Адам денсаулығы және радиация

Мазмұны


I Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3

II Негізгі бөлім

2.1 Радиация және олардың түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...4
2.2 Радиация зияны ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...6
2.3 Радиоактивті заттардан қорғану ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..8
2.4 Радиацияның адам ағзасына әсері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...9
2.5 Қазақстандағы радиациялық жағдай ... ... ... ... ... ... ... ... ... 10

III Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...14

IV Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 15
Кіріспе
Жыл өткен сайын адамдардың радиоактивті сәулеленумен зақымдануы көбеие түсуде. Өйткені жыл сайын атом электр станциялары салып, олар іске қосылып жатыр. Сондай-ақ неше түрлі тездеткіштер (ускорительдер) сыналып, атом бомбалары жарылып жатыр. Олардан қаншама радиоактивті сәулелер бөлініп шығып, адамзат баласына неше түрлі зиян келтіріп, әлі де келтіруде. Сондықтан да адамзат баласын радиациядан қорғау осы кездегі кезек күттірмейтін өзекті мәселеге айналып отыр.ағаштарды радиациядан қорғау үшін неше түрлі киімдер тігуді қажетті етеді. Олардың құрамында қорғасын болады. Ол гамма сәулесін тұтып қалып, адам денелеріне сәулені артпайды.
Космостан келетін космостық сәулелерден практика жүзінде адамзат баласының қорғануға ешқандай мүмкіндігі жок. Ол 1000км атмосфералық қабаттан лезде өтіп кетеді де жер шарына түгелдей таралды. Космонавтарды да космос сәулесін қорғау оңай шаруа емес екендігін өмірдің өзі көрсетіп отыр
Әлем ғалымдарының болжаулары бойынша 21 ғасырдың алғашқы ширегінде планетамызда энергетикалық қордың тапшылығы сезілу қаупі бар, оның шикізатына деген талас күшеюде. Мұндай адамзат цивилизациясына төңген экологиялық қауіп-қатер ең жоғарғы мемлекетаралық деңгейде мойындалып отыр. Тіпті, экологиялық апаттың туындауы ғылыми-техникалық прогрестің «даму» құбылысына деген көзқарасты дүдәмалдыққа әкеліп отыруы жер-жерде байқалуда. Сөйтіп адамзат құндылығының кейбір шкалаларын қайта қарастыру қажеттілігі пайда болуда.
Бүгінгі таңда иондаушы сәулелердің антропогендік көздері көптеп табылуда. Олар қоршаған ортаны ластаумен қатар әртүрлі биологиялық кері нәтижеліктің басты себепкері болуы әбден мүмкін.
Атом энергиясы – адам өмірінде маңызды орын алады. Энергия жеткілікті болғанда қоғамның дамуы қарыштап алға басады. Оған жиырмасыншы ғасыр дәлел. Бүгінгі күнгі негізгі энергия қоры болып саналатын – көмір, мұнай, газ бір кезде өзінің шегіне жетуі мүмкін. Соны болжай білген ғалымдар энергия көзін ашты. Бұл – атом энергиясы. Атом энергиясы адам өмірінде кең қолданылатын энергия түріне айналып келеді. Бұл энергия түрімен жұмыс істегенде, оның адам ағзасына тигізетін әсерін және соған байланысты физиологиялық өзгерістерді біліп, денсаулықты сақтау маңызды мәселе.
Биологияның барлық салаларының табиғи құбылыстарымен тығыз байланысты өріс алтынын ғылымның бүгінігі даму деңгейі айқын көрсетіп отыр. Өсімдіктер күн сәулесінің энергиясын өзіне сіңіріп, тіршілігін жалғастырса, жануарлар және адам организміндегі физиологиялық құбылыстардың өтіп тұруы да энергияны қажет етеді.
Пайдаланылған әдебиеттер

1) Н.Ә.Назарбаев «Бейбітшілік кіндігі» Астана, «Елорда», 2001

2) «Радиация және өмір» З.Ж.Асқарова, Алматы, 2000.

3) Жаханов А. Радиациялық экология : оқулық / А. Жаханов. — Алматы.

4) Оспанова Г.С., Бозшатаева Г.Т. Экология «Алматы» 2009

5) Төлеубаев Б.Ә. Радиациялық экология жайлы қысқаша таным «Павлодар 2008»
6) Ж.Ж.Жатқанбаев Экология негіздері «Алматы» 2003
        
        Мазмұны
I Кіріспе.................................................................................................3
II Негізгі бөлім
2.1 Радиация және олардың түрлері...............................................4
2.2 ... ... ... ... қорғану..............................................8
2.4 Радиацияның адам ағзасына әсері...........................................9
2.5 Қазақстандағы радиациялық жағдай....................................10
III Қорытынды...................................................................................14
IV ... ... ... ... адамдардың радиоактивті сәулеленумен зақымдануы көбеие түсуде. Өйткені жыл сайын атом электр станциялары салып, олар іске қосылып жатыр. Сондай-ақ неше ... ... ... ... атом ... ... ... Олардан қаншама радиоактивті сәулелер бөлініп шығып, адамзат баласына неше түрлі зиян келтіріп, әлі де ... ... да ... ... ... қорғау осы кездегі кезек күттірмейтін өзекті мәселеге айналып отыр.ағаштарды радиациядан қорғау үшін неше ... ... ... ... ... ... ... қорғасын болады. Ол гамма сәулесін тұтып қалып, адам денелеріне сәулені артпайды.
Космостан келетін космостық сәулелерден практика жүзінде адамзат баласының ... ... ... жок. Ол 1000км ... ... ... өтіп кетеді де жер шарына түгелдей таралды. Космонавтарды да космос сәулесін қорғау оңай шаруа емес ... ... өзі ... ... ... болжаулары бойынша 21 ғасырдың алғашқы ширегінде планетамызда энергетикалық қордың тапшылығы сезілу қаупі бар, оның шикізатына ... ... ... ... ... цивилизациясына төңген экологиялық қауіп-қатер ең жоғарғы мемлекетаралық деңгейде мойындалып отыр. Тіпті, экологиялық апаттың туындауы ғылыми-техникалық прогрестің ... ... ... ... ... ... ... байқалуда. Сөйтіп адамзат құндылығының кейбір шкалаларын қайта қарастыру қажеттілігі пайда ... ... ... ... ... көздері көптеп табылуда. Олар қоршаған ортаны ластаумен қатар әртүрлі биологиялық кері нәтижеліктің басты себепкері болуы әбден мүмкін.
Атом ... - адам ... ... орын ... Энергия жеткілікті болғанда қоғамның дамуы қарыштап алға басады. Оған жиырмасыншы ғасыр дәлел. ... ... ... энергия қоры болып саналатын - көмір, мұнай, газ бір ... ... ... ... ... Соны ... ... ғалымдар энергия көзін ашты. Бұл - атом энергиясы. Атом ... адам ... кең ... ... ... айналып келеді. Бұл энергия түрімен жұмыс істегенде, оның адам ағзасына тигізетін әсерін және соған байланысты физиологиялық өзгерістерді біліп, ... ... ... ... ... салаларының табиғи құбылыстарымен тығыз байланысты өріс алтынын ғылымның бүгінігі даму ... ... ... ... ... күн ... энергиясын өзіне сіңіріп, тіршілігін жалғастырса, жануарлар және адам организміндегі ... ... өтіп ... да энергияны қажет етеді.
Негізгі бөлім
2.1 Радиация және олардың түрлері
Адамзат ... жер ... ... ... ... бастап, табиғи радиоактивті заттардан қажетті дозасын алып отырған, әсіресе, радиоактивті сәулені жерден алады. Қалған бөлігі космос сәулесімен ... ... адам 200 мР ... қабылдайды. Жер шарының әрбір аймақтарында тұратын халықтар әр ... ... ... ... ... ... алғанда 50-ден 1000 мР радияция қабылдайды.
Кесте иондалған сәулеленудің табиғи ... ... ... көзі ... орта ... Доза Бэр ... ... деңгейіндегі сәулелену) 30 0,10 15,3.Жер (қатты қабат, су, ... ... 50-30 0,5-1,3 ... ... радиоактивті элементтердің мөлшері 30 0,30 15,1.Басқадай көз қоры 2 0,02 1.Жылдық орташа доза 200.
Мемлекеттердің кейбір құжаттарында радияцияның нағыз мөлшері белгіленген. ... ... ... ... ... ... ... доза 0,1 бэрден аспауы керек. Профессионал мамандар дайындау оқу орындарына ППД-ның (предельно ... ... 5 ... ... тиіс, иондалған сәуле тарататын аймақта да тұратын адамдардың ... ... ... 0,5 бэр ... ... жыл өмір ... адам радияциялық қайнар көздерінен 14-15 бэр алуы мүмкін. Бұл көрсеткіш ағзаларға онша қауіп төңдіре қоймайтыны анықталған. Жер шарында тіршілік ... ... адам ... өмір сүру ... ... 250-400 м бэр радияция алатыны сөзсіз.
Кесте жасанды радиоактивті элементтердегі сәулелену (жылдық доза мөлшері).Қайнар көзі Жылдық дозасы Табиғи радиацияның бір бөлігі.Мбэр ... ... ... - 370м бэр, ... ... - 3 бэр, өкпе ... 2-8 бэр) 2000км биіктігі 12км ұшақтармен ұшу жылына 5 ... көру ... 4 ... ... ... ... ... сөз. Радиацияға күннің сәулесі, ғарыштық сәуле, жердің табиғи радиоактивтік заттарының сәуле шығаруы және ... ... ... ... ... сәулелерінің, құрамында протон ағымдары /85%/, альфа-бөлшегі, яғни гелий /13-14%/, электрондар және гамма -- ... бар. Сол ... ... энергия өте жоғары. Жердің радиациялық белдеуі сыртқы және ішкі зоналардан тұрады. Ішкі зонасында 40 Мэвтен ... ... бар ... тұрады. Бұл энергия атмосфера қабатынан өткеннен соң Жер бетінде ... ... ... ... ... және альфа- бөлшегі бар.Ғарыштық сәулелері және жердің табиғи радиоактивтік заттарының сәулеленуі табиғи радиациялық фон құрады. Табиғи радиациялық фон Жер ... ... тірі ... ... ... және ... әсерін тигізеді.Оны зерттейтін ғылым саласын гелиобиология дейді.
Жердің табиғи радиоактивтік ... ... ... барлық химиялық заттарға байланысты болмайды. Әр түрлі элементтердің табиғи 50 радиоактивті изотобы бар. Көпшілік элементтердің тек біразы ғана радиоактивті. ... ... ... тұрақты изотоптар жоқ, олар түгелдей радиоактивті, мысалы, уран, торий, радий, полоний және т.б. Бүлардың атомдарының ядросы өздігінен ыдырап, гамма - ... және ... ... деп ... қасиеттерімен, бірақ атомдық салмақтары әр түрлі химиялық элементтерді айтады ... - изос - ... тең; ... - ... ... уран 235 және уран 238 - ... ядрода нейтрондар санының әр түрлі болуына байланысты өзара айырмашылығы бар атомдар. Оларда пратондардың саны бірдей. Мысалы, темір ... ... 26 ... бар, ал ... саны 54 және 61. Изотоптарда 28/-5426-геден 356126-ге дейін болуы ... және атом ... ... ... ... ... құбылыстар заңын ашып, ядролық реакцияларды жүргізіп, жасанды радиоактивтік изотоптар алуға мүмкіндік берді.Ядродағы құбылыстық айналымды зерттеу атом ... ... ... бұлағы екенін көрсетті. Бұл энергия ядролық реакция кезінде ядролық сәлелену бөлініп отырады.
Ең алғаш 1942 жылдың желтоқсан ... 2 күні өту ... ... ... бар ... реакция алынды. Бұл күні атақты физик Энрико Ферми жасап шығарған бірінші ядролық реактор өзінің жұ-мысын бастады. Осы ... атом ... ... және соғыс мақсатында практикалық қолдану басталды.Физика оқымыстылары және инженерлер атом ... ... ... ... ... -- ... отын түрімен бәсекелесуге қабілетті қауіпсіз және сенімді энергия көзін жасау болды.Ядролық реакторды қолдану арқылы кез ... ... ... және Жер ... жоқ элементтердің изотобын жасау мүмкін болды.
Жасанды радиоактивтік изотоп ... және ... жиі ... Оны ... тәсілдерін изотоптық тәсіл изотопный метод және таңбаланған атомдар тәсілі метод меченых атомовдеп атайды.
Органикалық эволюцияға радиация мөлшерінің ... ... ... екі ... әсер ... тіршіліктің пайда болуына әсері;
- тірі жануарлардың Жер бетінен жойылып кетуіне себеп болғаны. Тірі организмнің өлі табиғаттан дамуы радиация әсерінен болған ... ... ... бар. Жер ... ... ... жоқ ... жағдай - жоғары энергия әсерінен табиғи құбылыстар өткен. Бұл ... ... - ... ... химиялық эволюция нәтижесінде органикалық қосылыстар пайда болып, күрделі молекулалар түзілген. Содан кейін биологиялық эволюция басталған.
Табиғи радиация ... аса ... ... ... ... даму ... әсерін тигізіп отырған. Бор дәуірінің соңғы кезінде Күн ... жаңа ... ... ... ғарыштық сәулелену деңгейі ұзақ уақыт аса жоғары деңгейде болғаны өте ірі динозаврлардың жаппай қырылуына себеп болған. Палеозой дәуірінің аяқ ... ... ... ... Жер үстінде бауырымен жорғалаушылар өте көп болған. Бор дәуірінде олар кенет азайып, түрлері кеміп, денелері ықшамдалған. Бұл ... ... осы ... аз ... Солардың ішінде мынаған көңіл аударайық. Мұнай және газ қойнауын зерттеуде табылған ірі тістерді, сүйектерді осы күнгі жануарлармен салыстырғанда уранның көп ... ... өте ... ... ... (әрине уақыт мерзіміне байланысты сүйек қалдықтары жердегі уранмен кірленуі мүмкін).
2.2 Радиация зияны
Қазіргі кезеңнің өзекті мәселелерінің бірі - ... ... ... ... ... ... ... күресу тек алдын алу сипатында ғана болады. Себебі табиғи ортаның мұндай ластануын нейтралдайтын биологиялық ыдырату әдістері де, басқа да ... де жоқ. ... ... бойынша тарала отырып (өсімдіктерден жануарларға) радиоактивті заттар азық-түлік ... ... адам ... ... адам денсаулығына зиянды мөлшерге дейін жиналуы мүмкін. ... ... - ... ... өте ... әсер әкелетін физикалық ластанудың түрі. Бұл ластану адам денсаулығы мен тірі ... ... ... арқылы зиянды әсер жасайды. Қазіргі уақытта дамыған елдерде ядролық энергетиканың дамуына байланысты ... ... ... ластануы үлкен қауіп тудыруда. Ластанудың бұл түрі химиялық кейін екінші ортаға шықты. Радиациялық ластанудың мынадай топтарға бөледі:
1) Радиоактивті заттардың бөлінуінің ... ... ... ... -- ... ... ... - (жылдам электрондар) бөлшектердің және гамма - сәулеленулердің әсерінен болатын радиациялық ластану (физикалық ластану ... ... ... радиоактивті заттардың мөлшерінің көбеюіне байланысты болатын ластану (химиялық ластану түрі).
Ортаның радиациялық ластануына атом ... ... аз ... ... жоқ, ол ... ... түсуіне әкелді. Радионуклидтер - бұл элементтердің электрондарды атомдардан шығарып, оларды басқа атомдарға оң және теріс йондар жұбын ... ... ... ... сәулелену шығаратын изотоптары. Мұндай сәулеленуді иондаушы деп атайды. Кейбір заттарда барлық изотоптар радиобелсенді ... ... Атап ... Оларға технеций, прометий, сондай-ақ Д.И.Менделеев кестесінің полоний басталып трансурандылармен бітетін барлық элементтері жатады.
Гелий ядроларының (альфа - сәулелену) немесе жылдам ... ... - ... ... бөлшектер ағынын корпускулалық сәулелену деп атайды. Электромагнитті ... ... - бұл ... -- сәулелену мен оған жақын рентгендік сәулелену. Альфа және бетта-сәулелену организмнен тысқары тұрып та оған әсер ете ... ... ... дамыған ағзаларға, бірінші кезекте - адамға аса күшті әсер етеді. Оған микроағзалар төзімдірек келеді. Эксперименттік зерттеулер белсенділігі 3,7-1014 Бк (10 мың Ки) ... ... ... ... қуатты көздерінің қасында жоғарғы топтағы бірде-бір өсімдік немесе жануар тірі қалмайтындығын көрсеткен. Түрлі радинуклидтердің ... ... аса сан ... ... әйтсе де жалпы алғанда, оларға мутагенді және бластомогенді эффект тән. Мысалы, 131-иодтың аз мөлшерінде қалқанша бездің қызметі бұзылады, ал көп ... - ... ... ... ластанудың көздері. Радиациялық қауіптердің әсерлері шыққан тегі бойынша табиғи және антропогенді болып бөлінеді. Табиғи факторларға қазба рудалары, жер қабаттарындағы радиоактивті ... ... ... ... және т.б. ... ... ... және қолдануға, атом энергиясын өндіруге және ядер қаруын сынауға байланысты жұмыстар жатады. Сонымен адам өміріне өте ... ... ... ... адамзаттың мына іс-әрекетімен тығыз байланысты:
:: Атом өнеткәсібі;
:: Ядролық жарылыстар;
:: Ядролық энергетика;
:: Медицина мен ... ... ... радиоактивті элементтермен және радияциялық сәулелермен ластайды. Юұдан басқа атом өнеркәсібі радиоактивті қалдықтардың көзі болып, адамзатқа жаңа ... ... және әлі ... ... ... - ... көму мен жою ... алып келді.
Келесі бір қауіпті радинуклид - ... ол ... ... ... түзіледі (жартылай бөліну периоды 27,7 жыл). Ол ағзаға асқазан-ішек трактісі , өкпе, тері жабыны ... ... ... мен ... ұлпаларға жиналады. Стронций қанда патологиялық құбылыстар тудырады, ішке ... ... ... ... құрлысының бұзылуына әкеледі. Зақымданған соң ұзақ мерзімнен кейін (келесі ұрпақтарда) ісіктер, ақ қан ауруы болуы мүмкін.
Қазіргі гигиена ғылымының өзекті ... адам өмір ... ... ... жəне ... факторларын анықтау ғана емес, сонымен қатар олардың халық денсаулығына тигізетін қауіп-қатерін бағалай білу болып табылады. Қауіп-қатер ... ... ... ... ... ... жағдайларына да тəуелді екенін ескеру қажет
2.3 Радиоактивті заттардан ... ... ... ... жолдары бар. Олар: физикалық, химиялық және биологиялық тәсілдері.
Физикалық тәсіл. Бұл тәсілдің ұйғаруы бойынша, дер кезінде қол-аяқты денені жылы су мен жуып ... ... ... ... ... ... перчаткаларды кию керек. Қатты радиоактивті элементтердің бөлшектерінің кішкентай түйіршіктері ішкі органдарға өтіп кетпеуін қадағалап отыруы керек.
Екер кішкентай бөлшектер ішкі ... ... олар тез ... ... шыға қоймайды. Әсіресе радий, уран, плутоний, стронций, иттрий және цирконий бөлшектері ағзаларға өтсе қауіпті ісіктер ... ... Олар ... ... таратады. Цезий тез еритін тұздарды түзеді. Сөйтіп адам ағзаларының жұмсақ тканьдерінде жиналады да үнемі иондалған сәулеленуді таратады.
Радиоактивті стронцийдің ... адам ... ... оңай ... ... кальциймен ығыстырып шығаруға болады.Тез еритің цезий - 137 бөлшектерін ағзалардан ығыстырып шығару үшін көп мөлшерде су ішу керек. ... ... ... ... үшін ... ... қышқылы мен лимон қышқылынкөп мөлшерде пайдалану керек. С,Д витаминің ішу өте пайдалы (сәбіз, редис). Арақ-шарап ішуге болмайды. Олар ... ... ... ... ... Бірақ кейбір адамдар Уран өндіретін шахталарда істеп ... ... ... ... арақ ішіп ... Ол адам күні бүгінге тірі. Ал арақ ішпеген оның ... ... ... ... қоштасқаның ол жіпке тізгендей айтып беріп отырады. Біздіңше, азды-көпті арақ-шарап ішіп отырған жөн болғаны.
Радияциядан қорғанудың химиялық және биологиялық жолдары. ... ... ... ... ... деп аталады. Олар радиоактивті элементтердің бөлшектері ағзалардан шығару үшін неше түрлі химиялық препараттарды пайдаланады.
Олар ағзаларды радияциядан сақтап қалады. ... ... ... ретінде пайдалануға болады. Дерттерге диагностика қою үшін де таңбаланған ... ... ... мен қан, ... ... ... ... ісіктерді де емдеу үшін бета-сәулесін пайдаланады. Адамдарды Радияциядан қорғау Қазақстан Республикасының алдында тұрған аса ... ... ... ... адамдардың денсаулығына өте үлкен көңіл юөлінеді. Әсіресе экологиялық ... ... ... да тұратын халықтардың денсаулығы қатаң бақылауға алынған. Осы айтылғандарды қорыта келе, радияция (сәуле) дертіне шалдықпау үшін ... ... ... ... ... ... және тәрбие беру екенін естен шығармауымыз керек.
Адамзат баласы осы кезде бұрын - ... ... ... ... көп ... ... жетіп, техника мен технологияны дамыта түсуде. Оларды төтенше түрде дамуы биология ғылымдарына тікелей байланысты. Ол жаратылыстану ғылымдарының көрнекті ... ... Оның ... ... жер бетіндегі тіршіліктің пайда болуын, оның эволюциялық жолмен дамуын зерттеу. Биология жердің тіршілік иелері адамдар мен ... ... мен неше ... ... ... ... ... зерттейді. Алынған мәліменттердің негізінде сигнал хабарды дәл ... ... ... мен механизмдер шығару жұмыстарын жүргізеді.
Кейінгі кезде биологиялық ғылымдар орасан зор ... алға ... Осы ... ішінде тіршілік дүниесі адамдар, жан-жануарлар, өсімдіктер әлемі туралы көптеген түсінігіміз бар. Тірі организмдердің пайда болу жолдарын, биохимиялық процестерін білеміз. ... ... ... ... ... ... әлі ... дейін өз шешімін тапқан жоқ.
2.4 Радиацияның адам ... ... ... ... ... ... байланысты үрей жайлаған. Жапониядағы атом электр станцияларындағы апат салдарынан радиоактивті тозаң АҚШ, Ресей, Қытай жерлеріне ... ... Ол ... ... жетеді. Құдай бетін аулақ етсін, ондай тозаң Қазақстанға ... ... ... ... ... мен ... директоры айтып отыр.
Мамандардың айтуынша, радиоактивтік сәуле адамның денесіне ешбір кедергісіз ене береді. Ал одан қорғаныс ... мен ... ... ... жолын ғылым мен медицина әзірге таппай келеді. Сондықтан адам өзінің сәулеленгенін сезбейді. Радиация қуаты денеге енгенде ет пен тері ... ... ... ... ... атомдар қозғалады да, биохимиялық процестер өзге­реді. Оның соңы ағзаның тұтастай жүйесі бұзылуына, ішкі органдардың істен шыға бастауына апарып соғады.
Ми, жыныс ... аш ... ... ... ... ... ... эндокриндік мүшелері, қалқанша безі, бауыр, бүйрек радиацияны тез сезіп, қабылдауға ... ... ... адам өмір бойы ... ... аурулардан, қоздырғыш таяқшалардан қорғанып жүруге мәжбүр. Себебі иммундық жүйенің жасушалары тез ... ... ... ағза ... ауруларға қарсы тұра алмай қалады. Радиация іштегі шарана мен жаңа ... ... ... ... жойып жібереді.
Ғалымдар адам ағзасы шамамен 10 триллион жасушадан тұратынын айтады. Ағза сәулеленгенде миллион жасушаның қалпы айнып, оның ... ... ... ... болады. Ондай жасушалар саны жылдам көбейе бастайды. Нәтижесінде ісікке бой алдырған жасушалар артып, оның соңы аты ... ... алып ... жүйе адам ағзасына сәуле өткенде ғана емес, өзге де себептерден зардап шеге береді. Күнделікті өмірде адам өте аз ... ... да ... ... Радиоактивті сәуле денеге ғарыштан, табанымыздың астындағы жерден, радио, теледидардан, компьютерден, сондай-ақ өндіріс орындарынан енеді.
Жай тұрмыста аз мөлшердегі сәуледен қорғануда ... ... бар. Оның дәрі ... күнделікті мөлшері болады. Йодты ең көп қолданатындар - жапондар. Олардың түрлі тағамдар мен ... да йод ... ... ... ... ... сақтау ұйымы белгілеген күндік мөлшерден 108 есе артық қолданады. Ағзаға енген қоздырғыш таяқшалары йодқа төтеп бере ... ... ... ... ... мен ұзақ өмір сүруінің себебі осы йодқа байланысты болуы да мүмкін.
Жапонияның зерттеушілері ... ... ... ... Хиросима және Нагасаки тұрғындарының иммундық жүйесі 35 жылдан кейін де қалпына келмегенін анықтаған. Ал Қазақстандағы Семейдің осы күнгі ... ... ... ... үшін өте ... ақ жасушалар жетіспейді. Ол аймақтағы қатерлі ісік ауруына шалдыққандарға лейкоз, яғни қан ісігі тән. Зерттеулер көрсеткеніндей, ... ... әлі 10 ... ... көбейе береді, ал алдағы 40 жыл бойы семейліктердің ісік ауруының өзге де түрлеріне шалдығу ... арта ... ... ... ... ... ... табылыпты. Бұл - әлдеқашан өтіп кеткен Чернобыль атом электр станциясындағы апаттың салдары. Сол шараналар өмірге ... ... ... ... ісік ауруларына шалдығатынын мамандар осы бастан болжап отыр. Шарананың сүйегіне жүргізілген зерттеу нәтижесі Чернобыль аймағында радионуклидтер омыртқаға, тіске және қабырғаға өте тез ... ... ... ... ... ісік ауруларына шалдығу мүмкіндігінің жоғары екені жергілікті тұрғындарды қатты алаңдатып отыр. Украинада қалқанша без ... ... ... ... ... ... болған апатпен тікелей байланысты екен.
Сәулеленуден күнделікті өмірде қорғанып жүруде көк шайдың да ... бар. ... ... ... де өте аз ... ... сәуленің бетін қайтаруға септігін тигізеді. Мамандар осылай деп жатыр.
2.5 Қазақстандағы радиациялық жағдай
Қазақстан территориясында қуатты ... ... ең көп ... ... ... ... 1949 жылдан 1989 жылға дейін 470 ядролық жарылыс, оның 90-ы ауада, 354-і жер астында және 26-ы жер бетінде жүргізілген.
Олар ... ... ... ... ... ластануына әкелді. Шығыс Қазақстан тұрғындары Хиросима-Нагасаки мен Чернобыльдан кейінгі ең үлкен йондаушы сәулелену дозасын ... ... ... ... ... ... ... мәліметтер 1989 жылға дейін құпия сақталып келді. Ресми емес көздердің мәліметтеріне сүйенсек лейкемиядан қайтыс ... саны ... мың ... ... ... ... ластану себептеріне мыналар жатады:
 Семей ядролық полигонында жасалған жарылыстардың салдары
 Радиоактивті материалдарды пайдаланылатын атомдық өнеркәсіп орындары
 Ғаламдық жауындар
 Халық шаруашылық ... шешу ... ... жер асты ... ... Табиғи радиоактивтілік
 Радиоактивті қалдықтар.
Семей ядролық полигоны. 1995 жылы Шығыс Қазақстан облысының Орталық бөлігіндегі жүргізілген аэрограмма, спектрографиялық суреттер жер ... ... - 137 ... 65 - 100 мкр/сағ. болғаның көрсетті. Кейбір жерлерде 120-500 мкр/сағ. байқалған. ... ... ... ... ... ... 137 радиациялық фоны 120-150 макр/сағ. құраған.
Бұрын жүргізілген ядролық жарылыстар табиғи сулардың, тек ... ... ... ғана ... оған ... жатқан территорияда да қалыптасуынан теріс әсер етеді. Стронций-90 ең көп мөлшері Сарыөзек жылғасы мен Мұржық тауының етегінде және ... ... α және β ... ... ... ... облысының Қайнар селосында, Абыралы колхозындағы барлық дерлік құдық суларында анықталған. Сонымен қатар, Семей қаласынан оңтүстікке қарай, Тарбағатай маңында су ... ... ... ... -- α және β ... ... түрде төмен болған.
Халық шаруашылық мәселелерін шешу мақсатындағы жер асты ядролық жарылыстар. 1995 жылға ... ... ... ... полигондардан тыс 32 жер асты ядролық жарылыстары жасалған. Олар әр түрлі халық шаруашылық шешу ... ... ... жер ... ... ... ... маңы ойпатында тұзды мұнараларда жер асты кеңістіктерін жасау үшін жүргізілген. Қазіргі уақытқа дейін бұл ... жер асты ... ... ... және ... ... ... жұмыстар жүргізілмеген.
Радиоактивті материалдарды пайдаланылатын атомдық кәсіпорындар. Қазақстан территориясының техногенді қызмет әсерінен радиоактивті ластануы уран өндіру кен орындарымен, ядролық зерттеу және ... ... ... ... және газ кен ... ... және ... жұмыстарымен байланысты. Бұл жұмыстар уран-радий және торий қатарының элементтерінің әсерінен ... ... ... ... ... ... ... кәсіпрындар жұмыс істейді. Олардың жалпы белсенділігі 250 мың ... ... ... ... ... ... жалпы санынан, шамамен 20000 (80 мың кюри) өндірістен ... ... ... ... Шығыс Қазақстан облысында 1995 жылы бірқатар аномалиялар ... ... ... ... 15 ... ... ... табылып, оның 13-і жойылды. Маңғыстау облысында Иранға жөнелтілетін метелл қалдықтарының радиоактивті ластануы анықталды. ... ... ... 1995 жылы ... ... нейтронды сәулелену көзі жоғалған. Кәсіпорындарда коммисия құрылып, бұл жағдайдың себептерін анықтау мақсатында тергеу жұмыстары жүргізілуде. Солтүстік Қазақстан облысының ... ... ... ... ... 200-3000 ... йондаушы сәулелер шығаратын құралдар табылған. Павлодар облысының құрлыс кәсіпорындарында кейбір құрлыс материалдардың түрлерінің радиациялық сапа ... жоқ. ... ... ... ... сәулелердің көздерінде кезінде жоюға арналған приборлары мен аппаратураларымен қамтамассыз етілмеген. Семей облысында ... ... ... ... ... ... ... нәтижесінде Қазақстан территориясынан сыртқы радиоактивті ластанған сым кабельдерінің шығарылуының 3 факторы тіркелген.
Ғаламдық жауындар. 1995 жыл бойында цезий - 137 ... 0-0,42 ... м ... ... Ал ... β - ... айына 0,4-0,9 Бк/кв м өзгереді. Бұл республика халқына қауіп туғызбайды. Ауадағы радиоактивті аэрозольдердің мөлшері рұқсат етілетін ... ... ... ... ... территориясының табиғи радиоактивтілігі оны құрайтын метерологиялық әртектіліктің түзілуімен генетикалық байланысты, ... ... ... ... мен ... ... элементтерімен және космостық сәулеленумен байланыты. Табиғи радиоактивтік фон әр ... ... ... ірі су ... акваторияларында (Каспий, Арал теңіздері, Балқаш көлі) 6-8 мкр/сағ болса, граниттік массадан тұратын территорияда 50-60 мкр/ сағ құрайды.
Магмалық жыныстар жер ... ... ... ... ... фон 18-22 ... ал күшті қазіргі тұңбалық түзілістердің табиғи радиациялық фоны 10-18 ... ... ... ... ... ... фондағы үлесі 3-8 мкр/сағ. 1995 жылы зерттеулер нәтижесінде Көкшетау облысының Арықбалық және Сарытүбек мекен-жайларындағы ... ... ... газ ... ... ... анықталған. Мысалы, Арықбалық селосында екі балалар бақшасы ... ... ... 4000 ... м-ге ... қалыпты мөлшерде 200 Бк/куб м.
Елімізде үкіметтік емес ... ... ... ... құқықтық негізде дамытуға да қолайлы жағдайлар жасалуда. , заңдарда жұртшылықтың қатысу ережесі, ақпарат туралы негіздер қаланған. Республикамызда 200-ден аса ... емес ... ... ... ... ... ... беру, радияциялық қауіпсіздік, экологиялық ағарту сияқты бағыттарда жұмыс істеді.
Қаладағы ауаның ластануы, жердің тозуы мен шөлейттенуі, өндірістік және ... ... ... жер асты және үсті су көздерінің ластануы, Ертіс, Жайық, Талас, Сырдария, Іле, Шу өзендерінің ластанған сулары негізгі ... ... ... отыр. Ауаның ластануы 15 қалада нормадан асып кеткен, Өскемен, Ленинагор, Алматы, Ақтөбе, Атырау, Ақтау, Теміртау, ... ... ... ... т.б. бұрынғыға қарағанда қазіргі үлкен деңгейде болып отыр. Арал өнірінің 59,6 млн.-ға жері азған. Сонымен қатар көтерілген тұзды ... ... 300 ... ара ... 500 ... ... таралып жатыр. Республикамызда 20 млрд. тоннадан астам өндіріс және тұрмыс қалдықтары жиналып қалған. Жыл ... 14 млн. Куб м ... және 700 млн. ... өнеркәсіптік қалдықтар, олардың ішінде 84 млн. Тонна уландырғыш т.б. жиналады. Сонымен қатар зауыт, фабрикалар өндеген рудаларын өндіріс ... 1-18 ... ... ... 56 млн. ... метр алып жатыр, радиоактивті фоны 35 мкр/сағаттан 3000 мкр/сағатқа жетіп, халық денсаулығын ... АЭС ... салу ... әңгімен, сонау Кеңес Одағы тұсында жиі қозғалатын. 1995 жылы бұл мәселе Үкімет басқармасында қайта ... ... ... ... Шардара АЭС-ін салу көзделген-ді. Ғалым-мамандардың айтуынша, тәуелсіз, егеменді ел ретінде, әлемдік өркениеттің бір ... ... ... атом электр станциясының болуы қажет. Тіпті, Балқаш көлінің жағасында атты елді мекенде салынады деген әңгіменің ұшы ... ... ... арнайы жұмыс жоспары жасалып, мамандар ірітелмеген. АЭС-тің қоршаған ортаны ... ... ... ... ... болмайтыны тағыда дәлелденіп отыр. Бұған қосымша бас қосуға қатысушылар жалғыз түйін - қазақстан қазіргі АЭС салуға ... емес ... ... жасады.
Қорытынды
Табиғи ортаны ластаушы заттар әр түрлі болып келеді. Ол ... ... ... ... және адам ... әсер ету ... қарай әр түрлі жағымсыз нәтижелер туғызады.
Қазіргі кезде ауаны ластайтын заттардың 150-ден астамы белгілі. Бұл заттар ... күн ... ... ... ... ... жаңа ... түзеді.
Радиациялық ластанудың баска ластанудан көп айырмашылығы бар. Қысқа толқынды ... ... ... мен ... ... ... ... тұрақсыз химиялық элементтердің ядросы -- радиактивті нуклидтер. Міне, осы ... мен ... ... ... ... түскенде жасушаларды (клеткаларды) бұзады, соның нәтижесінде түрлі аурулар пайда болады.Радиациялык ластанудың негізгі көздері -- ... ... және ... ... ... ... ... сәулелер адам, жануар организмдерінде ақуыз, фермеш жоне басқа да заттардың өзгеруіне, яғни сәуле ауруының дамуына әкеліп соғады.Сәуле ауруы өзінен алынған ... ... ... ауыр және ... ... ... ... екі-үш рет сәуле алғанда ауыр сәуле ауруына ұшырайды, ал аз мөлшерде адам ұзак уакыт сәуле ауруына шалдығады.
Қабылданған мөлшеріне карай ... ... төрт ... дәрежеде болады: 1-дәрежесі жеңіл түрі -- 100-200 рентген мөлшерінде; 2-ші дәрежесі орташа -- 200-300 ... 3-ші ... ауыр -- 300-500 ... ... 4-ші ... өте ауыр -- 500 рентгеннен астам мөлшерде сәуле алған кезде болады.Сәуле ауруы төрт ... ... ... кезең- сәуленің организмге әсері оның мөлшеріне карай болады. Оның ең ... ... ... бас ... бас ... ... айну, қүсу, іш өту, терінің бозаруы, қан қысымының секірмелі болуы, естен тануы. Екінші кезең -- ... ... ... ... ... жағдайы жақсарады. Бұл кезеңді латентті кезен, яғни, жағдайдын жақсы болып көріну кезеңі деп атайды. Алған радиация мөлшері көп ... бұл ... ... ... да екі ... үш ... дейін созылады. Әлсіздік, терлегіштік, тәбетінің төмендеуі, ұйқысынын бұзылуы байкалады жәнс қанда өзгеріс болады. Үшінші кезең -- өте ... ... ... ... ... ... ... кезеңі басталады. Аурудың температурасы көтеріліп, ішіне қан ... ... ... ... ... безі ... ... ауруы пайда болады. Үш-төрт жетіден кейін шаштары түседі, қан үюы бүзылады да жүқпалы аурулар дами бастайды (өкпенің кабынуы, дизентерия, іш өту, ... ... т.б.). ... ... -- ... ауруыньщ жеңіл түрі, бұл осы кезеңде ауру жазыла бастайды. Ауыр түрі ... онда адам ... ... өліп ... ... және ... ... адамның жазылуы бірнеше айға созылып қан азаяды, қан кысымы көтеріледі және организмнің әлсіздігі байкалады.
Радиактивтік ластану өткен ғасырдың 40-шы ... ... ... ... ашылғаннан бастап пайда болған. Атом энергиясын американдықтар соғыс максатында, ал 1945 жылдан бүрын Кеңес дәуірінде оны ... ... ... бастады. Атом энергиясын пайдалану кезінде сактандыру шаралары коса жүргізіледі. Өйткені, атом қондырғылары жұмыс істеу ... адам ... ... радиактивті шлак түзіледі. Ал оны залалсыздандыру оңай шаруа емес. Радиактивті калдықтарды теңізге, мұхитқа, өзенге тастауға рұксат етілмейді. Әрине, бұл ... ... ... ... ... ... Ирландия жағалауы қазір ядролық үйіндіге айналған. Жыл сайын мүхит түбіне радиактивтік ... ... ... ... ... ... атом өнеркәсібі кәсіпорындарында белгіленген санитарлык нормаға дейін радиактивті заттардьң концентрациясын азайтатын тазарту қондырғыларын салынған. Қалдықтар баллондарга салынып цементтеледі де, арнаулы ... ... ... ... ... орта мен ... ... қатты әсер еткен, атом энергиясындағы ешуакытта болмаған апат. Чернобыль апаты кезінде атмосфераға 50 МК радиактивті ... ... және ... 3000 км ... жерге таралған.
Адамдарды радияциядан қорғау - Қазақстан Республикасының алдында тұрған аса қүрделі мәселе. Қазақстан Республикасында адамдардың ... өте ... ... ... ... ... ... ұшыраған аймақтарда да тұратын халықтардың денсаулығы қатаң бақылауға алынған. Неше түрлі экологиялық проблеммалар, әсіресе радиациялық экология өз ... ... ... ... ... біз - ... жас мамандар, келер ұрпағымыздың өмірінің жарқын да мәнді ... үшін ... ... яғни ... - Анамызды аялай білуіміз қажет. Ол үшін меніңше, әр адам ... ... ... мен ... беру ... бір-бірімен сабақтастырғаны жөн.
Пайдаланылған әдебиеттер
1) Н.Ә.Назарбаев Астана, , ... ... ... ... Жаханов А. Радиациялық экология : оқулық / А. Жаханов. -- ... ... Г.С., ... Г.Т. ... 2009
5) Төлеубаев Б.Ә. Радиациялық экология жайлы қысқаша таным
6) Ж.Ж.Жатқанбаев Экология ... 2003

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 13 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Арал өңірінде табиғи-шаруашылық кешенді экологиялық орнықты дамытудың ғылыми негізі32 бет
Ақтөбе мұнай өңдеу зауытындағы газды кептіру процесінің автоматтандырылуын жобалау22 бет
Жаңажол мұнай-кен орнының радиациалық жағдайын бағалау35 бет
Жүгері крахмалы негізінде биоыдыратын жабқыштар технологиясын жасау7 бет
Малдарды жайып ұстаудың гигиенасы4 бет
Радиация15 бет
Семей ядролық сынақ полигонының проблемалары17 бет
Табиғи ортаның ластануы10 бет
Ультрадыбыстық зерттеу: міндеттері, проблемасы және шешу жолдары10 бет
Экология және адам денсаулығы18 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь