Ақша айналымы туралы түсінік

ЖОСПАР

КІРІСПЕ 3

1 Ақша айналымы туралы түсінік 3
2 Ақша айналысы және оның заңы 6
3 Қағаз ақшалар және олардың айналысы 9

ҚОРЫТЫНДЫ 13

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР 14
КІРІСПЕ

Шаруашылықтағы тауарларды өткiзуде, сондай-ақ тауарлы емес төлемдердi және есеп айырысуларды жүзеге асыруға қызмет ететiн қолма-қол және қолма-қолсыз ақша формаларындағы ақшалардың қозғалысын – ақша айналымы деп атайды. Егер айналымдағы ақша көлемi шаруашылық қызмет етуiне қажеттi ақша массасынан артық болса, онда қоғамда ақшаның құнсыздануы етек алып, ол өз кезегiнде экономикалық активтiлiктi төмендетiп, экономиканы дағдарысқа алып келедi. Сондықтан, ақшаның мәнiн, оның айналыс заңын, ақша айналысына қажеттi ақша массасының көлемiн анықтау және ақша массасын құраушы ақша агрегаттарының құрамдарын талдап, оны ұлттық экономика тұрғысында тиiмдi пайдалану жолдарын анықтау менiң бұл тақырыпты орындауымдағы мақсатым мен міндеттерім болып табылады.
Осы ақша айналысының тұрақтылығын, бірқалыпты айналысын реттеуге мүмкіндік беретін ақща түрі және экономикалық шаруашылықтардың үздіксіздігін қамтамасыз ету мақсатында пайда болатын қызметтер мен өнімдердің ақысын кешіктіріп төлеуге мүмкіндік беретін айналыс құралдары несиелік ақшалардың маңызы зор балып табылады.

1 Ақша айналымы туралы түсінік
Көптеген шетел басылымдарында ақша айналымы деген ұғым кездеспейді. 90-жылдардың орта шеніне дейін ТМД мүше елдерінің басылымдарында «ақша айналымы» және «ақша айналысы» деген ұғымдарға анықтама беріліп, олар бір-бірінен дәл ажыратылды. Ақша айналымы деп қолма-қол ақша мен қолма-қол емес ақшаның қозғалысын білдіретін кең ұғым айтылды. Экономиканың әр үлгісінде бұл ұғымдарға әр түрлі көзқарастар қалыптасып отырды. Ал жоспарлы орталықтандырылған экономика жағдайында ақша айналымының ерекшеліктері:
• Қолма-қол ақша да, қолма-қол емес ақша да кәсіпорындардың шығаратын өнімдерін алдын-ала бөлу қызметін атқараы. Барлық қоғамдық өнім өндіріс құралдары мен тұтыну заттары түрінде, яғни бірінші жағдайда материалдық техникалық жабдықтау жүйесі арқылы, ал екігші жағдайда қоғам мүшелерінің табысына (жалақы, зейнетақы) сәйкес мемлекеттік сауда жүйесі арқылы бөлінеді.
• Мемлекет заңымен ақша айналымын: қолма қол ақша және қолма-қол емес ақшаға бөліп, ақша айналымының қай түрі қандай бөлу жүйесіне қызмет атқаратынын белгілейді. Сөйтіп қолма-қол ақша қозғалысы халықтың ақшалай табысын бөлуді көрсетсе, ал қолма-қол емес ақша қозғалысы өндіріс құрал-жабдықтарын бөлуді көрсетеді;
• Ақша айналымы мемлекеттік жоспарлау жүйесінің объектісі ретінде директивалық заңдармен реттелді;
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР

1. Ақша, несие, банктер: Оқулық / Ғ.С. Сейiтқасымов. – Алматы: Экономика, 2001ж. - 466 б.
2. С.Б. Мақыш, Оқу құралы / “Ақша айналысы және несие” – Алматы, Қазақ университетi, - 2004ж. – 248 бет.
3. Аубакиров Я. А. Байжұманов Б.Б. / Экономикалық теория. Оқу құралы. – Алматы. Қазақ университетi.
4. Деньги, кредит, банки: Учебник / Под. Ред. О.И Лаврушина, Изд.
2-е, - Москва: 1999г.
5. Абрамова М.А., Александрова Л.С. / Финансы, денежные обращение и кредит. Учебние пособие – Москва , 1996г.
6. Баян Көшенова , Оқу құралы / Ақша, несие, банктер, валюта қатынастары, - Алматы: “Экономика” 2000ж.
7. Бункина М.К. / Деньги, банки, валюта, Учебные пособие – Москва, 1994 – 173 с.
8. А.И. Добрынина, Л.С. Тарасевича. - Экономическая теория. - Санк- Петербург. - 2001. – 362 с.
9. “Қ.Р-ның ақша жүйесi туралы” Қ.Р-ның Заңы // 13.12.1996.
10. А.К.Омарбаева “Ұлттық ақша өлшемiнiң валюталық бағамын реттеу жөнiндегi валюталық саясат” // ҚазҰУ хабаршысы. Экономика сериясы №1, 2003ж.
11. Баймуратов У.Б. «Электронные деньги: проблемы и перспективы» // Банки Казахстана, №9, - 2005 г. 18-21 стр.
12. «О текущей ситуации на финансовом рынке» // Банки Казахстана,
№ 10, 7- 2005 г. 2-3 стр.
        
        ЖОСПАР
КІРІСПЕ 3
1 Ақша айналымы туралы түсінік 3
2 Ақша айналысы және оның заңы 6
3 Қағаз ақшалар және ... ... ... ... ... ... ... өткiзуде, сондай-ақ тауарлы емес төлемдердi
және есеп айырысуларды жүзеге асыруға ... ... ... және қолма-
қолсыз ақша формаларындағы ақшалардың қозғалысын – ақша айналымы ... Егер ... ақша ... ... қызмет етуiне қажеттi ақша
массасынан артық болса, онда ... ... ... етек ... ол ... ... активтiлiктi төмендетiп, экономиканы дағдарысқа алып
келедi. Сондықтан, ақшаның мәнiн, оның айналыс ... ақша ... ақша ... көлемiн анықтау және ақша массасын құраушы ақша
агрегаттарының ... ... оны ... ... ... ... жолдарын анықтау менiң бұл тақырыпты орындауымдағы ... ... ... ... ақша ... ... ... айналысын реттеуге
мүмкіндік беретін ақща түрі және ... ... ... ету ... пайда болатын қызметтер ... ... ... ... ... ... ... құралдары
несиелік ақшалардың маңызы зор балып табылады.
1 Ақша айналымы туралы түсінік
Көптеген шетел басылымдарында ақша ... ... ұғым ... ... орта ... ... ТМД мүше ... басылымдарында «ақша
айналымы» және «ақша айналысы» деген ұғымдарға анықтама беріліп, олар ... дәл ... Ақша ... деп ... ақша мен ... емес
ақшаның қозғалысын білдіретін кең ұғым айтылды. Экономиканың әр ... ... әр ... ... ... ... Ал ... экономика жағдайында ақша айналымының ерекшеліктері:
• Қолма-қол ақша да, ... емес ақша да ... ... ... бөлу қызметін атқараы. Барлық қоғамдық өнім өндіріс
құралдары мен тұтыну заттары түрінде, яғни бірінші жағдайда материалдық
техникалық жабдықтау ... ... ал ... ... ... ... ... зейнетақы) сәйкес мемлекеттік сауда жүйесі арқылы
бөлінеді.
... ... ақша ... ... қол ақша және ... ... ... ақша ... қай түрі ... бөлу жүйесіне қызмет
атқаратынын белгілейді. Сөйтіп қолма-қол ақша қозғалысы халықтың ақшалай
табысын бөлуді көрсетсе, ал қолма-қол емес ақша ... ... ... ... ... Ақша айналымы мемлекеттік жоспарлау жүйесінің ... ... ... ... Ақша ... біртектес мемлекеттік меншік формасына қызмет көрсетті.
• Ақша айналымының алғашқы және қорытынды кезеңдері мемлекеттік ... оған ... банк ... жүргізген.
• Қолма-қол ақша және қолма-қол емес ақша белгілерін тек ... ... ... ... ... жүйелер алдын-ала өнімге баға белгілеумен және ... ... ... де шұғылданды.
КСРО негізінде құрылған ТМД елдерінің нарықтық қатынастарға өту кезеңінде
жүргізілген іс шараларынан кейін (бағаны босату, ... ... ... ақша ... айтарлықтай өзгерістер пайда болды. Шын мәнінде ақша
айналысы – ақша айналымының тек бір бөлігі, атап ... ... ... ... үлгісі жағдайында ақша айналымына тән
ерекшеліктер:
• Ақша айналымы негізінен шаруашылықтағы нарықтық ... ... ол бөлу ... тек аз ғана ... қамтиды.
• Қолма-қол ақша және қолма-қол емес ақша ... ... ... Ақша айналымы мемлекеттің, коммерциялық банктердің, заңды және жеке
тұлғалардың жоспарлы болжауының объектісі болып табылды;
• Ақша ... әр ... ... ... ... ... Ақша ... алғашқы және қорытынды кезеңдері орталықтанбаған, яғни
олар әр түрлі коммерциялық және мемлекеттік банктерде шоғырланған.
• Қолма-қол ақша және ... емес ақша ... ... ... ... ... ақша ... орталық банк жүргізіп, қолма-қол емес ақша
белгілерін коммерциялық банктер шығарады. /6, 25-30б/
Сонымен, ақша ... деп ... және ... емес ... ... жүретін ақша белгілерін айтады. Бұл анықтама ақша
айналымының қазіргі мазмұнына сай келеді, себебі ақша айналымында тек ... ... ... ... ақша ... әрі ... әрі ақша ... олардың құны
айналымы ретінде олардың құны айналымда жүреді. Себебі, металл монетаның
(алтын немесе күміс) өз құны ... ... ... ... ... ақша ... ... тауар құнының қозғалысымен бір уақытта
жүрді. Сондықтан құн айналымы тауар айналымы мен ақша айналымын біріктірді.
Қазіргі ақша ... құн ... деп ... болмайды. Оған себеп –
қолма-қол ақша және қолма-қол емес ақша белгілерінің өз құны ... ... өте ... тіпті жоқ деуге болады. Демек қазір құн
айналымы деп тек ... ... ... ... ... ... жүретін тек қолма-қол ақша, ол ақша айналымының бір ... ақша ... ... ... бір ... қолма-қол ақшамен өтелген
барлық төлемдер сомасына тен ақша айналымының бөлігі. Ал ақша ... ... ақша мен ... –қол емес ақша белгілерінің тауар айналымын
және тауарсыз төлемдер мен ... есеп ... ... ... қызметі. Сонымен ақша айналымы екі бөліктен: қолма-қол ... және ... емес ақша ... тұрады.
Ақша айналысы мен ақша айналымы арасында шек жойылды. Тауар айналысы
процесiндегi қолма – қол ақша ... және ... ... ... ... көрсету, сонымен бiрге кәсiпорындар мен ... ... ... ... қаражаттардың алмасуы – ақша айналысы деп
аталады.
Ақшаның өмiр ... ... ... ол тауар өндiрiсi
мен тауар айналысының болуына ... Кез ... ... ақша айырбас құралы болып табылады. Тауар және ақша ... ... Ақша ... ... онда ... ... ... айналысы - шаруашылықтағы тауарларды өткiзуде, сондай-ақ ... ... және есеп ... ... ... қызмет ететiн қолма-
қол және қолма-қолсыз ақша формаларындағы ақшалардың қозғалысы.
Ақша айналысының объективтiк ... де ... ... ... ... және қолма-қолсыз формаларының көмегiмен тауарлар
айналысы, сондай-ақ ... және ... ... қозғалысы жүзеге
асырылады. Ақша айналысы шаруашылықтағы тауарларды ... ... емес ... және есеп ... ... асыруға қызмет ететiн
қолма-қол және қолма-қолсыз ақша формаларындағы ... ... ... әр ... жағдайда қамтамасыз етiледi. Қолма-қол ақша
тұтыну заттары және қызметтер ... ... ... ... ...... ... өндiрiс құралдарының жиынтығымен қамтамасыз
етiледi.
Бiрақ ақша ... ... ... ... ... Бұл екi ... ... жүредi. Тауарлар, оларды сатып алғанан кейiн,
айналыстан шығады және тұтынылады. Ал ақша ... ... ... жүре ... ақша әрi ... құралы, әрi ... ... ... ... ... ... ... ақша қарызды өтеуге
жұмсалуы мүмкiн. Өз кезегiнде, қарызды төлеуге түскен ақшалар тауарлар ... ... ... ақша ... ... ... ... соммасынан әрдайым
артық болады. Ақшаның қызмет көрсетуi тек сатып алу – сатумен шектелмейтiнi
түсiндiрiледi. Ақша еңбекақы, ... ... үшiн, ... ... үшiн, банктен қарыз алу үшiн және т.б. мақсаттар үшiн қолданылады.
/1, 38-41б/
Ақша ... ... ... ...... ақшаның қолдану
аясын азайту болып келедi. Бұл ... ... ... ... есеп ... ... ... шектеу, есеп айырысу
чектерiн ... ... ғана ... ... өзара тығыз байланыста, сондықтан оларды бөлу қажет ... өз ... ... – қолдан қолма қолсыз ақшаға (және керiсiнше)
өтедi. Мысалы, кәсiпорынның ... ... ... ... ... соң оның есеп ... шотында қолма-қолсыз ақша қаражатарына
айналады да, ол ... өз ... ақша ... ... бүкiл ақша айналымы: қолма-қол және қолма-қолсыз ... ... ... ... ... және сату ... яғни ... сипаттағы есеп
айырысулармен байланысты ақша айналымы;
• тауалы емес сипаттағы есеп ... ... ақша ... ;
• ақша айналысы бiрнеше тарихи кезеңдерден өттi және металл, қағаз, ... ... ... ... ... ақша ... оның металл, қағаз және несиелiк ... ... ... ... ... етуi де әр түрлi.
2 Ақша айналысы және оның заңы
Айналыстағы ақшаның саны К.Маркстiң ашқан ақша ... ... ... ... ақша саны – ... ақша саны мен ... тауарлар массасы және атауы бiр ақша бiрлiктерiнiң айналыс
жылдамдығы арасындағы ... бiр ... ... ... етедi.
Айналысқа қажеттi ақша санының формуласы төмендегiдей:
Монетаристер деп ... ... ... экономика мектебiнiң
ғалымдары, келесiдей тепе-теңдiктi белгiледi:
PY = TV+DV1
мұндағы: P – бағаның жалпы деңгейi;
Y - ... ... – ақша ... ...... және V1 – ақшаның және депозиттiң айалыс жылдамдығы.
Ақша айналысы заңы – құн ... ... ... ... ... – ақша ... болатын барлық қоғамдық формацияларға ... ... саны К. ... ... ақша ... заңымен реттеледi.
Тауар айналысына қызмет ету үшiн қажеттi ақша мөлшерi екi ... бiр ... ... тиiс ... бағасының қосындысына,
екiншiден ақша айналысының ... ... ... ... заңы мына ... ... = P * Y / ... – ақша мөлшерi;
Р – тауарлар бағасы;
Y - өнiм көлемi;
V – ақшаның айналым жылдамдығы.
Ақша айналысы заңының мәнi – ... ... ... ... ... ... ақша мөлшерi сатылуға тиiс тауарлар бағасының көбейтiндiсiн
бiр аттас ақша өлшемiнiң айналым санына ( ... ... ... керек.
Ақша тек айналыс құралы ғана емес, сонымен бiрге төлем құралы қызметiн
де атқаратындықтан айналысқа қажеттi ақша ... де ... ... сомасына байланысты азаяды. Қарыз мiндеттемелерiнiң бiразы ... ... есеп ... ... яғни олар қарыз талаптары мен
мiндеттемелерiн өзара есептеу ... де ... ... ... даму
дәрежесi ақша мөлшерiне керi әсерiн тигiзедi: тауардың неғұрлым көп ... ... ... аз ақша ... ... ... қажеттi ақша мөлшерi өндiрiстiң даму жағдайларына
әсер ететiн көптеген факторларға: ... ... ... ... ... ... ... және т.б. байланысты өзгередi. Айналысқа қажеттi
ақша мөлшерi ақша айналысының жылдамдығына керi ... ... ... ... әсер ... факторлар мыналар:
1. Несиенiң даму ... егер ... көп ... несиеге сатылса,
айналысқа сонша мөлшерде кем ақша ... ... ... есеп ... ... Ақша ... ... өсуi.
Айналысқа ақша екi түрде шығарылады немесе эмиссияланады: қолма-қол
ақша, банктiк айналымдағы ақша түрi, яғни банктегi шоттарға жазылған ... ... банк ... ... ... ... яғни ... ақшаны
монополиялы құқықпен Орталық банк эмиссиялайды да, қолма-қол емес ... ... ... ... ... ... екі жағының (қолма-қол ақша мен қолма-қол емес ақша)
бірлігі, олардың бір формасының екіншісіне ... ... ақша ... анықтауды қажет етеді. Себебі, ақша масасы ақша айналымының сандық
көрсеткіші. Белгілі бір мерзім аралығында және ... бір ... ... ... ... ... ... сол сияқты ақша массасының
көлемін және оның өсу қарқынын реттейтін іс-шаралар жүргізу үшін әр ... ... ... ... ... ... ақша ... құрамын анықтау үшiн
негiзгi ақша агрегаттарының төмендегi жиынтығын пайдаланады:
М1 – айналыстағы қолма-қол ақша ( ... ... ) және ... ... ... ( ... ) жатады;
М2 – оған М1 агрегаты және ... 4 ... ... ... мерзiмдi және жинақ салымдары кiредi;
М3 – бұған М2 агрегаты және арнаулы несие мекемелерiндегi жинақ салымдары
кiредi;
L – оған М3 ... және iрi ... ... депозиттiк
сертификаттары қосылады. /2, 37-38б/
Қорыта айтқанда, әрбiр келесi ақша атрегаты өзiнен алдынғылардың
барлық ... ... ... ... ақша жиынын құрайды. Бiрақ оның
алдынғыға қарағанда өтiмдiлiгi төмен.
Ақша жиыны нақты әр мемлекеттiң ... тән ... ... Мысалы, АҚШ-та ақша жиынын анықтау үшiн – төрт, Швейцария мен
Германияда – үш, ... – бес, ... – екi ақша ... ... ... тұрақты қалыпта болмайды. Ол ақша ... ... ... ... ... бiрнеше жолмен өсуi мүмкiн:
1. Банкноттар мен тиындарды эмиссиялау есебiнен;
2. ... ... ... ... несие алуымен;
3. Мемлекеттiк бюджеттiң кемшiлiгiн жабу үшiн Орталық банктiң ... ... ... ... асыл металдарды, шетел валютасын және мемлекеттiк бағалы
қағаздарды сатып алуымен;
Ақша жиыны көлемiнiң өзгеруiне айналыстағы ақша жиынының ... ... оның ... ... да әсер ... Ақшаның айн алым
жылдамдығы жалпы экономикалық ... ... ... экономикалық дамудың қарқынына, бағаның өзгеруiне, срнымен
бiрге таза монетарлық ... яғни ... ... құрылымына,
несиелiк операциялар мен өзара есеп айырысудың дамуына, ақша нарығындағы
пайыз деңгейiне және т. б. ... ... ... айналымының баяулауы – ұлттық жиынтық өнiмдi орналастыру
коэфицентiнiң төмен екендiгiнiң ... Егер ақша ... ... ол жоғары конъюктура барлығы және ақша қаражатын
жұмсаудың шапшандығын көрсетедi. Ақша ... ... ... ... керi ... әсер ... яғни ақша неғұрлым көп
айналыс жасаса, соғұрлым қосымша ақша ... ... ... ... ... ... субъектiлерiнiң ақша қорын жинауға
ұмтылысын және ақша жиынының құрылымында ... ұзақ ... ... ... ... ... және олардың айналысы
Қағаз ақшалар – бұл нағыз ақшалардың ... ... ... ... айналыста жүрген алтын және күміс монеталардың орынбасарлары ретінде
пайда болған. Бұл қағаз ... ... ... ... ... ... құралы қызметін ... ... ... ... ... ... ақшаларға ауысу негізгі себептеріне келесiлер
жатады:
• Металл ақшаларды тасымалдап алып жүру қолайсыз. Яғни металдарды алып
жүру, оларды ... ... ... ... ... егер белгілі бір
тұлға көп ақшалармен саудаласу үшін міндетті түрде ... ақша ... ... Ал ол өз ... сол адамның дереу көзге түсуін,
соның салдарынан оның өміріне қауіп тудыруы мүмкін еді.
• Металл ақшалардың мемлекттiк билiк органдарының жасаған ... яғни ... ... ... алу ... металдық
құрамын төмендету сипатының орын алуы, жасанды металдардың шыға
бастау барысында бiлiнуi; ... бұл ... ... бір ... өз
қызметтерін және өзінің жағдайларын жақсарту үшін ақша айналысы
заңына сәйкес ... ... ... ... ... байланысты
және ол өз кезегінде саудаласуда әділетсіздікті туғызады;
• Бағалы ... ... ... ... өндiруден қарағанда
қымбатқа түсуi, яғни қоғамдық қатынастардың күннен күнге дами түсуіне
байланысты айналысқа көптеген ақша қаражаттары қажет болды. Ал металл
ақшалар ... ... ... және оны ... көп ... ... Егер қағаз ақшалар пайда болмағанда бүгінде металл ақшалар
өндіру үшін металлдарға деген сұраныс өсіп, жалпы ақша ... ... өсіп ... орын алар ... Бюджет тапшылығын жабу мақсатында қағаз ... ... ... ... ... ... тап болуын, соғыс уақыттарында
және бюджеттік ... әр ... ... ... ... жабу ... көрініс табады. Мемлекет бюджет тапшылығын
жабу үшін қағаз ақшаалрды шығарудың негізгі себебі халыққа уақытында
қағаз ақшалар ... ақша ... ... ... уақытша
шешеді.
Алғашқы қағаз ақшалар б.э. XII ғ. Қытайда 1690 ж. ... ... ... 1762 ж. ... және 1769 ж. ... болды. Бiрiншi дүниежүзiлiк соғыс ... ... ... барлық
елдерде шығарылды.
Сонымен қағаз ақшалар – бюджет ... жабу ... және ... ... ... ... белгiлеген
өзiндiк номиналы бар құнның белгiлерi.
Қағаз ақшалар тек қана айналыс құралы және төлем құралы ... ... ... ... ... ... жетiспеушiлiгiне
байланысты шығарумен түсiндiрiледi. Қағаз ақшалар ... ... ... және ... тез ... Олардың құнсыздану себептерiне:
• айналысқа артық ақша эмиссиялау,
• эмитентке деген сенiнiң ... ... ... ... ... ... алтын тауарға тiкелей айырбасталмайды және ... ... ... айналыстан қазынаға қарай ығыстырып тастау
жағдайында ақшалы тауар тiкелей ... ... ... ... ... ... ... қарсы тұрады. Осыдан алтын қағаз және
несие ақшалардың құнын өлшеу ретiнде көрiнедi. Несие ... ... ... ... ... көрсетедi, өйткенi өзiнiң құны жоқ. ... ... яғни ... ... емес және ... ... пайда
болуы, ақша формаларының олардың алтындық мазмұнынан ажырауына алып ... ... ... ақша ... ... ақшалардың құрамы келесідей
көрініс табуда. Елімізде бүгінде қағаз ақшалардың айналысында: 10000, 5000,
2000, 1000, 500, 200 ... ... ... және 100, 50, 20, 10, 5, 2,
1 теңгелік металл монеталар айналыста жүр.
Ал 1999 жылы ... ... ... және әлемдiк валюталық
қатынастарды еркiн рыноктық түрде дамыту үшiн еркiн айналымға ... ... ... ... ... ... елiмiздiң тұрақты
экономикалық өсуiне даңғыл жол ашуда.
Қағаз ақшамыз ... ... ... даму ... Бұл ... валютаны
кең көлемде қаржы секторында реформалауды 1993 жылы 15 ... ... іске ... Бұл ... әлемдік стандарттарға қол
жеткізу Қазақстанның қаржы жүйесінің жоғары ... ... ... ... ... ... ... неғұрлым рыноктық талаптарға сай дамыған,
мемлекеттік араласудан өзара арылып шыққан жүйелердің бірі болып табылады.
Еліміздің Ұлттық банкі бүгінде осы ... ... ... ... ... ... ... дамыған елдердегі стандарттарына өтуіне
байланысты болып отыр. Оның негізі 2004 жылы 1 ... ... ... экономиканы реттеудегі басты мақсаты бағаның тұрақтылығын сақтау,
яғни ақша-несие саясатының басқа түрлері (айырбас бағамы, ақша агрегаттары)
бастапқы мақсат ... ... ... ... ... ақша ... реттеу саясаттарын жүзеге
асыруының себебі еліміздегі жылдан жылға ақша ... және оның ... ... ... ... өсіп бара ... Бұл өз ... айналымының тиімді жүргізілуі заңын бұзып, инфляциялық көріністерге
алып келеді. Жалпы еліміздегі соңғы ... ақша ... ... және қолма-қол ақшалардың құрамы жылдан ... ... ... ... өсіп келе ... Оны ... ... жылдарға
арналған талдау көрсеткіштерінен көре аламыз. (Сурет-1)
Сонымен қатар елде қолма-қол ақшалармен қатар қолма-қолсыз ақшалар да
жылдан-жылға өсіп келе ... Оның ... ... ... жылдардағы
экспорттық қызметтердің көлемінің ақшалай сипатының тым ... өсіп ... ... сала ... ... ... өсуі және ... өсуімен тікелей байланысты болып. Осы аталған барлық ақшаларды
елдің ақша массасы деп те атасақ болады. Осы ақша ... ... ... ... 1-ші ... көре ... Егер ақша массасындағы
қолма-қол ақша үлесі артық болатын болса, онда елде ... ... | | | | | | | | |
| | | | | | | | | |
| | | | | | | | | |
| | | | | | | | | |
| | | | | | | | | |
| | | | | | | | | |
| | | | | | | | | |
| | | | | | | | | |
| | | | | | | | | |
| | | | | | | | | |
| | | | | | | | | |
| | | | | | | | | |
| | | | | | | | | |
| | | | | | | | | |
| | | | | | | | | |
| | | | | | | | | |
| | | | | | | | | |
| | | | | | | | | |
| | | | | | | | | |
| | | | | | | | | ... – Ақша ... мен ... ... үлес ... сурет бойынша зерттеу бойынша ұлттық экономикада ақша массасының
қарқындап өсуі және оған қоса қолма-қол ақшаның да өсіп келе ... ... ... ақша ... қолма-қол ақшалар үлесінің
бірқалыпты екендігін көре аламыз. Яғни, бұл жылдары инфляцияның ... ... ... ... төңірегінде болып отыруының басты негізі
болып табалады. 2004 жылы ... ақша ... ... 1650,1% млрд. теңге
көлемінде болды, ал қолма-қол ақшалардың жалпы айналысы 577,8 млрд.теңгені
құрады. Сондай-ақ биыл 2005 жылы ... ... ... ... ... үшін айналыстағы қолма-қол ақшаларды ... ... ... ... 2005 жылы ... ақшалар 2004
жылға қарағанда 577,8 млрд. теңгеден 550,6 ... ... ... /6, ... ақшалар тек қана айналыс құралы және ... ... ... Олардың айналыста ұлғаюы мемлекеттiң қаржы жетiспеушiлiгiне
байланысты шығарумен ... ... ... ... ... ... және ... тез икемдi. Сондықтан қағаз ақшалардың
айналыстағы үлесі мен қажетті ... ... ... ақша ... ... ... ... Бұл мәселе әсіресе Қазақстан үшін өте
маңызды болды. Оның басты себебі, осыдан 8-9 жыл бұрын ... ... ... ... ... басты себептерінің бірі жалпы
шаруашылықтың дамымауы, істелген ... ... ... ... ... ... өсіп кетті және мемлекетіміз ... ... ... ... үшін ... артық қағаз ақшалар шығаруға
мәжбүр болуымен сипатталады. Сол кездерден елімізде ақша айналысын реттеу
үшін ақша-несие ... ... және ... ... ... ... ... Қазақстан экономикасының ақша айналысы біршама
тұрақтанып, ұлттық валютамыз теңгенің тұрақтылығы қамтамасыз етілді. Сондай-
ақ ... ... ... Ұлттық банкінің ақша-несие саясатындағы
басты міндеті ұлттық валютамыз теңгенің тұрақтылығын қамтамасыз ету ... ... ... ... ... табылады.
ҚОРЫТЫНДЫ
Қорыта келгенде, экономикалық ... ақша ... даму ... ақша ... және ақша ... ... ... беріп келсе, ал нарықтық қатынастардың дамуы негізінде
барлық қоғамдық тауарлық қатынастар бір ... ... ... ақша ... мен ақша ... бір ... білдіретін болды.
Сонымен, ақша айналымы деген ... ақша мен ... ... емес ... ... ... және тауарсыз төлемдер мен шаруашылықтың есеп
айырысуын қамтамасыз ететін ақшаның қызметі. Сонымен ақша ... ... ... ақша ... және ... емес ақша айналымынан
тұрады.
Мұндағы қағаз ақшалар – бұл нағыз ақшалардың өкілдері болып ... ... ... ... ... объективті мүмкіндігі, олардың
айналыс құралы қызметін атқару ерекшеліктеріне байланысты пайда болды. ... ... ... ... қатынастары дамыған шаруашылықта есеп
айырысудың маңызды формасы болып отыр. Себебі, қолма-қолсыз ... ... ... ... түсуін, қолма-қол ақшалардың мөлшерін азайтудың
және ... мен ... ... ... ... ... ... банкі және қаржы салаларының құрылымы бүгінде
елімізде осы аталған ақша ... ... ... ... ... түрлерін кеңейтуге және оларды халықаралық
стандарттарға сай дамытуды ... ... ... ... ... ... ақша ... мен қолма-қол ақшалардың жалпы
көлемінің өскеніне қарамастан, елдегі қаржы жүйесі ең ... және ... ... ... ... жағдайына үйлестірілген құрылым болып отыр.
Әрине бұл еліміздің әр түрлі ақша ... ... ... ... ... болып табылады.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
1. Ақша, несие, банктер: Оқулық / Ғ.С. ...... 2001ж. - 466 ... С.Б. Мақыш, Оқу құралы / “Ақша айналысы және несие” – Алматы, ... - 2004ж. – 248 ... ... Я. А. ... Б.Б. / Экономикалық теория. Оқу құралы. –
Алматы. Қазақ университетi.
4. Деньги, кредит, ... ... / Под. Ред. О.И ... ... - ... 1999г.
5. Абрамова М.А., Александрова Л.С. / Финансы, денежные обращение ... ... ... – Москва , 1996г.
6. Баян Көшенова , Оқу құралы / ... ... ... ... - ... “Экономика” 2000ж.
7. Бункина М.К. / Деньги, банки, валюта, Учебные ...... – 173 ... А.И. ... Л.С. ... - ... ... - Санк-
Петербург. - 2001. – 362 с.
9. “Қ.Р-ның ақша жүйесi туралы” ... Заңы // ... ... ... ақша ... ... ... реттеу жөнiндегi
валюталық саясат” // ҚазҰУ хабаршысы. Экономика сериясы №1, 2003ж.
11. Баймуратов У.Б. «Электронные деньги: проблемы и ... ... ... №9, - 2005 г. 18-21 ... «О ... ... на финансовом рынке» // Банки Казахстана,
№ 10, 7- 2005 г. 2-3 стр.

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 11 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
1922-1924 жж. ақша реформасын жүргізудін, себептері және оның мазмұны6 бет
Ақша айналымы21 бет
Ақша айналысын басқару және реттеу32 бет
Ақша айналысының эволюциясы37 бет
Ақша жүйесі және ақша айналымы31 бет
Ақша нарығының қазіргі кездегі жағдайы4 бет
Баға белгілеу және қаржы айналымы9 бет
Инфляция - көпфакторлы құбылыс21 бет
Несиенің қажеттелігі және оның мәні. Несие капиталы. Несиенің қажеттілігі және несие қатынастарының пайда болуы28 бет
Ақша айналымы және ақша агрегаттарының динамикасы28 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь