Қазақстан Республикасындағы зейнетақы жүйесінің дамуы: теориясы, тәжірибесі

1 ХАЛЫҚТЫ ЗЕЙНЕТАҚЫМЕН ҚАМТАМАСЫЗ ЕТУ ЖҮЙЕСІН БАСҚАРУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ ЖӘНЕ МЕТОДОЛОГИЯЛЫҚ АСПЕКТІЛЕРІ
1.1 Халықты зейнетақымен қамтамасыз ету жүйесінің талдаудың және бағалаудың негіздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 6
1.2 Зейнетақымен қамтамасыз ету жүйесін реформалаудың ерекшеліктері..11
1.3 Зейнетақымен қамтамасыз ету жүйесінің шетелдік тәжірибесі ... ... ... ..20

2 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДА ХАЛЫҚТЫ ЗЕЙНЕТАҚЫМЕН ҚАМТАМАСЫЗ ЕТУ ЖҮЙЕСІ: ЖАҒДАЙЫ ЖӘНЕ ОНЫҢ ҚЫЗМЕТІНЕ БАҒА
2.1 Халықты зейнетақымен қамтамасыз ету жүйесінің қалыптасуы мен дамуы ... ... .27
2.2 Қазақстан Республикасындағы Жинақтаушы Зейнетақы жүйесінің қазіргі жағдайына талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...39
2.3 Қазақстан Республикасындағы зейнетақымен қамтамасыз ету мәселелері және оны мемлекеттік реттеу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..48

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 55
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
        
        «Қазақстан Республикасындағы зейнетақы жүйесінің дамуы: теориясы,
тәжірибесі».
МАЗМҰНЫ
1 ХАЛЫҚТЫ ЗЕЙНЕТАҚЫМЕН ҚАМТАМАСЫЗ ЕТУ ЖҮЙЕСІН
БАСҚАРУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ ЖӘНЕ МЕТОДОЛОГИЯЛЫҚ АСПЕКТІЛЕРІ
1. Халықты ... ... ету ... ... және ... ... ... ету жүйесін реформалаудың ерекшеліктері..11
3. Зейнетақымен қамтамасыз ету жүйесінің шетелдік тәжірибесі……........20
1. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДА ХАЛЫҚТЫ ЗЕЙНЕТАҚЫМЕН ҚАМТАМАСЫЗ ЕТУ ... ЖӘНЕ ОНЫҢ ... ... ... ... ... ету жүйесінің ... ... ... ... ... ... жүйесінің қазіргі
жағдайына
талдау………………………………...........................................39
3. Қазақстан Республикасындағы зейнетақымен қамтамасыз ету мәселелері және
оны мемлекеттік реттеу………………………………………………48
ҚОРЫТЫНДЫ…………………………………………....................................55
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
1. ... ... ... ЕТУ ... ... ЖӘНЕ
МЕТОДОЛОГИЯЛЫҚ АСПЕКТІЛЕРІ
1. Халықты зейнетақымен қамтамасыз ету ... ... және ... ... ... қорғаудың құрамдас бір бөлігі ретінде оның
зейнетақымен қамтамасыз ... ... ... ... ... ... ең бір күрделі түрі ретінде қарастырылады.
Зейнетақы жүйесі мемлекеттің ... ... әсер ... ... ... мен ... ... қызмет етуіне, сондай-ақ ... ... ... және ұрпақ аралығында табыстың қайта бөлінуіне
өз ықпалын тигізеді.
Қоғамның еңбекке қабілетсіз мүшелерін қолдаудың материалдық негізі
зейнетақы ... ... ... (лат сөзі ...... ... ... азаматтарға, мүгедектерге, асыраушы адамынан айырылған
отбасына және заң ... ... өзге ... ... ұдайы ақшалай төлем. Зейнетақы бюджеттен тыс ... ... ... жеке ... ... ... қорынан құралған
зейнетақылық және сақтандыру қорлары арқылы беріледі /1, ... екі ... ... ие. Оны ... ... ... ... қажеттіліктерін қанағаттандыратын мүмкіндік
ретінде қарастыруға болады. Сондай-ақ зейнетақы қоғамдық ... ... ... салымын өлшейтін көрсеткіш болып табылады.
Зейнетақы әлеуметтік сипаттағы ақшалай төлемдерге ... ... ... экономикалық категория ретінде бірнеше айырықша
белгілерге ие.
Біріншіден, зейнетақы ... ... ... ... яғни
еңбекке қабілетсіз азаматтарға, соның ішінде жасы бойынша еңбекке
қабілетсіздерге, ... ... ... ... зейнетақы алу құқығы әдетте ұзақ еңбектік кезеңнен кейін бірақ
беріледі. Үшіншіден, зейнетақы еңбекке қабілеттілігі бар кезінде жасалған
еңбек салымының ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету туралы »
заңында « зейнетақы » деген түсінік ескерілген. Бұл ... ... ... ... ... ... жиынтығы.
Аталған заң бойынша келесі зейнетақы төлемдері тағайындалған:
1) Орталықтан – 1998 жылдың 1 қаңтарындағы жағдайы бойынша еңбек ... ... кем емес жеке ... ақша ... ... ... жүзеге асырылады;
2) жинақтаушы зейнетақы қорларынан (ЖЗҚ) – ... ... ... ... бойынша жүзеге асырылатын алушыларға
зейнетақы жинақтарын төлеу /2, 54б/.
Зейнетақы халықты әлеуметтік қамтамасыз етудің бір ... ... ... ету – бұл ... ... қабілетсіздерін және
қартайғандарын қоғам есебінде асыраудың формасы немесе түрі.
Экономикалық ... ... ... ету – ... ... табыстың бір бөлігі. Зейнетақымен ... ... ... ... бір ... ... ол екі құраушыдан
тұрады: зейнетақылық ... ... ... ... қамтамасыз ету) және әлеуметтік зейнетақы (әлеуметтік көмек).
Сақтандыру приципіне негізделген ... ... ету ... жеке ... ... ... міндетті немесе ерікті болуы
мүмкін /3, 217б/.
Зейнетақымен қамсыздандырудың басты мақсаты ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Барлық еңбекке қабілетсіз мүшелерді үш топқа бөлуге болады:
1) ... ... ... ... яғни ... еңбектік
өмірінде белсенді жұмыс атқарған және зейнеткерлік жасқа ... ... ... ... қабілетсіз болғандар, яғни еңбектік және қоғамдық
міндеттерді атқару процесі кезінде еңбекке қабілеттілігін жоғалтқан
азаматтар.
3) Балалық ... ... ... ... яғни жастайынан мүгедек
болып қалғандар және адамның еңбек етуге ... ... ... ... азаматтар мелекеттік бюджет есебінен ... ... яғни бұл ... ... элементі қатысып тұр.
Аталған топқа «ең төменгі күнкөріс деңгейі» деген түсінік сай ... ... ... ... үшін ... ... табылатын өмірлік маңызы ... мен ... ... анықталады /4, 45б/.
Күнелтудің ең төменгі деңгейінен аз табысы бар халықтың ... ... ... ... санды көрсеткіш болып табылады. Күнелтудің ең
төменгі деңгейі – ... ... ... ... физиологиялық және
әлеуметтік қажеттілігін қанағаттандыратын қоғам қабылдаған ең аз ... мен ... ... ... ... /1, ... ... үш негізгі функцияларын (мақсаттарын)
атап көрсетуге ... ... ... ... қалыпты тұрмыс деңгейін
қамтамасыз ету;
2) еңбекке қабілеттілігін әртүрлі ... ... ... ... ... ... ... үшін және қоғамның жұмыс істемейтін мүшелері
үшін өмір сүрудің минималды деңгейін қамтамасыз ету.
Экономистер халықты ... ... ету ... ... категория ретінде қарастырады, яғни аталған категорияны
зерттуге экономикалық және әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... параметрлері (табыстар,
тұтыну) және тұтыну ... ... және ... ... ... ... қызметі табылады. Халықты ... ... ... ... ... ... құрылымындағы зейнеткерлердің жағдайын анықтайды /5, 12б/.
Жалпы әдебиеттерде зейнетақымен қамтамасыз ету жүйесін екі негізгі
топқа ... ... ... ... ... ... бюджеттік
(қорланбаған) және сақтандыру (қорланған). Бюджеттік жүйе ... ... ... ... өзге ... ... ... және оны ағымдағы зейнетақыны төлеу үшін
бөледі. ... ... ... ... қаржылық
нәтижелері толығыменен шоғырландырылған қаражаттарға байланысты болады. Бұл
топқа мемлекеттік зейнетақы жүйелері жатады /6, ... ... тыс ... қаржы қаражаттарының жиынтығы
ретінде Орталық немесе жергілікті билік органдарының ... ... тыс ... – бұл ... ресурстарының кеңейтілген ұдайы өндірісін
қамтамасыз ету мақсатында құрылған қорлар және ... ... ... ... ... үшін мемлекеттің ұлттық табысын қайта бөлудің
бір формасы болып табылады. ... тыс ... ... ... ... құрайды. Осыған байланысты қорлар екі түрлі бағытта ... ... өте ... тағайындауларға қаражат бөлінген кезде;
2) өзінің жеке табыс көзінен /6, 103б/.
Қазақстанда бюджеттен тыс зейнетақы қорларының қалыптауы өз ... ... ... ... ... ... ... бөлігін функционалды мақсаттарға оңашалау; мемлекеттік бюджеттің
тапшылығын ... ... ... және т.б. /7, ... ... ... ... байланысты: мемлекеттік және
мемлекеттік емес; салымшылардың қатысу сипатына қарай: міндетті және ... ... ... ... зейнетақы жүйесі ұлттық, аймақтық,
корпоративті (салалық, жеке кәсіпорындардың) ... ... /3, ... ... ... ... ... институты
ретінде мемлекеттік емес әлеуметтік-сақтандыру қорлары, оның ішінде ... ... емес ... қорлары қатысады.
Қор (франц. fond, лат. fondus) – ақша қаражаттарының қоры, ... ... ... бір ... жұмсау үшін (мысалы, зейнеткерлік
қор) бір жерге жинақталған ақшалай және заттай қаражаттар /1, 354б/.
Зейнеткерлерге зейнетақы төлеу және ақша ... ... ұйым – ... ... қорлары (pension funds) – максималды жоғары табыс алу
мақсатында инвестицияланатын мемлекеттің және жеке ... ... ал бұл ... ... ... ... құру үшін ... қоры ретінде ақша ... ... және ... ... және ... ... үшін пайдаланумен айналысатын
ұйым танылады. Әрбір зейнетақы қоры өзінің ережелеріне сәйкес жұмыс істейді
және жеке-дара ... ... ұйым ... табылады.
Салым өлшемі белгіленген қорлар мынадай түрлерге бөлінеді:
1) жинақтаушы қорлар: жұмыс беруші әрбір жұмысшының еңбек ақысынан нақты
пайыз түрінде ... ... ... ... құрылған қорлар: жұмысшының құқығы бар кіріс бөлігі
оған беріледі, ал қалған бөлігі (ақшалай немесе ... ... ... ... ... қорлары: жұмысшы еңбек ақысының бөлігін өзі зейнетақы қорына
бөледі, жұмыс беруші қосымша сома ... ... ... немесе зейнетақы төлемі белгіленген жоспарды
құруда ... ... ... ... ... ... яғни зейнеткерлік жасы келгенде зейнетақымен қамтамасыз ету
үшін қаражатты жинақтау ұсынылады. Берілген ... ... сол, ... ... ... етуде қамсыздандырылған кепілдіктер
береді. Кемшілігі – жұмысшыда болашақ салымдарын төлеуде, оның ... ... ... ... ... мүмкін.
Зейнетақы қорларының теориялық негізі оның ақша ... және оны ... ... және ... төлеу үшін
пайдалануымен айналысатын ұйым болып ... ... ... ... ... ... көбейтеді, көптеген зейнетақы қорлары
экономиканы басқарудың маңызды тұтқаларына айналады.
Халықты ... ... ету ... дамуының теориялық
аспектілеріне жақындай отырып, ... ... ... бар
институттарын қарастыру қажет, институттар ретінде, ережелер мен нормалар
жиынтығы және оларды ... ... ... түсіндіріледі. Олардың
көмегімен салымшылар мен зейнетақы қорлары ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етудің үш негізгі базалық институттарын бөліп
көрсетуге болады:
1) ... ... ... ... ... ... зейнетақымен қамсыздандырудың ерікті түрдегі институттары.
Мемлекеттік және мемлекеттік емес зейнетақы институттарының құрудың
әлеуметтік, экономикалык-ұйымдастырушылық негіздері әртүрлі /8, 184б /.
Мемлекеттік ... ... ету ... зейнетақыны төлеуді
жүзеге асырады. Бұл әлеуметтік қорғау институтының тіршілігін көрсетеді.
Аталған институттың ... ... ... ... ... және ... бюджеттен тікелей қаржы бөлу болып табылады.
Еңбек зейнетақысын төлеуді ... ... ... иелігіндегі
мемлекеттік зейнетақымен қамтамасыз ету жүйесі қарастырады. Берілген
зейнетақыны төлеу ... ... ... ... ... негізделеді. Берілген жағдайда ... ... ... ... ... ... қорлар болып табылады.
Ерікті түрдегі зейнетақымен қамсыздандыру ...... емес ... институттары, зейнетақы қорлары және басқа да
қаржылық ұйымдар, зейнетақымен қамтамасыз етудің мемлекеттік ... ... Ол ... ... ... зейнетақымен қамтамасыз
етудің мемлекеттік жүйесінің орнына құрылады, ... емес ... ... ... ... ... алады. Оның құрамына
мемлекеттік емес зейнетақы қоры, қамсыздандыру полисі, ерікті зейнетақылық
қамтамасыз ... ... ... ... инвестициялық қор,
зейнетақылық банкілік есеп және түрлі мекемелер ... ... ... ... ... бейімделген. Ол әсіресе адамдардың мүддесіне
бағдарланған саяси, экономикалық, ... ... ... ... ... жеке және ... зейнетақымен қамсыздандырудың
қаржыландыру көздері – жұмысшылардың зейнетақы салымдары, жұмыс берушілер
салымдары, зейнетақы төлемдері мен ... ... ... ... ... экономикалық инфрақұрылымының
элементі болып табылады, ал ... ... ... ... тұтыну тауары ретінде қарастырылуы мүмкін, ... ... ... ... ... ... ... – бұл экономикалық қатынастар, олар
экономикалық ... ... ... жағынан, зейнетақылық
қатынастар – бұл әлеуметтік қатынастар, ... олар ... ... ... ғана ... ... сонымен қатар адамның
қажеттілігіне, өмір сүру ұзақтығына, жеке және психологиялық ... ... ... ... ету ... реформалау ерекшеліктері
Қазақстанда зейнетақымен қамтамасыз ету жүйесін реформалауда,
берілген салада мемлекет рөлін ... ... ... зейнетақы
жүйесінде (ЖЗЖ) заңдылық, қаржылық, басқару, бақылау әрекеттеріне мемлекет
жауапты.
Қазақстанда жаңа экономикалық қатынастардың ... ... ... ... ... ... ... нарықтық
жүйесіне өтуіне алып келді.
БҰҰ-ның классификациясы бойынша Қазақстан «ескі » ... ... ... Елдегі соңғы қолжазба мәліметі бойынша 65
жастан және одан ... ... ... ... 1042,5 мың адамды немесе
республикадағы жалпы тұрғындар құрамының 6,9 %-ын құрайды /9, 38-40б/.
Қазақстанда жаңа ... ... ... мемлекеттік
әлеуметтік қамтамасыз етуден тұрғындарды әлеуметтік қорғаудың нарықтық
жүйесіне өтуге алып келді. Елдегі ... ... яғни ... ... ... және миграциялық процестердің төмендеуімен
сипатталатын демографиялық жағдай зейнетақы реформасын ... ... ... ... ... көптеген елдерінде өзекті
мәселе болып табылады. ... ... ... талқылау және
оған дайындық жүргізіледі. Бірқатар мемлекеттерде зейнетақы ... ... ... ... ... кіріс құруға мүше бола
алмайтын өсіп келе жатқан қарт адамдар ... ... ... ... ... ... ... төлеуге кететін қоғамдық шығынның,
деформацияланған жүйеге қысым ... ... ... ... ... ... зейнетақымен қамтамасыз ету іс-тәжірибесін реформалау
қажеттігін ... ... ... ... ... сипатқа ие
екендігін ерекше атап өткен жөн. XX-шы ... ... әлем ... реформалары белсенді жүргізіле бастады.
60-шы жылдардың ортасында біздің елімізде 3 млрд адам ... ... ... ... ... саны 6 млрд ... өсті. Алайда
қазіргі кезеңде, БҰҰ-ның бағалауы бойынша, мәселен Еуропада тұрғындардың
өсімі іс жүзінде ... /10, 38-40б ... ... ... ... таяу ... қарт адамдар құрамы
1,4 млрд адамға жетеді. Осылайша қарт тұрғындар үлесінің жалпы саны 2030
жылы 16 %-ға ... ... ... есебінен негізінен Азиялық ... ... ... ету мәселесі жыл сайын бүкіл ... ... ... ... ... туудың қысқаруы,
орташа өмір сүру ұзақтығының өсуімен байланысты /11, 17-18б/.
90-шы жылдардың ... ... ... жаңа ... ... ... үшін әлемдік донарлық ұйымдардың кеңесі мен техникалық
көмегіне сүйеніп, бірқатар қадамдар жасалған. Бұл ... ... ... Даму ... (АДБ) мен USAID ... мен ... ... Қаржылық көмек ретінде Әлемдік банктің 300 млн доллар көлеміндегі,
яғни оның 200 млн ... ... және ... 100 млн ... ... ... жылы ... және халықты әлеуметтік қорғау ... ... ... тобы ... Оның құрамына Еңбек және халықты
әлеуметтік қорғау Министрлігінің, Ұлттық банктің, ... ... ... бойынша Ұлттық комиссиясының және т.б. өкілдері, сонымен
қоса DAI/USAID жобасының кеңесшілері ... ... ... ... жұмысы
зейнетақы реформасы концепциясын жасау болды. DAI консультанттары бойынша
зейнетақымен қамтамасыз етудің мемлекетттік ... ... мен ... ... ... қатар зейнетақы реформасын жүзеге асыру мен
ЖЗЖ-н құру бойынша ұсыныс жасалған.
Қазақстан үкіметі жаңа ... ... ... ... ... өмірлік маңызды бірінші фазасын қолдау көмегін қажет
етті. Қазақстан ... мен ... ... ... ... ... сай, тұрақты және орнықты зейнетақы жүйесін жасау болды.
Қазақстан үкіметі мен АДБ-нің арасындағы талқылаудан ... ... ... және ... ... құру ... ... дайындық кезеңінде Қазақстанға 200 мың доллар көлемінде
өтеусіз техникалық ... ... ... ... реформалаудан кейін банк
үкіметке 2 млн 520 мың доллар көлемінде қосымша грант ұсынды. ... ... үшін ... ... ... ... ... семинарлар жүргізілді.
АДБ серіктестік, Қазақстандағы макроэкономикадық тұрақтандырудың кең
көлемді бағдарламасы құрылымдық және секторлық реформаны қолдаудағы ... ... ... ескере отырып еліміздің үкіметі АДБ-нің
директорлар кеңесіне зейнетақы реформасын ... ... үшін ... қаржы
қаражатын бөлу жөнінде өтініш жасады.
1997 жылдың 16 желтоқсанында АДБ-нің ... ... ... ... ... үшін 100 млн ... ... бағдарламалық
займ мақұлданган. Займ 1999 жылдың 30-шы маусымында жабылған.
Жоба 5 негізгі ... ... ... үшін негіз болатын ... ... және ... ... ... ... агентстволарының әкімшілік және басқарушылық
мүмкіншілігін бекіту;
3) Зейнетақы жүйесі үшін ... ... ... құру мен ... ... ... ... мен инвестициялық құралдардың дамуын
қосып, қаржылық тұрақтылықты ... ... ... ... ... ... Халықты максималды түрде тартуды қамтамасыз ету үшін зейнетақы
реформасынан хабардар ... ... ... ... (1998 жыл 31-ші ... 50 млн ... ... біртіндеп жүзеге асыруға жұмсады, атап өтсек:
1) жаңа зейнетақы жүйесінің мәліметтерінің біртұтас базасын құру;
2) зейнеткерлердің тіркелу есебін компьютерлендіруді аяқтау ... код ... ескі ... ... ... ... алдындағы қаржылық міндеттерді
орындау үшін жылдық бюджеттен ... ... ... ... ... 1998 жылдың 1-ші сәуірінен кейін ынтымақтас зейнетақы жүйесі ... ... ... ... ... ұзақ ... ететін инвестициялық құралдарды шығарумен айналысатын
мемлекеттік бағалы ... ... одан әрі ... ... қор ... отандық компаниялардың листингін құру;
7) Тұтыну бағасына минималды зейнетақыны кезеңді ретроспективтік
индекстеу ... ... мен ... ... (1998 жыл 28-ші желтоқсан) ел үкіметі 50 млн ... ... ... ... ... ... өтеу ... зейнетақымен қамтамасыз етуді реформалауды қолдау үшін пайдаланды ... ... 2000 ... ... 110 млрд ... ... қаражаттан
қамтамасыз етті.
Азия даму банкі жобасының зейнетақы реформасын қолдаудағы ... ... ... ... ... үшін негізге алынатын нормативтік және ұйымдық
базаларды құру;
2) ... ... және ... ... ... ... ... борыштарын өтеу, халық алдындағы борыштарды жою үшін
бюджеттен керекті қаржы ... ... ... жаңа ... жүйесінің қоғамдық ақпараттану деңгейін көтеру.
Дамушы елдерде зейнетақы реформасын қолдаудағы алғашқы тәжірибесі АДБ-
нің заем бағдарламасын жүзеге асыру болды.
Үкімет АДБ-мен USAID ... ... ... және жеке ... ... ... активтерін басқару бойынша компаниясы ... үшін ... ... ... ... ... құжат жасады. Бұл құжаттар зейнетақы қоры үшін сәйкес ... ... дәл ... ... ... жылдың 1-сәуірінен бастап 2000 жылдың тамызына дейін USAID пен
(IMCC/ USAID) бірлесіп зейнетақы реформасының жаңа ... ... ... ... ... ... зейнетақы активтерін инвестициялық
басқаруды, кастодиандық қызметі реттеудің жаңа ... ... ... ... ... ... жұмыс жасалған. Зейнетақы активтерін бағалау мен
есептеу әдістемесін жасауда, техникалық инфрақұрылым мен ақпараттық ... ... ... Жоба ... ... халыққа сенімділікті
жоғарылату мен салымшыларды тарту мақсатында зейнетақы ... ... ... ... үшін ... жұмыстарын жүргізуге қатысты
(республиканың әртүрлі облыстарында 10 семинар ... ... ... ... ... және ... әлеуметтік қорғау
Министірлігіндегі зейнетақы қоры қызметін реттеу агенттігі, Ұлттық Банк,
бағалы қағаз бойынша Ұлттық комиссия, ... ... ... ... ... ... қоры, зейнетақы активтерін басқару ... және ... ... ... жұмыс істеді.
1998 жылдың тамызынан бастап соңғы екі жылда «Прагма» корпорациясы
(USAID) «Бағалы ... ... ... дамуы» және «Бағалы
қағаздар нарығын дамыту» (1996-2000 жылдар) жобаларының шегінде зейнетақы
реформасын дамыту үшін база құру ... ... ... ... and Education in Support of Pension Reform Project) қолдауда
қоғамдық білім беру мен ... ... ... ... жасады.
«Прагма» корпорациясының консультанттары мен олардың ... ... ішкі ... ... ... бағалы
қағаздар бойынша Ұлттық комиссиясының нормативтік құқықтық актілері
жобасының ... ... ... ... ... ... тамызынан бастап «Прагма» корпорациясының келесі жобасы ... ...... ... мен әлеуметтік қорғауды дамыту жөніндегі
бағдарлама (қазіргі уақытта Қаржы секторын ... ... ... ол
2005 жылдың тамызында аяқталады деп ... ... Осы ... бірі ... ... жүйесінің алдағы уақыттағы дамуына
негізгі бағыттармен қолдау көрсету:
1) реттеуші органдарға нормативті-құқықтық базаны іске асыруда, ... ... ... ... мәселелерді шешуде, ЖЗҚ-ның
институттары: ЖЗҚ, ЗАББК, ... ... ... көмек көрсету (құқықтық, қаржылық ... мен ... ... ... ... зейнетақы активтерін инвестициялау үшін жаңа ... ... ... жинақтаушы зейнетақы қорының бағалауы бойынша оның алдағы
уақыттағы жекешеленуін қолдауда көмек көрсету.
Консалтингтік көмек көрсету бойынша ... ... ... ... қамтамасыз ету туралы» заңына өзгертулер
жұмысшы тобына қатысты. Қаржылық талдау бойынша кеңесшілер нарықтық ... ... ... ... ... активтерін нарықтық бағалау
методологиясын жасауға қатысты, ол активтермен басқарушы ... ... банк ... қатысуымен бағалы қағаздар бойынша Ұлтттық
комиссияда құрылған. Реттеуші органдардың сұрауына сәйкес зейнетақы ... ... ... бойынша актуарлық есеп айырысулар ... ... ... ... ... мен ... өзгеруі
бойынша есептесулер, резервтік капиталды қосқанда басқарушы компанияның
меншік капиталының жеткіліктілігіне талдау жүргізілді.
«Прагма» корпорациясының кеңесшілері ... ... жаңа ... ... зейнетақы қоры мен ипотекалық облигациялар және ... Notes (PRN) ... - ... негізгі қарызды төлеу
облигациясы.
Қазақстанның жинақтаушы зейнетақы ... ... ... кеңесшілері басты рөлде ойнайды. ... ... ... ... ... ... оның ... реттеуші және
институционалды нормативтік базасы құрылды; басқарушы ақпараттық ... жаңа ... ... ... қоғамдық мәліметтілік
жоғарылады; зейнетақы борыштары ... ... ... ... өтеу ... ... бюджеттік қаражатын сәйкес жоспарлау
жүргізілді.
Сол кезде мынадай маңызды шарттар, яғни орын ... ... ... ету, ... ... ... үшін ... ақпараттың
жүйе желісін кеңейту, еңбек ... ... ... ... ... ... ... реформасына дистрибутивтік талдау жүргізу,
сақтандыруды дамыту бойынша стратегияны ... ... қоса ... ... ... ... толығыменен орындалмады.
Қиындықтар зейнетақы реформасының бастапқы кезеңінде салымдардың
төменгі деңгейімен дамымаған жинақтаушы инфрақұрылым нәтижесінде ... ... ... ... ... институттардың қатысуы Қазақстанның
жинақтаушы зейнетақы жүйесінің қалыптасуы мен дамуына үлкен үлес қосты./12,
32-34б /.
«Қазақстан Республикасының азаматтарының зейнетақымен қамтамасыз ... заңы 1991 ... 17-ші ... ... тән ... ету ... ... қалды.
Экономика жағдайының өзгеруі осы зейнетақы жүйесінің қызмет етуін
бұзуга алып ... және оған тән ... анық ... ... мөлшері мен зейнетақы төлемдері мөлшерінің арасындағы тікелей
байланыстың жоқтығы;
2) зейнетақы ... ... ... ... үшін 25,5% ... үшін ... әкелді;
3) зейнетақы белгілеудегі жеңілдіктің үлкен мөлшері зейнетақы қорына
елеулі ауыртпалық туғызды;
4) ... ... ... ... есебінің жоқтығы
аударымның көбеюін және азаматтың жеке есеп ... ... ... зейнетақымен қамтамасыз етуді басқару жүйесі зейнетақы қаражатының
жинақтары мен шығындарын бөлу ... ... ... және ... пайдалануына мүмкіндік берді;
6) экономика себептеріне және ... ... ... ... жоқтығына негізделген зейнетақы жарналары қорлануының
төменгі деңгейі, жұмысшыларды мемлекеттік зейнетақымен қамтамасыз
етуді қолдауда ... ... ... етіп тұрған зейнетақы жүйесі көптеген зейнеткерлердің
минималды қажеттілігін қамтамасыз етуге өзінің мүмкіндігі жоқ ... және ел ... үшін ... ... ... ... ... аталған мәселелерді шешудің жаңа жолын құру
басталды, нәтижесінде зейнетақы жүйесін ... ... ... ... ... ... мәні бұрыңғы ұрпақтың ... бас ... ... өз зейнетақысының болашағын өзі анықтайды
деген қағидаға өту еді.
1997 жылдың 19-шы наурызында Қазақстан ... ... ... ... етуді реформалаудың үкімет концепциясының
жобасы құрылды. Ресми мәліметтерге ... ... ... яғни
құрамы 90-шы жылдары өсті және 1996-шы жылы 2 млн 819 мың ... ... үлес ... ... ... ... осы ... 14%-дан 17%-ға дейін
көбейді. Елде қоғамның қартаю ... ... егер ... ... жастағылар саны 1989 жылы 10%-ды құраса, 1995 жылы 12%-ға, ал ... оның өсуі 17%-ға ... ... Егер ... жүйесін реформалауға
дейін 1 зейнеткерге 3 жұмыс істеуші адамнан келсе, ол 1997 жылы 1,8-ге ... ... ... ... ұрпақ қағидасынан персоналды
зейнетақы жинақтау қағидасына мемлекеттіктен болашақта мемлекеттік емес
зейнетақы ... ... ... ... ... ... қарастырды:
1) зейнетақы жүйесін мемлекеттік реттеу;
2) азаматтар үшін өмір сүрудің минималды деңгейін қамтамасыз ету;
3) зейнетақымен қамтамасыз ету және мемлекеттің ... ... ... ... ара-жігін ашу;
4) заңды қорғау органдары мен қорғаныстарда қызмет ... ... ... ... ... ... зейнетақы жинақтарын
қалыптастыруға міндетті түрде қатысу;
5) ... ... ... ... ... етілуіне жұмысқа
қабілетті азаматтардың жеке жауапкершілігі;
6) әрбір жұмысшының зейнетақымен сақтандыруының ... ... ... ... ... ... ... инвестициялауды
тиімділеу;
8) мемлекеттік емес зейнетақы жүйесін жинақтауға азаматтардың ... ... ... ... зейнетақы сақтандыруын дамыту;
10) азаматтардың зейнетақы ... ... ... үлес қосу.
Өтпелі кезеңде мемлекеттік емес зейнетақы жүйесінде қажетті зейнетақы
жинағын жинау мүмкіндігі жоқ зейнеткерлер мен ... ... ... ... ... үшін ... тарапынан мемлекеттік зейнетақы қорынан
алған зейнетақы мөлшері сақталуына ... ... ... ... құру үшін ... ... ... талап
етілді:
1) зейнетақы жеңілдігін ұсыну, еңбек стажы мен зейнетақы есебін есептеу
тәртібін ықшамдау саясатын қайта қарау;
2) әлеуметтік ... ... ... ... мен ... жағдайдағы зейнетақы төлемдері мемлекеттік зейнетақы қорынан
мемлекеттік бюджет пен жұмыс ... мен ... ... ... ... ... мемлекеттік қамтамасыз ету бойынша барлық қызметтер мемлекеттік
зейнетақы қорына орталықтандырылады;
4) автоматтандырылған жүйе негізінде азаматтардың ... есеп ... ... енгізу;
5) әйелдер мен ер адамдардың зейнеткерлікке шығуының шекті жасының үнемі
өсуі мен теңелуі;
6) мемлекет тарапынан мемлекеттік емес ... қоры ... ... ... қамтамасыз ету, қорлардың зейнетақы активтерін басқару
ұйымдарының қызмет етуі мен зейнетақы төлеуді ... ету ... ... ... ... ... мемлекеттік зейнетақы қорын қалыптастыру көзі
азаматтардың міндетті ... ... және ... ... ... ... қамтамасыз ету реформасының осы және т.б. идеяларын
жүзеге асыру Қазақстан Республикасының 1997 ... 20 ... ... ... ... ... ету туралы» заңы болды.
Осы заңның басты кезеңдеріне тоқталайық.
Оған сәйкес ... ... ... ... ... ... - ... тұлға, нақты заң жағдайларында зейнетақымен қамтамасыз ету құқығына
ие азаматтарға, заңды тұлғаның білімінсіз кәсіпкерлік және т.б. ... ... және жеке ... ... ... ... ... жылға арналған республика бюджеті заңымен бекітілетін ресми
трансферттер есебінен зейнетақы төлемдерін ... ... ... ... ... құқығына ие, Қазақстан Республикасы үкіметімен
анықталатын уәкіл орган, ол мемлекеттік кәсіпорын формасында ... ... ... ... ... ... 1998 жылдың 1 қаңтарына дейін зейнетақы алатындарға;
2) нақты заңның 9-шы ... ... ... ... жеткендерге және
1998 жылдың 1 қаңтарына сәйкес 6 ай еңбек стажы бар тұлғаларға /13,
66б ... ... 2 ... ... жаңа Заңға сәйкес азаматтардың
зейнеткерлікке шығу жас мөлшері өзгерді, ер адамдар 25 жыл ... ... ... ... 20 жыл ... ... 58 ... шығады. Ал 1999 жылдың 1-
ші шілдесіне дейін ер ... 61,5 ... ... 56,5 ... ... 1999 ... 1-ші шілдесінен 2000 жылдың 1-ші шілдесіне ... ... 62 ... ... 57 ... ... ... сынақ полигонындағы ядролық ... ... ... ... әлеуметтік қорғау туралы» Қазақстан
Республикасының заңына сәйкес ер ... 25 жыл ... ... 50 ... 20 жыл еңбек стажымен 45 жаста зейнеткерлікке шығады.
Осы заңның 9-ші бабындағы 3-ші ... ... ... ... ... одан да көп бала туып, оларды 8 ... ... ... ... ... 5 жыл ... ... әйелдер 50 жасқа ... ... 13-14 ... зейнетақы төлемдерінің мөлшері орташа айлық
табыстың 60% есебінен жүргізіледі делінген, қажетті еңбек ... ... ... үшін ... төлемінің мөлшері жыл сайын 1%-ға өседі,
бірақ ол табыстың ... ... ... ... үшін 1995 жылдың 1-ші қаңтарынан бастап 3
жылғы жұмысы туралы орташа табысы негізге ... Оның ... ... ... және ... ... ... ССР-інде азаматтарды зейнетақымен қамтамасыз ету
жөніндегі » заңның 68-ші бабына сәйкес зейнеткерлікке шыққаннан кейін жұмыс
істеген 2 ... ... ... ... ... ... қайта қаратуға
мүмкіндігі болса, 1998 жылдың 1-ші қаңтарынан бастап бұл бап өз ... /14, 62-68б ... ... ... ... ... жарналары есебінен
жүзеге асырылады және салық заңына сәйкес салық ... ... ... зейнетақы жарнасына аудару жүргізеді. Ерікті
зейнетақы жарналары үшінші тұлғаның пайдасына аударылуы ... ол ... ... жарнасына ЖЗҚ-на үшінші тұлғаның ... үшін ... ... ... пайдасына зейнетақы жарнасы жүзеге
асырылатын алушының зейнетақы ... оның ... болу ... ... ... ... ... қалады.
ЖЗҚ-ның зейнетақы активтері төмендегілердің есебінде қалыптасады:
1) инвестициялық қызмет есебінен қалыптасатын зейнетақы ... ... ... ... ... ... да ... активтері банк-кастодиандарда сақталады. Ал ЖЗҚ-да бір банк-
кастодиан болуы керек. Банк-кастодиан зейнетақы активтерін ... ... ... ... алу бойынша және оның есеп шотымен ЗАББК-
ның қызметі туралы ... ай ... ... ... ... есебін жүргізеді.
Мемлекеттік жинақтаушы зейнетақы қоры жабық акционерлік қоғам
формасында құрылады, құрылтайшысы Қазақстан ... ... ... емес ... зейнетақы қоры:
1) ашық;
2) корпоративтік болады.
Ашық ЖЗҚ-ы зейнетақы жарнасының қабылдануын салымшылардың жұмыс орны
мен алымшының тұратын жеріне тәуелсіз ... ... ... күні ... ЖЗҚ ... ... жинақтаушы зейнетақы қоры мынадай алушыларға құрылады
-осы қордың акционерлері мен құрылтайшылары болып табылады, бір ... ... ... ... ... ... бір қор қызмет
етеді, ол ЖАҚ «ЖЗҚ ... ... ... ... мен ... ҚР-ның резиденті, заңды
және жеке тұлғалар болып табылады. Ал ... ... ... ... ... заңды тұлғалары болып табылады.
Жинақтаушы қорлардың меншік капиталы төмендегілер ... ... ... ... мен ... салымы;
2) комиссиондық сыйақылар;
3) заңмен қаралған басқа да көздер.
4) зейнетақы активтерін басқару компаниясы мыналарға міндетті:
5) зейнетақы активтерін ... ... ... ... ... активтерін бағалауды жүргізу;
7) алушылардың зейнетақы төлемдеріне зейнетақы жинақтарын бағыттау;
8) мемлекеттік емес ЖЗҚ-ы мен бағалы қағаздар нарығын ... ... ... алдында өз қызметі туралы уақытында есеп беру;
9) өз қызметі туралы ақпаратты жариялау;
10) бағалы ... ... мен ... ... ... ... ... бойынша уәкілетті органдарымен тағайындалған басқа
міндеттерді орындау.
Зейнетақы жинақтары мен ... ... өсуі ... және зейнетақы
міндеттілігімен, номиналды еңбекақының өсуімен, жаңа салымшыларды тарту ... тым аз ... ... 69-70б ... ... ... ету ... шетелдік тәжірибесі
Қазақстанда жаңа экономикалық қатынастардың қалыптасуы мемлекеттік
әлеуметтік қамтамасыз етуден ... ... ... ... ... алып келді. Елдегі демографиялық ... яғни ... ... ... және ... ... ... демографиялық жағдай зейнетақы реформасын жүргізуге ықпал
етті.
Зейнетақы реформасы мәселесі әлемнің көптеген елдерінде өзекті ... ... ... ... ... ... және оған
дайындық жүргізілуде. Бірқатар мемлекеттерде зейнетақы жүйесіне жаңартулар
жүргізілуде.
Бұл облыста ... ... ... ... пионер болып
табылады, бұл бойынша бөліп тұратын жүйе толығымен ... ... ... ... ... ... көптеген зерттеушілер,
табысты және тиімді реформа ретінде мойындаған.
Чили ... ... ... ... ... ... ... Перу, Боливия, Сальвадор) даму жолының ізімен жүрді,
кейін Мексика қатарына қосылды. Бұл реформалар негізінен Чилилік даму ... ... ... жүргізудің саяси аспектісімен
байланыстылығымен сипатталады /15, ... ... ... ... ... ... ... қызығушылық танытуда. Чили - Латын Америка елі, ... ... жылы ... ... ... және ... адамдарға бағытталған ағымдағы
кірістерден зейнетақы төлеудің мемлекеттік жүйесін ... ... ... ... ... жүйе ... әр саладағы әр түрлі зейнетақымен;
2) бюрократизмнің дамуымен;
3) зейнетақы есебінің формасының экономикалық ... ... ... ... ... ... ... сақтауды мемлекеттік қаржыландыру.
1970 жылы әлеуметтік қамтамасыз етудегі шығындар, ... ... Бұл ... ... ... ... және ... коэффициентін
өсіру есебінен жүзеге асты. Тағы бір себебі, ... әр ... ... басым бөлігін ұсыну. Бірқатар маман жұмысшылары зейнетақыға 25
жыл ... ... ... ... ... ету ... ... жағымсыз
фактілермен сипатталады:
1) түрлі зейнетақы жүйесіндегі зейнетақы төлемі мен бөлудің тұрақсыздығы;
2) зейнетақы бөліністері мен ... ... ... ... ... ... тиімді емес мемлекеттік басқару;
4) зейнетақы төлеу жөніндегі ... ... ... ақша жетіспеушілігінен өтеу қаржысының өсуі.
Әлеуметтік қамтамасыз етудің осындай ... ... ... ... ... және ... ... алып келді.
1970 жылы әлеуметтік қамтамасыз ету жүйесін жоспарлау басталды. 1981
жылы ... ... ... өскенде реформаны жүзеге асыру басталды.
Зейнетақымен қамтамасыз етудің мемлекеттік ... ... жеке ... қайта
құрылды. Осы жүйе шегінде зейнетақы өлшемі ... ... ... ... ... анықталады.
Жүйе жұмыс істеуін бастағанда, Чили үкіметі өткен кезеңмен байланысты
шығындарды алып ... ... ескі ... ... зейнетақы
төлеу жалғаса берді.
Екінші кезең, зейнетақының ескі жүйесін зейнеткерлікке әлі шықпаған
жұмысшылар үшін ескі ... ... ... байланысты. Бұл
жұмысшыларға үкімет жинақталған ... ... ... ... ... ... ... құны адамның ескі
зейнетақы жүйесінде тапқанына пропорционалды болды. Адамның ескі жүйеде
жинақтағаны мемлекеттік ... ... оның жеке ... ... Жұмысшы зейнеткерлікке шыққанда ... осы ... ... ... ... ... жалпы кірістері пайдаланылады.
Осылайша, нарықтық бағаммен облигацияларды ... ... ... ... ... ... шешті, сондай-ақ жаңа жүйеге 20 жылдан
кем емес ... ... ... ол ... ... ... ... 1982 жылдан кейін жұмысын бастағандар жаңа жүйенің шегіне енеді.
Еңбекақыдан 10 пайызды бөлініс қаржысы құрайды, ол кез-келген 21 ... ... ... ... ... жеке есепке енгізіледі.
Жұмысшылар келешекте зейнеткерлікке шыққанда үлкен сомалар алу үшін ... бөле ... Егер осы ... ... ... ... зейнетақы алуға
жетсе ол тез арада зейнеткерлікке шыға алады.
Жеке зейнетақы қорын басқарушылардың өзара екі ... ... ... ... ретінде жинау және нақты сома өлшемінде ... ... ... ... ... ақыдан үш пайызды құрайды (әрбір
бөлініске 0,25 доллар).
Зейнетақы қорына келесідей салаларды инвестициялауға рұқсат берілген:
1) ... ... ... орталық банктің бағалы қағаздары:
3) депозиттік сертификаттар;
4) қысқа мерзімді корпоративті бағалы қағаздар;
5) акциялар;
6) бағалы қағаздар және инвестициялар /16, 19б/.
Зейнетақы қорының ... 65 ... ... ... ... ... ал қалған 35 пайызы акцияға түседі, шетел инвестициясы 5
пайызын құрайды.
Инвестиция бойынша Польшаның жоғарғы ... ... 10 ... ... ... ... ... түсіндіріледі. Зейнетақы
қорының инвестициялық объектісі болып табылатын ... ... ... ... қоры ... қатаң бақылайтын мемлекеттік комитет оның
келесідей қызметтерін реттейді:
1) басқару ... ... ... ... төлемдері;
3) басқару компонияларының және зейнетақы қорларының бухгалтерлік ... ... ... ... ... медициналық комиссия әрекеті.
Чилиде ер адамдар үшін зейнетақы жасы 65-жас, әйелдер үшін 60 ... ... ... ... 10 ... ай сайынғы еңбек ақысының 50%-ін
жинағын құраса, зейнеткерлікке ерте шығуға болады. ... ... ... нұсқаларының біреуін таңдай алады:
1) Тікелей өмірлік рента қатысушы зейнетақы қорында өзінің ... ... және ... ... ... ... ... Уақытша зейнетақы өмірлік рентамен болашақта ,бұл жағдайда қатысушы
өзінің жеке ... ... ... ... ... ... ауыстырады.
Қорытынды жасай келе, 1981 ... ... ... ... нарығын
күшейтуде табыстарға жеткенін, капитал нарығында, жеке жинақтардың деңгейін
көтеруде, экономикалық дамуды ... ... ... атап өту керек,
зейнетақымен қамтамасыз ету жүйесі бірқатар ... ... ... ... жақсартуда оң ықпалын тигізді.
Зейнетақы нарығының ұйымдастырушылық ... ... ... жинақтарын ауыстыру, ... ... ... ... үшін 2004 жылы ... Польшаға Қазақстандық
делегация келді, оның құрамында тұрғындарды Еңбек және Әлеуметтік Қорғау
Министрлігінің өкілдері, Қаржы ... ... ... зейнетақы төлеу
жөніндегі Мемлекеттік Орталық, бірқатар ЖЗҚ-ы, «Ұлар-Үміт» ЖЗҚ-ы өкілдері
қатысты.
Халықаралық Федерация Компанияларының ... ... ... реформалау Шығыс Еуропадағы ең табысты деп мойындалған.
Бұл елде зейнетақы жүйесінің реформасы әлеуметтік ... ... ... ... терең реформалаудың бір бөлігі болып
табылды. ... ... ... ... ... халықты кедейліктен,
жұмыссыздықтан, аурудан, мүгедектік пен ... ... өте ... ие. ... сену ... бірнеше цифрды атау жеткілікті: орта
еңбекақыда 2062 ... ... 572 ... ... орта ... ... немесе 260 долларды, зейнетақының минималды мөлшері-500 ... ... ... ... ал ... үшін ... 130 ... мөлшерінде
төленеді.
Польша сарапшылары Чили, Швеция, Канада, АҚШ тәжірибесін меңгеріп,
егер социализм уақытынан бергі келе ... ... ... ... өзгеріссіз қалса, онда 2015 жылға ... ол ... ... ... ... ... Солидарлы зейнетақы жүйесінің
жетілген банкроттығының басты белгісі - жұмыс істеушілер есебіне аударылған
ақшаға өмір ... ... ... ... зейнетақы төлемін
қамтамасыз ететін жұмыс істеуші ... ... 1999 жылы бұл ... ... ... ... Польшада жалпы халықтың саны - 38 млн, оның
7,5 млн - зейнеткерлер, ал ... ... ... - 13,5 ... ... 1 ... бастап жеке жинақтаушы зейнетақы қорлары
өздерінің ... яғни ... ... келісім-шарт жасау
құқына ие болды. Қызықтысы зейнетақы ... мен ... ... ... ... ... қоса дін ... де
қатысты, қормен келісім жасау жұмысшының тұрғылықты жері ... ... ... 1 ... ... ... өз ... есеп шоттарына
қаражат аударуды бастай алды.
Зейнетақымен қамтамасыз етудің жаңа ... үш ... ... Ең
алдымен бұл мемлекеттік зейнетақымен қамтамасыз ету болып табылады,
реформаға дейін ... ... ... ... ... арқылы төленетін. Оның қаражаты кәсіпорын жарнасы есебінен
қалыптасқан, яғни ... ... ... ... ... басталғаннан кейін әлеуметтік сақтандыру ... ... 36,59 % ... ... түсе ... ... та бұл жарналар
екі бөлікке бөлінген:жұмыс берушіден жарналар ... ... ал ... - оның жеке ... түседі. Жұмыс берушілер аударған қаражат
ауырған жағдайда немесе ... ... ... ... үшін қор ... ... Ал жұмысшылардың өздерінің
сақтандыру жарналары оның болашақ зейнетақысын құрайды.
Зейнетақымен ... ... ... ... - ... ... жеке жинақтаушы зейнетақы қорларында болашақ
зейнетақы төлеу үшін ... ... ... ... ... қалыптастыру мен тарту және оларды төлеу
қызметін жүзеге асыру лицензиясын алу үшін ... ... 1 млн ... болмауы керек. Жеке зейнетақы қорының құрылтайшылары-ірі әлемдік
сақтандыру компаниясы және АҚШ пен ... ... ... 30 ... жас ... ... осы ... зейнетақы серіктестерін
таңдауы керек. Егер ол қор таңдауды анықтай ... онда ZUS ... ... ... кездейсоқ қор таңдайды. 30-дан 50 ... ... ... ... құқығы берілген - ЖЗЖ қатысуға немесе жоқ. Егер ... ... ... онда ол қор ... ... оның болашақ
зейнетақысы үшін жарналары ... ... ... оның жеке есеп ... ... отырады. Бірақ зейнетақы
реформасы еркектерге арналған - 65 жас, әйелдерге - 60 жас деген зейнетақы
жасына ... ... ... ... ... ... деңгейі - болашақ зейнетақыға
азаматтардың өз еркімен жинақтауы - ... ... Бұл ... ... қорларында жинақтау болуы мүмкін, бұл жерде болашақ
зейнеткердің өз меншік ... ... ... ... емес. Сонымен,
қазіргі күні Польшада үш деңгейлі зейнетақымен қамтамасыз ету жүйесі ... ... ... деңгейлі және үшіншісі ерікті:
I міндетті - бөлуші (үйлестіруші)
II міндетті - жинақтаушы
III ... ... ... ... ету ... ... ескі зейнетақы
жүйесі сақталған, ол 1999 жылы ... 50 ... ... мен ... ... үшін қызмет етеді. Ал жаңа зейнетақыға қатысатындарға,
1948 жылдың 31-желтоқсанынан кейін ... яғни ... ... ... ... ... ... тәуелсіз ЖЗЖ-қа қатысушыларға жасына қарай
градация енгізілген:
1) 30 ... ... ... ... және ... ... ... міндетті;
2) 30 жастан 50 жасқа дейінгі тұлғалар модификацияланған ескі бөлу жүйесін
таңдауға немесе екі ... де ... ... ... ... қамтамасыз етумен ZUS жұмыс істейді, ол арқылы барлық жұмысшылар
сақтандыру төлемдерін жүзеге асырады.
Әлеуметтік жоспардағы басты кезең Польша азаматтарына ЖЗҚ өз ... ... ... болып табылады. Бұл құқық ЖЗҚ анонимдік ... ... яғни ... ... ... берушіні ЖЗҚ-ны таңдау туралы
ескертпейді.
Әлеуметтік сақтандыруға аударымның жалпы мөлшері еңбекақының 36,59 %
құрайды, ол жарнаны төлегеннен ... ... ... Сонымен қоса
әлеуметтік сақтандыруға жарналар жұмысшылары арқылы (17,88 %) және жұмыс
берушілер ... (18,71%) да ... ... сақтандыруға аударылған
зейнетақы жарнасы жалпы сомада 19,52 % құрайды.
Реформаның басында мемлекеттік зейнетақы қоры болған жоқ, ... ... ... ... ірі ... ... ZUS ... 40
мың жұмысшы және 15 әскер шебінде 49 бөлімшеге ... ... ... ... ... үшін өте ... ... Мысалы, елдің шебінен осындай қордың барлық активінің 5 %-дан ... ... ... ... (Польшаның ЕС-ке енуінен бастап лимит 30 %-ға
дейін өседі деп күтілуде), ал қалған ... тек өз ... ... ... Жеке ... қоры 40 %-ға ... активін
мемлекеттік облигация сатып алуға бағыттай алады, яғни аз ... ... ... ... бағалы қағаздар. 20 %-дан көп емесін банктегі есеп шотында
сақтауға, ал 15 %-ға ... ... ... ... қордың
акциясына салынуы мүмкін.
Зейнетақы қорлары ипотека үшін және ішкі қарызды қаржыландырудың басты
көзі болды, ол 70 %-дай ... ... жаңа ... жауып
отырды.
Салымшылар өэ жинақтарын бір ЖЗҚ-нан екіншіге ... ... Егер ... осы қорға келуінен екі жыл өткеннен соң бір рет жүзеге
асырылса, онда ауыстыру ... ... ... ... егер ... ... болса - ауыз су ақылы болса (160 злота, екі жыл ... - ... ... саны бір ... екіншіге шамалы және салымшылар үшін
ауыстыру процедурасы шығынды болғандықтан, ол жылына 3 %-да ... ... ... ... ... 7 % және ай сайын инвестициялық
кірістен 5 %-ды ... ал ... ... 0,02 % ... ... 15 % инвестициялық кірістен құралады /17, 183-219б/.
Қорытындылай келе, Польша мен Қазақстанның зейнетақы жүйесі ... ... ... ... ... ... пен ерекшеліктерге
ие (кесте 1).
Кесте 1 - Польшаның ... ... ... Қазақстанмен салыстыру
|Қаржылық құралдар ... |
| ... ... ... ... |25 % аз емес ... ... ... қоса | | ... | | ... ... |50 % көп емес |- ... қағаздары «А» | | ... ... КФБ | | ... ... | | ... банк пен екінші |10 % көп емес |20 % ... ... ... | | ... | | ... ... ... |5 % көп емес |20 % ... ... бағалы | | ... | | ... мен ... |40 % көп емес |- ... бағалы | | ... | | ... ... мемлекеті мен |30 % көп емес |- ... ... ... | | ... ... | | ... ... ... |20 % көп емес |- ... ... | | ... ... ... % көп емес |- ... ... | | ... ... |15 % көп емес |40 % ... ... ... Даму |15 % көп емес |- ... ... | | ... ... |5 % көп емес |- ... ... ... мен|- |5 % ... |
|облигация сатып алу | | ... ... | | ... | | ... кәсіпорын |- |40 % ... ... ... | | ... ... |- |10 % ... ... ... | | ... акциясы | | ... |- |10 % ... ... | | ... ... |- |15 % ... ... | | ... ... |- |10 % ... |
|Рейтингтік қарыздар |5 % ... | ... ... Особенности трасформации некоторых западных пенсионных систем|
|// РЦБК, 2004, №11, с.16-19 |
2 ... ... ... ... ... ЕТУ ... ЖӘНЕ ОНЫҢ ... БАҒА
2.1 Халықты зейнетақымен қамтамасыз ету жүйесінің қалыптасуы және дамуы
Қазіргі кезеңде ынтымақты ... ... ... ... осыдан 10 жыл бұрын жасалғанын ... де біле ... емес ... ... ... тұлға ретінде 1994 жылы пайда
болған еді, бұлар Бірінші Қазақстандық ... қоры ... ... ... зейнетақы қоры, мемлекеттік емес зейнетақы ... және ... Олар сол ... заңдылық-құқықтық негіздің
жоқтығынан және техникалық инфрақұрылымның жоқтығынан қызмет ете ... емес ... қоры ... заң тек 1996 жылы ғана ... Бір ... ... ол ... жоғалтты, 1997 жылдың 20 маусымында
«Қазақстан Республикасында зейнетақымен қамтамасыз ету жөніндегі» ... ол кең ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етудің сапалы жаңа құрылысының
бастамасын негіздеді /18, 42б/.
Жаңа зейнетақы ... ... ... салушы принципі,
жинақтаушы зейнетақы жүйесінің негізгі ... ... ... ... ... ... ... жөніндегі
компания (ЗАББК), банк-кастодиандар болып табылады (2-кесте).
Сонымен қатар жинақтаушы зейнетақы жүйесі ширегінде ... ... үш ... ... ... ... зейнетақы жүйесін қатаң бақылау және зейнетақы нарығына
қатысушылардың әрекетін маманданған мемлекеттік ... ... жаңа ... ... жүйесінің қызметін заңдылық шектеу және
жинақтаушы зейнетақы жүйесінің үш ... ... ... ЗАББК, банк-кастодиандар арасында өзара бақылау жүйесін
орнату;
3) нормативтерді заңдылық ... және ... ... ... қаржы инструменттерінің деңгейін қатаң түрде анықтау /19, 42-
49б/.
Кесте 2 - ... ... ... ... бойынша ЗАББК, банк-
кастодиандар және ЖЗҚ санының динамикасы
|Жылдар ... ... |
| ... ... ... |ЖЗҚ ... |I |3 |6 |7 |
| |II |5 |7 |12 |
| |III |8 |8 |12 |
| |IV |8 |9 |12 ... |I |7 |10 |15 |
| |II |8 |10 |14 |
| |III |8 |9 |15 |
| |IV |8 |11 |16 ... |I |8 |11 |16 |
| |II |8 |12 |16 |
| |III |8 |12 |15 |
| |IV |8 |12 |15 ... |I |8 |12 |14 |
| |II |8 |11 |15 |
| |III |8 |11 |14 |
| |IV |8 |11 |15 ... |I |8 |10 |16 |
| |II |8 |10 |16 |
| |III |8 |10 |16 |
| |IV |9 |10 |16 ... |I |9 |10 |16 |
| |II |9 |10 |16 |
| |III |10 |11 |16 |
| |IV |10 |10 |16 |
| ... ... и ... ... ... системы // |
|РЦБК, 2004, №11, с.42-49 ... ... іс ... ... бастамасында, яғни 1998 жылы
1-қаңтарға қарай, 6 ... ... ... ... салымдарын
жинауда қызметін жүзеге асыруға лицензияға ие ... ... ... ... ... зейнетақы жүйесінің арнайы ... ... ... ... ... «Қазақтелеком-Үміт»
(корпоративті), «Валют-Транзит қоры» (ашық) болды, олар 1997 жылы ... ... ... ... ... ... мүшелері болды (3-
кесте). 1998 жылдың басында ашық түрдегі Қонаев атындағы мемлекеттік емес
ЖЗҚ, АЖЗҚ ... ... ... АЖЗҚ ... және мемлекеттік
жинақтаушы зейнетақы қоры лицензия алды. Екінші ... төрт ... ... ... ... ... банк ABN AMRO банк», ААҚ
«Казкоммерцбанк», ЖАҚ «Алматы сауда-қаржы банкі», АОЗТ ... ... ... ... ... өзінің кастодиалды қызметін
жүзеге асыруға лицензия алды.
1998 жылы ағымында 5 банк: Ұлттық банк (06.01.98), ААҚ ... ЖАҚ ... ... ... АТАҚ ... ... ... «Қазақ акционерлік агроөнеркәсіптік банк» (23.07.98),
АҚҚ ... ... ... ... ... ... Осындай үлгіде, 9 банк
жинақтаушы зейнетақы қорының кастодиалды ... ... ... ... ... ... ... алды.
1998 жылдың басында ЗАББК құқықтық тұлға ретінде өмір сүре бастады,
алайда ол жинақтаушы зейнетақы ... ... ... ... ... ... ... 1998 ж ... ... ... ... қызмет ете алмады, құрылған
жинақтаушы зейнетақы қоры ЗАББК-мен инвестициялық басқаруда ... ... ... ал ол ... ... ... ... жылдан бастап, қазіргі күнге дейін 20 жинақтаушы зейнетақы қоры
құрылды, олардың 6-ы, ... ... ... ... ... 2
мемлекеттік емес жинақтаушы зейнетақы қоры («Жәрдем» және ... ... ... өзге ... ... ... 2 жұп ... Үміт және ABN AMRO-КаспийМұнайГаз) атауларына
сәйкес жаңа жинақтаушы зейнетақы қорын құрды. Осылайша нарықта 2004 ... 16 ... ... қоры ... ... жинақтаушы зейнетақы қорлары бастамасынан-ақ үш топқа бөлінеді:
1) ... ... ... қоры ... ... емес ашық ... зейнетақы қоры (МеЖЗҚ);
3) мемлекеттік емес корпоративті жинақтаушы зейнетақы қоры (МеКЖЗҚ).
Зейнетақылық қызмет ... ... ... ... ... емес ... ... қоры құрайды, үлесі 72 %.
2003 жылдың басынан зейнетақы ... ... ... ... ... жаңа жинақтаушы зейнетақы қоры құрылды. Бұл
топқа «Қазақстан халық банкі» және ... ... ... қоры
жатады.
Мемлекеттік жинақтаушы зейнетақы қоры өзінің зейнетақы активтерін
басқару құқығын 1999 ... ... ... ... нақты 2003 жылы
заңдастырылды. Екі ... ... қоры ... ... нарықтың
жартысынан орын алады. Бірқатар ірі жинақтаушы зейнетақы ... осы ... ... бұлар басымдық танытуда.
Мемлекеттік жинақтаушы зейнетақы қоры жарық көргенге дейін нарықта
бірнеше мемлекеттік емес ... ... қоры ... ... ... ... қоры зейнетақы салымдарын жинау
қызметіне құқыққа лицензияны 6-шы ... ... ... ... қоры ... ... басқару компанияларымен инвестициялық
басқаруға келісім жасасты. Мұнда осы мақсатқа арнайы құрылған Ұлттық банкін
басқару компаниясымен ... ... ... ... ... ... ... ие бола отырып, яғни орталық банк бола ... ... ... жөніндегі алғашқы банк екенін атап өту керек.
Кесте 3 - Жинақтаушы зейнетақы қорларының дамуы
|№ |ЖЗҚ ... ... ... ... ... |Қайта құрылу тарихы|ЖЗҚ-ның |
| | ... ... | | ... |
| | | | | ... |
| | | | | ... |
| | | | | ... |
| | | ... |бас | | |
|1 |ЖАҚ ... ... ... 27.11.97 ... 18.12.98 ... ЖЗҚ |ЖАҚ «ЖЗҚ |
| ... | | ... 03.09.01 ... ... қайта |Ұлар Үміт» |
| |«Казахтелеком-Үміт» | | | ... | |
| | | | | ... | |
| | | | | ... ... | |
|2 ... «МеЖЗ ... ... 27.11.97 ... 18.12.98 | |АҚ «ЖЗ ... ... ... | | ... ... | ... |
| | | | ... | ... |
|3 ... « Д.А. Қонаев |10.12.97 |№0000003 10.12.97 ... 08.01.99 ... ... ... |
| ... | | | ... ... |Қонаев |
| | | | | | ... |
|4 ... ... ... ... ... 24.12.97 |№0000004 29.12.98 | |АҚ ... |
| ... ... | | | | ... |
| | | | | | ... |
| | | | | | ... |
|5 ... ... ... ... ... 26.12.97 ... байланысты|07.05.99-АОЗТ-дан |АҚ «Қонаев |
| | | | ... ... ... ... |
| | | | | ... ... ... | | | | | |м емес ЖЗҚ» |
|6 |ЖАҚ ... ... ... 29.12.97 ... 30.12.98 | |АҚ ... |
|7 |ЖАҚ ... ... ... ... 02.02.98 ... 03.02.99 | |АҚ «М емес |
| | | | | | |ЖЗҚ |
| | | | | | ... |
| | | | | | | |
|8 |ЖАҚ ... ... ... ... 02.02.98 ... 03.02.99 | |АҚ «ЖЗҚ |
| ... | | | | ... |
| | | | | | |ҰБ» |
|9 ... ... ... ... ... 11.03.98 |№0000009 22.02.99 | |АҚ «ЖЗҚ |
| | | | | | ... ... |ЖАҚ ... Ұлар» |20.03.98 ... 20.03.98 ... 23.03.99 ... |ЖАҚ «ЖЗҚ |
| | | | | ... ... ... Үміт» |
|11 |ЖАҚ «КаспийМұнайГаз ... ... 17.04.98 ... 16.04.99 ... «ABN |АҚ «ЖЗҚ ABN |
| ... | | | |AMRO ... |AMRO |
| | | | | ... |КаспийМұнайГ|
| | | | | | |аз » ... ... ... ... |№0000012 08.05.98 ... 26.04.99 | |АҚ ... |
| ... | | | | ... ... |ЖАҚ ... ... ... | ... 03.02.99 | |АҚ «ЖЗҚ |
| | | | | | ... ... |ЖАҚ ... ҚР ... | ... 03.02.99 ... «ЖЗҚ |АҚ «КЖЗҚ |
| ... | | | ... ... ... ... |федерациясы» | | | | ... ... |ЖАҚ «ABN AMRO ЖЗҚ» ... | ... 22.02.99 ... «ABN |АҚ ... |
| | | | ... 16.02.01 |AMRO-КаспийМұнайГаз|Отан» |
| | | | | ... ... | |
| | | | | ... | ... |ЖАҚ ... ... |08.07.99 | ... 08.07.99 | |АҚ «ЖЗҚ |
| | | | | | ... ... |ЖАҚ ... ЖЗҚ» |17.11.99 | ... 17.11.99 | | ... |ЖАҚ ... ... ... | ... 01.02.01 | | |
| ... | | | | | ... |ЖАҚ ... ... ... | ... 01.11.01 | | ... |ЖАҚ ... ЖЗҚ» ... | ... 23.01.02 | | ... ... ҚР бағалы қағаздар бойынша Ұлттық комиссиясының есебі | ... ... ... ... ... жүзеге асыруда алған
лицензиялары бойынша 4 топқа шартты бөлуге болады:
1) бірінші ұрпақтағы жинақтаушы зейнетақы қоры - бұл ... ... ... ... ... құрылған 6 жинақтаушы зейнетақы
қоры, яғни 1998 жылға дейін құрылған (КЖЗҚ ... ... ... МЖЗҚ ашық ... ... атындағы», АЖЗҚ
«Халықтық зейнетақы қоры», АЖЗҚ «Жәрдем және ... ... ... ... ... ... зейнетақы қоры - зейнетақы реформасының
алғашқы ... яғни 1998 ... ... ... ... 6
жинақтаушы зейнетақы қоры - ... ... ... ... ... банкінің жинақтаушы зейнетақы қоры», «Қазақмыс»
ЖЗҚ, «Ұлар», «КаспийМұнайГаз», АЖЗҚ «МұнайГаз Дем»);
3) үшінші ұрпақтағы жинақтаушы ... қоры - 1999 жылы ... ... ... қоры (МАЖЗҚ «Құрмет», АЖЗҚ «Қазақстан
Республикасындағы кәсіподақтардың кеңесі», «ABN AMRO ... ... АЖЗҚ ... ... ... ... ... зейнетақы қоры - бұлар 2001-2002
жылдары құрылған жас жинақтаушы зейнетақы қоры (КЖЗҚ ... ... АЖЗҚ ... ... ... ... қоры ) /20, 72-
73б/.
1999 жылдың бірінші жартысында нарықта ABN AMRO ... ... мен АЖЗҚ ... ... ... ... істей бастады. Олардың біреуінің пайда болуы заңды жағдай ... ... ... ... ... ... голландық брендпен, «ABN
AMRO» зейнетақы реформасының бастамасына, яғни ... ... ... ... Оның басқару компаниясы ЗАББК «ABN AMRO
ASSET Мanagement», ... ... ... ... ... басқару нарығын игеруге алғаш қадам жасады. Қазірге дейін ол
ірі ЗАББК болып сақталуда. Банкке еншілес ... ... ... ... ... нарығына үстемдік жүргізуінің жалғасы болып
табылады.
1999 ... ... ... ... ... ірі ... қоры болып табылатын «Сенім» пайда болды.
Бұл жинақтаушы зейнетақы қоры 1999 ... ... 2,5 млрд ... ... ие бола отырып, ірі жинақтаушы зейнетақы қорының ... ... жылы ... ... қоры ... ... жөніндегі комитет
еңбек және тұрғындарды ... ... ... ... ... зейнетақы қорының ... ... ... айтуынша, заңды бұзуы және жинақтаушы зейнетақы қоры ... ... ... нормативті құқықтық актілерін бұзуы себеп
болған.
Зейнетақы нарығының шымылдығы астында 1999 жылы жаңа ... қоры ... ... ... ... ол ... қорғау органдары,
қарулы күштер; басқа да құрылымдар үшін ... қор ... ... өзі оның атауын білдіреді. ... ... ... ... білдіреді. Мұнда қорғаныс ретінде, зейнетақы
жинағын қандай да бір қауіптен қорғау ұғымы емес, құқық ... ... ... ... Бұл жинақтаушы зейнетақы қоры «Сенім» қорымен қатар
пайда болды, қазіргі кезеңде соңғысынан артта ... ... ... ... үш жыл ... ... үш жаңа ... зейнетақы қоры пайда болды: «Филип Моррис
Қазақстан», АЖЗҚ «Отан», «Капитал».
Егер жинақтаушы зейнетақы қоры берілген ... ... ... жинақтаушы зейнетақы қоры корпоративті жинақтаушы зейнетақы қоры
«Қазақтелеком-Үміт» ... ... ... ... қоры ... ... құруларды басынан
өткерді. 1998 жылы мамырда ол қайта тіркеуден ... ... ... «Үміт» деп аталды, корпоративтіден ашық жинақтаушы зейнетақы қорына
ауысты. 2000 жылы қыркүйекте ашық ... ... қоры ... ... жинақтаушы зейнетақы қоры «Үмітке» бірікті.
2001 жылдың қыркүйегінде зейнетақы нарығында зейнетақы активтерінің ... ... ... және ... ... қорлары, «Ұлар Үміт» жинақтаушы
зейнетақы қорына ... ... ... ... ... зейнетақы қоры қайта құрулардан кейін мемлекеттік жинақтаушы
зейнетақы қоры және «Қазақстан халық банкінің» жинақтаушы зейнетақы ... ірі ... ... қорының үштігіне кірді. ... ... ... қоры ... активтерінің өсу динамикасы және кіріс
өлшемі бойынша көшбасшы топтарға жатады /21, 3-4б/.
2000 жылдың соңында «ABN AMRO» ... ... қоры ... жинақтаушы зейнетақы қоры жаңа жинақтаушы зейнетақы қорын
құрды. Ол «ABN AMRO ... ... ... ие болды.
1999 жылдың аяғында нарықтағы ең ұсақ ... ... ... «Қонаев атындағы мемлекеттік жинақтаушы зейнетақы ... ... ... бүкіл тарихында үш корпоративті
жинақтаушы зейнетақы қоры ... ... ... ... дейін қызмет
етеді, ол «Қазақмыс». ... ... ең ... ... ... қоры «Қазақтелеком-Үміт» ашық жинақтаушы зейнетақы
қоры болып қайта құрылды.
1998 жылдың ... ... ... емес ... зейнетақы
қорының бәсекелесу нарығының фундаменті қалыптасты.
Алты жылдық тарихында (1998 жылдан 2003 жылға ... ... ... ету нарығының орнығуы және ... ... ... ... ... 6 млн адамнан жоғары болды. 2003
жылдың соңында зейнетақы ... ... 2,5 млрд ... ... жылы ... ... алғашқы зейнетақы салымдарының ірі ағымы
пайда болды, оларды бір жерге жинау қажеттігі туындады. ... ... ... ... ... ... уақытша болса да сонда
жинақтап, нарықтың техникалық ... ... ... барлық
жинақтаушы зейнетақы қорына бөлуге болатын еді. Алайда зейнетақы төлеудің
мемлекеттік орталығы ескі зейнетақы жүйесі ... ... ... ... ... бұл ... айналыса алмады. Осы
байланыстың шымылдығының астында 1997 жылы нарықта мемлекеттік жинақтаушы
зейнетақы қоры ... 1998 жылы ... ... ... жөніндегі
ұлттық комиссия , халық ... ... ... ... ... ... ... лицензия берді. Мемлекеттік жинақтаушы
зейнетақы қорының зейнетақы активтерін басқару жөніндегі басқарма ... жыл ... жаңа ... қоры ... көрмеген жылдамдықпен
өсті: жыл соңында зейнетақы активтерінің жиынтығы бірінші кварталмен
салыстырғанда 10 есе ... 23 млрд ... асып ... ... ... ... активтері теңгелік көріністе
жылдан жылға ешқандай ауытқусыз тұрақты ... ... 1 - ... ... зейнетақы активінің динамикасы
1999 жылдың бірінші жартысында бірінші рет зейнетақы активтерінің тез
өсуі жүрді 1998 жылмен салыстырғанда үш есе ... Бұл 1999 жылы ... ... ... ... ... ... отырған кезеңде тек 65,9 %-ға өсті.
1999 жылдың қорытындысы бойынша зейнетақы ... ... ... ... 2003 ... қорытындысы бойынша 98,6 млрд теңгеге өсті.
Жоғарыда айтылғандай, ... ... ... ... ... ... ... зейнетақы салымдары мемлекеттік жинақтаушы
зейнетақы қорына аударылды, яғни зейнетақы ... ... ... үлес 100 %-ды құрады.
1998 жылдың соңына дейін мемлекеттік емес ... ... ... тек ширегін ғана ала алды. Зейнетақы реформасының екінші жылының
аяғында (1999 жылы) мемлекеттік жинақтаушы ... қоры және ... ... ... ... зейнетақы активтері сомасы теңестірілді -
52,5 % және 47,5 % (2-сурет).
Осыдан кейін зейнетақы ... ... емес ... ... ... 2004 ... ... 75 %-ды құрады. Мемлекеттік
жинақтаушы зейнетақы ... ... ... ... ... мемлекеттік емес жинақтаушы зейнетақы қорына қалады.
Сурет 2 - 1998-2003 жылдардағы мемлекеттік ЖЗҚ және мемлекетік емес ... ... ара ... ... ... ішкі ... ... жыл сайын 1,5 %
өсуде, яғни бұл жоғарғы көрсеткіш. 2004 ... 1 ... ... ... ... ішкі ... ... 8,5 % құрады. Банк
активтеріне лауазымды беру ... ... ... ... тез
өседі. Мысалы, өткен жылы банк активтерінің ... ... 1,678 ... ... ... яғни өсім 533 млрд теңге немесе +47 % құрады, ал
зейнетақы ... тек 98,6 млрд ... ... +36,6 ... ... зейнетақы қорының зейнетақы активтері
динамикасын талдау олардың тең емес ... ... ... ... ... ... нарыққа қатысуын, нарықтық үлесін көбейту жылымен
кеңейтетін ... ... қоры бар. ... жинақтаушы зейнетақы
қорының қатарына: «Қазақстан халық банкінің» жинақтаушы зейнетақы ... ... «ABN ... «Құрмет», «Валют транзит қоры»
жинақтаушы зейнетақы қорларын жатқызуға болады.
Нарықта пайда болған жас ... ... қоры да бар, олар ... ... ... өсудің рекордтық қарқынын көрсетуде. Алайда 2-
3 жылдан кейін олардың өсу көрсеткіші жалпы ... ... ... ... зейнетақы қоры өз қызметінің ... ... 100 есе ... ал ... 22 рет ... ... нарықтық ұстанымына бір ЗАББК-дан екіншісіне
зейнетақы активтерінің өсуі қатты ықпал етуде.
1998 жылы ... «ABN AMRO Asset ... және ... ... ... басқаруға лицензия алып, бірінші болып басшылыққа 6
мемлекеттік емес жинақтаушы зейнетақы қорын ... АЖЗҚ ... ... КЖЗҚ «Қазақтелеком-Үміт», «Қазақстанның халық банкінің»
жинақтаушы ... ... МЖЗҚ ... ... АЖЗҚ «Жәрдем», МЖЗҚ
«Валют-транзит қоры».
1998 жылы наурыздың аяғында ... ... ... 2,2 ... ... ... жөніндегі ұлттық комиссия директоратының шешімімен
1998 жыл ... ... ... ... ... 5 ... берілді: ЗАББК «Жетісу» (08.04.98), «Қазақстан халық банкінің»
ЗАББК-сы (05.05.1998), ЗАББК «Ақниет» ... ... ... ... және «Union» (13.08.98) (22.10.98 «BTA Asset Мanagement» деп
аталды.)
1998 жылы зейнетақы ... ... ... ... ... ... бір ЗАББК-дан екіншісінің қызмет көрсетуіне
белсенді ауыстыру жүргізілді.
1998 жылы қазанда жинақтаушы зейнетақы қоры «Үміт», «ABN ... ... ... ... ... Қазіргі кезеңдегі
ірі «Қазақстан халық банкінің» жинақтаушы зейнетақы қоры, 1998 ... «ABN AMRO Asset ... ... ... болды, кейін ЗАББК
«Қазақстан халық банкінің» атына ... ... ... 7 ... ... ... ... жинақтаушы зейнетақы қорының зейнетақы активтерін басқарды.
2003 жылдың басында зейнетақы заңдылықтарына өзгерістер енгізілуімен,
барлық жинақтаушы ... ... ... ... компаниялары,
зейнетақы активтерін инвестициялық басқаруды ... ... ... ... ... ... зейнетақы активтерін инвестициялық басқаруды
жүзеге асыратын мекеме формасындағы жаңа компаниялар пайда болды, ал ... ... ... ... қайта аталды. Зейнетақы ... ... ... ... олар ... ... ... жүзеге асыратын мекеме қызметін атқарды. Қазіргі кезеңде
зейнетақы активтерін инвестициялық ... ... ... ... ... бөлуге болады:
1) ЖЗҚ-ӨЗАБ (СУПА) – МЖЗҚ және «Қазақстанның Халық ... ... ... ... Нур-Траст.
3) ЗАИБЖАҰ – Альфа-Траст, ABN AMRO Asset Management, Жетісу, Premier
Asset Management, Bailyk asset ... ... » ... басқарушылар үшін ең ауыры екі кезең: ...... ... ... ... ... ... айырбас курсының
енгізілуі, екіншісі – 2003 жылдың ағымында теңгенің ... ... ... ... ... ... әлсіреуімен байланысты,
екінші жағдайда оның күшеюімен байланысты /22, 8-11б/.
Қарастырылған ... ... ... активтерін инвестициялаудың
қаржы инструменттері портфелінің құрылымы өзгерді, бұл қор нарығының
дамуымен және ... ... ... ... ... 4-шІ ... анық ... болады.
Кесте 4 – Қаржылық құралдар бойынша ЖЗҚ-ның инвестициялық портфелінің
құрылымы, млн теңге
|Қаржылық құралдар |01.01.99 ... ... ... ... ... |60669 |84214 |108321 |130590 |196624 ... ... | | | | | | ... ... |75 |1057 |2880 |15426 |23727 |25254 ... | | | | | | ... | | | | | | ... |- |380 |4605 |6495 |17417 |10755 ... | | | | | | ... ... | | | | | | ... | | | | | | ... |- |- |- |- |9958 |8805 ... | | | | | | ... ... | | | | | | ... | | | | | | ... ... |88 |1265 |17932 |42424 |75467 |109611 ... емес | | | | | | ... ... | | | | | | ... |- |255 |2760 |5457 |10668 |15545 ... | | | | | | ... емес | | | | | | ... ... | | | | | | ... көзі: Становление и развитие накопительной иенсионной системы //РЦБК,|
|2004, №11, с.42-49 ... ... ... дейін іс жүзінде барлық мемлекеттік емес ... айда ... ... ... басым бөлігін валюта
инструменттерін конверттеді. Алайда қандай да бір ... ... ... инвестициялық портфелі теңгелік инструменттерден тұрады.
1998-2004 жылдардың арасындағы ЖЗҚ-ның инвестициялық портфелінің
құрылымын талдау, мемлекеттік бағалы қағаздар ... 99,3 %-дан 53,64 ... ... ... ... 2003 жылы ... +4,88 %-ға өсуі ... қаржы мекемелерінің бағалы қағаздарына инвестиция ... екі есе ... ... 6,5 %-дан 01.01.04 2,93 %-ға дейін). ... ... ... ... ... үлесі өсті (8,86 %).
Жинақтаушы зейнетақы жүйесінің бастапқы ... ... ... ... және ... ... ... тұрақты болашағын
қамтамасыз ету.
Бұл көрсеткіш болашақ ... үшін ... үшін де ... 2003 жылы
зейнетақы активтерін инвестициялау кірісі 6,6 %-дан (01.01.03) 0,34 ... ... ... 5 – ... активтерінің нақты табысының орташа
салмақтанған мөлшері
| ... ... ... ... ... |9,8 |6,4 |5,83 |6,8 ... активтерінің нақты |6,72 |8,15 |6,6 |-0,34 ... ... | | | | ... | | | | ... ... Становление и развитие накопительной пенсионной системы |
|//РЦБК, 2004, №11, с.42-49 ... ... 2003 ... аяғына дейін инфляция деңгейі 9,8 %-дан 6,8 %-
ға дейін тербелуде. Қаржы инструменттерінің кірісі, яғни ... ... ... мемлекеттік бағалы қағаздар 6-7 % құрайды.
Жинақтаушы зейнетақы жүйесінің алтыжылдық ... ... ... ... ... ... ... мәселелерге техникалық,
әлеуметтік, қаржылық, ақпараттық мәселелерге толы болды.
2.2 Қазақстан Республикасындағы Жинақтаушы Зейнетақы Жүйесінің ... ... ... I-ші ... ... ... қаржылық нарығында
ұлттық валюта АҚШ-тың долларына және өзге әлемдік валютаға ... ... ... ... ... ... курс 143,33 теңге доллардан жылдың
басында 136,06 теңге/долларға дейін күшейді, маусымның аяғында, ... ... 7,27 ... ... 2004 ... басында теңгенің күшеюі жарты
жыл бойына біршама ... ... ... ... ревальвация процессі
қайтадан айналымға ие болды. Қарастырып отырған кезеңде зейнетақы нарығы
жылдың маңызды оқиғасын - ... ... ... еді. ... I-ші ... ... асады деді, кейін 2004-ші жылдың I-ші жарты
жылдығында жүзеге асады деді, алайда күткен ... ... ... IBRD ... банк ... және ... ... ұйымдастырушылары МЖЗҚ-ны жекешелендіру процесіне қатысуға
тиісті болған өзге де халықаралық қаржы мекемелері мен ... ... ... ... келмеді. Қазір Қазақстан Республикасының үкіметі
ЖЗҚ жекешелендіру мәселесіне басқа жоспарлар қарастыруда, оны сатудың ... ... Егер ... сату ... ... онда ... ... жарық көруі мүмкін, жылдың соңына қарай ... ... ... ... ... ... ... келесі жылға қалдырылуы да мүмкін.
Қазіргі кезеңде Қазақстанның ҰБ-де ... ... ... ... ... ... ... орында мұндай жағдай МЖЗҚ-ның нарықтық құңының кеңеюіне
жағдай жасамайды.
2004-ші жылдың 24-25-ші маусымында «Қазақстанның ЖЗЖ-сі: нәтижесі,
мәселелері, ... ... ... ... конференция өткізілді. Бұл
конференцияны ... ... қоры ... ... ... ... ие болды, сондай-ақ шетелдік мамандар
қатысты. Конференцияда зейнетақы нарығындағы барлық ... ... ... ... ... кірісін күшейту үшін жылжымайтын
мүлікке, бағалы металдар, өзге де ... ... ... ... ... жинағының бөлігін инвестициялау ұсынылды.
Шетелдік тәжірибе ... ... ... мен әдістер
зейнетақы жүйесі дамыған бірнеше елдерге ... ... ... ... жылдың бірінші жарты жылдығында ... ... ... келе, ең алдымен институционалды құрылымды зейнетақы нарығына мүше
негізгі ... ... ... ... ... ... ... құрамына ықпал еткен ешқандай маңызды құрылымдық
өзгерістер ... ... ... ... ... ... ... ЖЗҚ-
нан басқа мемлекеттік емес ЖЗҚ-ы зейнетақы активтерімен өзіндік басқаруға
өтпеді /23, ... ... ... жағдайға байланысты Қазақстандағы әрекет
етудегі арнайы мемлекеттік ... ... 16 ЖЗҚ, 1 ... ... емес ... және 13 мемлекетттік емес ашық зейнетақы ... ... ... ... ... ету үшін ... ие.
Зейнетақы активтерімен инвестициялық басқаруды жүзеге асыратын 10 мекеме, ... 2 ... және 6 ... зейнетақы активтеріне инвестициялық басқару
әрекетінде лицензиясы бар. Олардың ішінде 13 ЗАББК нарықта белсенді ... 11 ... ... ... жүргізуде лизенцияға
ие, олардың біреуі орталық мемлекеттік банк ал 8-і ... ... ... ... алдымен ЖЗҚ нарығындағы жағдайды қарастырсақ толық құрылымы ... ... 2004 ... басында жинақталған зейнетақы активтерін
көлемі бойынша бірінші орынға «Қазақстан халық банкінің» ЖЗҚ-ы шықты.
Динамикалық өсіп келе ... ЖЗҚ ... ... ... ... және т.б. таяу ... ... активтеріне өзіндік басқаруға
ұмтылуда. 2004 жылдың басынан ... ... ... ... ... ... ... қызмет ететін ЖЗҚ-ның 12-сі ... ие, оның ... 72 ... және 73 ... ... ... бар. ... ең өкілеттісі «Валют-Транзит Қорының» ЖЗҚ-
сы, оның филиалдық желісінің ең азы 33 ... ... бір ... ... ... ие, ... ең ірі қорлар: мемлекеттік ЖЗҚ, Халық
Банкі, Ұлар Үміт, Құрмет, Халықтың ... ... және ... ... 1 облыста біреуден.
Қазіргі кезеңде ЖЗҚ клиент базасын ... және ... ... ... ... ... ... жұмыс істеуге көбірек
көңіл бөлу керек, қағида бойынша салымшылар - консервативті ... ... ... бір ... ... ... заң бойынша жылына екі рет басқа ЖЗҚ
өтуге рұқсат етіледі.
Мынадай қорытындыға ... ... ... нарығының
институционалды құрылымының қалыптасуының аяқталуымен байланысты, соңғы екі
жылда ЖЗҚ арасында ірі ... және ... ... ... ... ... ... орын алды. 6-шы кестеде қарастырылып отырған
кезеңде барлық ЖЗЖ клиенттік базасы 344636 адамға өсті. 2004 ... ... ... ... ... саны ... МЖЗҚ ... болды, оның клиенттік базасын 2356944 адам құрайды. 2004 жылы ... ... өсіп келе ... ... ... ЖЗҚ-ы (+82 мың салымшы),
Валют-Транзит қоры (+54,3 мың адам), Ұлар Үміт (+45,6 мың ... ... ... оның ... ... ... өлшейміз. Өзіндік
капиталымен клиент ... ... ... үлесін анықтауға болады,
алайда бұл объективті емес, ЖЗҚ-ң негізгі ... - ... ... жинақтау және инвестициялау.
Кесте 6 - 2004 жылдың 1-шілдедегі ... ... ... ... ... толық құрылымы
|№ |ЖЗҚ |Банк-кастодиан |ООИУПА ... ... ... адам |Бір ... ... |
| | | ... |бөлініс | ... ... ... |
| | | | ... | |мың ... |
| | | | | ... ... мәні |9,1 |385268 |406807 |+21540 |59,8 |63,8 |+4,0 ... ... ... ... ... ... фондов и организаций, осуществляющих управление пенсионными |
|активами, за II квартал 2004 года. // «Панарома». №30, 06.08.04, ... ... ... I-жартыжылдығында зейнетақы активтерінің жинағы ... ... өсті ... 483,5 млн ... ... ... 12,7 %-ға ... көрсеткішімен 18,8 %-ға өсті /24, 141-142б/.
Қарқынды дамушы ЖЗҚ-ы ... ... ... банкінің ЖЗҚ, оның
зейнетақы активі 2004 жылдың I-жартыжылдығында 13,491 млрд теңгеге жетті,
100 млн долларды құрайды.
Дамудың жоғарғы ... ... ... ... ... ... ... отан (+24,1% ) Валют-Транзит қоры (+24,1%). ЖЗҚ-ның ең
жасы ... өмір ... ... 2-3 жыл ... ... ... алғашқы жылында-ақ дамудың жоғарғы қарқынын көрсетті (актив
өсімі -437 илн теңге ... 7,8 %). ... ... ... төмен даму
көрсеткен Қонаев атындағы ЖЗҚ ( -91 млн теңге немесе 8,7 %) және ... ... ... (+44 млн теңге немесе 5,2 %).
2004 жылдың басында зейнетақы активтерінің орташа нарықтық ... ... ... ... жартыжылдықта 26 млрд теңгеге көтерілді.
2004 жылдың басында нарықта алғашқы ... - ... ... ЖЗҚ, ... МЖЗҚ ірі ЖЗҚ-%-ның алғашқы тобын құрайды. Нарықтың 1/3-н екінші топ,
10 орташа ЖЗҚ-ы алады (ABN AMRO ... ... ... Отан)
зейнетақы активтерінің өлшемі 5-тен 30 млрд теңгені құрайды. Қалған үш ... ... ... ЖЗҚ, ... ... ... - зейнетақы активтері
5 млрд теңге, ұсақ ЖЗҚ ... ... ... I-жартыжылдығында зейнетақы активтерін басқаратын нарық
құрылымды өзгеріске ұшырамады. Зейнетақы активтерін басқаруда инвестициялық
әрекетті жүзеге асыруда 10 ... ... ие; ... ... ... ... ... (1999 жылдан) және Қазақстан Халық
Банкінің ЖЗҚ /25, ... ... ... 6 компания - ВТА Asset Management,
Bestinvest, ABN AMRO Asset Manegement, Актив-Инвест, ... АҚ ... ... - ... ... көшбасшы Халық банкінің ЖЗҚ-ы, өзінің жақын бәсекелесі
мемлекеттік ЖЗҚ-н 8 млрд теңгеге басып озды, ал ... ... ... ... активтерінің көлемі бойынша бірдей болды. Бұл екі ... ... ... ... ... Жетісу (17,4 %)
бәсекелестік көрсете алады.Осы 3 ЗАИБЖАҰ нарықтың 2/3 бөлігін алады, және
тәртіп ... ... ... ... басқарудың жүйе құраушы
қатысушысы аталуы мүмкін.
2004 жылдың алғашқы жартысы номинальды ... К2 (-2,92 %) пен ... К3 (-2,27%) ... ... ... көрсетті (Кесте-7).
Бұлар ЖЗҚ-ның ... ... ... үш ... ... ... ... мүшелеріне үлкен жаңалық ... 2004 ... ... кірісі бойынша нарыққа көшбасшылыққа ... ... ... ... ЖЗҚ ... ... бойынша «қарқынды» Қазақмыс
үшінші орынға шықты. Жылдың басында МЖЗҚ-ы 12-орынға түсті, ... ... ... ... ... 3 ЖЗҚ-нан (Қазақмыс, Валют-Транзит қоры, Қонаев
атындағы ЖЗҚ-ы) басқасы, қалған 13 ЖЗҚ кері ... ... ... ... жоғалтқан МЖЗҚ-ы болды. Соңғы 4-айда ол 1-ші орыннан 12-ші орынға
түсті, -4,7 % номинальды кірісін, -4,5 % ... ... ... ... ... ... кірістің төмендеуін екі
фактормен түсіндіруге болады – қаржылық ... ... ... ... ... ... төмендеуі мен теңгенің долларға қатысы. Басты
себебі – қаржылық ресурстардың құнсыздануының жалғасуы.
Кесте 7 - 2004 ... ... ЖЗҚ ... (К2) және ... ... ... ... |ЖЗҚ ... ... ... (К2) |Нақты ... ... (К3) |
| | |2002 |2003 ... 2004 |2002 ... 2004 |
| | ... ... ... ... маусым |жылдың басынан |
| | ... ... | ... | | |
|1 ... ... |7,26 |+2,65 |-2,05 |0,34 |+2,39 |
| |ЖЗҚ | | | | | | |
|2 ... |6,23 |6,41 |+0,18 |-0,53 |-0,46 |+0,07 |
| |Қор | | | | | | |
|3 ... |3,40 |6,37 |+2,97 |-3,19 |-0,49 |+2,70 |
|4 ... |6,91 |6,04 |-0,87 |0,10 |-0,80 |-0,90 |
|5 ... |6,79 |6,01 |-0,78 |-0,01 |-0,83 |-0,82 |
|6 ... |6,52 |5,82 |-0,70 |-0,26 |-1,01 |-0,75 |
|7 ... ... |5,77 |-1,77 |0,69 |-1,05 |-1,74 |
| ... | | | | | | |
|8 ... |5,56 |4,54 |-1,02 |-1,16 |-2,21 |-1,05 |
|9 ... |5,67 |4,40 |-1,27 |-1,05 |-2,34 |-1,29 ... |Қазақстан |5,35 |4,23 |-1,12 |-1,36 |-2,50 |-1,14 ... ... |5,86 |4,15 |-1,71 |-0,88 |-2,57 |-1,69 ... ... |8,80 |4,11 |-4,69 |1,87 |-2,61 |-4,48 ... |Филип Моррис |7,16 |3,74 |-3,42 |0,34 |-2,96 |-3,30 |
| ... | | | | | | ... ... ... |3,36 |-4,04 |0,56 |-3,31 |-3,87 ... ... ... |3,11 |-4,27 |0,54 |-3,55 |-4,09 |
| ... ЖЗҚ | | | | | | ... ... |5,19 |3,01 |-2,18 |-1,50 |-3,64 |-2,14 ... ... |7,04 |4,12 |-2,92 |-0,34 |-2,61 |-2,27 ... | | | | | | ... ... ... ... пенсионной системы Казакстана за I полугодие 2004 года.РЦБК 2004ж.тамыз.45-бет |
Бүгінгі таңда ... ... саны 6289 мың адам 8-ші ... ... 37,34 %-ы ... ... Олар ... құруды және инвестициялық табыс алу мақсатымен басқаруды МЖЗҚ-на
сенімділіктерін білдіреді. «Қазақстан Халық Банкі» ЖЗҚ-ның салымшылар ... %) және ... ... ... ... (14,74 %) ... ... жас шамасы бойынша құрылымы 8-ші кестеде көрсетілген.
Кесте 8 - Салымшылардың жас шамасы бойынша құрылымы, % ... ... |
| |2002 |2003 |2004 ... 30 - ... |23,50 |33,30 |25,20 ... 40 - ... |30 |33,30 |29 ... 50 – дейін |29,50 |24,20 |28 ... ең ... үлес ... 20 мен 30 жастың арасында. Бұл 20
мен 30 жастың 1 % және 40 пен 50 ... ... 1,5 %-ке ... ... ... ... ... зейнетақы активтерін басқаруға, ішкі және
сыртқы жағдайдағы қаржы нарығын қамтамасыз етуге бағытталған.
МЖЗҚ-ның ... ... ... ... ... ішкі ... ... валютаның АҚШ долларына қарсы нығаюымен байланысты. Бұл
жағдай көбінесе зейнетақы ... тән. Ол ішкі және ... ... ... ... ... МЖЗҚ-ның жылдық шартты зейнетақы
бірлігінің ... өсу ... 6,88 %-ға тең /26, ... ... зейнетақы жинағының өзгеру қарқынына
байланысты.
Зейнетақымен қамсыздандырудың негізгі ... 9-шы ... 9 - ... ... ... ... |Жылдар |
| |1999 |2000 |2001 |2002 |2003 |2004 ... ... |2026,5 |1921,0 |1830,1 |1745,1 |1690,5 |1660,0 ... мың адам | | | | | | ... ішінде:толық |1935,0 |1935,7 |1749,3 |1674,1 |1617,8 |1586,5 |
|мөлшерде зейнетақы | | | | | | ... | | | | | | ... ... ... |50,8 |41,9 |37,5 |31,8 |30,1 |29,7 ... | | | | | | ... |- |42,70 |4462 |4947 |5818 |8198 ... ... | | | | | | ... ... органында| | | | | | ... ... | | | | | | ... | | | | | | ... ... | | | | | | ... ... | | | | | ... | | | | | | ... ... ... ЖЗЖ-ін талдау.Аль-Пари,№2-3, 2004ж,141-144 бет |
Зейнетақымен қамтамасыз етудің жылдық ... 9-ші ... ... ол ... ... ... ... Бірақ, зейнетақы
қорларының тиімсіздігі көптеген зейнетақы қорларындағы шартты зейнетақы
бірліктерінің азаюы мен ... ... ... ... ... ... инвестициялық қызметінің тиімділігін жоғарылату
мақсатымен пайдалы қызметке ... ... ... ... қажет.
2.3 Қазақстан Республикасында зейнетақымен қамтамасыз ету мәселелері ... ... ... ... ... ... ету реформасы
зейнетақымен қамтамасыз етудің сферасында ... ... ... емес ... ... ... зейнетақы активтерін басқару
компаниялары және кастодиан-банктерінің пайда болуына, дамуына жағдай
жасады.
Зейнетақы реформасын жүргізілген 1-2 жыл ... ... ... ... талаптары мен мемлекеттік реттеудің деңгейіне байланысты
экономикаға қажетті инвестициямен қамтамасыз етуіне мүмкіншілігі бар екенін
көрсетті.
Зейнетақы ... ... ... ... қарттарды әлеуметтік
қорғау және экономикалық дамуға әсер ету.
Осы уақытқа дейін зейнетақымен қамтамасыз ету ... ... ... ... ... етуге мүмкіншілігі болмады.
Қазақстан Республикасында зейнетақы реформасының үш ... ... даму ... ... Оның ... ... ... қамтамасыз ету жүйесі де бар: ол банкі және сақтандыру
жүйесінің қызметтері арқылы, мемлекеттік емес ... ... ... ... емес ... ... ... қартайған шағында, жұмысқа
қабілеті жойылған кезде материалдық негізін қалауға ... ... ... ... ... ... ... активтері
кәсіпорындар мен ұйымдардың міндетті зейнетақылық ... және ... ... түсетін табыстардан құралады. Зейнетақы
жарналарының ерекшелігі - ұзақ ... ... ... ... бойынша
төленеді, сондықтан жарнаның төлену мерзімі мен жиналған ... ... ... ... Зейнетақымен қамтамасыз ету жүйесінің жинақтау
мерзімін ұзаққа болжамдау осы ... ... ... ... ... ... олар қысқа мерзімді қаржы ... ұзақ ... ... ... ... ... да
салуға болады.
Жинақтау зейнетақы қорларының ерекшелігіне байланысты ұзақ ... ... ... қажет, жинақтау зейнетақы ... ... ұзақ ... секторының қатысушысы болып табылады.
Нарықтық экономикасы дамыған мемлекеттерде зейнетақы қорлары ең
қуатты, сенімді және ... ... ... ... ... ... Ұзақ мерзімде қызмет атқаратын зейнетақы қорларының
активтерінің мөлшері де ... ... ... мемлекеттері одағының
зейнетақы қорларының активтері 1993 жылы 1,2 трлн ... ... ал ... ... ... 1995 жылы 12,6 трлн ... сомасында
бағаланған /26, 70б/.
Мемлекетік емес зейнетақы ... ... ... ... үлес ... ... ... қарқынды өсуіне кейбір
мемлекеттерде мемлекеттік емес ... ... ... ... ... ол ... ... қалай әсер етсе, инвестициялаудан түскен
табысқа солай әсер етеді. Бұны түсіну үшін: қосымша зейнетақымен ... ... ... ... ... ол ... ... төмендетуге
жол береді; ел экономикасына ... емес ... ... ... қордың өсуіне және күнделікті тұтынудың азайуын
қамтамасыз етеді.
Дамыған елдерде мемлекеттік емес ... ... ... 40-60 жыл. Ал ... ... ... ... мен қаржы
корпорацияларының ұзақ мерзімді ... 12-15 ... ... емес ... қорларының активтері ұзақ мерзімді ... да ... ... ... және ... ... тасталынады. Зейнетақы қорларының активтері елдің қаржы
жүйесінің стабилизаторы болып табылады.
Осыдан мынадай қорытынды жасауға болады: зейнетақы ... ... және ... ... оны ... ... жасай алады. Ұзақ
мерзімді айналымды дамытуға арналған мемлекеттік емес ... ... ... ... ең қажетті ұзақ мерзімді инвестицияны
тартуға және де Қазақстанның қор нарығының өзгеше стабилизаторы бола ... ... ... ... ары ... ... ... қала берсе,
онда ол дағдарыстың шиеленісуіне және ... әсер ... Бұл ... ... өту үшін 1997 жылы 20 ... ... ... қамтамасыз ету туралы» Қазақстан Республикасының ... ... ... 1998 жылдың 1 қаңтарында нарық ... ... сай жаңа ... жүйесі енгізілген.
Зейнетақы қорларының ары қарай дамуы үшін осы жүйеге қатысушылардың
жұмысын ... ... ... мен оған ... ... сақталуын
қамтамасыз ету мақсатында мемлекет жеке тұлғалар үшін зейнетақы жарналарын
бекітті.
Зейнетақы ... тағы бір ... ... ... тек қана
жарна берушінің есебінен ғана емес және де әртүрлі ... ... да ... төлемдерді бағалы қағаздарға инвестициялау ... ... ... ... асырады. Бұл компаниялардың қызметін
Қазақстан Республикасының бағалы қағаздар ... ... ... Қазіргі кезде зейнетақы жарналарын жинақтау және зейнетақыларды
төлеуді іске асырауға заңмен бекітілген тәртіп бойынша 1 ... ... емес ... ... ... ... емес зейнетақы қоры жабық акционерлік қоғам нысанында
құрылады және де ашық немесе корпоративті ... ... Ашық ... ... - ... және жеке тұлғалар бола алады.
Мемлекеттік емес жинақтау зейнетақы қорларының ... ... ... ... ... ... ... төменгі мөлшерін, лицензия
беру, реттеу және бақылау қызметі арқылы зейнетақы жинақтарының мүлтіксіз
сақталуын және ... ... ... зейнетақы агеттігінің
талаптарына сәйкес әр қор зейнетақы тәртібін бекітуі ... ... ... ... ... 1% және ... ... 10%
мөлшерінде шығындарын қамтамасыз етуге комиссиондық алым алуға ... ... ... ... ... ... ... құрылады, құрылтайшылары резидент және резидент емес заңды және
жеке ... бола ... емес ... қоры - ... ... оның қызметі
кәсіпорындардың, ұйымдардың және азаматтардың ерікті мақсатты жарналарын
жинауға, ... ... ... ... компаниялары арқылы
инвестициялау және ... ... ... ... ... ... етуді жүзеге асыруға бағытталған.
Мемлекеттік жинақтау ... ... ... емес ... ... айырмашылығы - мемлекет зейнетақы төлемдерінің сақталуын
қорғайды: зейнетақы активтерін тәуекелділігі аз және біршама аз тетіктерге
инвестициялайды.
Мемлекеттік емес ... ... ... ... ... ... басқару компаниялары мемлекеттік бағалы қағаздарға және
банкі депозиттеріне инвестициялай арқылы жұмсайды. Қалған бөлігі ... ... «А» ... бар ... ... ... ... отандық кәсіпорындардың даму инвестициясы жұмсалады. «А» листингі
бар кәсіпорындарға халықаралық аудит ... ... 2 ... ... ... емес ... ... қорлары мемлекеттік жинақтау
қорларына қарағанда инвестициялық табыстан жоғары пайыз мөлшерінде табыс
беріп отыр.
Мемлекеттік емес зейнетақы ... ... ... сақталуы
Үкіметпен қабылданған бірқатар шаралар арқылы қамтамасыз етіледі. ... ... ... ... ... ... ... тұлға-зейнетақы
активтерін басқару компанияларының инвестициялауды жүзеге асыруын айтуға
болады. Одан басқа, ... ... ... ... ... ... арқылы өтеді.
Еңбек және әлеуметтік қорғау министрлігінің жинақтау зейнетақы
қорларының қызметін реттеу ... ... ... ... ... ... банкі зейнетақы төлемдерінің ең ... ... ... ... ... қатар жинақтау зейнетақы жүйесінде меселелер де ... ... ... - ... ... ... бірден қалыптасуы. 2000
жылдан бастап қана жинақтау зейнетақы жүйесінің ... ... 2000 ... 1 ... ... саны 3359 мыңға дейін жетті.
Бұл көрсеткіш 1999 жылмен салыстырғанда ... көп. ... ... ... да ... өсуі ... 10 мың жеке ... және
43 заңды тұлға.
Жалпы зейнетақы жарналарының сомасы 77,7 млрд теңге болды, ... 2000 ... ... 21,1 млрд ... ... /26, ... 2030 жылға даму стратегиясына сәйкес жинақтау зейнетақы
жүйесі ... ... ... арттыру, халықаралық бухгалтерлік
есеп стандартына сәйкес зейнетақы қорларымен ... ... ... ... ... ... ... қаржы активтеріне инвестициялауды
еркіне беру арқылы нығайтылады.
Зейнетақы қорларының зейнетақы активтерін ... ... ... үшін ішкі ... ... зейнетақы активтерін
инвестициялайтын қаржы инструменттерінің тізімін ұлғайту қажет.
Жинақтау ... ... ... ... ... оның
ерекшеліктері мен маңызды белгілерін айқындауға мүмкіндік ... ... ... ... ... ... ... инвестициялаудың жоғарғы деңгейдегі тәуекелділігі және заңдылық
базасының ... ... ... мүмкіншілігі
шектелген.
Жалпы жинақтау зейнетақы қорларының инвестициялық ... ... ... ... ... бағытталған. Осыған байланысты
инвестициялау инструменттерін таңдау ... ... ... ... ... ... төмен тәуекелді, өз табысты
инструменттерге ... ... ... ... мүмкіншілігіне дамуына әсер ететін
тағы бір жағдай - ... ... ... ... ... ... жағдайда инвестицияның қандай инструметтеріне немесе ... ... ... ... ... ... шығу үшін ... құрылымын тез
өзгерту қажет. Бірақ, бұл қазір қиынға түседі - ... ... өз ... ... ол ... басқару компанияларына
қаражат жіберу ... ... ... және ... ... ... қатыстырмауына да ... ... ... ... орынды және инвестициялық саясатты басқару
компаниясымен бірлесіп істеу нысанын және оның қызметін ... ... ... ... және ... процестерді мемлекеттік реттеудің
қазіргі таңдағы жүйесі өте күрделі ... ... ... ... ... мемлекет көптеген функцияларды атқарады,
соның ішінде экономиканың институционалдық-құқықтық құрылымын қамтамасыз
ету функциясы да бар. Бұл ... ... және ... ... ... зейнетақылық, банктік және қорлық), қоғамдық тауарлар
нарығы және қаупі жоғары ... ... да ... жеке ... ... қоры өзінің ережелеріне ... ... және ... ... ... ... ... жеке-дара заңды ұйым болып ... ... ... ... ... ... және ұлттық экономикады алатын орнына
байланысты оның қызметтерінің ... ... ... ... ... ... тиіс.
Мемлекет зейнетақы реформасының инициаторы және ұйымдастырушысы
болғандықтан, ең ... оның жеке ... ... ... ... ... ... нақты анықтап алуымыз қажет.
Нарықтық экономикадағы зейнетақы саясатының ... рөлі ең ... ... ... ... ... ... зейнетақы қорларының қызметі қатаң түрде Заңмен реттеледі.
Заңдылық негізін Қазақстан Республикасының «Қазақстан Республикасында
зейнетақымен ... ету ... заңы ... ... ... және ... ... актілері құрайды. Барлығы 30 құжатқа
жуық /27, 18-26б/.
Зейнетақымен қамтамасыз ету ... ... ... бір ... ... ... өкілетті органдармен реттеледі. ... ... ... ... және ... ... ... Компанияның қызметтері мемлекеттік реттеудің үш
органдарымен ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының бағалы ... ... ... және ... ... ... ... реттеу бойынша
Комитетімен.
1998 жылдың басында ... және ... ... Министрлігімен
Ұлттық зейнетақы Агентствосы құрылды, ол жинақтаушы зейнетақы қорларының
қызметін реттейді. Қазақстан Республикасының бағалы қағаздар бойынша ... ... ... жүйесін тікелей және жанама реттеу
бойынша міндеттер жүктелген, жинақтаушы зейнетақы ... ... ... ... жинақтаушы зейнетақы қорларының және банк-
кастодиандардың қызметін реттейді. Тікелей реттеу кезінде Ұлттық Комиссия
жинақтаушы ... ... ... ... ... және банк-
кастодиандарға лицензия береді, ... ... ... ... ... ... ... реттеу функциясына Компанияның тиімді
және тәуекелсіз инвестициялық қызметіне бірдей ... ... бес жыл ... мемлекеттік органдарды қайта ұйымдастыру
жүргізілді.
2004 жылдың 1 ... ... ... зейнетақы жүйесінің
қатысушыларын мемлекеттік реттеуді Қаржы нарығын және қаржылық ұйымдарын
реттеу және ... ... ... өз ... алды ... Президентінің 2003 жылғы 31 желтоқсандағы №1270 «Мемлекеттік
реттеу жүйесін одан әрі ... ... ... ... ... ... ... банктік сақтандыру қызметтерін реттеу және бақылау
бойынша негізгі функцияларын атқарады.
Жинақтаушы зейнетақы қорларының заңдылық базасы ... ... ... және ... ... оны ылғи да ... отыруы тиіс. Нормативті
құқықтық құжаттардың талдамасында реттеуші органдардан басқа қорлардың
өздері де қатысады. ... ... ... ең ... ... ... әлеуметтік қорғау Министрлігінің, Қазақстан Республикасынын Әділет
Министрлігі ... ... ... Қаржы
Министрлігінің, Қазақстан Республикасының экономика Министрлігінің ... ... ғана ... ... алады. Реттеуші орган зейнетақы
заңдылықтарының ... ... ... ... Осы ... ... лицензиялауды жүзеге асырады және қорлармен ... ... ... ... ... ... ... лицензиялау зейнетақы салымшыларын
тарту және зейнетақы төлемдерін жүзеге асыру бойынша қызметін мемлекеттік
реттеу және ... ... іске ... ... зейнетақы
қорларының қызметін лицензиялау Қазақстан Республикасының 1995 жылдың 17
сәуірінде ... №2200 ... ... ... және ... нормативті-
құқықтық актілермен реттеледі /28, 70-71б/.
Дистанциондық бақылау жинақтаушы зейнетақы қорларының ай ... ... жыл ... есеп беру ... ... Жинақтаушы
зейнетақы қорларының есеп беру жүйесінің негізін бухгалтерлік ақпарат
құрайды, ал бұл ... ... есеп беру ... ... ... ... бойынша бухгалтерлік баланс;
2) қаржылық-шаруашылық қызметінің нәтижелері туралы есеп ... ... ... бойынша ақша қозғалысы туралы есеп беру;
4) айналымнан тыс ... ... ... есеп ... ... капиталының қозғалысы туралы есеп беру;
6) зейнетақы жинақтарының қозғалысы туралы есеп беру;
7) таза зейнетақы активтері ... есеп ... таза ... ... ... ... есеп беру.
Дистанциондық бақылау зейнетақы жинақтарының ... ... ... және ... ... ... комиссиондық
сыйақылардың есептелінгендігін тексеру жолымен жүзеге асырылады. Жинақтаушы
зейнетақы қорларының қаржылық инвестициялары тексеріледі.
Мемлекет жағынан сауатты реттеу ... ... ... ... ... ... ... президенттің тапсырмасына сәйкес жинақтаушы ... даму ... ... ... ... атқарылып жатыр.
Қаржылық бақылау бойынша Агентствосы қызығушылық танытқан министрліктерімен
және ... ... ... ... ... жинақтаушы
зейнетақы жүйесінің даму Бағдарламасының жобасын талдап жатыр.
Бұл бағдарламаның басты бағыттары ретінде төмендегілер ... ... ... ... ... салымшылардың құқықтарын қорғау;
3) зейнетақы активтерін басқарудағы тиімділікті арттыру, ... ... ... ... ... ... ... бақылау.
ҚОРЫТЫНДЫ
Зейнетақымен қамтамасыз ету нарықтың трансформация механизімінің
әлеуметтік секторындағы маңызды элементі ғана болып табылмайды, жалпы ... ... ... ол ... ... ... мен
экономикалық өсуін ынталандыруға қолданылатын қаржы саласын кең ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету жүйесі таратулың кең ... ... ... ... бөлу ... ... барлық бөлігінің
қызығушылығын туғызады, зейнетақы жасындағы адамдар категориясы сияқты,
жұмыс ... жас ... ... де ықпал етеді.
Қазіргі кезеңде Қазақстан Республикасында зейнетақымен қамтамасыз
етудің жинақтаушы механизімін дамытудың алғышартын ... мен ... ... ... ... Биыл ... елімізде жинақтаушы зейнетақы
жүйесінің қызмет етуіне жеті жыл болды. Осындай қысқа ... ... ... ... ... және сапалы жағынан жақсы дамыды. Бүгінгі
таңда зейнетақы қорлары ең қуатты, ... және ... ... ... ... ... табылады.
Бастапқы бес жылды (1998-2000 жылдар) жинақтаушы зейнетақы жүйесі
құрылымының ... ... деп ... та ... ... ірі отандық
қаржылық және өнеркәсіптік топтар ретінде зейнетақы нарығының негізгі
қатысушылары анықталды. ... ... ... ... ... ... ... техникалық инфрақұрылымы қалыптасты.
2003 жылдан бастап Қазақстанның жинақтаушы зейнетақы жүйесі ... ... ... Оған ... ... 16 ... тұратын жинақтаушы
зейнетақы қорының құрамының өзгермегендігін айтып кетуге болады. ... ... ... ревальвациясы, инвестиция кірісінің төмендеуі
сияқты мәселелер ... ... ... ... ... ... қорының екі маңызды мәселесі – зейнетақы жинақтарын
сақтау және көбейту орындалмай жатыр.
Зейнетақы заңдарына ... ... ... ... ... айқындылығын көтеру керек, нарық мүшелеріне сөз еркіндігін беру
керек, бұрыңғы шектеулерді алу ... ... ... және ... ... ... ... Зейнетақы активтерін инвестициялық
сферасын кеңейту үшін жаңа тәсілдерін шығару керек.
Халықты зейнетақымен ... ету ... ... теориялық
аспектілеріне жақындай отырып, ... ... ... ... ... ... институттар ретінде, ережелер мен нормалар
жиынтығы және ... ... ... ... түсіндіріледі. Олардың
көмегімен салымшылар мен зейнетақы ... ... ... ... ... ... ... түседі.
Қазақстан Республикасында зейнетақымен қамтамасыз ету ... ... ... ... негізгі субъектісі ретінде
мемлекеттік емес жинақтау зейнетақы қорларын, зейнетақы активтерін басқару
компаниялары және ... ... ... дамуына жағдай
жасады.
Зейнетақы реформасын жүргізілген 1-2 жыл ішінде, жинақтау зейнетақы
қорларының қажетті талаптары мен мемлекеттік реттеудің ... ... ... ... ... етуіне мүмкіншілігі бар екенін
көрсетті.
Зейнетақы реформасының мақсатты ... ... ... әлеуметтік
қорғау және экономикалық дамуға әсер ету.
Бүгінгі таңда елімізде жинақтаушы зейнетақы ... ... ... 16 ... ... ... 1 ... 2
мемлекеттік емес корпоративті және 13 зейнетақы активтеріне инвестициялық
басқаруды жүзеге асыратын ұйымдар, 9 ... ... ... 13 КУПА ... ... ... ... 2004 жылдың I-
жартыжылдығында зейнетақы активтерінің жинағы 46,882 млрд ... ... 483,5 млн ... ... ... 12,7 %-ға өсті, доллар көрсеткішімен
18,8 %-ға өсті.
Қазақстан Республикасындағы жинақтаушы зейнетақы жүйесінің ойдағыдай
жұмыс істеуінің бірден бір ... ... ... жүйесіне деген сенімі
болып табылады. Салымшылар өздерінің салымдарының сақталуына, көбеюіне және
қайтарымдылығына сенімді болуы керек.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
1) Қошанов А.К., Арын Е.М., ... Е.Ф. ... ... ... ... ... – Алматы: Қазмем ҒАҒЗИ, 2001.- 400б.
2) Қазақстан Республикасының «Қазақстан Республикасында зейнетақымен
қамтамасыз ету ... ...... ... ... Адрилиян А.Н. Большой экономический словарь.– М., Фонд ... ... ... Р.Е., Жатканбаев Е.Б. Государство и рынок. – ... ... ... ... Г.М. ... ... ... жизни населения. –
Алматы: Евразия, 1996. -161с.
6) Четыркин Е. ... ... ... опыт для ... ... расчеты. – М., АРГО, 1993. -256с.
7) Мельников В.Д., Ильясов К.К. Финансы. – Алматы: Экономика, 1998. ... ... К. ... ... в ... Казахстан. – Алматы:
Институт развития Казахстана, 2001. -257с.
9) Бакирова А. ... ... ... в ... // ... №3-4, ... ... Г.Ж. Пенсионная система Республики Казахстан: опыт
реформирования. // ... 2003, №11, ... ... К. ... ... ... населения в ... ... 2002, №3-4, ... ... ... ... в ... пенсионной системы
Казахстана (подготовление по материалам Азиатского ... ... ... ... (USAID)). // РЦБК. 2004, №4, С.32-34.
13) Джумамбаев С.К. Социальная политика. – Алматы: Қазақ университеті,
2002. ... ... С. ... ... көрсетілуде. // Вестник КазНУ. 2003,
№5, 43-44б.
15) Шайынғазы С. Зейнетақы жүйесі: ол қай елде ... ... // ... 2001,7 ... ( №199-200 ), 6б.
16) Особенности трансформации ... ... ... систем. //
РЦБК. 2004, №11, 16-19б.
17) Мировой опыт реформирования пенсионной системы. // ... ... 2001, №7-8. ... ... А. ... ...... своего пенсионного счета. ... 2000, №2, ... ... и ... ... ... системы. // РЦБК. 2004,
№11, С.42-49.
20) Бутин Е.И. НПС ... ... ... ... // ... 2001, №10, ... ... Н. Доходность и надежность НПФ: Пенсионная реформа. //
Казахстанская правда. 2002, 13 апреля.
22) Отчет ... ... ... и КУПА за 4 ... 2003 года.
// Панорама, №4. 30 января, 2004 года.
23) Нурмуханбетов Е. Обзор накопительной пенсионной ... ... за ... 2004 ... // ... 2004, ... С.38-47.
24) Мергенбаева А.Т. Қазақстан Республикасындағы жинақтаушы зейнетақы
жүйесін талдау. // АльПари. 2004, №2-3, ... ... Е. ... ... НПС ... за 2004 год. // ... №3, ... ... ... ... фонд ... на пенсионном рынке
Казахстана. // Труд в ... 2004, №4, ... ... Б.Д. Қазақстан Республикасында зейнетақымен қамтамасыз ету
проблемалары. // ... ... ... ... А. ... пенсионная система Казахстана. // РЦБК.
2000,№8, 18-26б.
29) Государственное ... НПС. // ... ... ... ... қаржылық институттардың үлесі туралы
мәлімет (2005 жыл 1 наурыз)
|ЗАИБЖАҰ (ООИУПА) / ЖЗҚ ... ... |
| |млн ... |% ... «ЗАИБЖАҰ «ABN Asset Management» |42 784 |8,46 ... «АБН АМРО - ... ЖЗҚ» |36 934 |7,30 ... «ЖЗҚ «Капитал» |5 850 |1,16 ... ... «Bailyk asset ... |43 838 |8,67 ... « ЖЗҚ ... ... |1 442 |0,29 ... « ЖЗҚ ... - Дем» |13 089 |2,59 ... «АЖЗҚ «СЕНІМ» |21 812 |4,31 ... «ЖЗҚ ... |7 495 |1,48 ... ... ... Asset Management» |9 253 |1,83 ... ... ... |9 253 |1,83 ... «ЗАИБЖАҰ «АЛЬФА ТРАСТ» |13 518 |2,67 ... «ЖЗҚ ... |13 518 |2,67 ... «ЗАИБЖАҰ «Жетісу» |90 496 |17,90 ... «ЖЗҚ ... ... |90 496 |17,90 ... «ЗАИБЖАҰ «Актив - Инвест» |21 964 |4,35 ... «ЖЗ ...... Қоры» |21 964 |4,35 ... ... «Нұр - ... |11 835 |2,34 ... ... «Халықтық зейнетақы қоры» |11 835 |2,34 ... ... |108 396 |21,44 ... «ЖЗҚ «БТА Құрмет - Қазақстан» |36 703 |7,26 ... «ЖЗҚ ... ... ... |126 710 |25,07 ... зейнетақы активтері |505 497 |100 ... ... ... ... және ... ... туралы мәлімдеме (2004 жыл ақпан – 2005 жыл ... ... ... ... ... ... К3 |коэффициенті К2|
|АҚ «ЗАИБЖАҰ «ABN Asset Management» | | ... «АБН АМРО - ... ЖЗҚ» |-0,24 |6,64 ... «ЖЗҚ ... |0,29 |7,21 ... ... |-4,40 |2,19 ... ... ... | | ... «ЖЗҚ ... ... |0,24 |7,15 ... «ЖЗҚ «Қазақстанның Халық Банкі» |-1,77 |5,01 ... ... ... Asset ... | | ... ... ... |1,12 |8,10 ... «ЖЗҚ «БТА ...... |1,93 |8,97 ... ... ...... | | ... «ЖЗ ...... Қоры» |-0,69 |6,16 ... ... «Bailyk asset ... | | ... ... ... |-0,01 |6,89 ... « ЖЗҚ ... – Дем» |0,74 |7,70 ... « ЖЗҚ ... ... |-0,37 |6,51 ... «ЖЗҚ ... |-1,81 |4,96 ... ... «Нұр – ... | | ... ... «Халықтық зейнетақы қоры» |2,31 |9,37 ... ... ... ... | | ... «ЖЗҚ ... |0,43 |7,36 |

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 55 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Зейнетақы жүйесі қалыптасуының теориялық сұрақтары28 бет
Жинақталған зейнетақы қорының мәні ,мазмұны, атқаратын қызметі және оның шетелдік тәжірибесі72 бет
Халықтың жинақтары инвестицияларды қаржыландыру және несиелендіру көздері ретінде4 бет
ҚР-ның зейнетақы жүйесі40 бет
"Банктік емес кредиттік ұйымдар."16 бет
"Бюджеттен тыс қорлар."14 бет
1991 - 2001 жылдардағы Қазақстан Республикасының әлеуметтік - экономикалық дамуы71 бет
1991 – 2001 жылдардағы Қазақстан Республикасының әлеуметтік - экономикалық дамуы64 бет
«Центр Кредит банктың жинақтаушы зейнетақы қорының» ақпараттық жүйесі39 бет
«Қазақстан Халық Банкі» АҚ-ның қаржылық жағдайын талдау28 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь