Әмір Темір жорықтары

Жоспары:

І. Кіріспе

ІІ.Негізгі бөлім:
2.1.Тарих сахнасына шыққан кезі
2.2. Әмір Темір жорықтары

ІІІ. Қорытынды

IV.Пайдаланылған әдебиеттер
Әмір Темір (Темір бін-Тарағай Барлас, парсыша: تیمور لنگ‎‎ — Тимур-е Ләнг, Ақсақ Темір, Темірлан) (1336—1405 жж.) — Орталық Азия жаһангері. Әмір Темірдің (Темуридтер) империясының негізін қалаған Барлас руынан шыққан, Кеште туған. Қазір бұл Өзбекстанның Қашғария облысының Шахрисабыз қаласы. Барлас руы түркі тілдес тайпаларына жатқан, қазір ұрпақтары өзбек халқының ішіне кіреді. Барластар Шыңғысханның жаулануы кезінде, қазіргі Моңғолия жерлерінен Орта Азияға көшкен. Әмір Темірдің арғы атасы Қаражер бек еді, оның баласы Ижил бек еді, оның баласы Әйлеңгір бек еді, оның баласы Беркел бек еді, оның баласы Мұхаммед Тарағай еді, оның баласы Әмір Темір. Темір барластарның бір бөлігінің бекі, жетекшісі еді. Кейін өзіне басқа бектерін қаратты, Шағатай ұлысының хандары - Моғолстанның билеушілеріне қарсы көтеріліс бастаған. Темір басқарған жігіттері керуендеріне шабуыл жасаған, соңдықтан оны жасында баспашы болды дейді. Бектердің бекі болып, Шағатай ұрпақтарынан тәуелсіз мемлекет құрған. Бірақ Шыңғысханның тікелей ұрпағы болмағандықтан, өзінің лауазымы "хан" емес, "әмір" еді.Әмір Темір Тоқтамыс ханмен көп жылдар бойы соғыс жүргізеді.
Әмір Темір, Құтбуддин Темір Гүркап, Саїиб Қыран Ағзам Жанат Макан (9. 4. 1336, Қожа-Илгар Кеш, Түркістанда өмірге келген — 18. 2. 1405, Самарқан қаласында дүние салды) — қолбасшы, мемлекет қайраткері. Барлас тайпасының биі Тарағай бектің баласы. Әмір Темір алғашында Қашқадария уәлаятының билеушісі болды (1361). Осы кезден бастап ол Моғолстан ханы Тоғлұқ-Темірмен, оның ұлы Қлияс Қожа және Балх пен Самарқан әмірі Хұсейнмен билік үшін күрес жүргізіп, 1370 жылы Мауераннахрды өзінің қолына алды. Жас кезінде Түркістан маңындағы бір шайқаста аяғынан жарақаттанған. 14 ғасырдың 70-жылдары оның қолбасшылық дарыны толық ашылып, атақ-даңқы жер жүзіне тарады. Осман империясы мен Орталық Азия аймағында ол “Aksak Tіmur” (Ақсақ Темір), ирандықтарға Тимурленг, еуропалықтарға Тамерлан есімімен белгілі болды.Әмір Темірдің әскерлерінің тегеурінді шабуылдары арқасында Хорезм мемлекеті (1372 — 88), Шығыс Түркістан (1376), Герат (1381), Хорасан (1381), Қандағар (1383), Сұлтания (Оңтүстік Әзербайжан, 1384), Тебриз (1384), Иран және Ауғанстан толық бағындырылды. Бірнеше дүркін жойқын жорықтан соң Алтын Орданы күйретті. Әмір Темір 1370 — 90 жылдары Тоқтамыс хан мен Едіге әмірдің арасындағы алауыздықты шебер пайдалана отырып, Дешті Қыпшақ, Ақ Орда мен Моғолстанға 10-нан астам жойқын соғыс жорығын жасады.
Пайдаланылған әдебиеттер:
1) Ака Исмаил, «Темір және оның мемлекеті», Анкара 1991.
2) Қазақстан тарихы (көне заманнан бүгінге дейін) Бес томдық. – Алматы: «Атамұра», 1998. – 640 бет.
3) Клавижо, «Темір дәуірінде Кадистен Самарқанға саяхат», аударған Өмер Рыза Доғрул, Стамбул.
        
        Жоспары:І. Кіріспе ІІ.Негізгі бөлім:
2.1.Тарих сахнасына шыққан кезі
2.2. Әмір Темір жорықтары
ІІІ. ҚорытындыIV.Пайдаланылған әдебиеттер
Әмір Темір (Темір бін-Тарағай Барлас, парсыша: تیمور لنگ‎‎ -- ... ... ... ... ... (1336 -- 1405 жж.) -- ... Азия жаһангері. Әмір Темірдің (Темуридтер) империясының негізін қалаған Барлас руынан шыққан, ... ... ... бұл ... ... облысының Шахрисабыз қаласы. Барлас руы түркі тілдес тайпаларына жатқан, қазір ұрпақтары өзбек халқының ішіне кіреді. Барластар Шыңғысханның жаулануы кезінде, қазіргі ... ... Орта ... ... Әмір ... арғы ... ... бек еді, оның баласы Ижил бек еді, оның баласы Әйлеңгір бек еді, оның баласы Беркел бек еді, оның баласы Мұхаммед ... еді, оның ... Әмір ... ... барластарның бір бөлігінің бекі, жетекшісі еді. Кейін өзіне басқа бектерін қаратты, Шағатай ұлысының хандары - ... ... ... ... ... ... басқарған жігіттері керуендеріне шабуыл жасаған, соңдықтан оны жасында ... ... ... Бектердің бекі болып, Шағатай ұрпақтарынан тәуелсіз мемлекет ... ... ... ... ... ... ... лауазымы "хан" емес, "әмір" еді.Әмір Темір Тоқтамыс ханмен көп ... бойы ... ... ... ... ... ... Саїиб Қыран Ағзам Жанат Макан (9. 4. 1336, Қожа-Илгар Кеш, Түркістанда өмірге келген -- 18. 2. 1405, ... ... ... ... -- қолбасшы, мемлекет қайраткері. Барлас тайпасының биі ... ... ... Әмір ... ... ... уәлаятының билеушісі болды (1361). Осы кезден бастап ол Моғолстан ханы Тоғлұқ-Темірмен, оның ұлы Қлияс Қожа және Балх пен ... ... ... ... үшін ... ... 1370 жылы Мауераннахрды өзінің қолына алды. Жас кезінде ... ... бір ... ... ... 14 ғасырдың 70-жылдары оның қолбасшылық дарыны толық ашылып, атақ-даңқы жер жүзіне тарады. Осман империясы мен Орталық Азия аймағында ол "Aksak Tіmur" ... ... ... ... еуропалықтарға Тамерлан есімімен белгілі болды.Әмір Темірдің әскерлерінің тегеурінді шабуылдары арқасында Хорезм мемлекеті (1372 -- 88), ... ... (1376), ... (1381), Хорасан (1381), Қандағар (1383), Сұлтания (Оңтүстік Әзербайжан, 1384), Тебриз (1384), Иран және Ауғанстан толық бағындырылды. Бірнеше ... ... ... соң ... ... ... Әмір Темір 1370 -- 90 жылдары Тоқтамыс хан мен Едіге әмірдің ... ... ... ... ... Дешті Қыпшақ, Ақ Орда мен Моғолстанға 10-нан астам жойқын соғыс жорығын жасады. Әмір Темірдің ... ... ... Ресейдің тәуелсіздік алуына оң жағдай жасады. 90-жылдары Әзербайжан, Дағыстан, ... ... Ирак Әмір ... мемлекетінінің құрамына енді. 1398 жылы Үндістан басып алынды. Сирия мен Лубнан (Палестина) мәмлүктері бағындырылды. Алдыңғы Азияның басқа мемлекеттері де Әмір ... ... ... 1402 жылы ... Әмір ... ... шайқасында Осман империясының негізгі әскери күшін талқандап, түрік сұлтаны Илдырым Баязидті (Баязид) ... Әмір ... ... соғыстарының нәтижесінде алып империя -- Темір мемлекеті құрылды. Оның жалпы аумағы 14 млн ... ... Әмір ... 1405 жылы ... ... шыққанда жолай Отырарда қайтыс болды. Ол 68 жас, 10 ай, 9 күн өмір ... ... ... ... ... ... Әмір ... 4 ұлы болды: Жиһангер (1356 -- 1376), Әмір Шейх (1356 -- 1394), ... (1366 -- 1408), ... (1377 -- 1447). ... ... ұлы ғалым Ұлықбек (1394 -- 1449), ... ... ... ... (1483 -- 1530) ... атақты адамдар шықты. Әмір Темір өлгеннен кейін мирасқорларының билікке таласуынан Темір ... ... ... Ол әлемдік тарихта талантты қолбасшы, тегеурінді саясаткер ретінде қалған. Орталық ... ... ... ... ... ... ... өркендеуі, шөл даладағы жер суландыру құрылыстарының салынуы, қолөнер мен сауданың дамуы Әмір ... ... ... байланысты.
Әмір Темір тарих сахнасына шыққан кезде Шағатай мемлекеті ыдырау кезеңін кешіріп жатқан еді, мемлекет шағатай әулетінен ... ... қол ... ... Олардың арасында Сырдария маңында Жалайыр, Хорезмде қоңырат, Бұқара ... ... Белх ... ... және ... Түркістанда дулаттарды айтуға болады. Әмір Темірден бұрын Мауеранахр ... ... ... ... Әмір ... қол ... Қараунастарға өткен. Әмір Темір сияқты батыл және болошақты ... ... ... ... ... ... бүтін Түркістан мен Алдыңғы Азияның билеушісі болды.
Шағатай мемлекетінің соңғы билеушісі Қазан ханның мемлекетінде орталық билікті ықпалды ету мақсатында ... ... ... ете ... ... ауыл ... көтеріліске шыққан. Қараунас тайпасының бегі Қазаған соңғы Шағатай билеушісі қазан занды өлтіріп, билікті өз қолына алған (1346). Осы жылдары ... ... да ... ... билікті өз қолдарына алған болатын. Бірақ екеуі де ... ... ... ... бір шахзаданы хан атағымен таққа шығарып, соның атынан мемлекетті басқарған еді. Дәл ... ... ... ... ... ... Әбу Саид ... ханның өлімінен кейін, Илхан нояны мен бектері де Шыңғыстың ... ... ... ... бір шағзаданы таққа отырғызып, соның атынан билік күресін бастаған ... Бұл ... ... хан ... ... орныққандығымен байланысты болуы мүмкін. Міне, Әмір Темір осындай бір ортада керемет әскер қолбасшысы және мемлекет қайраткері болып ... Осы ... ... ... ... ... және ... жылдар арасында осы дау-дамайдың кесірінен әртүрлі тараптарға жақтасуын жиі-жиі ... ... ... өз ... ... Әмір ... ... қолға алу күресі Шыңғыс ханның алғашқы дәуірлеріне ұқсас. ... ... хан да бір ру ... ұлы және ... әлде ... күшті нояндарға қарсы күресін жүргізген. Шыңғыс бұл күрес барысында деп аталатын әскер құрған. ... хан бұл ... құру ... нағыз жігіт, яғни адамгершілігі бар, турашыл адамдарға көңіл бөлген. ... ... бұл ... ... ... анық ... болады. Шыңғыс ханның аз уақыт ішінде құрған мемлекеттің негізгі ұстанымы осы болуы мүмкін. Әмір Темір де осы ... ... ... хан ... ... мол ... ... және туыстық қарым-қатынас жасай отырып, билікті өз қолына алған.
Әмір Темір билік күресі барысында Шығыс Түркістан билеушісі Тұғлық ... дос ... ... ата ... Кеш ... ... болды. Әмір Қазағанның Тұғлық Темір мен Мауеранахр үшін күрес ... ... Әмір ... әуелі Тұғлық Темірдің тарапында болған, кейіннен кейбір себептерге байланысты Хусейннің тарапына өткен және онымен туысқан (қарындасы Олжай Теркен ағамен тұрмыс ... ... ... және ... ... ... ұзақ ... күрес жүргізілген.
1365 жылдан кейін Әмір Темір мен Хусейннің арасы ... ... ... ... Хусейн жеңіліске ұшырап, қайтыс болған. Осы кезеңде Әмір Темір соңғы Шағатай билеушісі Қазан ханның қызын (Хусейннің жұбайы) ... Мүлк ... ... және ... хан ... ... ... Белх қаласында өткен құрылтайда Темірге , ... ... ... ... Қол ... ... нәтижесінде қалыптасқан Кеш қаласында түрік мемлекеті дәстүрі бойынша екі ай той болған. Күресте ... ... ... ... ... қарай барлас, сұлдуз, найман, жалайыр, қыпшақ, түркімен және арулат ретінде тізіп шыққан. Сондай-ақ осы той барысында мемлекеттің әкімшілік, ... және ... ... қайтадан қарастырылған.
Әмір Темір әскери әрекеттерін шыңғыс хан немесе басқа да түрік билеушілері секілді географиялық кезекпен (Шығыс-Батыс) ... Оның ... ... Еділ өзенінің Бағдат, Шам, Измир қалаларына, Дешті-Қыпшақ ... ... ... ... ... (1371-1379 ж.ж.)
Монғолдар (Қашқар және Ыстық көл) және Дешті-Қыпшаққа жасаған жорықтары (1375-1380 ж.ж.)
Хорасан жорығы (1380-1384 ж.ж.)
Үш ... ... ... ... қарсы жасалған бірінші жорық (1388-1391 ж.ж.)
Бес жылдық жорығы (1392-1396 ж.ж.)
Тоқтамысқа қарсы жасалған екінші жорық (1395-1396 ж.ж.)
Үндістан жорығы (1398-1399 ... ... ... ... ... Қытай жорығы (Осы жорық кезінде 1405 жылы 18 ақпанда 69 жасында қайтыс болған)
Бұл жорықтардың барысы мен нәтижесінде қысқаша ... ... ... алғашқы жорығын Шағатай хандығының мұрагері ретінде Шыңғыс ... ... ... Ол көзі ... ... ... ... бөлістіре келіп, Хорезм аймағын Шағатайға берген еді. Бірақ кейінгі өзгерістердің нәтижесінде Хорезм аймағы сол жылдары қоңыраттардың қолына өтті. ... ... ... ... ... бір төрт рет жорық жасап Хорезмді өз қолына кірітті.
Алтын Орда билігі үшін болған ... ... Ұрыс ... жиі ... Темірді паналаған. Әмір темір Ақ Орда мен Алтын Орданың бірлесуі өзінің мемлекеті үшін қауіп төндіретіндігін ойлап, әлсіз Тоқтамысты Ұрыс ханнан төрт рет ... ... ... Темір өз ойын жүзеге асыруды жалғастыра берді. Нәтижеде, Тоқтамыс алтын Орда билігін өз қолына ... ... ... ... өткеннен кейін Темір мен Тоқтамыстың арасы алшақтаған. Осы кезде Темір ... ... ... үш жорығынан кейін мемлекеттің ыдырауына себеп болған.
Әмір Темір сол жылдары Хорасанның бес саяси құрылымы тарапынан өкілеттігін пайдалана ... ол ... оңай ... алған. 1386 - 1388 жылдар арасында ... ... ... ... бен ... өз қол астына алды.
Темір 1392 - 1396 жылдары арасында қазіргі Иран, ирак, сирия және Анадолыдағы ... ... ... жорықтарға ұйымдастырылған. Бұл аймақтарда әлі де Анадолы бірлігі үшін:
Осман империясы,
Сивас-Кайсери билеушісі сот Бурханеддин,
Эрзинжандағы Муттахартен,
Шығыс Анадолыда Қарақойлылар,
Марашта ... ... ... Аққойлы мемлекеттері күрес жүргізіп жатқан еді.
Бұл мемлекеттердің арасында Қараманұлдары, Дулқадырлар және Муттахартен Темірдің дос және ... ... Ал ... ... ... ... және ... билеушісі Мәмлүк мемлекеті мен Алтын Орда түрік мемлекеті арасында одақ құрғанымен, бұл саяси одақтасу іс жүзіне аспай, біраз уақыт ... ... ... соғысып, Темірдің ісін оңайлата түскен.
1398-1399 жылдары Темірдің Үндістанға жасаған жорығы ол жердің байлықтарынан пайдалануға бағытталған еді. ... ... ... ... ... Орта ... және ... Темір билігіне өтумен аяқталған.
Темірдің жорықтары, басты дұшпандарының әлсіз және жалғыз болуымен тікелей байланысты, ... мен ... ... ... ... кезеңдерге таңдап отырған. Сонымен қатар ол жорықтары барысында қауіпті жағдайларда кері шегінген. Уақыт пен ... ... ... ... ... ... жасаған саяси және әскери қателіктерін пайдалана білген.
Әмір Темірдің жетістіктерінің ... ... ... ... ... түрік билігі, Шығыс империясының орнына Темір империясы құрылған.
Темірдің жорықтары барысында бір аймақты жаулап алғаннан кейін сол аймақты әрі ... ... ... ... ... ... кеңейту әрекеті байқалмайды. Бұл оның стратегиялық тұрғыдан мықты маман екендігін көрсетеді. Темірдің қол жеткізген табыстарының ... ... бірі де осы ... болуы керек. Алтын Орда және Анадолы жорықтарында осы ерекшелігін анық байқауға болады.
Әмір Темір қол ... ... соң ... ... ... үшін тер төккен. Мемлекеттің, әсіресе, астанасы болып табылатын Самарқанд қаласын ғылыми мен сауда ... ... ... ... ... ... ... байлығын, ғылым және өнер адамдарын Түркістанға жіберіп отырған.
Мұсылман ортада өскен және мұсылмандықты ұстанған Темір түрік және сонғол салт-дәстүрлерін енгізген, ... ... ... ... енгізуге көп көңіл бөліп, мұсылман бола тұра монғол заңдарын мойындағын. Мемлекет билігі түсінігі бойынша Темірдің де Оғыз ... , ... ... деген ойын, яғни жаһан билеуші түсінігін ұстанғандығы байқалды. Темір жорықтарында осы ұстанымда болып, деген пікірді ... Әмір ... ... ... ... ... күнделікті өмірге енгізу мақсатында жорықтар ұйымдастырып, әскер құрамының алғы шегінде, яғни басында ... 35 жыл бойы ... ... Әмір Темір артына 36 ұл, 18 қыз қалдырып, 69 жасында қайтыс ... ... орта ... ... киінетін, басында қалпағы бар мықты адам ретінде сипатталады. Шыңғыс ханмен орта тұтастарының көп болуына қарамастан, құрған империясы өзі қайтыс болғаннан аз ... ... ... ... билігі үшін жасаған жорықтарында қалалар қирап, жазықсыз жандардың қаны судай аққан. Алтын Ордаға қарсы соғыста қол жеткізген жеңістің нәтижесі осы бір ... ... ... ... ... ... Осман империясының Балқандарда тұрақтауына және Византияның ұзақ уақыт өмір сүруіне себеп болған. Үндістанға жасаған жорығында үндістерден гөрі үнді ... ... ... ... ... ... XV ... түрік билеушілері арасындағы бұл күрес бір түрік қағанының ұлдары арасындағы билік таласынан ешқандай айырмашылығы жоқ. Қарастырылып ... осы ... ... империясы, Мәмлүктер, Алтын Орда мен Темір империясы ... ... ... үшін ... жүргізген. Сонымен қатар, марқұм ұстазымыз профессор Фуад ... ... ... ескере келе, Әмір Темірдің жорықтарын да өз кезеңі және оның жаһан билігі түсінігі тұрғысынан алып қарастырған жөн ... ... ... ... ... ... ... монғол ақсүйектерінен арқа сүйенді. Олардың басын қосып, ... орын ... ... ... ... еш ... берік және мықты мемлекет құра алмайтынын жақсы түсінді. Билеуші топ өкілдерінің көңілін басқа жақа аулау керек ... ... да ол ... өзге ... ... алу ... ... Осындай жорықтар Алтын Орда, Ақ Орда, Моғолстан, Кавказдан бөлек Иран, Үндістан және Алдыңғы Азия елдеріне де ұйымдастырылды.
Темір сол ... ... ... ... ... ... бақылауын орнауын мақсат етті. Бұл оның мемлекетінің ... оң ... ... ол ... ... Сондықтан ол Иранды, Иракты, Араб елдерін, Закавказьені және Алдыңғы Азия ... ... ... ... Себебі, осы мемлекеттер арқылы Шығыс пен Европаны қосатын негізгі сауда керуен жолдары өтіп ... Ал ... өңір ... өтетін сауда керуен жолдарының өмір сүруін тоқтату мақсатында осы жолдың ... ... ... ... ... Астрахан, Азов қалаларын қиратты. Европаға бағытталған бүкіл сауда керуендер Ирандық трасса өтетін болады деп ... ... ... ... ... ... алу ғана ... қоймай, сол мемлекетте орын алған көтерілістерді басып жаншумен қатар жүрды. Темірді сол елдегеі көшпелі Монғол Татар билеушілері қорғады. Себебі, олар ... ... ... өз ... баса ... ... Бірінші тарауда Темір мемлекетінің нығайту үшін ... ... ... көтерілісі нәтижесінде құрылған Сербедер мемлекетін құлатқандығын айтып өткенбіз. Олар астанасын Самарханд ... деп ... ... Орта Азияда өзінің билігін нығайтқаннан кейін, Темірдің бірінші ... ... ... Осы ... ... ол херт меликтернің Курт мемлекетін бағындырды. Қорасан билеушісі Али Муаяйяд Темірден сербедерлерге қарсы күресте көмек беруін сұрады. Бұл ... осы ... ... ... сылтау ғана болды. Көтерілісті аяусыз басып, сол өңірге билікке өзі тағайындаған адамдарын ... ... Олар ... ... ад-дин Курт пен Али Муаяйяд еді.
1383 жылы себзебарде Темір билігіне қарсы сербедарлардың көтерілісі бұрқ ете ... Осы ... ... айында Темір Себзеварды алып, бекінісін қиратты. 2000 мың көтерілісші жазаланды. Оларды тірідей ... ... ... дуал ... Сол жылы ... ... мен Кандахарды бағындырды. 1384 жылы Темір Гурганды бағындырып, Әмір Валидың мемлекетін қиратады. Солтүстік Иранда Дамганнан Сұлтаниеге дейінгі өңірді ... ... ... ... ... ... Темірге ешқандай қарсылық ұйымдастыралмады. Бұл мемлекетті Темірге дейін Тоқтамыс та 1385 жылы жорық жасап тонаушылыққа ұшыратқан ... Ал ... 1386 жылы ... ұйымдастырп, Тебризді басып алады да ондағы ең таңдаулы қолөнершілерді бірге Самарқандқа алып кетеді.
1387 жылы ... ... ... ... Темір Музафаррид мемлекетіне жорық жасап, Исфаханды бағындырып оған ауыр ... ... ... қала халқына салған ауыр салған салығына қарсы ... ... ... ол аяаусыз жаншылды. Иранның оңтүстік өңірін бағындыру 1393 жылға дейін созылды. Ал оған дейін Темір 1392 жылы ... орын ... ... наразылығын басып, Мазендарандағы сеийдтер мемлекетін жойды. Осылайша 1393 жылы Иранның бүкіл териториясы Темір империясының құрамына кірді.
Темір өзін ... ... ... ... ... көптеген сойырғалдар беріп, биліктерін орнатып берді. Солтүстік Иран мен ... Орта ... алып ... түркі тілді көшпелі тайпаларды қоныс аударып, өзінің бөліп беруді жоспарларды. Шахрухқа Хорасан және ... ... және ... ... ... етіп ... ... орталығын Тербиз деп бекітіп, Батыс Иранды, Әзербайжанды, Арменияны қалдыруды ойлады.
Парсы халықтарымен Кавказ халықтарын жаулап алу жылдарын 1392-1398 жылдар аралығы ... жылы ... ... ... ... ... Сол жылы ... алынбайтын қамал деп есептейтін Мератх қамалын алады. Келесі шешуші шайқастарының бірі Ганг өзенінің ... орын ... ... ... ... Әмір ... әскері Делиге жақындады. 17-желтоқсанда ол мұсылман қолбасшы Махмұд Тұғлақ бастаған әскермен шайқасады. ... ... қуып ... ... ... ... ... қаланы тонап, бар байлығын Самархандқа алып кетеді. Бұл соғыстан кейін қаланы қалпына келтіруге жүздеген жылдар кетті.
1400 жылы ол ... ... ... ... әмірлері бастаған Алеппо шайқасы тарихта белгілі. Бұл соғыстада Темір әскері үлкен жеңіске жетеді. Елдегі бар байлық Самарқанға жөнелтіледі. Сирияны ... ... ... оның әскері түрік сұлтаны Баязид әскерін бағындырады.
1387 жылы ... ... ... ... ... Әмір ... Молла Хафиз бастаған елшілерге жіберілді. Мұның алдында ... ... мен Орта ... ... ... ... ... ертінде барған болатын. Елшілікпен бірге үлкен сауда керуені де сапар шекті. атты ... ... ... ... жорығы кезінде (1392) жіберілген, Қытай императорына шамамен 1394 жылы жеткен хатының мазмұны ... ... екі ... де ... ... соғысқа ұластырмай шешуге, уақыт ұтуға деген ұмтылысы байқалады. Хатта Әмір Темір тарапынан Мин империясына білдірілген достық, өзара ... ... ... ... ... ... айтылады. Әмір Темір өзінің Иранға жасаған жеті жылдық жорығының қарсаңында Қытай мен, Моғолстанмен бейбіт қарым-қатынас жасауды көздеді. ... ... ... ... ... ... ... шәй, жібек, атлас, бағалы тастар көпшілік сұранысына ие болды. Темір кейін олардың ұрпақтары Халит Сұлтан, ... ... ... ... ... алмасып сауда қатынасы дамыды.
Темірдің осындай жеңісті жорықтарынан хабардар болған сол заманның күшті ... ... ... ... өз еріктерімен оған 1404 жылы үлкенсалық төлеп тұрғанын мәлімдейді.
Өмірінің соңғы жылдарында Әмір Темір империясына Мауеранахр, Хорезм, Закавказье, Парсы елдері, ... және өзге де ... ... ... 1405 жылы ... ... аттанған тұста Отырарда қайтыс болады.
Әмір Темірдің Иранмен, Үндістамен, Қытаймен жүргізген сыртқы ... өте ... ... бірі ... ... XIV ғасырдың 70-90 жылдары Моғолстанға, Ақ Ордаға және Алтын Ордаға жасаған басқыншылығы. Әмір Темірдің билікке ұмтылысы 1360-1370 жылдардағңы тақ таласы ... мен, әлі де ... ... ... бетпе бет келтіреді. Бірақ онымен соғыспас бұрын Әмір Темір өзінің солтүстік пен шығыстағы ең ... ... Ақ орда мен ... ... Ол бұл істе ... Ақ ... ... келген Тоқтамысты пайдалануға ұмтылып, оны әскерімен жасақтап,1374-1376 жылдарда үш рет Ақ Ордаға аттандырды. Әмір Темір Әмір Темірдімәліктің 10 000 ... 1376 жылы ... ... ... ... ... ... таққа отырғызып, оны Дешті Қыпшақтың билеушісі деп жариялады. Бірақ 1377 жылы Темір ... көп ... ... Сауранның түбінде Тоқтамыс әскерін талқандады. Әмір Темір Тоқтамысты өзінің ... ... ... Ақ ... тағы да ... Ақ ... басты қаласы Сығанақты басып алды. 1371 жылы Әмір Темір Моғолстанға ... ... Ол бұл жолы ... ... жетті. Мұның артынша Әмір Темірдің өзі бастап жорыққа шығып, ... ... дейн ... ... ... мен олжа түсіріп қайтты. 1375 жылы Әмір Темірдің әскері тағы да Моғолстанға жорыққа аттанып, Шарын өзен шатқалына Қамар ... ... ... ... ... Әмір ... әскері моғолдарды Іле өзеніне дейін қуып, Самарқандқа олжамен оралды. Әмір ... ... ... 1377 ... ... ... әд-Дин әскерін Қаратау етегінде және Ыстықкөлде таяу маңындағы Бұғым шатқалында талқандады. Бұдан кейін Қамар әд-Дин Алтын Ордадағы билікті ... ... ... пен Әмір ... ... одақ ... ... одақ Еңкей төре мен Қызық қожа хан тарапынан да қолдау тапты. 1389 жылы Әмір Темір ... ... ... Еңке ... әскерін талқандады.
Шығыс Түркістанды паналаған Қызық Қожа Әмір Темірден жеңіліс тауып, оған тәуелділігін мойындады. Молғалыстанды талап, тонап онның билеушілерін қуып ... Әмір ... ... ... ... бет бұрды. 1391 жылы Әмір Темір 200 000 мың әскерімен Тоқтамысқа қарсы жорыққа аттанды. Жайық өзенінен өтіп, 18 маусымда ... ... ... ... ... ... ... талқандады. Әмір Темір Тоқтамысқа қарсы жорығын 1395 жылы жалғастырып, Солтүстік Кавказда Терек өзені аңғарында оның ... ... ... ... Тоқтамысты Әмір Темір әскері Елекке дейін қуып, содан кейін ... Орда ... ... Алтын Орданың Еділдегі астаныс Сарай - Берке, Еділ бойымен қырындағы ірі қалалар - Астрахан, Каффа, Азақ т.б. ... ... Бұл ... ... ... ... ... мен ыдырауын тездетті
XVI ғасырдың 70-ші жылдары Орта Азияда Ақсақ Темір құрған мемлекеттің дүниеге ... ... ... ... жоқ. Оны ХІІІ - XVI ... ... ... орын алған әлеуметтік-этникалық және саяси-әтникалық үрдістердің даму нәтижесінде деп ... ... ... ... ... ... ... тауып келе жатқан процесс монғолдардың келуіне байланысты белгілі бір ... ... ХІІІ ... екінші жартысынан бастап жандана бастады. Елдің экономикалық дамуы бірқалыпты келіп, жаулап алушы Монғол тайпаларының билікке әсері біршама ... ... ... ... ... ... ... аристократиясы да ұшырайды. Осының көрінісі ретінде Кебек ... 16 ғ. ... ... ... Орта ... ... және ... тірек терінде жергілікті ірі феодалдарға сүйенгенін айтуымызға болады. Монғол ... бұл ... өз ... феодалдар арасында заңда қарсылық түсінді.
16-ғасырда шағатай ұлысында орын алған саяси дағдарыс аймақтардың бөлектенуіне, оқшаулануына алып келді. Жетісуда моғаолстан ... ... ... бірнеше дербес әмірліктер құрылды. Шамамен 1340-1370 жылдар аралығанда ешбір Орта Азияда мықты бір ... ... ... немесе мемлекет болмады. Бұл құбылыс жергілікті ақсүйектерге, діни қызметкердерге, ірі саудагерлерге бір орталыққа бағынған мықты мемлекеттің қажеттігін тағы да ... ... ... осы ... ... ... Әмір Темір келіп, жоғарыда аталған әлеуметтік топтардың қолдануына сүйенді. Орта Азиядада бір орталыққа бағынған, бір ... ... ... мемлкет құрады. Ал осы мемлекеттің құрылуы сол дәуірлердегі басқа да мемлектеттердің тарихында ерекше орынға ие болдды. Әмір ... ... ... ... ... ... экономикалық құрылмына, саяси ақуалына белгілі бір дәрежеде әсер етті.
XVI ғасырдың 70-жылдары оның ... ... ... ... ... жер ... ... Осман империясымен Орталық Азия аймағында , Ирандықтарға Тимурләнг, европалықтарға ... ... ... ... Әмір Темірдің әскерлерінің тегеурінді шабулдарының арқасында Хорезм мемлекеті (1372-1388), Шығыс Түркістан (1376), ... (1381), ... (1381), ... (1383), Сұлтания (1384), Тебриз (1384), Иран және Ауғанстан толық бағындырылды. Бірнеше дүркін жорықтардан соң Алтын Орда ... ... ... ... ... Әмір мен ... арасындағы қақтығыс шебер пайдаланып, Дешті Қыпшақ, Ақ Орда, Моғолстанға 10 астам ... ... Әмір ... ... ... ... ... нәтижесінде Ресей халқы тәуелсіздігін алды. 1390-жылдары Дағыстан, Грузия, Ирак ... Әмір ... ... ... ... 1380 жылы ... басып алынды, Сирия және Лубланды мәмлүктері бағындырылды. 1402 жылы жазда ... ... ... империясының негізгі әскери күшін талқандап, түрік сұлтаны Илдырым Баязидті тұтқындады. Әмір Темірдің үздіксіз ... ... алып ... - ... ... ... ... әлемдік тарихта талантты қолбасшы, тегеурінді саясаткер ретінде қалған. Орталық Азиядағы бірқатра сәулетті ғимараттардың пайда болуы, ... ... ... жер ... құрылыстарының салынуы, қол өнер мен сауданың дамуы Әмір ... ... ... ... ... ... оның қоластындағы аймақтардағы түркі, парсы, араб мәдениеті мен өнерінің өкілдері, ғылым ойшылдары Әмір Темірдің ... ... ... ... ... осындай аз уақытта әлемдік тарихта өзіндік ерекше орны бар мемлекет құра алуы, оның мемлекет қайраткері ретінде жеке ... ... ... ... ... Ака ... , ... 1991.
2) Қазақстан тарихы (көне заманнан бүгінге дейін) Бес томдық. - Алматы: , 1998. - 640 ... ... , ... Өмер Рыза ... ...

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 13 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 600 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ақсақ Темір 8 бет
Ақсақ Темірдің Алтын Орда, Ақ Орда, Моғолостан шапқыншылығы40 бет
Моғолстан мемлекеттінің құрылуы және алғашқы хандардың саясаты15 бет
Моғолстанның құрылуы, жер аумағы7 бет
Ноғай ордасы мен саяси тарихы16 бет
Темір империясы, оның Азиядағы саясаты47 бет
ХV-XVI ғасырлардағы қырғыз-қазақ халықтарының арасындағы саяси және этникалық байланыстар7 бет
Ұлы Жібек жолы.Монғол мемлекетінің саяси тарихы.10 бет
Әмір темірдің мемлекетті құру және нығайту барысында жүргізген саясаты48 бет
Әмір Темірдің саяси қызметі3 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь