Ұлттық банктің экономиканы реттеудегі жүргізетін саясаттары мен қолданатын шаралары

ЖОСПАР

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3

I ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ҰЛТТЫҚ БАНКІНІҢ ҚАЛЫПТАСУЫ, МАҢЫЗЫ МЕН ҚЫЗМЕТТЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .4

1.1 Ұлттық банктің .ҚР.ның Орталық банкі ретіндегі қалыптасуы және құқықтық негіздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...4
1.2 Қазақстан Республикасының Ұлттық банктің экономикадағы негiзгi қызметтерi мен операциялары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .8

II ҰЛТТЫҚ БАНКТІҢ ЭКОНОМИКАНЫ РЕТТЕУДЕГІ ЖҮРГІЗЕТІН САЯСАТТАРЫ МЕН ҚОЛДАНАТЫН ШАРАЛАРЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .15

2.1 Ұлттық банктің ақша.несие және валюталық саясаттарының экономиканы реттеудегі маңызы мен жүргізілу механизмі ... ... ... ... ... ...15
2.2 Ұлттық банктің инфляцияны реттейтін ақша.несие саясатының жаңа бағдарының маңызы мен қызмет ету механизмі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .20

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 25

Қолданылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .27
КІРІСПЕ

Ұлттық валютаның енгiзiлуi сәтiнен бастап, 1995 жылға дейiн Орталық банктiң қызметiн атқару, жүйе қызметiн реттеп отыратын нормативтiк құжаттарды қарастыру және қабылдау тұрғысындағы дәстүрлермен тәжiрибесi жоқ Ұлттық банк дербес түрде ақшалай-несиелiк саясат жүргiзу тәжiрибесiн қолға алды. Бұл кезең , сондай-ақ ұлттық валютаның бағаларды ырықтандыру саясатына орай шарттасылған ақша –несие құралдарының және факторлардың әрекетiне бейiмделуi болатын. Сонымен бiр мезгiлде, 1995 жылы 15 ақпанда Қазақстан Республикасы Президентiнiң қаулысымен бекiтiлген, 1995 ж. арналған Қазақстандағы банктiк жүйенi реформалаудың бiрiншi бағдарламасы жасалынды.
Бұл бағдарламаның негізін Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі туралы 1995 ж. 30 наурыздағы N 2155 Қазақстан Республикасының Заңы құрады. Қазақстан Республикасының банк жүйесi Қазақстан Республикасының банк жүйесi екi деңгейден тұрады.
Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкi (Қазақстан Ұлттық Банкi) Қазақстан Республикасының орталық банкi болып табылады және Қазақстан Республикасы банк жүйесiнiң жоғары (бiрiншi) деңгейiн бiлдiредi.
Қазақстан Ұлттық Банкiнiң негiзгi мақсаты мен мiндеттерi Қазақстан Ұлттық Банкiнiң негiзгi мақсаты Қазақстан Республикасында баға тұрақтылығын қамтамасыз ету болып табылады.
Негiзгi мақсатты iске асыру үшiн Қазақстан Ұлттық Банкiне мынадай мiндеттер жүктеледi:
1) мемлекеттiң ақша-кредит саясатын әзiрлеу және жүргiзу;
2) төлем жүйелерiнiң жұмыс iстеуiн қамтамасыз ету;
3) валюталық реттеу мен валюталық бақылауды жүзеге асыру;
4) қаржы жүйесiнiң тұрақтылығын қамтамасыз етуге жәрдемдесу.
Осы аталған Ұлттық банктің міндеттері мен қызметтерінің тиімді жүргізілуі ұлттық экономиканың тұрақты дамуын, инфляция деңгейінің төмен шамасын қамтамасыз ету, валюталық операциялардың бір ізге түсуін, елдің жалпы қаржы жүйесінің дамуын жүзеге асырады. Сондықтан Ұлттық банктің еліміздің орталық банкі ретіндегі экономикадағы атқаратын қызметтері мен саясаттарын толық зерттеп қарастыру менің осы жұмысымның мақсаты болып табылады.
Сондықтан мен жұмысымның тақырыбын «Қазақстан Республикасының Ұлттық банкі» деп алдым. Бұл тақырыптың өзектілігі Ұлттық банк елміздің несие және банк жүйесінің негізгі құрылымы және бүкіл экономиканы реттейтін экономикалық құрылғы болып табылады.
Бүгінгі таңда Ұлттық банк өзінің атқаратын ақша-несие саясаттарының механизмдері бойынша Еуропа кеңістігінің стандарттарына өтуде. Сондай-ақ Ұлттық банкіміз ТМД елдері бойынша нағыз классикалық банктің операциялары мен саясаттарын жүргізіп отырған жалғыз банк болып табылады. Яғни, ТМД елдерінің Орталық банкі деп те атасақ болады.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР

1. С.Б. Мақыш, Оқу құралы “Ақша айналысы және несие” – Алматы, Қазақ университетi, 2004 ж. – 248 бет.
2. «Деньги, кредит, банки» Учебник Под. Ред. О.И Ловрушина, Изд. 2-е, - Москва: 1999г.
3. Абрамова М.А., Александрова Л.С. Финансы, денежные обращение и кредит. Учебние пособие – Москва , 1996г.
4. Баян Көшенова, Оқу құралы Ақша, несие, банктер, валюта қатынастары, - Алматы: “Экономика” 2000ж.
5. Сайденов А.Г. «О перспективах развития денежно-кредитной политики и других направлениях деятельности Национального Банка» // Банки Қазахстана, №12, - 2004 г. 2-4 стр.
6. Мырзабеков Ш. Қазақстанның банк жүйесi ТМД көлемiнде бiрiншi орында: “Центркредит” банкiнiң директорымен сұхбат // Дала мен қала. – 2004.-1 қазан (№39).-13 бет.
7. Сайденов А. Г. «О перспективах развития денежно-кредитной политики и других направлениях деятельности Национального Банка» // Банки Қазахстана, №10, - 2005 г. 2-4 стр.
8. Досниязова А.К. «Инфляционное таргетирование: SWOT-анализ» // Банки Қазахстана, №10, - 2005 г. 56-61 стр.
9. “Қазақстан Республикасының Ұлттық банкi туралы” ҚР-сы Президентiнiң Заң күшi бар Жарлығы, 1995 жылғы 30 наурыздағы, №2155;
10. «О международных резервах и денежной базе» // (Национальный Банк РК Пресс-релиз №33 от 17 октября 2005 года) Банки Казахстан, 2005 г. №10. 65стр
11. «Статистикалық мәліметтер» // Банки Казахстан, 2005 г. №10. 89стр
        
        ЖОСПАР
КІРІСПЕ
............................................................................
...........................................3
I ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ҰЛТТЫҚ БАНКІНІҢ ҚАЛЫПТАСУЫ, МАҢЫЗЫ МЕН
ҚЫЗМЕТТЕРІ .................................................4
1.1 Ұлттық банктің ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... экономикадағы негiзгi
қызметтерi мен ... ... ... ЭКОНОМИКАНЫ РЕТТЕУДЕГІ ЖҮРГІЗЕТІН САЯСАТТАРЫ МЕН
ҚОЛДАНАТЫН ШАРАЛАРЫ .........................................15
2.1 Ұлттық ... ... және ... саясаттарының
экономиканы реттеудегі ... мен ... ... ... ... ... реттейтін ақша-несие саясатының жаңа
бағдарының ... мен ... ету ... ... ... ... ... бастап, 1995 жылға дейiн Орталық
банктiң қызметiн ... жүйе ... ... ... ... ... және қабылдау тұрғысындағы дәстүрлермен тәжiрибесi жоқ
Ұлттық банк дербес түрде ақшалай-несиелiк саясат жүргiзу ... ... Бұл ... , ... ... ... бағаларды ырықтандыру
саясатына орай шарттасылған ақша –несие құралдарының және ... ... ... ... бiр ... 1995 жылы 15 ... Республикасы Президентiнiң қаулысымен ... 1995 ... ... банктiк жүйенi реформалаудың бiрiншi ... ... ... ... ... ... ... 1995 ж. 30 наурыздағы N 2155 Қазақстан Республикасының Заңы құрады.
Қазақстан Республикасының банк ... ... ... банк ... деңгейден тұрады.
Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкi (Қазақстан Ұлттық Банкi)
Қазақстан Республикасының орталық ... ... ... және ... банк жүйесiнiң жоғары (бiрiншi) деңгейiн бiлдiредi.
Қазақстан Ұлттық Банкiнiң негiзгi ... мен ... ... ... ... мақсаты Қазақстан Республикасында баға тұрақтылығын
қамтамасыз ету болып табылады.
Негiзгi мақсатты iске асыру үшiн Қазақстан Ұлттық ... ... ... ... ... ... ... және жүргiзу;
2) төлем жүйелерiнiң жұмыс iстеуiн қамтамасыз ету;
3) валюталық реттеу мен валюталық бақылауды жүзеге асыру;
4) қаржы жүйесiнiң тұрақтылығын қамтамасыз етуге ... ... ... ... ... мен қызметтерінің тиімді
жүргізілуі ұлттық экономиканың тұрақты дамуын, инфляция деңгейінің ... ... ету, ... ... бір ізге ... ... ... жүйесінің дамуын жүзеге асырады. Сондықтан Ұлттық ... ... ... ... экономикадағы атқаратын қызметтері мен
саясаттарын толық зерттеп қарастыру менің осы ... ... ... мен ... тақырыбын «Қазақстан Республикасының Ұлттық
банкі» деп алдым. Бұл тақырыптың өзектілігі Ұлттық банк ... ... ... жүйесінің негізгі құрылымы және бүкіл экономиканы реттейтін
экономикалық ... ... ... ... Ұлттық банк өзінің атқаратын ақша-несие саясаттарының
механизмдері бойынша Еуропа кеңістігінің стандарттарына ... ... ... ТМД ... ... ... классикалық банктің операциялары
мен саясаттарын жүргізіп отырған жалғыз банк болып табылады. ... ... ... ... деп те ... ... ... РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ҰЛТТЫҚ БАНКІНІҢ ҚАЛЫПТАСУЫ, МАҢЫЗЫ МЕН
ҚЫЗМЕТТЕРІ
1.1 Ұлттық банктің –ҚР-ның Орталық банкі ретіндегі қалыптасуы және
құқықтық ... ... ... ... ... ... банк жүйесi
болған жоқ. Елде КСРО - ның орталықтанған банк-несие жүйесiнiң ... ... ... ... ... ... банк жүйесiнiң
қалыптасуы мен дамуы қазан төнкерiсiне дейiнгi патшалық Ресейдiң және ... ның банк ... ... ... ... мен ... ... туралы өз егемендiгiн алған 1991 жылдан бастап қалыптасуы мен
жүргiзiлiп ... ... ... ... Республикасының экономикасы нарықтық қатынастарға ... ... ... ... және шаруашылық қызметiне банктiк
қызмет көрсету механизмiн құру, ... мен ... ... ... ... ... қолдану; банк пен клиенттерi,
сонымен қатар, банктiң өз жүйесi шеңберiндегi, оның жекелеген буындарының
арасындағы өзара ...... ... ... ... яғни ... ... нарықтық құбылыстар мен процестердi ... ... ... ... зор.
Қазақстан Республикасында банктiк жүйенi реформалаудың қажеттiлiгi,
дүниежүзiлiк ... ... ... қысқа мерзiмдi мекемелер
категориясының бар болуымен түсiндiрiледi және оларды өз ... ... ... ... етуi мүмкiн деп санайды.
Бiрiншi ... ... ... мұра болып қалған
мақсатты несие мен банктiк ... ... ... ... ... келiсiлген қаржылық ресурстарды дұрыс орналастырмау мәселесi;
екiншi категория мәселерiне банктердiң “сапасыз” қарыздары мен ... ... ... Бұл ... ... ... қабiлеттi және
жеке кәсiпорындардың қаржылық ресурстарға қол жеткiзуiне кедергi болып,
банктiк қаржылық ... ... емес ... ... жол ... ... қазiргi банк жүйесiнiң құрылуы 1990 жылдың
желтоқсанында ҚазКСР – нiң Жоғары Кеңесi қабылдаған “Банктер және ... ... ... ... ... ... сәйкес республикада екi
деңгейлi банк жүйесi құрылды: жоғары ... ... банк – ... Мемлекеттiк банкi және төменгi (екiншi) деңгейдегi банк – коммерциялық
банктер жүйесi. /1, 73-74 б./
Қазақ Кеңес Социалистiк ... ... ... ресурстары осы Заң шыққан күннен бастап Республика меншiгi ... ... банк ... ... және оның ... банкi
болып саналды. Оның айналымға монополиялы құқықпен ақша ... ... ... ... ... бюджеттiң
кассалық жұмысын жүргiзуде, республика территориясында коммерциялық банктер
ашуға рұқсат беретiн құқығы болды.
Кәсiпорындардың, ұйымдардың, кооперативтер мен азаматтардың несие-есеп
жұмыстарын жүргiзу үшiн ... ... ... ... ... ... ... ұйымдастырылды. Коммерциялық банктер өз ... ... және ... ... банкiсiнiң нұсқаулары мен ережелерiн
басшылыққа алды. Коммерциялық ... мен ... ... ... ... жеке және ... (шетел капиталы қосылған) меншiкте
болып бөлiндi. Қазақстан Заңдарына сәйкес Мемлекеттiк банк деп ( ... ... ... ... ... ... ... иелiгiне, немесе
акциянерлiк капиталдың басым бөлiгi мемлекеттiк ... ... ... – 1993 ... ... ... күрт ... байланысты
инфляция қарқыны өте жоғары болды. Оның тiптi кейбiр кездерде 1000% - ға
дейiн жеткенi көрiндi. Нәтижесiнде ... ... ... ... ... ... өтiп керкен несиелер үлесi ұлғайды. 1992 жылы
Республикада басталған төлемсiздiк дағдарысы ... ... және ... ... қатты әсер еттi. Көптеген кәсiпорындар
өнiм өндiрудi төмендеттi, ал кейбiреулерi өндiрiстi тiптi ... ... 1993 жылы ... төл ... ... ... тура келдi.
Осыдан бастап ұлттық банкке ұлттық валютаның енуiмен ақша - ... ... ... ... ... өзара қарым – қатынаста классикалық
қағидаларды ... ... ... ... жүйесiн нығайтуға қатысты
толық жауапкершiлiк жүктелдi.
Ұлттық валютаның енгiзiлуi сәтiнен ... 1995 ... ... ... ... ... жүйе ... реттеп отыратын нормативтiк
құжаттарды қарастыру және қабылдау тұрғысындағы дәстүрлермен тәжiрибесi ... банк ... ... ... ... ... ... қолға
алды. Бұл кезең , ... ... ... бағаларды ырықтандыру
саясатына орай шарттасылған ақша –несие құралдарының және ... ... ... ... бiр ... 1995 жылы 15 ... ... ... ... ... 1995 ... Қазақстандағы банктiк жүйенi реформалаудың бiрiншi бағдарламасы
жасалынды.
Бұл ... ... ... ... ... ... 1995 ж. 30 наурыздағы N 2155 Қазақстан Республикасының Заңы құрады.
Қазақстан ... банк ... ... Республикасының банк жүйесi
екi деңгейден тұрады. /9/
Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкi (Қазақстан Ұлттық ... ... ... банкi болып табылады және Қазақстан
Республикасы банк жүйесiнiң жоғары (бiрiншi) деңгейiн бiлдiредi.
Қазақстан Ұлттық Банкi ... ... ... ... және басқа
банктермен қарым-қатынаста, халықаралық банктер мен басқа да қаржы-кредит
ұйымдарында өз ... ... ... ... ... ... ... өз мiндеттерiн орындау кезiнде пайда табу
мақсатын басшылыққа алмауға тиiс. Екiншi ... ... ... ... ... ... қызметiнiң және таратудың тәртiбi
Қазақстан Республикасының банк ... ... ... ... нормативтiк құқықтық актiлерi Қазақстан
Ұлттық Банкi Қазақстан Республикасы Заңдарының негiзiнде және оны орындау
мақсатында өз ... ... ... ... банк операцияларының
жекелеген түрлерiн жүзеге асыратын барлық банктердiң, ... ... ... ... аумағында тұратын басқа да заңды
және жеке тұлғалардың мiндеттi түрде орындауына жататын нормативтiк актiлер
шығарады.
Қазақстан Ұлттық ... ... ... ... ... оны ... ... өз құзырына жататын мәселелер бойынша банк
операцияларының жекелеген түрлерiн жүзеге ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының аумағында
тұратын басқа да заңды және жеке тұлғалардың мiндеттi ... ... ... ... ... ... Банкiнiң нормативтiк актiлерi - "Қазақстан Ұлттық
Банкiнiң Хабаршысы", ... ... ... ... Казахстан"
ресми басылымдарында қазақ және орыс тiлдерiнде жарияланады. /9/
Қазақстан Ұлттық Банкi - заңды тұлға. ... ... ... ... ... ... заңды тұлға болып табылады,
оның дербес балансы болады және өзiнiң филиалдарымен, өкiлдiктерiмен ... ... ... ... ... Қазақстан Ұлттық Банкiнiң
орталық аппараты Алматы қаласында орналасады. ... ... ... ... және одан тыс ... өз ... мен
өкiлдiктерiн аша алады.
Қазақстан Республикасының Үкiметi мен ... ... ... өз
қызметiн Қазақстан Республикасының Үкiметiмен үйлестiрiп отырады. Қазақстан
Ұлттық Банкi мен Үкiмет ... ... бар ... ... ... жеткен нәтижелер жөнiнде бiр-бiрiн хабардар етiп отыруға және ... ... ... ... ... Банкi өз жұмысында Үкiметтiң экономикалық саясатын
ескерiп ... және оны егер ... өзi оның ... функциясын атқаруына
әрi ақша-кредит саясатын жүзеге асыруына қайшы ... ... ... Ұлттық Банкiнiң Төрағасы немесе оның орынбасарларының бiрi
Үкiмет мәжiлiстерiне кеңесшi дауыс құқымен қатысуға хақылы.
Үкiмет Қазақстан ... ... ... бойынша жауап
бермейдi, сол сияқты ... ... ... де ... ... алатын кездердi қоспағанда Үкiметтiң мiндеттемелерi бойынша жауап
бермейдi.
Қазақстан Ұлттық Банкi - Қазақстан ... ... ... ... ... ... Үкiмет шоттары бойынша төлем
жүргiзедi, өзге де операцияларды жүзеге асырады, сондай-ақ оған ... ... ... ... ... ... ... мемлекетке тиесiлi болады
және бөлiнбеген таза кiрiстен аударымдар ... ... ... 20 ... ... мөлшерiнде қалыптастырылады.
Қазақстан Ұлттық Банкiнiң құрылымы мен органдарына:
• Қазақстан Ұлттық Банкi - тiке бағыныстағы ... бар ... ... ... ... ... органдары Басқарма мен Директорлар кеңесi
(Директорат) болып табылады.
• Қазақстан ... ... ... ... ... аппарат пен басқа бөлiмшелер, филиалдар, өкiлдiктер және
ұйымдар кiредi.
Қазақстан Ұлттық Банкi өз балансындағы мүлiктi иелену, ... ... ... ... ... ... ... Басқармасы белгiлеген
тәртiппен дербес жүзеге асырады.
Қазақстан Республикасының Үкiметiн Қазақстан Ұлттық Банкiнiң тiкелей
қаржыландыруына жол берiлмейдi.
Қазақстан Ұлттық ... ... ... ... ... ... ... Республикасы Yкiметiнiң және жергiлiктi атқарушы
органдардың мемлекеттiк бағалы қағаздарының айналысын реттеудi ... ... ... Ұлттық банктің экономикадағы негiзгi
қызметтерi мен операциялары
Орталық банктер бүкiл елдiң несие жүйесiн бақылаушы әрi реттеушi ... ... ... ... ... ... ие және экономикалық басқарудың
мемлекеттiк органы болып табылады. Олардың басшылық ролi мемлекет берген
үлкен өкiлеттiктермен анықталады.
Әлемдiк ... ... ... ... ... ... ... екiншi деңгейлi банк жүйесiнiң тиiмдi жұмыс iстеуiн
қамтамасыз ... ... банк ... ... эмиссиялық құқығы негiзiнде
экономиканы жалпы мемлекеттiк ... ... ... – ақша ... саясатын жүргiзедi.
“Қазақстан Республикасының Ұлттық банкi туралы” Заңы бойынша Қазақстан
Республикасының Ұлттық банкi Қазақстан Республикасының Орталық банкi ... банк ... ... ... ... ... банк - ақша резервтерiн, басқа да материалдық ... ... ... бар ... тұлға. Мүлiктiң құралу көздерiне – банк
iсiнен ... ... ... ... ... ... ... түскен дотациялар жатады.
Қазақстан Ұлттық Банкiнiң негiзгi мақсаты мен ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасында баға тұрақтылығын
қамтамасыз ету болып табылады.
Негiзгi мақсатты iске асыру үшiн ... ... ... ... ... ... ... саясатын әзiрлеу және жүргiзу;
6) төлем жүйелерiнiң жұмыс iстеуiн қамтамасыз ету;
7) валюталық реттеу мен валюталық бақылауды жүзеге асыру;
8) қаржы жүйесiнiң ... ... ... жәрдемдесу.
Ұлттық банктiң негiзгi мiдеттерi – ұлттық валютаның iшкi және ... ... ету. ... Ақша ... несие, банктiк есеп айырысу мен валюталық ... ... ... және банк ... ... қызметiн қамтамасыз етедi;
• Несие берушiлер мен салымшылардың , сондай-ақ шетел валютасын сатып алу –
сату және айырбастау ... ... ... және ... ... қорғау және олардың жұмысын ... ... ... ... ... /1, 74 б./
Қазақстан Республикасы Ұлттық ... ... мен ... банк ... Республикасының Ұлттық банкi туралы” Заңға сәйкес
мынадай қызметтер мен операцияларды орындайды:
Қазақстан Ұлттық банкiнiң функциясы, өкiлеттiгi және ... ... ... ... ... ... ... саясатын жүргiзедi,
банкноттар мен тиындардың Қазақстан Республикасының аумағындағы бiрден-
бiр эмитентi болып табылады, бағалы ... ... ... Ұлттық Банкi эмиссия жасайтын бағалы қағаздар мемлекеттiк
бағалы қағаздар болып табылады және олар жөнiнде ... ... ... алады.
• Қазақстан Республикасының Үкiметiмен келiсiм бойынша Қазақстан
Республикасы Үкiметiнiң ... ... ... көрсетуге
қатысады және Қазақстан Ұлттық Банкiнiң мемлекеттiк ... ... ... ... ... ... ... Басқармасының шешiмi
бойынша Қазақстан Ұлттық Банкiнде банк шоттарын ашқан заңды тұлғаларға
кредит беруге құқылы. Банктер үшiн ... ... ... ... ... Банкiнiң Басқармасы белгiлейтiн тәртiппен және
шартпен банктердiң және басқа ... ... ... ... Ұлттық Банкi алдындағы борыштарын қайта құрылымдауға құқылы;
1) Банк операцияларының мынадай түрлерiн жүргiзу тәртiбiн айқындайды:
банктердiң және банк ... ... ... жүзеге асыратын
ұйымдардың корреспонденттiк шоттарын ашу және жүргiзу; жеке және ... ... ... ашу және ... оларда осы тұлғаға тиесiлi
тазартылған қымбат бағалы металдардың нақты мөлшерi ... ... ... ... ... алу ... және ... тұлғалардың, оның iшiнде корреспондент банктердiң
тапсыруы бойынша олардың банк шоттары бойынша есеп ... ... ... ... ... ... төлем карточкаларын
шығару; банкноттарды, монеталар мен құндылықтарды ... ... ... ... ұйымдастыру; чек кiтапшаларын шығару;
аккредитив ашу (ұсыну) және ... мен ол ... ... ... Республикасының заң актілерiнде белгіленген жағдайларда
қаржы рыногы мен қаржылық ... ... және ... ... ... ... (бұдан әрi - уәкiлетті орган) банк
операцияларының жекелеген түрлерi бойынша ... ... ... ... ... ... ... сондай-ақ осындай қорытынды
берудің тәртібін айқындайды;
• Қаржы рыногындағы сыйақының рыноктық ставкаларына ықпал етудi жүзеге
асырады.
... ... ақша ... мен ... ... ... ... мен нысанын белгiлейдi, банктер, банк операцияларының
жекелеген түрлерiн жүзеге асыратын ... ... ... ақша ... уақтылы және кiдiрiссiз жүргiзiлуiн
қамтамасыз ететiн төлем жүйелерiнiң жұмыс істеуін ... ... ... ... ... банк ... ... жүзеге асыратын ұйымдардың өздерi пайдаланатын
автоматтандырылған жүйелер мен банк ... ... ... ... ... ету жөнiндегi ең төменгi талаптарын
белгiлейдi; Банк операцияларын ... ... ... ... ... ... ережелерiн белгiлейдi;
• Қазақстан Республикасында валюталық реттеу мен валюталық бақылауды
жүзеге асырады және валюта операцияларының барлық ... ... ... бiрден-бiр түрi шетел валютасымен айырбас ... ... ... ... ... валюталық операциялар
жүргiзуге, қолма-қол шетел валютасында бөлшек сауданы жүзеге асыруға ... ... ... ... ... ... ... лицензиялар бередi;
2) банк операцияларының жекелеген түрлерiн жүзеге асыратын ұйымдарға:
банкноттарды, монеталар мен құндылықтарды ... ... сейф ... ... карточкаларын шығаруға лицензиялар
бередi;
3) Қазақстан Ұлттық Банкінің лицензиясы негiзiнде инкассациялау жөнiндегi
операцияларды жүзеге асыратын ... ... ... ... түрi ... валютасымен айырбас операцияларын ұйымдастыру болып
табылатын заңды тұлғалардың жарғылық капиталының ең төменгi мөлшерiн және
қалыптастыру тәртiбiн ... ... ... түрi ... валютасымен айырбас операцияларын
ұйымдастыру болып ... ... ... ... органдарында
мемлекеттiк тiркелуге рұқсат бередi;
• Банк ... ақша ... мен ... заң ... өкiлеттiк шегiнде валюталық операцияларды жүзеге ... ... ... банктердiң, банк операцияларының жекелеген
түрлерiн жүзеге асыратын ұйымдардың және олардың клиенттерiнiң
мiндеттi ... ... ... ... ... актiлер
шығарады, сондай-ақ олардың сақталуын қадағалауды жүзеге асырады;
1) барлық қаржы ұйымдары орындауға мiндеттi бухгалтерлiк есепкe алу ... ... ... ... ... нормативтік
құқықтық актілерді әзiрлейдi және бекітеді, сондай-ақ Қазақстан Ұлттық
Банкінің ... ... банк ... ... ... асыратын ұйымдардың Қазақстан Республикасының бухгалтерлiк есепке
алу және ... ... ... ... ... мен ... алу ... сақтауын бақылауды жүзеге асырады;
2) операцияларды автоматтандыру жүйелеріне қойылатын талаптарды барлық
қаржы ұйымдарының сақтауын ... оның ... ... ... ... ... тексерулер арқылы бақылауды жүзеге асырады;
• Бухгалтерлiк есепке алу және ... ... ... ... ... органмен келiсе отырып халықаралық қаржылық
есептiлiк стандарттарымен реттелмеген және ол арға ... ... ... ... есептiлiк стандарттарын, сондай-ақ
оларға әдiстемелiк ұсыныстарды ... және ... ... ... ... құзыретіне кіретін мәселелер жөнінде
онымен келісе отырып, статистикалық есеп беру ... ... ... ... ... келiсiм бойынша барлық қаржы ұйымдарының және
Қазақстан ... заң ... ... ... ... тұлғалары қаржылық есептiлiгінің халықаралық стандарттарға
сәйкес келетiн тiзбесi мен нысандарын, сондай-ақ табыс ету ... ... ... ... ... мен бақылау мәселелерi бойынша есептiлiк тәртiбiн,
нысандарын және табыс ету ... ... ... және банк ... жекелеген түрлерiн жүзеге
асыратын ұйымдардың үй-жайларын күзету мен жайластыруды ұйымдастыру жөнiнде
орындалуға ... ... ... ... органдармен келiсiм бойынша
белгiлейдi; /9/
• Қазақстан Республикасы Үкiметiнiң ... ... ақша ... ... ... мақсатында, егер заң актiлерiнде өзгеше көзделмеген
болса, банктердiң, банк операцияларының жекелеген түрлерiн жүзеге
асыратын ұйымдардың және ... ... ... ... ... ... ... асыратын төлемдердiң кезегiн белгiлеуге
құқылы;
• Қазақстан Ұлттық Банкi өзiне ... ... ... ... және ... қаржы рыногының инфрақұрылымының бiр
бөлiгi ... ... ... ... және ... ... құқылы;
• Қолма-қол банкноттар мен тиындарды есепке алу, сақтау, тасымалдау және
инкассациялау тәртiбiн белгiлейдi, банкноттар мен тиындарды ... және ... ... етуге қатысады,
банкноттар мен тиындардың резервтегi мемлекеттiк ... ... ... ... ... ... балансы мен өз балансын
жасайды және оны ... ... ... ... ... төлем балансын, халықаралық инвестициялық ұстанымын және
жалпы сыртқы борышын бағалауды қалыптастырады, төлем балансының қысқа
мерзiмдi, орташа мерзiмдi және ұзақ ... ... ... ... ... ... тiркеудi және мемлекеттiк
кепiлдiктерi жоқ мемлекеттiк емес сыртқы заемдар бойынша ... ... ... ... ... ... шотына қате есептелгені анықталған кезде оны
алып қоюға құқығы бар, банктік шоттан ақшаны алуға оның ... ... бар ... ... ... шотын дебеттеуге
құқылы;
• Мемлекеттiк органдар мен қаржылық ұйымдар үшiн кадрлар даярлауға және
қайта ... ... ... ... ... ... бiрыңғай қазынашылық
шотына қызмет көрсетедi;
1) өз функцияларын жүзеге ... ... ... ... ... және мемлекеттiк органдардан, жеке және
заңды тұлғалардан қажеттi ақпарат алуға құқылы;
2) Қазақстан Ұлттық ... ... ... ... сәйкес
вексельдердi қайта есептеудi жүзеге асырады;
3) Қазақстанның Ұлттық Банкi мен Қазақстан ... ... ... және ... басылымдарда жарияланатын сенiмгерлiкпен
басқару туралы шарттың негiзiнде Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... Ұлттық Банкi мен Қазақстан Республикасы Үкiметінің немесе
басқа да заңды тұлғалардың арасында жасалатын сенiмгерлiкпен басқару туралы
шарттардың негiзiнде активтердi сенiмгерлiкпен ... ... ... ... ... мен ... ... Үкiметiнiң арасында
жасалатын сенiмгерлiкпен басқару туралы шарттар ресми баспа ... банк ... ... ... ең ... резервтік талаптардың нормативтерiн белгiлейдi және олардың
орындалуын бақылауды жүзеге асырады;
7) банктер операциялары мен ... ... ... ... ... белгiлейдi;
8) Қазақстан Республикасының заң актілерiнде айқындалған банк қызметiн
және бағалы қағаздар рыногындағы кәсiби қызметті тиiстi лицензиялар ... ... ... ... ... ... ... және валюталық
заңдарын бұзғаны үшін өз ... ... ... ету шараларын және
санкциялар қолданады;
10) банктерге және банк операцияларының ... ... ... ... банк қызметi, ақшаны есепке алу, оның төлемдерi ... ... ... ... ... мәселелерi бойынша
нормативтiк құқықтық актiлердi бұзған жағдайда, оларға өз ... ... және ... ... ... ... ... ету шараларын
және санкциялар қолданады;
11) жеке және заңды тұлғаларға инвестициялық және ... сату ... ... Қазақстан Ұлттық Банкiнiң бағалы қағаздармен операциялар ... ... ... ... ұлттық валютамен операциялары және мәмiлелерi
Қазақстанның Ұлттық Банкi ұлттық ... ... ... осы ... ... ... қоспағанда, Қазақстан Ұлттық Банкiнде
ашылған банк шоттарының ... бiр ... ... мерзімге
өтімділігі жоғары, тәуекелсіз бағалы ... және ... ... ... ... ... ... өтеу мерзiмi бiр жылдан аспайтын, саудаға шығарылған ... ... ... ... есепке алады;
3) мемлекеттiк бағалы қағаздарды сатып алады және сатады;
4) Қазақстанның Ұлттық Банкi ... ... ету үшiн ... ... ... ... борыштық бағалы қағаздарды
сатып алады және сатады;
5) ... ... ақша ... мен ... ... асырады,
бағалы қағаздар мен өзге де құндылықтарды сақтауға және ... ... ... ... операцияны жүзеге асырады;
7) қажет болған жағдайда Қазақстан Республикасының аумағындағы және одан
тыс жерлердегi банктер мен қаржы ұйымдарында шоттар ... чек ... ... және ... ... егер осы ... тікелей тыйым салынбаған болса, басқа ... ... өз ... сәйкес өз атынан мәмілелерді
жүзеге асырады.
Валюталық реттеу және валюталық бақылауда Қазақстан Ұлттық Банкi:
1) Қазақстан Республикасында шет ел валютасының және шет ел ... ... ... аясы мен ... ... шет ... ... жүргiзуге қажеттi шектеулер енгiзедi, соның
iшiнде осындай операциялар мен ... ... ... ... Резиденттердiң және резидент еместердiң Қазақстан Республикасында
валюталық құндылықтармен операциялар жүргiзу ережелерiн белгiлейдi;
3) Валюталық құндылықтарды Қазақстан Республикасына ... және ... ... және жiберу тәртiбiн белгiлейдi, сондай-ақ
Қазақстан Республикасы резиденттерінің шетел ... ... ... ... Қазақстан Республикасының валюталық заңдарына сәйкес валюталық
операцияларды, валюталық құндылықтарды пайдалануға ... ... ... ... ... және олар туралы хабарлау,
айырбастау пункттерiн тiркеу тәртiбiн белгiлейдi, сондай-ақ айырбастау
пунктiнiң тiркеу куәлiктерiн бередi және олардың қолданылуын тоқтата
тұрады;
5) ... ... ... ... ... тiзбеге сәйкес
Қазақстан Республикасы ұлттық валютасының шетел валюталарына ресми
бағамын белгiлейдi;
6) Алтын-валюта ... ... және ... ... ... ... органдармен келiсiм бойынша олардың ... ... ... ... мен ... ... ... валюталық операциялар бойынша есепке алудың және есептiлiктiң
тәртiбi мен ... ... ... мен өзге ... ... ... ... және
валюталық заңдарын бұзу фактiлерi анықталған жағдайда, банктiк және
валюталық ... ... ... ... ... ... есеп айырысуды ұйымдастырады, шет елдермен қаржы -
валюталық және ... ... ... ... ... ... ... сәйкес шетелдiк және халықаралық
ұйымдармен шет ел ... ... ... ... ... ... ... шетелдiк
валютаны мiндеттi түрде сату режимдi енгiзедi және өзгертедi.
12) Қазақстан Ұлттық Банкi валюталық реттеу және валюталық ... ... ... ... көзделген басқа да функцияларды
орындауға құқылы.
Сондай-ақ ҚР-ның заңдарына сәйкес болатын басқа да қызметтердi атқарады.
ҚР-ның ... ... ... ... ... ең басты мақсаты
экономиканы төлем құралдарымен ... ... ... ету ... ... ... ... қызмет етуiне жағдай жасау, есеп айырысу
жүйесiн қалпына келтiру, банк қызметiн ... ... ... Ол ...... ... бәсекелеспейдi және өз қызметiнде пайданы табу
мақсатын көздемейдi. Оның клиенттерi – коммерциялық банктер және ... ... ... ... ... ... ... Ұлттық банкiнi
“банктердiң банкi” деп атайды.
Ұлттық банк ... ... ... ... үшiн:
• коммерциялық банктердiң резервтерiн сақтайды;
• коммерциялық банктерге қысқа мерзiмдi қажеттiлiктерiне байланысты қысқа
мерзiмдi қарыздар бередi;
• жалпы ... ... ... есеп айырысуларды жүргiзедi;
• банктердiң қызметiне бақылау және қадағалау жүргiзедi.
Ұлттық банк – ... ... және ... да қаржылық – несиелiк
мекемелердi несиелеу қызметiн атқарады. Шетелде ... ... ... ... ... деп ... ... Ұлттық банкi туралы” Заңында былай жазылған:
ҚР-ның ... ... ... бас банкирi, қаржы кеңесшiсi әрi агентi
ретiнде және басқа да ... ... ... мәмiлеге келуi бойынша
әрекет етедi. ... ... ... ... ... ... орталық банкi ретiнде
басқа елдердiң орталық банктерiмен және ... ... ... ... ... ... ... банк – бұл эмиссиялық,
резервтiк, кассалық және есеп айырысу орталығы, норма шығару және ... ... ие, ... ... ролiн атқарады, сондай-ақ ақша –
несие және валюта ... ... ... бiр ... ... ... ... РЕТТЕУДЕГІ ЖҮРГІЗЕТІН САЯСАТТАРЫ МЕН
ҚОЛДАНАТЫН ШАРАЛАРЫ
2.1 Ұлттық банктің ақша-несие және валюталық саясаттарының экономиканы
реттеудегі маңызы мен жүргізілу ... ... – бұл ... ақша ... несие көлемiн,
сыйақы мөлшерлемесiн өзгертуге, ... банк ... ... ... шаралар жиынтығы. Ақша-несие ... ... ...... банк ... ... Ал ... Ұлттық банк тарапынан реттеу объектiлерiне экономикадағы қолма-
қол және қолма-қол ақшасыз жиынының жиынтығы жатады.
Шаруашылық жағдаятына байланысты ақша-несие саясатының екi түрi ... ... ... ... ... ... саясаты.
Рекстрикциялық ақша-несие саясаты - екiншi ... ... ... ... ... және ... шарт ... сондай-ақ
сыйақы мөлшерлемесiнiң деңгейiн арттыруға бағытталатын шаралар ... ... ...... беру ... ... ақша жиынының өсуiне бақылаудың әлсiздiгiмен және ... ... ... сипатталады. Соңғы жылдардағы ақша-
несие саясатының басты көздеген бағыты: инфляцияны ... және ... ... ету. /1, 79-80 ... ... ... ... топтастыруға болады:
Ақырғы мақсат:
а) экономиканың өсуi;
ә) толық жұмысбастылық;
б) бағаны тұрақтандыру;
в) төлем балансын тұрақтандыру.
Аралық мақсат:
а) ақша жиыны;
ә) пайыз мөлшерлемесi;
б) айырбас ... ... ... ... ... ... ... реттеу;
ә) мiндеттi резервтер нормасының өзгеруi;
б) есептеу мөлшерлемесiнiң өзгеруi;
в) ашық нарықтағы операциялар.
Тiкелей (а) және жанама (ә,б,в) ... ... ... ... ... тиiмдi пайдалану ақша нарығынаң дамуымен тығыз
байланысты. Нарықтық ... ... ... ... ... және жанама құралдар пайдаланылады, соңғылары ... ... ... ... ... сонымен қатар
қазыналық, валюталық, сыртқы сауда, құрылымдық және ... да ... ... ... ... ... ... саясаттардың бiр бағыты
ретiнде қарастырылады.
Аралық мақсаттар нарықтық жағдайда тiкелей орталық банктiң жанама
құралдары ... ... ... ... ... Ұлттық банк ақша-несие саясатын жүргiзуде.
Нысанаға алатын ақша базасы ... ... ... ... ... ... /4, 144 б./
• қайта қаржыландыру мөлшерлемесi: ресми ... ... ... ... ... ... жинақталатын ең төменгi мiндеттi резервтер
нормасын белгiлеу, оның iшiнде сырттан тартылған ... ... және ... ... ... ... бағалы қағаздарын сатып алу және сату бойынша ... ... ... ... және ... ... беру;
• валюталық нарықтағы басқыншылық;
• кейбiр жағдайларды несиелiк операциялардың жекелеген түрлерiнiң
деңгейi мен көлемiне тiкелей ... ... ... ... ... алу ... ... Ұлттық банкi операциялар бойынша ресми қайта қаржыландыру
мөлшерлемесiн , сол сияқты басқа да мүдделендiру мөлшерiн белгiлейдi. Ресми
қайта ... ... ақша ... ... жағдайына несие
бойынша сұраныс пен ұсынысқа, инфляция ... ... ... ... ... ... мөлшерлемесi саясатын мемлекеттiк ақша-
несие саясаты ... ... ... нарықтың мүдделендiру
мөлшерлемесiне әрекет ету үшiн пайдаланады.
Қазақстан Ұлттық банкi пайыз ... ... ...... ... ... ... несиеге деген сұранысты азайту, соның
нәтижесiнде ақша жиыны және ... ... ... ... ету
болып табылады. Жоғары пайыз мөлшерлемесi, шын мәнiсiнде пайыз ... өз ... ... ... ... ... жаңа пайыз саясаты
алдағы уақытта немесе ... бiр ... ... өзiнiң нәтижелерiне қол
жеткiзуi тиiс.
Қазақстандағы инфляциямен күресуiң тағы да маңызды факторы – ... ... ... ... ... болып табылады.
Ұлттық банктiң мүдделендiру мөлшерлемесi ақша нарығындағы ... ... ... ... ... ... базасы
ретiнде қызмет етедi.
Қайта қаржыландыру мөлшерлемесiнiң шамасы ақшалай қаражаттарға деген
сұранысқа және инфляция ... ... ... ... банк
мүдделендiру мөлшерiн реттеу арқылы республикамыздағы ақша ... әсер ... және ... ... ... арттыруға немесе
қысқартуға мүмкiндiк жасайды. Ресми пайыз мөлшерлемесiнiң деңгейi ... ... үшiн, ... банк ... ақша ... ... жасау
шегiндегi негiзгi бағыттарын сипаттайтын басты бiр көрсеткiштi бiлдiредi.
Ұлттық ... ... ... оның ... бақылауына жатпайтын
несиелiк ресурстар нарығының ... сай ... ... ... ... ... жанама түрде ықпал етедi. Соның негiзiнде
сұраныс пен ұсынысқа байланысты саудада белгiленетiн Ұлттық банктiң ... ... ... ... несиелер және мемлекеттiк қысқа
мерзiмдi несиелер бойынша пайыз мөлшерлемелерi жыл ... ... ... ... ... байланысты төмендеп отырған.
Пайыздың нақты бейнелерi, өз кезегiнде ... үшiн ... ... ... ... ... ... ағылуын арттыра
түстi.
Ақша нарығындағы тепе-теңдiктi қамтамасыз ... ... ... ... реттеуде және олардың мiндеттемелерi бойынша төлемсiздiктi
төмендетуде, сол сиықты банктiң салым иелерi мен акционерлерiнiң мүдделерiн
қорғау ... ... банк ең ... резервтiк талаптар механизмiн
қолданады.
Резервтiк талаптар, ашық нарықтағы ... және ... ... коммерциялық банктердi жанама ... ... ... бiрiне жатады. Қазақстан банк жүйесiнiң бүгiнгi даму
жағдайында ... ... ... ... сақтандыру
қызметiн, екiншi жағынан, ... ... ... ... қызметтерiн атқарады.
Ақша-несие саясатының бұл құралы 1993 жылы 1 қаңтарда енгiзiлген ... ... және жеке ... ... ... ... ... мiндеттi резерв нормативi 18-20% мөлшерiнде бекiтiлген
болатын. Қазiргi уақытта ол ... ... ... ... артық болуы яғни Ұлттық банктегi корреспонденттiк шоттардағы
қаражаттардың өсуiне байланысты резервтiк талаптар шамасын ... ... сол ... ... ... ... ... яғни бұл
банктердiң нормативтерiн орындау барысында корреспонденттiк ... ... ең ... ... ... ... ... саөтап
отыруға тиiстiлiгiн бiлдiредi.
Әлемдiк тәжiрибеде мiндеттi резервтердiң өте ... ... ... жүйесiнiң қаржы делдалы ретiндегi тиiмдiлiгiн нашарлатып, ал ең
төменгi резервтер нормасының ... ... ... ... ... ... көрсетедi.
Ұлттық банк екiншi деңгейдегi банктер үшiн, олардың нормативтердi
орындауына ... ең ... ... талаптарды орындау барысында
банктерге келесiдей екi тәсiлдi қолданады:
1) мiндеттi резервтеу;
2) резервтеудiң баламалы тәртiбi.
Орталық банк ... ... ... ... жоғары
тағайындаған сайын, коммерциялық банктердiң ... ... ... ... аз ... Резерв нормасының өсуi ( rr ) ... ... ақша ... азаюына алып келедi. Сонымен
Орталық банк мiндеттi резервтер нормасын өзгерте отырып , ақша ... әсер ... ... ... реттеудiң бiрi есеп мөлшерлемесiн өзгерту.
Мұндай тiркеу мөлшерлемесiн ... ... банк ... ... бередi. Егерде есеп мөлшерлемесi өсетiн болса, онда Орталық
банктен қарыз алу ... ... ... ... ... беру
операциялары азаяды және коммерциялық банктер қымбат несие алғаннан соң,
қарыз ... ... ... /4, 145 ... ... және ... ... барлық жүйеге таралады.
Экономикада ақаша ұсынысы төмендейдi. Әдетте тiркелген мөлшерлеме ... ... ... ... ... ... банктен несие алу
белгiлi әкiмшiлiк қиындақтарға тiреледi.
Несиелеу және ... ... ... ... ... банк
қызметiнiң алдағы уақыттарда классикалық қызметiне жақындауына байланысты
тиiстi шаралар қолданады. Қазiргi уақытта ... ... ... тек қана олардың өтiмдiлiгiн сақтау мақсатында жүзеге асырылады.
Бюджет тапшылығын жабу үшiн Үкiметке несие беру бюджет ... ... ... ... ... ... несиелеуден бас тарту мақсатында
жүргiзiледi. Жеңiлдiкпен несие беру және кәсiпорындардың ... алу ... ... ... ... жоқ. ... банк ... аукциондар арқылы, банкаралық нарық ... сол ... ... ... жүзеге асырылады.
Ақша нарығындағы операциялар – ... ... ... ... ... ... мақсатында екiншi реттегi нарықта мемлекеттiң
бағалы қағаздарын сату және ... ... ... ... ... ақша ... ... банктердiң өтiмдiлiгi және
несиелiк жұмыстарды реттеудiң ыңғайлы әдiстерiнiң бiрi болып табылады. Оның
негiзгi мәнi ақша эмиссиясын тоқтату ... ... ... ... ... банк ... ... қағаздарды сату арқылы оны ... ... ... ... ... ... қалады. Сөйтiп,
банктерге несие берудi және ақша шығаруды ... ... ... ... ... ... алады да, тиiстi соманы банктердiң резервтiк
шотына қайта аударады.
Орталық банк ақша нарығы операцияларын мұқтаждық пайда болуына ... ... ... ... кеңеюiне байланысты жүйесiз жүргiзедi.
Ақша-несие саясатының қазiргi кезеңдегi тиiмдiлiгi Орталық ... ... ... ... байланысты.
Ақша-несие саясаты салық-бюджет және сыртқы ... ... ... ... ... Ұлттық банк тұрақты айналым курсын ұстап
тұруды көздесе, онда дербес, тәуелсiз iшкi ақша саясаты болуы мүмкiн ... ... ... ... мақсатындағы әрекеттер, ... ... және ... ... ақша ... ... ( ... валюта сатып алғанда экономикадағы ақша ұсынысы өседi ).
Салық-бюджет және ақша ... ... ... ... ... ... Егер мемлекет экономиканы мемлекеттiк шығындарды
көбейту арқылы ынталандырса, онда мұндай iс-әрекеттердiң ... ... ... ... ... банктің инфляцияны реттейтін ақша-несие саясатының жаңа
бағдарының маңызы мен қызмет ету механизмі
Өз кезегiнде өспелi ... ... ... ... жасауы
төмендегенiн көрсетедi. Неғұрлым экономикада инфляция ... ... ... ... ... тартуға және
салуға ынтасы төмендейдi. Ал ... ... ... ... ... мүмкiншiлiктердi төмендетедi. Сондықтан мемлекет және
елдiң қаржы секторы инфляция қарсы саясаттар жүргiзiп отырады.
Ұлттық банк осы экономикалық ... ... ... ... инфляцияның белгіленген деңгейін, яғни 5-7% аралығында болады деп
жоспарлады. Бұл жоспарланған шама 2003 және 2004 ... ... ... да ... ... ... алды. Ал 2005 жылы инфляция
деңгейі межеленген шамадан асып кетті. Оны ... ... ... Бұл өз ... ... тұрақты дамуына кері әсерін
тигізеді. Сондықтан елбасымыздың өзі және ... ... ... ... еетк алып ... инфляциялық шағын толқуға қарсы саясаттарды
экономикалық тұрғыдан қолға алуда. /8, 65 б./
Елiмiз инфляцияны жою және ақша ... ... ... ... ... ... ... саясаттар елiмiзде тiкелей және
жанама реттеулер негiзiнде ... асып ... ... ... реттеу
табыстар саясаты шеңберiнде жүзеге асады. Ол елдегi жалақы мен ... ... ... ... ... тауып отыр. Ал бағаға ықпал
етудiң жанама әдiстерiнiң үлесi елiмiзде басымырақ деп те ... ... iске асып ... ... ... ... әдiстерiне
монетарлық және фискалдық саясаттың “дефляциялық” шаралары жатады. ... ... ... үшiн ақша ... ... ... көлемiне,
пайыз қойылымыныңкөлемiне, ұлттық валюталық бағам саясатына, ашық ... ... ... ... шараларын жанама түрде жүргiзiп
отырады. Өйткенi бұл өтпелi экономиканың талабынан туындайды.
Қазақстан ... ... ... ... ... анықтайтын
және жүзеге асыратын орган болып табылады. Қазақстан ... ... ... саясатының басты мақсаты: ұлттық валютаның тұрақтылығын, яғни ... мен ... ... ... ... ... ... көздейдi.
Қазақстан Республикасының Ұлттық банкі ақша-несие саясатының негізгі
бағыттарын 2002 жылдан бастап алдағы үш ... ... ... ... және әр ... өзгерістерді ескеріп оған Ұлттық банк пен
ҚР Үкіметі біріге ... ... ... ... мақсат біртіндеп инфляциялық таргеттеу принципіне өту,
яғни ақша базасы мен ... ... ... ... ... ... мақсатты көрсеткіштерге көшу.
Осы аталған ақша-несие саясаты Ұлттық банктің ... ... ... ... ... ... және сонымен қатар жүргізілетін
ақша-несие саясатына деген ... ... ... сенімін
қамтамасыз етеді. Инфляцияны таргеттеу мынадай факторлар негізінде жүзеге
асады: бюджеттің ... ... ... ... ... ... тұрақтылығы, Ұлттық банктің тәуелсіздігі,
Ұлттық ... ... мен ... ... өзара байланысты түсіну,
ақпараттардың ашықтығы.
Осы аталған ... ... ... ... қаржы
нарығының тұрақтылығын сақтауға, сақтандыру, бағалы ... ... және ... түрде дамуына, экономиканың нақты секторын банктердің
несиелеуін әрі қарай өсіру үшін жағдай ... ... ... ... ... ... ... /7, 2-4 б./
Қазақстанның экономикалық дамуында жағымды тенденцияның ... ... ... ақша-несие саясатында жаңа режим болып табылатын
инфляциялық таргеттеуге ... ... ... отыр. Қазіргі таңда
инфляциялық таргеттеудің негізгі саясаттары мен құралдары, басты себептері
мен әдістері ... бұл ... ... ... ... алуы жақсы
жаңалық болып табылады.
Елдің макроэкономиклық тұрақтылығы, қаржы секторының жедел әрі сапалы
дамуы, соңғы жылдардағы ... ... ... ... ... жаңа сапалы кезендік дамуына ... ... ... Бұл ... ақша-несие саясатиын нақты жүргізуге, осы ... ... ... мен ... ... және ақша ... ... қоюда.
Ұлттық банктің ақша-несие саясаты ... ... яғни тек қана ақша ... мен ... ... тәуелді
емес, ауыл шаруашылығы бағаларын, бензин және тұрғын-комуналдық бағаларды
реттеп отыру ... ... ... кестеден көретініміздей соңғы жылдардағы ақша агрегаттарының өсу
қарқыны жоғары болғанымен инфляцияның жылдық деңгейі 2003 және 2004 жылдары
7% деңгейінде ... ... ... жылы ... банк ... ... негізгі бағыттарын
анықтап, инфляцияны таргеттеу қағидасына, ... өте ... ( ... баға ... ... белгілі шамасы) монетарлық
саясатта – негізгі макроэкономикалық көрсеткіштерді орта мерзімде мақсатты
түрде алдын-ала айқындау шаралары.
2003-2006 ... ... ... ... ... ... көрсеткіштерінің болжамы келесідей сипат алуда.
Кесте 1
2004-2006 жылдарға арналған ... ... ... таргеттеу
көрсеткіштерінің белгіленуі
|Көрсеткіштер |2003 |2004 |2005 |2006 ... ... ... % | |4-6 |3-5 |3-5 ... (ТБИ) ... % |6,5 |5-7 |4-6 |4-6 ... кестеден көріп отырғанымыздай 2004-2006 жылға арналған ақша-несие
саясатының басты мақсаты орташа жылдық базалық инфляцияны – 2004 жылы ... ... ... 3-5% ... ... қажеттігі мақсат етілді.
Инфляциялық таргеттеу тұсындағы ақша-несие саясатының негізгі
құралдарының ... ... ... ... оның ... РЕПО операциясы
және вексельдерді қайта есепке алу ... ... 2003 жылы ... ... ... ... ролін нығайту үшін шаралар қолданбақ.
Бұл өз кезегінде биылғы жылдары және ... 2004 ... ... ... ... үшін ... ... жылдан бастап Ұлттық банк ақша-несие саясатын жүргізу кезінде
базалық инфляцтяның көрсеткіштерін ... ала ... ... ... банкі Басқармасының қаулысына сәйкес ... ... екі ... бойынша жүргізіледі және оны Қазақстан
Республикасының статистика жөніндегі агенттігі жүзеге асырады. ... ... ... ... ... ... ... индексінен
(ТБИ) көкеністерге, жеміс-жидектерге, жанармайға және көмірге бағаны алып
тастау, ал екінші әдістеме ...... ... ең ... ... 5 ... және ... неғұрлым төмендегенін көрсеткен 5
компонентті алып тастау көзделеді.
Өткен 2004 жылы қорытындылары бойынша осы екі әдіс ... ... ... 6,7% және 5,9% ... Бұл ... ... саясатының 2004-2006 жылдарға арналған негізгі бағыттарында ... 2004 ... ... ... ... болжамы осы жылы орташа
алғанда 4-6%-ды құрайтынын ескере отырып, 2004 жылы ... ... ... байланысты тұтастай алғанда болжанған деңгейден 0,7% ... көре ... ... ... ақша-несие саясатының биылғы және алдағы 2006-
2007 жылдарға арналған ... ... ... деңгейін тұрақты
белгіленген шамада ұстап тұру болып ... ... банк ... ... 2005 жылы ... 2006 жылы ... және
2007 жылы 4,1%-5,5%-дан аспауы керек; /8, 56-61 б./
Алайда Ұлттық банктік және ... ... ... ... инфляцияның 2005 жылғы 4,9%-6,5% ... ... ... биыл ... ... ... ... жылы
ұлттық экономикада жүргізіліп келе ... ... ... ... ... тым артып кетуіне байланысты
экономикалық толқуларға алып келе ... және ... ... ... ... ... ... әлемдік рынокта мұнай бағасының рекордтық
нәтижеге жетуінен бүгінде инфляция деңгейі 10 айдың ішінде – 7,8% ... ... ... келеді. Жалпы мамандардың айтуы бойынша 2005 жылы
инфляция деңгейі 8%-ға ... ... ... Яғни 2005 жылы Ұлттық банктік
белгілеген инфляция деңгейінің коридоры ... ... ... ... асып ... ... ендігі жерде Ұлттық банктің ... және ... бірі ... ... ең ... әдіс ... табылатын
Ұлттық банктің қысқа мерзімді қойылымдарын енгізу болып ... ... банк ... ... саясатын жүзеге асыруда «рефинансирование»
пайыз қойылымын өзгерту арқылы іске асырады. Биылғы жылы ... ... ... етек алуына байланысты қысқа мерзімді ... екі ... ... Оның ... ... ... 2005 ... 1-ші
сәуір айында РЕПО операциясының ... ... ... ... ... тағы да бір шарасы неғұрлым қатаң ақша-несие
саясаты болып табылады. Бұл шараны Ұлттық банк «экономикалық ... ... ... ... ... ... ... экономиканы
несиелеуді дамыту үшін банктердің несие қызметтерінің ... ... ... ... ... ... ... болатынбыз. Экономикада несие
ресурстарының өсуі ... ... ... ... алып келлі.
Банктердің экономиканы несиелендіру ... ... 5 ... 9,2 есеге өсті.
Ал оның ЖІӨ-гі үлесі 27%-ға дейін жетті.
Ұлттық банк бұл пайыз ... ... ... мәселелер
туғызбайды. Себебі, Қазақстанға капитал ағымы пайыз қойылымына байланыссыз
болып отыр. Оның ... ... ... ... Яғни ол тікелей
шетел инвестицияларына қатыссыз, ал спекулятивті ... ... ... ... Сонымен қатар қазақстандық банкаралық рынок
әлемдік ... ... ... бағалы қағаздар
нарығында нақтылы қысқа мерзімді капиталдар ... ... ... оларды ынталандырмай отыр.
Ұлттық банк арқылы коммерциялық банктерминималды резервтік талаптарға
жауап беруге міндетті болады. Ақша-несие саясатының ... ... ... ... режимді ары қарай либеризациялау. Валюталық
режим либеризация жоспары бойынша 2007 жылы 1 ... ... ... ... операцияларына толықтай либеризация жүргізу керек.
Бұл өз ... ... ... ... ... ... толық қанды
қызмет етуін қамтамасыз етеді. /7, 3-4 ... ... ... саясатта Ұлттық банктің алдағы ... да бір ... ... ... еркін қалқымалы айырбас бағамы
саясатын жалғасытра береді. Осылайша қазақстандық барлық ... ... ... ... ... ... дамуы барысында сапалы түрде жаңа
кезеңге өтті. Ол дамыған елдердің ақша-несие ... ... ... ... ... Бұл ... ... валюта режимдерін
либеризациялау және инфляциялық таргеттеу принциптері, банкаралық төлем
карточкалары жүйесін ... ... ... алдағы уақыттардағы даму
және тұрақтылықты сақтау, сонымен қатар Қазақста нРеспубликасы ... ... ... ... банк ... ... ақша айырбасын сақтайды және
елімізде 2007 жылдың 1-ші қаңтарынан бастап валюталық ... ... ... алып ... Осы шара ... шетелдік
валюталардың еркін қозғалысы негізінде инфляциялық тұрақтылықты және оның
төменгі деңгейін қамтамасыз етеді.
ҚОРЫТЫНДЫ
Қорыта келгенде, бүгінде ... ... ... ... реформалар жүргізілуде. Қазақстан Республикасының банк жүйесі
банк қызметтері бойынша әлемдік стандарттарға өтуді ... ... ... және ... ... ТМД ... ішіндегі ең дамыған жүйелер болып
отыр. Біздің ... ... ... банк басқа елдерге үлгі ретінде
алынуда. Осылайша Қазақстан ... ... ТМД ... ... ... банкі
қызметін атқаруда.
Еліміздің Ұлттық банкі бүгінде осы деңгейде сапалы ... ... ... ... ... ... ... стандарттарына өтуіне
байланысты болып отыр. Оның негізі 2004 жылы 1 қаңтарынан бастап ... ... ... ... ... ... тұрақтылығын сақтау,
яғни ақша-несие саясатының басқа түрлері (айырбас бағамы, ақша ... ... ... ... банк ... ... ... міндеттері мемлекеттік ақша-
несие саясатымен ұштасып, елдің төлем балансының функционалды ... ету, ... ... және валюталық бақылауды жүргізу, қаржы
жүйесінің тұрақтылығын қамтамасыз ету болып табылады.
Ұлттық банктің ... ... ... ... ... тұрақтылығын қамтамасыз ету үшін өзінің алдағы ... ... ... ... шамалар негізінде қатаң түрде
жүргізуге бағытталып отыр. Осы саясат негізінде инфляцияның ... және ... банк ... ... ... ... стандарттарына өту барысындағы шараларын айтып кетуге болады.
Қазіргі таңда ақша-несие саясатын жүзеге асыруда онымен ... ... ... ... тобын айта кету қажет, олар өздеріне ерекше оларға
экономиканың перегреві, шетел капиталдарының ... ... ... ... азаюы. Осыған байланысты инфляция тек қана Ұлттық
банк бақылауында ғана анықталып қоймай, ол кең мақсатта ... ішкі ... ... ... ... отыр. Макроэкономикалық көрсеткіштер мен
инфляция арасындағы байланысты есеке отырып Ұлттық банк ... ... ...... ... әсер ету ... Сондықтан жоғарыда аталған мәселелерді шешу үшін ақша-несие
саясаты құралдарының бірі пайыз саясатын ... ... ... ... ... ... Осыған байланысты Ұлттық банк 2005 жылы ақша-несие
саясаты арқылы ... ... ... ақша-несие саясаттарын
оптимизациялау, салымдардың тартылу мерзімдерін белгілеу, қысқа мерзімді
ноталардың айналысқа ... ... ... ... Осы ... ... ... төмендету мақсатында пайыздарды өсіруді
қолға алды. Қаржы рыногын ... ... ... ... ... бақылап, оны реттеп отыруа ақша-несие саясатының белгіленген
бағыттары ... ... ... ... ... ... ... өсуге байланысты Ұлттық банктің қатаң ақша-несие саясатын
қолдануға мәжбүр болуы, ол 2005 жылы ... ... ... ... ... 2005 жылы 1 ақпанда 7%-дан 7,5%-ға және ... 8%-ға ... ... ... инфляциялық процестердің
аяқталуына байланысты Ұлттық банктің ... ... ... ... ... да ... ... қарастырады.
Сондықтан ендігі уақыттарда еліміздің Ұлттық банкі ... ... ... ... ... ... ... өзгерту
немесе жоғарлату негізінде инфляцияның төменгі деңгейін ұстап тұру саясатын
атқаруды қолға алды. Ұлттық банк қаржы рыногындағы реттеу ... ... ... банк ... шығару. Бұл өз кезегінде экономикадағы ақша
айналысын төмендетуге ... ... Осы ... басты құрал болып
Ұлттық банктегі банктердің ... ... ... ... ... ... ... қалыптасуы
кезінде, төлем құралдарының жетіспеушілігі, өндірістің өңдеу салаларының
құлдырауы, шаруашылық байланыстарының нашар дамуы және ... ... ... жиналуы жағдайында қолма-қол ақшасыз есеп ретінде
вексельге деген сұраныс арта түсуде.
Сондықтан алдағы уақыттарда еліміздің есеп ... ... ... ... ... өсетіндігін және осыған
орай еліміздің қаржы саласы мен Ұлттық ... ... ... шетелдік
тәжірибелер негізінде отандық қолма-қолсыз есеп айырысу жүйесін дамытуы
тиіс.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
1. С.Б. Мақыш, Оқу құралы “Ақша ... және ...... Қазақ
университетi, 2004 ж. – 248 бет.
2. «Деньги, ... ... ... Под. Ред. О.И ... ... - Москва: 1999г.
3. Абрамова М.А., Александрова Л.С. ... ... ... ... ... пособие – Москва , 1996г.
4. Баян Көшенова, Оқу құралы Ақша, несие, ... ... ... Алматы: “Экономика” 2000ж.
5. Сайденов А.Г. «О перспективах развития денежно-кредитной политики и
других направлениях деятельности ... ... // ... №12, - 2004 г. 2-4 ... ... Ш. ... банк жүйесi ТМД көлемiнде бiрiншi орында:
“Центркредит” банкiнiң директорымен ... // Дала мен ...... (№39).-13 бет.
7. Сайденов А. Г. «О перспективах развития денежно-кредитной ... ... ... деятельности Национального Банка» // Банки
Қазахстана, №10, - 2005 г. 2-4 стр.
8. Досниязова А.К. ... ... ... // Банки
Қазахстана, №10, - 2005 г. 56-61 ... ... ... ... банкi туралы” ҚР-сы Президентiнiң
Заң күшi бар Жарлығы, 1995 жылғы 30 наурыздағы, №2155;
10. «О международных резервах и ... ... // ... Банк ... №33 от 17 ... 2005 ... ... Казахстан, 2005 г.
№10. 65стр
11. «Статистикалық мәліметтер» // Банки Казахстан, 2005 г. №10. 89стр

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 24 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ақша-несие саясатының теориялары8 бет
Қазақстан Республикасы ұлттық банкінің ақша-несие саясатын жетілдіру бағыттары9 бет
Бақылау аккумуляторы батареяны таңдау және есепте21 бет
Көлік түрлері. Теміржол көлігі.22 бет
Шағын және орта бизнесті мемлекеттік қолдаудағы салық салудың рөлі13 бет
«ауыл шаруашылығында қолданатын бактериалды препараттар»17 бет
Адам және оның денсаулығы пәнінен салауыттану жүргізетін сабақтар жүйесі25 бет
Ауыл шаруашылығында колданатын бактериалды препараттар16 бет
Ауыл шаруашылығында қолданатын бактериалды препараттар туралы5 бет
Ақша айналысын реттеудегі Ұлттық банктің рөлі33 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь