Солтүстік Американың географиялық орны

Мазмұны

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

І . тарау. Солтүстік Американың физикалық . географиялық
елдеріне жалпы шолу.
1.1 Солтүстік Американың географиялық орны ... ... ... .. ... ... ... ... ... ... ... ... 5
1.2 Жер бедері және пайдалы қазбалары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .8
1.3 Климаты және ішкі сулары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 12

ІІ . тарау. Солтүстік Американың территориясының
физикалық . географиялық аудандастырылуы.
2. 1 Гренландия және Канадалық Арктика архипелагы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...17
2. 2 Орталық және Ұлы жазықтар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..20
2. 3 Аппалач тауы және Ньюфаундленд аралы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 23
2. 4 Кордильер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..25
а) Алякадағы Кордильер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 25
б) Канададағы Кордильер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...26
в) Америка Құрама Штатындағы Кордильер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...27

г) Оңтүстіктегі Кордильер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..28

ІІІ Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..30
Кіріспе
Солтүстік Америка поляр ендіктерінен бастап экваторға дейінгі аралықты дерлік алып жатыр. Материктің солтүстіктегі ең шеткі нүктесі — Бутия түбегінің Мёрчисон мүйісі (солтүстік ендіктің 71о 50'). Солтүстік Америка оңтүстікке қарай солтүстік ендіктің 7°12/-на дейін (Марьято мүйісі) созылады, осы жерде ол енсіз мойнақ арқылы Оңтүстік Америкамен жалғасады. Материктің оңтүстіктегі жіңішкерген және бөлшектенген бөлігі Орталық Америка деген атпен мәлім болып отыр.
Солтүстік Американың ең кең жері қоңыржай ендіктер тұсында. Оның батыстағы ең шеткі нүктесі Аляскадағы Принц Уэльский мүйісі (батыс бойлықтың 168°-ы), шығыстағы ең шеткі нүктесі Лабрадор түбегіндегі Сент-Чарльз мүйісі (батыс бойлықтың 55°40'-ы). Солтүстік Америка жағалауларында ірі аралдар мен архипелагтар бар. Солтүстікте бұлар — Гренландия аралы мен көптеген ірілі-ұсақты аралдардан тұратын Канадалық Арктика архипелагы. Солтүстік Американың шығысында Ньюфаундленд аралы, оңтүстік-шығысында — Үлкен және Кіші Антиль мен Багам аралдары орналасқан. Солтүстік Америкаға оның солтүстік-батысы мен батысында да көптеген аралдар таяу жатыр, олар: Алеут, Королева Шарлотта, Ванкувер аралдары, Александр архипелага, Солтүстік Американың ең солтүстік аралдық шеткі нүктесі — Гренландиядағы Моррис-Джесеп мүйісі (солтүстік ендіктің 83о 39'-ы). Бұл — солтүстік жарты шардың полюске ең таяу жатқан құрлық бөлігі.
Материктің жалпы көлемі аралдарды қоса есептегенде 24 250 мың км2, аралдардың көлемі — 3890 мың км2. Солтүстік Америка, әсіресе солтүстік ендіктің 70° және 30° аралығында, неғұрлым енді және көлемді болады. Құрлықтың қиыр солтүстігі мен оңтүстігі су бассейндерімен көп бөлшектенген.
Жұмыстың мақсаты – Солтүстік Америкаға жалпы сипаттама бере отырып, оның зерттелу тарихына, рельеф және физикалық – географиялық аудандарының физикалық – географиялық ерекшеліктеріне талдау жасау.
Жұмыстың міндеті – Солтүстік Американың физикалық – географиялық жағдайын сипаттап, қазіргі таңдағы соңғы ғылыми ашылулар, жаңалықтар мен өзгерістерді толық қарастыру.
Жұмыстың өзектілігі – Солтүстік Американың физикалық – географиялық аудандарының маңызын осы аудандарды тіиімді пайдалану мүмкіншілктері мен жолдары қарастыру.
Жұмысты орындау барысында Солтүстік Американың физикалық – географиялық аудандарын сипаттауда Т.В.Власованың «Материктердің физикалық географиясы» кітабы негізгі әдебиет көзі болып табылды.
        
        Мазмұны
Кіріспе.....................................................................
...........................................3
І - тарау. Солтүстік Американың физикалық – географиялық
елдеріне жалпы шолу.
1.1 ... ... ... ... Жер ... және ... ... және ...... ... Американың территориясының
физикалық – географиялық аудандастырылуы.
2. 1 ... және ... ... 2 ... және ... 3 ... тауы және ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... дейінгі
аралықты дерлік алып жатыр. Материктің солтүстіктегі ең ... ... ... ... ... ... ... ендіктің 71о 50'). Солтүстік
Америка оңтүстікке қарай солтүстік ... ... ... ... ... осы жерде ол енсіз мойнақ арқылы Оңтүстік ... ... ... ... және бөлшектенген бөлігі ... ... ... мәлім болып отыр.
Солтүстік Американың ең кең жері қоңыржай ендіктер тұсында. Оның
батыстағы ең ... ... ... ... ... ... ... 168°-ы), шығыстағы ең шеткі нүктесі Лабрадор түбегіндегі Сент-
Чарльз мүйісі (батыс бойлықтың 55°40'-ы). ... ... ... ... мен ... бар. ... бұлар — Гренландия аралы мен
көптеген ірілі-ұсақты аралдардан тұратын Канадалық Арктика ... ... ... ... ... ...
Үлкен және Кіші Антиль мен Багам аралдары орналасқан. Солтүстік Америкаға
оның солтүстік-батысы мен батысында да көптеген ... таяу ... ... ... ... ... аралдары, Александр архипелага,
Солтүстік Американың ең ... ... ... нүктесі — Гренландиядағы
Моррис-Джесеп мүйісі (солтүстік ендіктің 83о 39'-ы). Бұл — ... ... ... ең таяу ... ... ... жалпы көлемі аралдарды қоса есептегенде 24 250 мың км2,
аралдардың көлемі — 3890 мың км2. ... ... ... ... 70° және 30° ... ... енді және ... болады.
Құрлықтың қиыр солтүстігі мен оңтүстігі су бассейндерімен көп бөлшектенген.
Жұмыстың мақсаты – ... ... ... ... бере
отырып, оның зерттелу тарихына, рельеф және физикалық – ... ...... ... ... ... ... – Солтүстік Американың ... ... ... сипаттап, қазіргі таңдағы ... ... ... мен өзгерістерді толық қарастыру.
Жұмыстың өзектілігі – ... ... ... ... ... маңызын осы аудандарды тіиімді пайдалану
мүмкіншілктері мен жолдары ... ... ... Солтүстік Американың физикалық –
географиялық аудандарын сипаттауда Т.В.Власованың «Материктердің физикалық
географиясы» ... ... ... көзі ... табылды.
І – тарау. Солтүстік Американың физикалық – географиялық елдеріне
жалпы шолу
1.1 Солтүстік Американың географиялық орны
Солтүстік ... ... ... жарты шарда арктикалық
белдеудугі аралдардан субэкваторлық белдеуге дейін ... ... ең енді ... Еуразиядағы тәрізді қоңыржай
және субтропиктік белдеулерге ... ... ... ... ... мойнағы арқылы Оңтүстік ... ... ... ... жарты шарда орналасқан ... ... ... ... ... ... ... мен Оңтүстік Америкаға
дейінгі аралықты Орталық ... деп те ... ХХ ... ... ... арқылы материктің ... мен ... ... пен ... мұхитын жалғастырып тұратын ... ... ... ... ... жатқан Беринг бұғазы
екі материктің ... ... ... ... ... мұхитымен жалғастырады.Солтүсті жарты шар материктерінде ... ... ... мен ... ... ... ... болған құрлық арқылы жалғасып ... Бұл ... « ... ... ... ... өсімдіктер мен жануарлардың алмасуы
жүрген, ... да осы ... ... ... ... Солтүстік Америка ... ... мен ... ... ... солтүстік жағалары жаппай ... ... ... ... ұшырады, қазірдің ... ... мен ... ... ... ... мұз
құрсап жатыр.
Солтүстік Америка табиғатының жалпы ... ... ... ... орны мен ... ... жер бедердегі
айырмашылықтарға байланысты табиғат кешендері ... ... ... және ... тарихы. 1492 жылы Х. ... ... ... материктік оңтүстік жағалауын
ашқан. Х ... ... ... жағалауы арқылы Гренландия
жағалауына жеткен нормандар ... ... ... ... жүз жыл бойы ... оңтүстігі мен оңтүстің ... ... ... олар ... ... ... ... дейін жеткен. Кейіннен ХV ғасырдың аяғында ағылшын
қызметіндегі ... Джон ... ... ... ... түбнгі жағалауын ашты. Ал 1519 жылы ... ... ... ... ... ... ... қазіргі
Мексика елін басып алумен аяқталды. Ағылшын саяхатшылары Генри ... ... ... ... және ... ... ... жерлерді ашты. Материкте бұл саяхатшылардың құрметіне қойылған
жер – су ... ... ... ... шекараларына көршілес
орналасқан Аляска ... ашу мен оны ... ... ... ... қосты. 1741 жылы Витус Беринг пен ... ... ... кемемен Алеут аралдарын ... ... ... ... 1778 жылы ... ... Кук Солтүстік Американың батыс
жағалауы мен жоғары ендікке ... ... ... жүргізіп
Нортон шығанағын зерттеді.
ХХ ғасырдың ... ... ... ... Руаль Амудсен
алғаш рет материктің солтүстік жағалауымен ... ... ... ... ... ... ... Қазіргі кезде ... ... ... ... ... ... мен
техниканың соңғы жаңалықтарын пайдаланылуда. Бұл зерттеулер ... Ақш пен ... ... ... ... мемлекеттер
қатысу арқылы жүргізіледі.
1.2 Жер ... мен ... ... Американың жер бедерінде жазықтар басым. Таулар
материктің ... бір ... алып ... ... жазық
жерлері ежелгі ... ... ... ... ... ... жаппай мұз басудың нәтижесінде
майысып, төмен түскен. ... ... ... ... ... ... Канаданың арктикалық архипелагы, Гудзон шығанағы мен
бұғаздар жүйесі ... ... ... шығанағының жағалауы
қатты майысқан,
мұнда ... ... ... негізін құрайтын кристалды
жыныстар Гренландия аралы мен ... ... жер ... ... Ежелгі платформаның осы бөлігі ... ... ... Бұл бөлікке көтеріңкі жазықтар мен ... ... ... ... жер ... аласарып, қалың шөгінді ... ... ... одан Миссисипи ойпаты мен ... ... ... ... ... ... Кордильераға қарай баспалдақ тәрізді ... кең ... Ұлы ... ... Ұлы ... таудан
басталатын өзен ... мен ... ... ... ... ... солтүстік бөлігін ... ретт ... ... жер ... ... ... ... болған
үлкен жартастар, « қой ... » ... ... ... ... ... ... алып жатқан мұздық − ... ... бір − ... ... ... ... ... жатыр.
Орталық жазық түгелімен ... ... ... ... ... жабылған. Миссисипи ойпатын өзен ... ... ... ... ... ... ... теңіздік
шөгінділеден түзілген.
Платформаның солтүстігі мен ... ... ... ... ... ... ... оларға Канаданың арктикалық
архипелагының солтүстігі мен ... ... ... ... ... ... ... мұздықтардың ... өте ... ал ... ... көптеген өзен аңғары ұзына ... ... де ... ... ... тауы жер бедерінің сипаты,
биіктігі ... ... Орал ... өте ... тау беткейлері
көлбеу, шыңдары күмбез тәрізді жұмыр болып келеді.
Материктің ... ... ... жер ... ұзын тау
жүйелері ... ... ... тау ... ... ... испан тілінен аударғанда « тау ... тау ... ... ... ... Себебі Кордильера бір − бірімен жалғасқан
тау ... ... ... ... тұрады. Мұндағы үшкір
шыңдар тізбегенен тұратын тау ... ... деп ... ... » ... ... аударғанда « ара » деген ... ... да ...... Сьерра − Мадре жоталарындағы
қатар тізіле орнласқан шыңдар ара ... ... ... тау
тізбектерінің барлығын өте көлемді, кең алапты ... ... мен ... алып ... Бұл ... асқақтығымен, шетсіз
− шексіз алаптығымен, табиғатының көз жауын ... ... Өте ... тау аралық ойыстар мен ... ... алып ... ... ... ... ... жанартаулар атқылауынан ... ... ... 3000 − нан ... ... мен ... ... биік бөлігі оның ... ... ... ... мұз басып жатыр. Мұздықтардың ... ... ... ... теңіз жағалауына тіреледі. Кордильера
екі литосфералық ... ... ... ... тау жүйесі
болғандықтан жер қвртысында көптеген ... ... ... Олардың
бойында сөнбеген жанартаулар тізбегі орналасып, күшті жер сілкінулер
байқалады. Бұл ... ... ... өміріне қауіп төндіріп
көп қайғы − ... ... ... 1985 жылы ... ... жер сілкінудің нәтижесінде төрт мың адам қаза ... он ... ... адам баспанасыз қалды.
Пайдалы қазбалары. Солтүстік Америка пайдалы ... ... ... ... металдардың кен орындары ... ... ... пен Ұлы ... ... жыныстарында және
Миссисипи ойпатында мұнай мен газ, тас ... көп. ... ... тау ... темір мен таскөмірдің бай кен ... ... тау ... ... ... ... ... мұнай,
газ, таскөмңрмен қатар, магмалық жолмен түзілген түсті ... мен ... бай ... ... ХІХ ... ... ... ағызып әкелген шөгінді ... ... алу кең етек ... Мол алтынға кенеліп, тезірек баюды
ойлаған мыңдаған ... ... ... ... ... 1849 жылы
алтын іздеушілердің осындай бір тобы аптап ... пен ... қаза ... ... « Өлім ... » ... ... ие
болды. Тарихта бұл ... ... ... » деп ... ... ... климаты және ішкі ... ... ... ... ... ... қатар
орналасқандықтан, климаттық жағдайлары ... ... ... Материк
солтүстік жарты шардағы экваторлық ... ... ... ... ... ... ... Еуразияға қарағанда шағын болуы; ... ... ... ... ... қарай сүйірленуі; батысы
биік таулы, ал шығысының ... ... ... ... ... − міне ... бәрі климаттың өзіндік ... ... ... мұз ... қар жамылғысы
қалың жататын аудандарда күн ... кері ... ... ауа ... ... ... осында қалыптасқан суық
ауа массалары еш ... ... ... ... ... кетеді. Осының нәтижесінде ... ... де ... ... ... ... ... мұхитынан келетін
жылы, ылғалды ауа ... ... ... суық ... ... ... Материктің батысында орналасқан Кордильераның
биік жоталары Тынық мұхиттан келетін ауа ... ... ... кедергі келтіреді. Сондықтан оңтүстікте ... ... ... ... ауа ... ... емін − еркін өте алады.
Осы ауа ... ... ... мен ... ... ... орталық бөлігіндегі жазықтарда ... ауа ... ... Сондықтан күшті желдер мен ... ... ...... жиі ... Жылдамдығы
сағатына 800 км − ге ... ... ... ... ... ... ... жүріп өткен жолында алып ағаштарды тамырына қопарып,
үйлерді қиратып, ірі заттарды да ... ... ... ... мен ... ... ... қабатын ұшырып әкететін
шаңды ... жиі ... Ал ... ... жағалауындағы
тропиктік ендіктерде жаздың аяғы мен ... ... ... өте ... апатты дауылдар − долы ( ураган ) жиі ... « ... » майя ... « ... құдайы » деген ... ... ... мол сулы ... тұщы сулы
терең көлдерге бай. Су қоры жөнінен Оңтүстік Америка мен ... ... ... ... ... ... биік таулы мұздықтар мен
материктің солтүстігін алып ... ... мұз ... ... асты суларының мол қоры ... ... ... ... мен жер ... байланысты
біркелкі таралмаған. Олардың басым бөлігі Солтүстік Мұзды ... ... ... бағытталған. Өзендері негізінен жаңбыр ... қар ... ... ... ... ... ... − Миссисипи материктегі ең
суы мол өзен болып ... Бұл ... ... ... ... ... 6420 км, ... жөнінен дүние жүзінде
үшінші орын алады. «Миссисипи» атауы ... ... « су ... ... білдіреді. Миссисипи жауын − шашын ... ... ... ағып ... жыл бойы ... өзгеріп отырады. Әсіресе
көктемде қар еріген кезде су ... ... ... су ... нөсер жаңбыр нәтижесінде де қайталанады. Мұндай жағдайда
өзен мен оның ... ... ... жағаларындағы елді
мекендер мен ... ... су алып ... ... » ... ... « тұнбалы өзен » ... ... ... да ... құм мен ... ... әкеледі. Жазықтарда ағысы
баяулаған Миссисипи кең ... ... ... ... ... ... жыл ... тұнбалар есебінен 100 м − ге ... ... ... ... беткейінен басталатын өзендер қысқа ... сулы ... Олар ... құяр ... биік ... ... ... сарқырамалар жасайды. Олардың құлау күші
су электро стансаларында ... алу үшін ... ... ... ... 20 − дан ... су ... стансалары
салынған. Атлант ... құяр ... ... ... ... ірі ... қалалар орналасқан.
Солтүстік Мұзды мұхит ... ... ... ең ... ... ... солтүстік бөлігі арқылы ағып ... ... ... деп ... бұл өзен ... қар ... жылдың көп уақытында мұз құрсап жатады. ... ... ... ... Маккензи жоғары ағысында көктемнің аяғында
мұздан ... ... оның орта ... ... төменгі
ағысында өзендегі сең буу нәтижесінде мұз қамаулары ... ... мен ... арқылы ағып өтетін осы ... ... жаз ... мол сулы ... ... ... Кордильераның батыс беткейінен
басталатын ... ... ... ... ... ең ірі ... ... мен Колорадо Кордильераның шығыс жаталарынан басталып, ... ... ... ағып ... ... биік тау ... ... терең шатқалдар жасайтын бұл ... ... ... мол қоры бар. ... ... ... бойындағы жиегі ... ... ... зор ... Каньон дүние жүзіне әйгілі.
Каньонның ... ... ... ... ... ... асқақ
беткейлері батар күннің сәулесіне малынып, өте әдемі көрініске ... ... ... орналасқан, климаты құрғақ
болатын Үлкен алап пен Мексика таулы ... ... ... ішкі тұйық алапқа жатады. Алаптың орталық бөлігінде Жер
шарындағы ең ірі ... ... бірі ... ... ... орналасқан. Әсіресе құрғақ кезеңдерде көл беті мен ... ... тұз ... ... ... ... ... материктің солтүстігінде
шоғырланған. Мұндағы көл қазаншұңқырларының барлығы дерлік ... ... ... ... көл ... мұздықтардың
қазу әрекеті ... ... ... ... Сондықтан
бұл көлдерді ... ... ... ...... деп атайды, олардың суы терең, тұщы болып ... ... ... ... ... ... ... жалғасып жатады.
Материктің солтүстік шығысындағы Әулие ... ... ... ... жалғасып жатқан көлдер Ұлы көлдер жүйесі
деп аталады. Жоғарғы ... Эри ... ... ... деңгейлері
біртіндеп төмендейді.
Ал Эри көлі мен Онтарио көлінің ... ... ... ... жалғастыратын Ниагара өзені тік кемерден ... ... ... ... ... ... ... -тарау. Солтүстік Американың территориясын физикалық – географиялық
аудандастырылуы
2. 1 Гренландия және Канадалық арктика архипелагы
Гренландия — Жер ... ... ... ... 2 ... ... ... жерді алып жатқан орасан зор физикалық-географиялық
аймақ.
Гренландия европалықтардың ... ... ... ең ... рет ... ... IX ... аяқ кезінде Исландиядан жүзіп келген нормандар
оған тұңғыш рет аяқ ... ... ... ісін ... отаршылдар
ХVІII ғасырда қолға алған болатын. Ал, XIX ғасырдың бас ... бұл ... ... одан ... негізінен Скандинавия елдерінің ғалымдары
жалғастырды.
Гренландияның оңтүстік бөлігін 1888 жылы бірінші рет Нансен кесіп
өтті, одан ... XIX ... аяғы мен ХХ ... бас ... ... ... ғалымдары бірлесіп ұйымдастырған экспедиция кесіп өтті. XX
ғасырдың 30-жылдарында неміс ғалымы А.Вегенер Гренландияның ішкі бөлігінде
(Айсмитте станциясы) ... ... ... ... ... ... ... бағалы деректер жинады.
Гренландияны зерттеу жөніндегі көлемді жұмыстар қазір де жүргізілуде.
Оны ... ... ... ... ... бұл ... жұмыстары
ашықтан-ашық стратегиялық сипат алуда және соғыс базаларын салумен, әскери
жаттығулар өткізумен ұштастырылуда. Гренландия ... ... 24° ... ... ... Оның ... ең ... нүктесі —
Фарвель мүйісі—солтүстік ендіктің 59° 46'-ында, немесе Оңтүстік Скандинавия
ендігінде жатыр, ал қиыр солтүстіктегі ... ... ... ... с. е.) ... ... таяу жерде. Бір жағынан, полюске жақын жатуы,
екінші жағынан, суық ағыстың әсері Гренландияның табиғи жағдайын өте ... ... ... төрттен үш бөлігінен астамын материктік қалың мұз
қабаты басып жатыр. Мұздықтар аралдың орталық бөлігін біржола басып қалған,
ол кей ... ... ... ... ... Мұздықтардың үстіңгі
бетінің жартысына жуығы 2000 м-ден ... ... ... Мәңгі мұз
басқынының орташа қалыңдығы 1600 м ... ... ... м) ... Ал, оның ең жоғары қалыңдығы 3400 м-ге жетеді.
Материктік мұздық шет жағы биіктігі 100 метрге дейін жететін жар-құз
жасап, күрт ... ... ... ... ... ... ... де алқапта жатқан алып мұздарға ұласады. Гренландиядағы ед үлкен
мұздық—Петерман ... ... ... жатыр. Гренландиядағы мұндай
мәңгі мұздардан оңтүстікке қарай ... мұз ... ... ... (Атлант мұхитында мұз таулары солтүстік ендіктің 40о ... ... ... ... ... алғанда Гренландияның басым ... ... ... ... мұз ... бос ... өсімдіктердің басым түрі – тундралық өсімдіктер. Солтүстік
бөліктерде ол өсімдіктердің түр – түрі ... аз. Онда қына мен ... ... кездеседі. Ол жақта биіктігі 2-3 метр болатын қайың, қандыағаш, ... ... ... Көк ... ... жиі ... ... құрамына кіретін өте ірі аралдар – Баффин жері (512 ... ... ... (200,5 мың км2) және ... ... (212 мың км2). ... ... түбектерін қоса есептегенде бұл аймақтың территориясы 1500 ... ... ... ... оңтүстік және Шығыс бөлігі, ... ... және ... ... ...... ертедегі кристалл тау жотасы
) Канада қалқанының жалғасы) болып ... Оның биік ... ... ... дейін жетеді.
Элсмир аралының солтүстігі мен Аксель – ... ... да ... келеді. Бірақ ол таулар төменгі палеозой дәуіріндегі қатпарлы тау
құрылымына жатады және ... ... ... ... ... жалғасы
болып табылады. Баффин Жері мен Девон аралынан бастап архипелагтың ... ... ... ... ... жатады және оның жер бедері жазық
келеді, салыстырмалы түрде алғанда ...... ... де кездеседі.
Жаздыгүні орташа температура + 10о С – ден ... ... ... + 21о С, + 24о С – ге ... жетеді. Ең суық деген айдың орташа
температурасы - 35о С, ал ... ... - 50оС – ден ... ...... мөлшері 200-250 мм –ден аспайды.
2. 2 Орталық және Ұлы жазықтар
Лаврентий қыратының оңтүстігіне қарай және ... ... ... ... ... орта ағысының екі жағын; ал жоғарғы ағысының ... алып ... ...... ... Штаттарының Орталық жазық деп
аталатын аймағы. Бұл аймақтың оңтүстіктегі шекарасын солтүстік ... ... ... ... ... ... ... жер бедері бар, қоңыржай белдеудің
оңтүстік бөлігі мен субтропикалық белдеудің солтүстік белігіндегі ... ... ... ... ... ... қазба байлығының
қоры мол бұл аймақ халықтың жиі қоныстануына және ... ... ... ... ... Сондықтан да ол Құрама Штаттардың халық
мейлінше жиі қоныстанған және ... ... ... ... табылады. Елдің
егін шаруашылығымен айналысатын негізгі аудандары осы ... ... ... ... мен жалпақ жапырақты ормандардың табиғи есімдіктер
дүниесі 80—90 процент мөлшерінде ... ... ... ... адамның табиғатқа тигізетін әсері пайдалы өзгерістермен қатар ... ... ... ... ... осы еңір мысалынан көруге
болады.
Биіктігі 200—500 метр келетін Орталық жазық ... және ... ... ... ... ал оңтүстікте горизонтальды жататын
шөгінді жыныстардан тұрады. Оның солтүстік-шығыс бөлігі үшін ... ... ... ... ... және ... оңтүстігіндегі жазықтардың
жоғарғы қабаттары жүйелі түрде ауысып отыратын силур, ... және ... ... ... ал олар сәл ... ... әрі құрамы мен
беріктігі жағынан әр түрлі қабаттардан тұрады. Құрылымының осындай болуы
жазықтың тік жағы ... ... ... ал оңтүстікке қарай
бірте-бірте еңістей түсетін бірнеше ... ... ... ... ... ... әк қабаттарынан құралған куэсталар ... ... ... ... ... ... жердегі жар қабағында Ниагара
сарқырамасы пайда болған. Ниагараның құлап ағатын жеріндегі биік те тік ... ... ... ... ... ... барады, сөйтіп терең
Ниагара жырасын жасай түсуде. Сарқырама өзі ... ... ... 11 ... ... ... Жер бедерінің куэсталық сипаты осы ... мен ... ... ... ... Өйткені бұл жақтарда өзен
арналары ... ... ... ... ... көп, ... бедері онша айқын сезіле бермейді.
Орталық жазықтың бүкіл ... ... ... ... ... өзендер мен жыралар тілімдеп тастаған
күшті эрозиялық құбылыс тән.
Ұлы көлдердің январь айындағы изотермасы солтүстік аймағында – 16о ... ... -4о С ... ... мен Америка Құрама Штаттарының шектесер ... ... ... ... ... бағытымен оңтүстікке қарай
созылып, деңгейі биік жазық ... ... Оның ... континентті келеді.
Бұл Ұлы жазық солтүстіктен оңтүстікке қарай 3500 км ... ... ... ... ... ... 29о-дейін созылады. Бірақ
оның Маккензи бассейніндегі климаты қатал, меңіреу тайга ормандары басып
жатқан ең қиыр ... ... ... аймаққа жатады.
Біз сөз етіп отырған физикалық-географиялық аймақтың солтүстіктегі
шекарасы тайга ... ... ... ... ... ... шамамен алғанда Норт-Саскачеван өзенінің аңғары бойымен өтеді; ал
оңтүстіктегі ... ... ... мен ... тау ... ... ... сәйкес келеді. Оңтүстік-шығыста жер ... ... ... кертік кемер Ұлы жазықты жағалау ойпатынан, ... және ... ... ... тұрады.
Геологиялық жағынан алып қарағанда Ұлы жазық ... ... ... ... бөлігі болып табылады және оған кембрийге
дейінгі дәуірде суға ... ... ... құрлық негіз болған. Ол негіздің
үстіңгі жағында мезозой және кайнозой дәуіріндегі жыныстардың горизонтальды
түрде ... ... ... ... Бұл ... ... ал солтүстік бөлігін мұз көшкіні ... ... ... ... ... ... ... Геоморфологиялық жағынан алғанда
Ұлы жазық Кордильер тауының етегінде ... ... ... табылады. Оның
биіктігі 500 м-ден 1700 м-ге дейін жетеді. Жазықтың басым көпшілік бөлігі
тақтайдай теп-тегіс алқап ... ... биік ... ... тауында ол 2000 м-ден асады. Жартасты
таулардан басталатын өзендер үстіртке жете бере кең де ... ... ... ... ... ... жыралар тілімдеп жатады.
2. 3 Аппалач тауы және Ньюфаундленд аралы
Ньюфаундленд аралы өзінің көлемі (111 мың км2 ... ... ... ... ... ... арқылы, ал оңтүстік-батыста
бұдан едәуір енді болатын Кабота бұғазы арқылы бөлініп жатыр.
Ньюфаундленд—материктен бөлінген арал, ол ... зор ... ... ... ... Осы ... жерлердін бедерінен өзен
аңғарлары айқын байқалады. Мұның өзі бұл жерлерді бұдан ... ... ... суы ... ... ... төңірегінде теңіз түбінің
едәуір жоғары көтерілген учаскелері — ... бар. ... ... ...... ... ... жатқан Үлкен
Ньюфаундленд банкасы. Ол өзге банкалармен қоса есептегенде ... өзі ... ... алып ... ... болады.
Арал түгелдей дерлік биіктігі 400—600 м ... ... ... ... Ол ... тау жүйесінің бір белігі ретінде байырғы кристалл тау
жыныстарынан тұрады. Аралдың ең биік ...... ... оның
биіктігі 800 метрге жетеді.
Жaзы қысқа, салқын әрі жаңбырлы ... Июль ... ... ... +10° С-ден оңтүстіктегі +17°С-ге дейін ауытқып
отырады. Қысы аязды ... ... ... I ... ... ... ... —3°С-ге дейінгі мөлшерде болады. Қыс
айларында қар мол ... ... ... ... 750 миллиметрден
1300 мм-ге дейін жетеді.
Эпиплатформалы Аппалач тау жүйесі Канада мен ... ... ... ... оңтүстік-батысқа қарай 2000 километрге созылады.
Ол өзінің негізгі бөлігі арқылы қоңыржай белдеудің оңтүстік жартысын ... ... жете бере ... ... ... ... ... тау
жүйесі Әулие Лаврентий шығанағына барып тіреледі де тау жоталары Гаспе және
Жаңа Шотландия түбектеріне барып ... ... пен ... ... ... және ... ... тұрады. Оңтүстік Аппалачта тау ... ... ... ғана ... сонымен қатар жоғарғы палеозойда да жүрді.
Батыста Аппалач таулары биіктігі едәуір (1000 м және одан да ... ... ... . 4 ... ... ... Мексикаға дейінгі батыс жақ шет аймағын
орасан зор Кордильер тау жүйесі алып ... ... тауы ... ... ... ерекшеліктерін өзінің бүкіл өн бойында сақтап қалған.
Кордильер тауын бірнеше физикалық-географиялық ... ... ... ... шекаралары климаттық белдеулердің шекараларымен белгіленеді.
Арктикалық және субартикалық Кордильердің ең қиыр солтүстіктегі
аймағына ... және ... ... ... ... Ал ... Кордильер тауының Канаданың оңтүстік-батысы мен ... ... ... ... ... еңдікті алып жатқан
территориясындағы бөлігі енеді. Бұдан гөрі ... ... ... ... ... ... ... ендіктерде жатыр. Қиыр
оңтүстіктегі тропик ендікте Солтүстік Мексика Кордильері бар.
а) Аляскадағы Кордильер
Бұл ... ... ... ... және субарктикалық
белдеулерде жатқан солтүстік-батысындағы бүкіл таулы өңірін, яғни Алеут
аралдарын, ... ... ... ... ... ... ... қоңыржай
белдеуде жатқан қиыр оңтүстіктегі жағалау учаскелері мен аралдары, сондай-
ақ Канаданың батыста Әулие Илья ... ... ... ... шығыста
Маккензи және Жартасты таулардың екі ... ... ... ... бұл аймаққа енбейді. Аймақтың батыс пен солтүстік-
батыстағы кең шалағай шекарасы Чукот және ... ... ... ... ал солтүстіктегі шекарасы Бофорт теңізіне барып тіреледі.
Ал, су бассейндерінің ықпалы негізінен ... ... ... ... Теңіз жағалауынан қашықтаған сайын климаттың континенттігі
неғұрлым тез күшейе ... ... ... Кордильер тау жүйесіне тән белгілер ... ішкі ... мен ... тау ... кең алқабын екі
жақтан неғұрлым биік тау ... ... ... Ал, ең биік тау жоталары
Тынық мұхит жағалауында.
б) Канададағы Кордильер
Бұл аймақ Кордильердің ... Илья мен ... ... (солтүстік
ендіктің 59—60°-сы) оңтүстікке қарайғы бөлігін қамтиды. Батысында ол Тынық
мұхит жағалауын бойлай отырып, солтүстік ендіктің ... ... ... ал шығысында оның оңтүстік шекарасы Үлкен Бассейннің солтүстік
шет аймағы ... ... ... бұл ... ... ... қоңыржай белдеуде жатқанына, Тынық мұхит тау
жоталарының ... ... ... және ... ... сөз ... ... таудың едәуір аласа екендігіне байланысты болады.
Әулие Илья тауынан басталып, Канада мен ... ... ... ... ... ... созылып жатқан тау жоталарының жүйесі
кезінде қатты қирап, ... ... ... ... оның ... ... материктің жиегіне жақын ... ... ... ... ... ... ... Ванкувер аралы және басқалары)
түрінде көрінеді. Бұл аралдардың аласа таулары Аралдағы тау ... ... ... ие ... Бұл ... ең биік жері — Ванкувер аралындағы
Виктория шыңы (2200 м). Кордильердің бұл ... ... ... Невадия
аймағына жатады және ол тұтастай ... ... ... ... ... ... 3000 ... асады, ал Уоддингтон шыңының биіктігі 4042 м-
ге жетеді.
в) Америка Құрама ... ... ... ... ... ... Бассейннің солтүстік шетінен
басталып, Калифорния шығанағы мен ... ... ... ... созылып
жаткан үлкен бөлігін камтиды. Ол түгелден дерлік ... ... ... солтүстік ендіктің 45 және ... ... бұл ... ... ... оның ... ... құрылымы мен орографиялық ерекшеліктеріне және Тынық
мұхит антициклонының шеті тигізетін әсеріне байланысты қалыптасады. Тұтас
алғанда ... ... ... ... ... ... ... Кордильердің басқа да бөліктеріндегі сияқты мұндағы жоталар да,
оларды бөліп жататын ... мен ... да ... мұхит жағалауына
параллель бағытта созыла түседі. Батысында ... ... ... алқабы бой көтереді де, Тынық мұхитка жете ... ... ... ... ... жағалаулар жасап аяқталады.
Тек кей жерлерде жағалауды бойлай өтетін ені ... ... ... ... әрі кемелердің тоқтауына қолайсыз жағалау бір ... күрт ... де, ... ішкі ... терең еніп жатқан,
Солтүстік Америкадағы өте-мөте қолайлы табиғат болып келеді.
г) Солтүстік Мексика
Бұл аймақ Калифорния түбегін, Солтүстік-Батыс ... ... ... тау ... қамтиды. Мексика тау жүйесінің ... шет ... биік ... ... ... ... ... Солтүстік Мексика
оңтүстікте Бальсас өзенінің тектоникалық аңғарымен шектеледі, бұл өзен
сонымен ... ... ... мен ... Американың географиялық
шекарасы болып ... Бұл ... ... территориясына таулы және
аридті ландшафтар жер бедерінің жанар тау құбылыстарынан пайда ... кең ... тән ... түбегі таулы келеді, олар ... ... ... жоталарының жалғасы болып табылады. Бұл таулар 1000—3000 м-ге дейін
биіктеп, Калифорния шығанағы мен ... ... жете бере күрт ... ... ... жерлерде ғана дөңес жазықтар қездеседі. Ұзын да
жіңішке Калифорния шығанағы ойысқан алқаптың жалғасы болып ... ... ... ... ... ... ... тұрады. Ал Калифорния
шығанағының шығыс ... бойы ... ... ол ... ... ... ... жанар тау құбылыстары әсерінен пайда
болған жыныстардан тұратын Сонора төбелі үстіртіне айналады. ... ... ... ... алып ... Мексика таулы қыраты бой
көтереді, оны шығысында, батысында, оңтүстігінде биік ... ... ... көлемі аралдарды қоса есептегенде 24 250 мың ... ... — 3890 мың км2. ... ... әсіресе солтүстік
ендіктің 70° және 30° ... ... енді және ... ... қиыр ... мен ... су бассейндерімен көп бөлшектенген.
Солтүстік Американы Еуразиядан бөліп жатқан ... ... ... солтүстігіндегі Солтүстік Мұзды мұхит суларын Тынық ... ... шар ... мұз басу ... мен ... ... Беринг бұғазы орнында ... ... ... ... Солтүстіктегі таулар мұздықтардың әсерінен
өте күшті тілімденген, ал Аппалач ... ... өзен ... бойы да, ... де ... өтеді. Аппалач тауы ... ... ... ... ... Орал тауына өте
ұқсас: тау беткейлері көлбеу, шыңдары ... ... ... ... ... ... ... мол сулы өзендерге, тұщы
сулы ... ... бай. Су қоры ... Оңтүстік Америка мен
Еуразиядан кейін үшінші орынды ... ... ... биік ... мен ... ... алып жатқан қалың ... және жер асты ... мол қоры бар. ... ... ... ... бөлінеді.

Пән: География
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 22 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Солтүстік Американың географиялық орны. Ашылу және зерттелу тарихы18 бет
Солтүстік Америка12 бет
Солтүстік Американың физикалық – географиялық жағдайы70 бет
1926 – 1927 ж.ж. Қытайдың ұлттық- революциялық армиясының Солтүстік жорығы4 бет
XIX ғасырдың соңы XX ғасырдың басындағы Латын және Солтүстік Америкадағы халықаралық қатынас12 бет
Американың экономикалық жүйесі9 бет
Аралмен солтүстік Қазақстан аман алып қалуды қалайды21 бет
Ауыл шаруашылығын дамыту саясаты және Солтүстік Қазақстан облысының ауыл шаруашылығы9 бет
Жүгерінің отандық және шетелдік сорттары мен будандарын Солтүстік Қазақстан жағдайында экологиялық сортсынау22 бет
Оңтүстік Американың физикалық географиялық сипаттамасы36 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь