ... ... бұлай ерекше қолдау көрсетудiң басты
мәселесi осы алмазды алмастыратын басқа да асыл тастардың көп ... ... бұл ... әлемдiк рыноктағы жарнамалық бюджетi өте көлемдi.
Ол жарнамалардың мақсаты брилиант пен алмаздың басқа асыл тастардан өзiндiк
қасиеттерiн арттыру, ылғи да ... ... ... ... қалу және
рынокта қосымша билiкке ие болу екендiгi ... ... ... ... ... ресурстық
монополиялы рыногының қалыптасуы және әлi күнге дейiн сақталып келе ... бұл ... ... ... ... қолданылатын негiзгi шикiзат
бокситтiң қайнар көздерiне жоғары дәрежеде бақылау жасауы арқылы жеттi.
Үшiншiден, көптеген жылдар бойы “Ксерокс” ... ... ... ... және ... ... енгiзу арқылы монополист болып
келе жатыр, яғни бұл рынокқа басқа фирмалардың ... ... ... ... ... ... ... бәсекелес фирмадан
айырмашылығы, нарықтық билiкке ие болған жағдайда фирма тауарына сұраныс
қисығы ... ... ... Оны ... ... көре ... ... ... ... 5 – (а) – ... бәсекелi рыноктағы фирма тауарына сұраныс
қисығы, (ә) – ... ... ... сұраныс қисығы
Монополистiң өнiм шығарушы ретiнде бәсекелестiк фирма сияқты өндiрiс
мақсаты – пайданы ең жоғары деңгейге ... ... ... ... ... бәрiне бiр баға деңгейiн белгiлейтiн ... ... ... орташа түсiмiн көрсетедi. Монополист
өндiрушiнiң пайдасы төмендегiдей формуламен анықталады.
П = TR – TC = p(Q) * Q – ... П – ... ... - өндiрушiнiң жалпы түсiмi;
TC – жалпы шығын;
Q - өнiм ... – баға ... ... ... ... ... “MR = MC” ... табылады.
Мұндағы, MR – шектi түсiм;
MC – шектi шығын.
Бұдан ... ... ... ... шығындары шектi түсiмге
тең болғанда ғана ең көп болатынын көремiз.
Ресурс ... ... ... мерзiмдi жағдайда пайданы
барынша көбейту шарты MR=MC болса, онда келесi ... орны ... = Р (1/Е +1) = ... ... мейлiнше көбейт шартын келесi түрде көрсетуге болады:
Р (1/Е +1) = ... ... ... ... жағдайда пайдаы барынша көбейту шарты
MR=MC.
МR = Р (1/Е +1) = МС
Бұдан пайданы мейлiнше көбейт шартын келесi түрде көрсетуге ... (1/Е +1) = ... ... ... икемдiлiк коэфициентi Е< 0, ... ... ... ... ... шектi шығынына қарағанда
жоғары болады, яғни Р >МС. Пайданы барынша ... ... 6-шы ... ... көретiнiмiз монополиялық нарық бағасы өндiрiс ... ... ... ... АR ... нүктесi арқылы анықталады. ... баға Pm ... ... (Р) ... В ... ... ... Q max Q2 ... ...... ... ... ... ... табу формуласы келесiдей болады.
Р = МС/ ... Р - ... ... – шектi шығындар;
Ер – сұраныстың бағалық икемдiлiгi.
Сондай-ақ монополиялы ... ... ... ... ... ... Себебi, егер де сұраныс қисығы AR мен орташа шығын қисығы ATC ... ... ... ... онда ... ... нольге тең болады. Егер,
фирманың шығындары сұраныс ... ... ... онда фирма
экономикалық зиян ... Ұзақ ... ... монополиялы рынок және монополияға қарсы
саясаттар
Ұзақ мерзiмдi кезеңде монополиялық жағдайдағы тепе-теңдiкке келетiн
болсақ ... ... ... ... ... жағдайда жалғыз өндiрушi ұзақ уақыт кезеңiнде өзiнiң
монополиялық ... ... ... Егер салада ұзақ мерзiмдi ... ... ... ... онда
манополист бiрнеше зауыттар салу арқылы өндiрiс уқымын көбейтуге ... ... ... ... ... ... негiзгi шарты жеке
өндiрушiнiң оң экономикалық пайда табуға мүмкiндiгi болуы. Экономикалық
пайда алу ... ... ... ... мен монополиялық
бағааның ара қатынастарында орнайды. Егер тауар бағасы монополист фирманың
ұзақ мерзiмдi орташа ... ... ... жағдайда ғана, өндiрушi
оң пайда алады.
Ұзақ мерзiмдi ... ... ... екi жағдайда қызмет етедi:
бiрiншi, ... ... ... кеңейту, ал екiншi бiрнеше зауытпен iстеу.
Ұзақ ... ... ... өнiмнiң ұтымды санын ұзақ
мерзiмдегi шектi шығынның шектi түсiмге тең болған жағдайында ... = ... LRMC- ұзақ ... ... ... ...... түсiм.
Өнiм шығару көлемiн ұлғайту мн ұзақ мерзiмдi ... ... ... ... ... кезде монополист тек қана бiр зауытта ... оны 7-шi ... көре ... ... ... LRMC < LRAC кезiнде монополист фмрма бiр
зауытпен жұмыс iстейдi.Егер, оданәрi өнiм шығару орташа шығындардың ... ... онда ... бiр ... ... ... ... болады.
Бұл кезде монополист екiншi зауытты салу туралы шешiм қабылдайды.
P
MC
LRMC
Pmn AC
LRAC
LRAC min
D
MR
Qm ... Бiр ... ... ... тұрған монополист фирма.
Бiзге белгiлi табиғи монополияның ... бұл бiр ... iрi ... және ... ... кiруiнiң артық шығындарды алып келуi
болып табылады. Бiрақ осы табиғи ... ... ... ... ... жоғары деңгейiн белгiлеуi қоғамдық шығындарға алып келедi.
Атап айтқанда осы ... ... ... ... зиян ... монополияларды мемлекет немесе билiк органдары әр түрлi
тәсiлдермен реттеу саясаттарын жүргiзiп отырады. Яғни, монополиялыны ... ... ... ... нарыққа әсер етуiне
байланысты ... төрт ... ... ... ... ... рынокқа алмастыру;
2) Монополия жағдайын реттеу;
3) Жеке меншiк монополияларды мемлекеттiк кәсiпорындарға айналдыру;
4) Оларға әсер етпеу.
Осы монополияны ... ... ... мемлекеттiң табиғи
монополияны ... ... ... ... және жеке ... ... ... айналдыру болып табылады.
“Монополия жағдайын реттеу” саясатын мемлекет ... баға ... ... ... ... Мысалы, электрмен
қамтамасыз ету, су тарату немесежылу беру салалары ... ... ... етiп ... ... Баға ... мемлекет
бағаның шектi шығындарға тен болатын көлемiн белгiлейдi.
Бағаны шектi шығындар ... ... ... ... қызмет етуiнде
келесiдей тәжiрибелiк мәселеге жолығады. Табиғи монополияның ... ... ... ... ... ... ... себебiнен орта
жиынтық шығындардан шектi шығындардың төмен болуы табиғи ... ... ... алып келедi. Мұндай кезде монополист фирма өзiнiң қызметiн
тоқтатуы да мүмкiн. Ал бұл болса ... ... және ... ... тудырады.
Сондықтан мемлекет бұл мәселенi шешу үшiн ... ... өз ... алу ... ... Оны ... 8-шi ... көре
аламыз.
Суреттен көрiп отырғанымыздай монополист фирма ... ... ... ... тең деп ... ... олардың зиянының пайда
болуын көрсетiп тұр. Яғни, табиғи монополист ... ... ... ... тен. Бұл ... ... iске асырғанда осы зияндарды өз
мойнына алады. Ал бұл саясаттың тиiмдiлiгi қоғамға тиедi, яғни ... бұл ... ... болып табылады. Бiздiң елiмiзде осындай табиғи
монополияларды мемлекеттiң ... ... ... ... көруге болады.
Баға
Орта жиынтық шығындар
Реттелген Шектi шығындар
баға деңгейi
Сұраныс
Өнiм көлемi
Сурет-8 – Табиғи монополистiң өнiмiне шектеулi шығын қағидасы ... ... ... ... ... тәсiлi болып мемлекеттiң жеке меншiк
монополист фирмаларды мемлекет иелiгiне өткiзуi ... ... Бұл ... ... ... жиi ... Онда ... табиғи монополияға
жататын коммуналдық қызметтердi, яғни телефондар, электр жүйелерi және ... өз ... ... Ал ... бұл саясат почталық байланыс
саласында ... ... ... ... ... ... ... маңызды болып табылатын мұнай және газ саласына, ... ... ... ... ... металдарды өндiруде және маңызды
өнiмдер болып табылатын уран өндiрiсiнде iске асуда.
2.3 Қазақстандағы монополиялық жағдай ... ААҚ) ... ... ... өтуiне байланысты экономикамызда микро
және макродеңгейде қатынастары күрделенiп, экономикамызға әр түрлi әсерiн
тигiзуде.
Қазiргi кезде нақты ... ... ... ... ... ... сұраныс пен ұсыныс деп төте айту қиындау. Өйткенi фирмалар белгiлi бiр
рынокта, белгiлi бәсеке жағдайында және белгiлi рынок құрылымының ... ... ... ... ... ... ... көлемiне, тауар
сипатына, оның рынокқа ену жеңiлдiгiне ... ... ... ... ... ... құрылымдарының бiр түрi – монополия.
Монополия дегенiмiз белгiлi бiр тауарды немесе ... ... ... және осы ... жақын алмастырушысы жоқ нарықты айтамыз.
ҚР бойынша монополиялық жағдайын “Қазақтелеком” ААҚ мысалға алу арқылы
зерттедiм. Табиғи монополия ... ААҚ ... ... және ... ... ... ... етедi. Ал интернет
және жанұялық телефондар, сымсыз байланыс салаларында бәсеке жағдайында iс-
әрекетте болып ... ААҚ ... ... ... ... интернет, сымсыз
байланыс тораптары бойынша бәсекелестерi “Nursat”, ... ... ... ... “K- ... ... компаниялары болып табылады. Яғни
Қазақтелеком ААҚ 1990 жылы осы ... ... ... ... 85% ... ал 2004 ... мәлiметтер бойынша ақпарат және
интернеттегi үлесi 58%
Қазақстанда қазiргi таңда ... ... ... ... компаниялар саны күннен күнге көбейiп, бәсекелi
орта қалыптасуда. Бұл бiр ... ... ... үшiн ... ... ... ... қамтамасыз етуiне әкеледi.
Мысалы “Қазақтелеком” ААҚ өзiнiң ... ... ... үшiн
әлемдiк интернет жүйесiн ADSL –ге қосылатындығын айтты. ADSL жүйесi жылдам
әрi сапалы қызмет етедi. Сондай-ақ бұл ... бiр ... ... және ... ... болады. Яғни “Қазақтелеком” ААҚ ADSL
технологиясына қосылу арқылы тұтынушылардың ... және ... ... ... екiншi жағынан “Қазақтелеком” ААҚ аймақаралық және ... ... ... ... монополист компания болып табылады.
Ол монополист ретiнде және телекомуникация саласында ұлттық компания
ретiнде ... екi ... ... өз ... ... ... өзiнiң телекомуникация қызметiн халықаралық стандартқа сәйкестiру
болып ... ... ... бүгiнгi таңда “ ұлттық ақпараттық
супер магистрал” ... және ... ел ... ... ААҚ 2003 жылға қорытынды шығара келiп, компания иновациялық
телекомуникация жүйесiн ... ... ... ... 2400 ... ... тартумен сәттi аяқтады, сондай – ақ ... ... және ... ... жылы ... ААҚ 1600 км ... “Солтүстiк” торапты
аяқтамақшы.
Ұлттық компаниямыз “Қазақтелеком” ААҚ халықаралық және аймақаралық
бесекелестiкте орны өте ... ... ... бұл компаниясын қолдау
арқылы бiз әлемдiк рыноктағы шетел компанияларына ... бере ... ... компания алдында екi ... ... ... ... ... ... арттыру және өзiнiң телекоммуникация қызметiн
халықаралық стандарттар саласына енгiзу.
Осылайша компанияның таза ... ... ... ... ... ... ААҚ ... мақсаты
Анализ көрсеткенiндей, телекомуникация саласында басты ... ... ... мен каналдары ... ... ААҚ ... ... басты элементi бұл ... ... мен ... ... ... ... ... дамыту болып табылады. Бұл шара бүгiнгi таңда iске ... ... ... ААҚ ... аумағында жүргiзiп жатқан “Ұлттық
ақпараттық супермагистрал” торабынан көруге болады.
2003 жылы“Қазақтелеком” ААҚ ... ... ... ... ... қызметтерiн аяқтады, оның ұзындығы 2400 км құрап отыр.
Сондай-ақ Солтүстiк Қазақстан мен ... ... ... ... iске қосты, яғни ол: Петропавл – Көкшетау – Астана ...... - ...... ... ... Жобаның
құны 40,2 миллион евроны құрады және жобаға ... ... ... компаниясы. Алдағы жылдары Қазақстанның басқа аймақтарына ... ... ... ... ... ... 14 ... автоматты станцияларды және 18 елмен
байланыс орнатуда. Яғни, елiмiз көлемiнде “цифровой” байланысты ... ... ... ААҚ ... байланыс супермагистрал”
жобасын толығымен iске ... 2006 жылы Азия мен ... ... ... iрi ... ... ... Бұл жоба
елiмiздiң 80% халқын қазiргi заманғы байланыс жүйесiмен қамтамасыз етедi ... ... 2007 ... қарай елiмiздiң Алматы қаласында
халықаралық қаржы орталығы ... бұл ... ... үшiн ең ... ... ... саласын және интернет тораптарын халықаралық
стандарттарға енгiзiп, олардың қызмет ету жылдамдылығын ... ... ... келетiн болсақ, “Қазақтелеком” ААҚ ұлттық
компаниямызды табиғи ... ... ... тұру өте ... ... ... елiмiздiң экономикалық өсуiмен байланысты алдағы жылдары
байланыс және басқа қатынастар ... ... ... ... ... ... компанияларына кетпей ұлттық компанияларда
қалғаны тиiс. Ал компания пайдасы халықтың қызметiне жұмсалады.
Ұлттық ... ... ... ... ... ... әлемдiк рыноктағы орнын ерекшелеп, Президентiмiз жолдауындағыдай
“Елiмiздi әлем таныған алдынғы қатарлы елдер” санатына қосады.
ҚОРЫТЫНДЫ
Қорыта келе, рынок құрылымының қызмет ету ... ... ... түрде толық зерттеу, ұлттыө экономиканың тиiмдi ... ... ... ... құрылымына байланысты және олардың рыноктағы
салмағына байланысты экономиканың әр ... әр елде әр ... ... ... ... экономикамыздағы рыноктық қатынастардың
күрделенуi көптеген мәселелердi талқылауға қажет етiп ... ... ... ... түрi ... ... мен ... рыноктың қызмет
етудiң ерекшелiктерi көрiнуде.
Осы рынок құрылымдары өз кезегiнде өзiнiң қызмет етуiне байланысты
экономикаға, ... ... және ... ... ... етуi, оның түрлерiде әр түрлi екенi белгiлi.
Осындай ... ... бiр түрi ... ... ... пайда болуының және оның басқа рынок құрылымдарынан ерекшелiгi
өндiрушiнiң ... ... ... ... ... ... ... енуiне тосқауылдардың болуы және монополист фирма баға саясатын
өзi iске асыратын болуы тиiс.
Сонымен, монополия ... ... бiр ... ... қызметтi
өндiретiн жалғыз фирма және осы тауарды жақын ... жоқ ... Бұл ... ... баға ... ... ... енгiзе
алады.
Экономикалық тұрғысынан келетiн болсақ, “Қазақтелеком” ААҚ ... ... ... ... ... тұру өте ... ... өйткенi елiмiздiң экономикалық өсуiмен байланысты алдағы жылдары
байланыс және ... ... ... ... ... ... ... шетел компанияларына кетпей ұлттық компанияларда
қалғаны тиiс. Ал компания пайдасы ... ... ... ... ... ... ... қабiлеттiлiгiн артыру елiмiздiң әлемдiк
рыноктағы орнын ерекшелеп, Президентiмiз жолдауындағыдай “Елiмiздi әлем
таныған ... ... ... ... ... ... ... саласындағы монополия жағдайында келесi
iс-шараларды атқаруымыз керек:
1) Телекоммуникация саласында интернет және ... ... ... жолмен жетiлдiру, ал ел аумағындағы қалааралық және жергiлiктi
телефон байланысында табиғи монополияны сақтап қалу, яғни ... ААҚ ... ... Осы ... белгiлi дәрежеде мемлекеттiк реттеудi iске асыру, оның
бiрден-бiр әдiсi ... ... ... ... ... ААҚ байланыс саласындағы дамуы екi кезеңнен тұрады,
яғни өз қызметiнiң тиiмдiлiгiн арттыру және ... ... ... ... ... ... ... рынокта жоғары бәсекеқабiлеттiлiгiнiң артуы үшiн жоғары
дәрежелi технологиялармен қызмет етiп, ... ... ... ... ... Азия мен ... арасындағы байланыс көпiрi болуы
керек.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
1. Аубакиров Я. А. Байжұманов Б.Б. / ... ... Оқу ... ... ... ... Мэнкью Н.Г. Принципы экономикс. – Спб: ... Ком, 1999. – 784 ... ... В.Е. Цены и ... ... для вузов. – СПб:.
“Питер”, 1999. – 464с.
4. Хайман Д.Н. ... ... ... и ... В 2-х ... II. – М: ... и ... 1992. – 384 с.
5. Пиндайк Р., Рубинфельд Д. ... – М.: ... ... ... Н.Қ., ... Қ.С., Тлеужанова М.А. Микроэкономика / Оқу
құралы. – Алматы: Экономика, 2000 ж. – 420 бет.
7. ... Б.М. ... Оқу ...... ... 2003. – 219 ... Н.Ә. ... Қазақстан – 2030. Қазақстан халқына жолдауы.
9. Кузеков А.С. Управление локальными монополями в сфере ... (на ... ОАО ... ...... ... ... Экономика и права Казахстана, 2004 / №13.
11. Жайдары Ж.Б. “Этапы достижение конкурентспособности ... ... ... ... // ... – 2004, ... Мамутов Б.А. “Управление финансово-экономической ... (на ... ОАО ... // XXI ғасырдағы
“Мемлекет және бизнес” халықаралық ғылыми-практика конференциялары
материалдары. – Алматы, 2003. 2 ... ... ... ... ... ... бәсеке
- Астық;
- Сүт өнiмдерi.
Олигополия
- Шикi мұнай;
- Теннис добтары
Монополия
- Су ... ... су ... ... ... ... көп болуы
Iрi жалғыз
фирма
Өнiмнiң ерекше болуы
Монополия
Монополиист зияны
Компанияның таза пайдасының өсуi
“Қазақтелеком” ААҚ стратегиялық мақсаты
Қызмет көр- сету аумағын және ... ... ... және тарифтiк саясатты оңтайлау.
Қызмет және өзiндiк құнының төмендеуi.
Бәсекелес ортны тиiмдi ...

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 27 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Монополия мен табиғи монополия12 бет
Табиғи монополияны мемлекеттік реттеуді жетілдіру72 бет
Қазақстан Республикасының көлік саласын ұйымдастыру99 бет
Қазақстан Республикасының көлік саласында табиғи монополия құрылымдарын мемлекеттік реттеу77 бет
Маркетинг жоспарлары және оның түрлері8 бет
Рыноктық шаруашылық3 бет
Стратегиялық жоспарлау үдерісі8 бет
"Рыноктық экономикадағы инновация."35 бет
: көркем әдебиеттің табиғаты, ерекшелігі және мәндері.әдебиет теориясындағы әдеби шығарма, орта және автор мәселелері. әдеби туынды және оның мазмұны мен құрылымы5 бет
Автомобиль жолдарын табиғаты күрделі ауданда жобалау25 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь